18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты

Мазмұны

Кіріспе:

18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты.

Негізгі бөлім:
А) Жыраулар поэзиясының даму сипатындағы кезеңге тән ерекшеліктер.
Ә) Би шешендердің 18 ғасырдағы сипаты.

Қортынды.

Пайдаланған әдебиеттер
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты.
Қазақ халқыда да басқа халықтар сияқты поэзияға бай, сөз өнерін ерекше қадірлей білген, көркем сөз құдіретін қастерлеп, оған үлкен міндет жүктеп келген ел. Адам баласының шыр етіп дүние есігін ашқан шақтан бастап, ең соңғы демі біткенше дейінгі өмір жолы, тіршілік қадамдары түгел дерлік поэзияға қарыздар. Поэзияның адам өмірі мен тіршілігіндегі ролі оның қоғамдық маңызында белгілейді.
Белгілі тарихи қоғамның, әлеуметтік ортаның алдыңғы қатарлы санасы тұрғысындағы туындаған поэзия – адамгершіл асыл поэзия. Заманалар жасаған көркем сөз кестелері, асқақ арман, ұшқыр қиял жемістері – халық өнерпаздары жасаған өлмел, өшпес мәңгілік мұра. Әр халық өзінің рухани мәдинетінің деңгейін көркемөнер туындыларының нәрлі қорлары, сан – салмағы, сән – сәулетінің аумағымен өлшейді, бағалайды. Атадан балаға ауысқан, үрім – бұтаққа мұра боп жеткен «шебердің бізі, шешеннің тілі» туғызғанөнер құдіретін рухани байлығынан санайды. Берік материалдық негізде дамыған рухани мәдениет адам баласы қоғамның жетіле түсінуінде шешуші роль атқарады. Адам баласы өзінің өсіп-өркендеу жолында өмір сүруі үшін тікелей қажет нәрселерді алып қоймайды, соған қоса рухани азық болатын өнер мұраларымен де сусындап отырады. Осылардың қай – қайсынан да адам өз қолымен жасап, керегіне асырады. Барлық материалдық және рухани байлықтардың нағыз иесі – еңбекші халық деген лениндік қағиданың кемеңгерлік маңызды да осындай заңдылықтарын таныта білгендік болса керек.
Ақындар өнердің ілкі тобы 18 ғасырда көрінді дедік. Енді осы бір дәуір сипатын еске ала кетелік.
18 ғасырдағы қазақ қоғамында кейбір өзгерстер нышаны байқалса да, оның экономикалық – саяси өркендеуі феодалдық ұсақ рулық дережеден аса алмады. Қазақ елін түгел қамтыған үлкен бір тұтас хандық мемлекеттің құрылуына мүмкіндік болмады. Қазақтың үш жүзі кейде бірігіп, кейде бір – бірімен байланссыз оқшау өмір сүрді. Қазақ рулары өз жүздерінің хандарына да бағынбай, өз рубасы батырын немесе би – феодалын билеуші санап, өз бетінше тіршілік етіп жатты. Көрші елдер осы ұсақ билеушілердің өзара назарлықтарын пайдаланып, оларды біртіндеп бағындыруды көздеді.
Сырқы жаулардың ішінде Қазақстанның бұл кездегі ең қауіпті дұшпаны жоңғарлар еді. 18 ғасырдағы жоңғарлар күшті соғыс қолын жасақтап, Қазақстан мен Орта Азияға шабуыл жасады. Сөйтіп, жоңғарлар ауызбіршілігін нашар, бытыраңқы қазақ жерінің бірінен соң бірінен басып алды.
18 ғасыр поэзиясы да түгелдей ақындар өнерімен шектелмейді. Аталмыш дәуір әдәбиетінде де жыраулық дәстүрдің іргесі әлі берік. Әсіресе, Ақтанберді мен Бұхар жыраулар қосқан үлестерді аттап өтуге болмас еді. Сондықтан, біз бұл тұста ақындардан бұрын жасаған
Пайдаланған әдебиеттер:
Мағауин М. Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет. А., «Ана тілі», 1992.
Мағауин М. Қобыз сарыны. А., «Жазушы», 1968.
Негимов С. Шешендік өнер. А., «Ана тілі», 1997.
Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы. А., «Санат», 1997.
Сүйіншәлиев Х. 8-18 ғасырлардағы қазақ әдебиеті. А., «Мектеп». 1989
        
        Мазмұны
Кіріспе:
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі ... ... ... поэзиясының даму сипатындағы кезеңге тән
ерекшеліктер.
Ә) Би шешендердің 18 ғасырдағы ... ... ... ... ... даму жөніндегі сипаты.
Қазақ халқыда да басқа ... ... ... сөз ... ... қадірлей білген, көркем сөз құдіретін
қастерлеп, оған ... ... ... келген ел. Адам
баласының шыр етіп ... ... ... ... ... ... демі ... дейінгі өмір жолы, тіршілік ... ... ... ... ... адам ... ... ролі оның қоғамдық маңызында белгілейді.
Белгілі тарихи ... ... ... ... ... ... ... поэзия – адамгершіл асыл
поэзия. ... ... ... сөз ... асқақ арман,
ұшқыр қиял жемістері – халық өнерпаздары ... ... ... ... Әр ... өзінің рухани мәдинетінің ... ... ... ... сан – салмағы, сән –
сәулетінің аумағымен ... ... ... ... ауысқан,
үрім – бұтаққа мұра боп жеткен ... ... ... ... құдіретін рухани ... ... ... ... дамыған рухани мәдениет адам баласы қоғамның
жетіле түсінуінде ... роль ... Адам ... ... ... өмір ... үшін ... қажет нәрселерді
алып қоймайды, ... қоса ... азық ... өнер
мұраларымен де сусындап ... ... қай – ... ... өз ... жасап, керегіне ... ... ... ... ... ... иесі – ... халық деген
лениндік қағиданың кемеңгерлік маңызды да ... ... ... ... ... ... ілкі тобы 18 ғасырда ... Енді осы бір ... ... еске ала ... ғасырдағы қазақ қоғамында кейбір өзгерстер ... да, оның ...... ... ... ... дережеден аса алмады. Қазақ елін ... ... ... ... ... мемлекеттің құрылуына мүмкіндік болмады. Қазақтың
үш жүзі ... ... ... бір – ... ... ... өмір
сүрді. Қазақ ... өз ... ... да ... ... ... ... би – феодалын билеуші ... өз ... етіп ... ... ... осы ұсақ билеушілердің өзара
назарлықтарын ... ... ... ... ... ... ішінде Қазақстанның бұл ... ... ... ... еді. 18 ... ... күшті
соғыс қолын жасақтап, Қазақстан мен Орта ... ... ... ... ауызбіршілігін нашар, бытыраңқы қазақ ... соң ... ... ... ... ... да ... ақындар өнерімен
шектелмейді. Аталмыш ... ... де ... ... әлі ... ... Ақтанберді мен Бұхар ... ... ... ... ... еді. ... біз бұл ... бұрын жасаған аттары әйгілі – Ақтамберді мен ... ... ... ... ... жасаған бұл шығармашылық
түрлері кейінгі сөз ... ... ... ... ... ... көркем сатыдан да ... жаңа ... ... ... ... өмірді, халық
тұрмысын кеңінен ... ... мәні ... ... туындыларды шығарушы өнер ... 18 ... ... деуден гөрі ақын деп атау ... ... ... ... толық жыраусанатында танытқандар – Бұхар,
Ақтанберді және ... ... би – ... ... Ал, 19
ғасыр поэзиясында «жырау» ... атау өте ... ... ауыр ... ... мұңды қобызға ... ... ... енді әзіл – ... аралас жеңіл терме, аспандата
шырқап айтар ән - ... ... ... ... ... тіл ... өнер ... айтыстар, бебеу қағып
безгектеген домбыраның қоңыр ... ... үн ... ... ... ... қазақ ұғымындағы ақын сөзі, ... көп ... ұғым ... сөз ... Сондықтан, нағыз
ақын атқарар қоғамдық мәні зор ... кез – ... ... алмады. Көкірегінде ақындық ... көзі бар ... иесі ғана ... ... ... ... ... айдап,
қаласын өртеп, Бау – ... ... ... ... елді
құлдыққа ұшыратты.
Жоңғар шауылы ... ... ... ... ең
бір ауыр кезең болған еді. Халық күйзелісі мен ел ... ... ... ... ... түгел босап ... ... ... ... деген атпен ел есінде
сақталып ... ұлы ... осы ... ... салдары еді.
Сөйтіп, 18 ғасырдағы ... ... екі ... ... ... бой ... Оның бірі - сырқы
жауға қарсы күрес басшыларын, ... ... ... ... ... ... ... туған сарынды танытса, ... ... ... тілегінен туған, негізінен ел мұңын мұңдап, ... ... ... ... елестетін сарын. Аталмыш тарихи ауыр
кезеңде ... ... ... жыраулар салған ізден шығып
кетуі, әрине, ... ... ... олар сол ... ... ... ... өмір орнаған тұста олардың ... ... ... творчество айқындалып, біртіндеп ілгерілей береді.
Жырау ... ... ... ... ақындық
импровизация туралы Ш. ... В. В. ... Г. ... ... ... ... сан пікірлер айтып, ... ... ... ... өлең ... ... таңдана сөз еткені
әркімге – ақ мәлім.
Ақын сөзінің мән – ... тап ... ... жату ... ... Ол ... жазылған арнайы ... ... Бұл ... шығу тегін проф Е.Ысмайылов өзінің «
Ақындар» атты ... ... - ... ... Сондай-ақ оның
жырау, ... сал, ... ... деген атаулар туралы берген
анықтамалары да талас ... ... - ... ... ... төл атау ... ... да , осы тұста кейбір ... ... ... жоқ. Араб ... шәғири- шайыр, ақын:
шеғыр- тақпақ, тұспал, терме; шиғіри- поэзия деген ұғым ... ... ... жыр, шайыр, ... ... сөзд ... ... ... ма екен ... сұраудың ойландыратын ескере
кеткіміз келеді. Бұл- әрине, арнайы зерттеуді қажет ететін ... ... ... ... ... тобы ... қадірін түсіруге тырысып отырған, олар ... ... ... ... ... бақсылық кәсіп деп те ... ... ... жат ... ... барынша қасы шығып,
оны ... асыл ... ... арзандатып жіберуді көздеген. Кейде,
тіпті, ақын ... ... ... ... ... күлкі – мазаққа
айналдырып қорлауға дейін барған. ... ... ... Ақан ... ... салдар өмірі айғақ... Осындай ... ... ... ... ... ... кейбір ақындар өзінің ақындық
талантын жасырған немесе ... бір ... ... өз ... ... ... ақындық дарындарын ұзақ жылдар ... ... ... ішінде қазақ әдебиетінің кемеңгер ... ... да ... ... ... де ақындық өнердің 18 -19 ғасырларда ... ... ... ... біз біз осы ... ... ... ... із ... ... Шал, Тәтіқара,
Үмбетейлер болды. Және ... ... би – ... де ... ... «Қазақ әдиебиетінің қалыптасу кезңдері»
(1967)
моногрфиясында қазақ жыраулар ... ... ... ... ...... ... алғаш рет ... ... ... қазақ әдебиетіндегі жыраулық өнер аса айқын көрінген,
даусыз жасаған ... ... ... ... сол ... ... бір ... ғылыми негізбен қарастыруды, зерттеуді жолға
қойған ғалым ... ... ... ... ... ... әдебиетті Мұхтар Мағауин түбірімен
түбегейлі, ... ... ... ... ... ... отыз ... бұрын жан – жақты қарастырып, жүйелеп, зерделеген, көпшілік
жыраудың ... ... ... рет ... назарына ұсынған
ғалым М. Мағауин жыраулар поэзиясын ... ... ... тындырды. Ғалымның жыраулар поэзиясының туу, ... ... ... ... мән жағынан тайға таңба ... ... ... сол жайларды енді әдебиетінің, поэзиясының көркемдік
заңдылықтармен қос – ... ... ... қазақ әдебиеттану
ғылымының ... ... ... ... «Ежелгі түркі поэзиясы мен ... атты ... ... ... әдебиеті) мынандай түйіндер
жасайды: «15 -18 ғасырларда өмір ... ... ... әлеуметтік және дидактикалық сарындарын түп – ... ... ... ... аңғару қиын емес».
Жыраулар ... ... ... ... ... көркемдік
негіздері бар екендігін, өзіндік туу ... ... Зәки ... ... ... аса ... теориалық
тұжырымдармен бекітіп отырады. өлең сөздің теориасының айтулы ... ... ... ... ... ... көркемдік жағынан
талдауда таптырмайтын тиянақ.
ОСЫ ЖЕРГЕ ПАРАҚ ҚОСУ КЕРЕК
Қазақ жұртына ... ... ... ... ... ... ірі
қайраткер – азаматы, сөз өнерінің көне көз ... ... ... бойы жіті зерттелмей, ескерусіз естен шығып қалуға айналған
асыл ... ... ... Сарыұлы.
Ақтамберді Сарыұлы – суырып салма сөз өнерінің жетік ... ... ... ... ... ел ... ... жеткендердің бірі. Халық оны ... ... ... қол бастап, ерлік көрсеткен батыр, өзінің өжет те, ... ... ... ... ... ... ... жырау деп
санайды.
Ақтамберді – тарихи тұлға. Оның ... ... ... ... ел ... сай ... – күмбір кісінетіп» деп басталатын шығармасы – ... ... ... ... ... ... Одан тұлпар
мініп ту ұстап, ел ... ... боп ... атын ... ... адам үні ... тұрады.
Күмбір – күмбір кісінетіп,
Күреңді мінер ме ... ... ... құшар ма екенбіз.
Күдерінен бау тағып,
Кіреукеден тон киер ме екенбіз.
Жағасы алтын, жеңі ... ... ... киер ме ... ... киген соң,
Қоңыраулы найза қолға алып,
Қоңыр ... ... ... қашырар ма екенбіз.
Жалаулы найза ... ... ... ма ... қолы» деп,
«Жанайдың салған жолы» деп,
Жақсы атананар ма екенбіз!
1973 ж. ... ... ... осы ... екі ... ... олар - әрқайсысы әр тұста ... ... ... ... ... ... ... өлеңі оның
суреткерлік шеберлігнен де ... ... Кей ... ... ... ... қараса,
Омырауы даладай,
әлпетіне қараса,
сырлап соққан моладай.
Жан – жағына ...... ... жон ... күзендей бүгілген,
Ор киіктей жүгірген,
Табаны жалпақ боз тарлан,
Таңдап мінер ме ... ... – ақыл – ... ... келетін дидактикалық
толғаулар. Ол «Ел аман ... ... - деп, ... жер, ... бірінші орынға қоя білген. Халқының ер – ... төре ... бай – ... жарлы – жақыбайы – түгел бір мақсатта, ... ... деп ... ... ... ... ... үндейді. Татулықты, сараң болмай, ... әділ ... пен ... ... іс ... ... ... қата ма,
Қайнардың аққан тұнығы,
Қап түбінде жата ма,
Болаттың алтын ... ... кем ... ... ... нақылдары ішінде талай ... ... ... ойып ... ... өсиеттер, ұзақ өмір тәжірбиесін қорытқан
тұспалдар көп. ... ... жар ... ... үшін ғибрат
деуге болады.
Мінезі болса алғанның.
Одан артық жар ... ... ... ... ... ... ар бар ма
Білімді туған жақсыға,
Залал қылмас мың қарға,
Жаман туған ... күн бар ... ... ... ... мін бар ма!
Сайып келгенде, Ақтанберді 90 жас жасап, 1752 жылы ... ... өз ... ... сай жыр ... ... ... әрі жырау. Оның шығармалары елі, ... үшін ... ... ... жақсылыққа бастап, адмгершіл ой түйген терең ... иесі ... ... ... ... ... ... жыр
кестесіне тізе білген ... ... ... ... ... Қалқаманұлы.
Бұқар Қалқаманұлы (1684 – 1782) – 18 ғасыр әдебиеті ... бірі ...... ... ... өмір ... ...
Қалқаман белгілі батыр.
Бұқардың ... өзі ... ... ... молырақ жеткен. Оның Абылай ... ... ... ... ... ... ... еді.
Деректерге қарағанда, Бұқар – діни білімі бар, ... Оның ... ... ... айқын: «Дін кітаптарын
оқыдым», ... сия ... дәіт ... қаламды айт» деген сөздері
кездеседі. Бұл сөздер ... ... ... ...... ... ертеден мәлім. Оның бізге
жеткен арнау, терме, ... ... ... қоғамдық
мәселені көтереді. Еөп жайтты ол өзінің ... ... ... ... ... ... ... көздейді. Соған ... ... ... ... ... ... ... моральдық пікірлер ұсынады. Абылайдың
сырқы саясатына аралысып, ақыл береді. Оның ... ... ... білдіреді.
Бұқар ойынша, дәулет, дүние, байлық ... ... ... ... ... ... ... «Айналайын ... ... биәк тау ... «Жал ... қаба деп» ... басқа сол ... ... оның өмңр ... ... ... бейнелейді.
Бұқардың «Тілек» деген ... де ... мәні ... Онда ақын хан ... қоса ел мүддесін жоғары қояды.
Денсаушылық, ... ... апат ... жер жұтамасын, ... жау ... ана ... жар еңіремесін, жауды қуар ер
табылмай ... ...... ... ... меңгерген нөсер тілді
шебер ақын. Оның ... ... ... ... ... Ауыз ... ... жыр, толғау үлгілерін барлық
жырауларға тән үлгі ... ... ... ... ... ... мысалы;
Асқар таудың өлгені –
Басын мұнар шалғаны.
Көктегі бұлттың өлгені –
Аса алмай таудан ... мен ... ... ... ... баттқаны.
Қара жердің өлгені –
Қар астында қалғаны.
Өлмегенде не өлмейді.
Жақсының аты өлмейді.
Ғалымның хаты ... ... ... (1718 – 1798) Көтеш – 18 ғасырда өмір сүрген
ақын. Қазіргі Повладар ... ... ... туып - ... ...... Халық аңызы бойынша, ақын 1798 жылдары ... ... ... ... ... ... – ау ... өлең айтып жатармын алжып жатып,
Сексен ... ... ... ... ... ет берсең балбыратып, -
Көтеш ақындықпен жас кезінен шұғылданған. ... ... ... боынша танылып, арнау өлеңдер айтып ... ... ... үн ... ... ... тарихын, жауға қарсы
жорықтарын, өз дәуірінің келесі ... ... ... біз ... ... ... өкілі, аты
мәлім ақындық өнердің ... ... ССР ... ... ... қорында Көтеш
айқан осы « Қара таудың ... көш ... ... бір ... Оны ... құдаларына кәде ретінде айтыпты – ... ... ... көш ... ... бір ... бос келеді.
Жақсы қыздың үйіне күйеу болсаң,
Табақ – табақ ... төс ... ... ... Ол ... ... ... жөнелетін қас жүйріктің өзі болған.
Қайын атасына ... одан мал ... ... ... ... Жәуке биге шағынып, ақын былай депті:
Атам ата болмады қалмақ ... ... ... ... ... ... ... қойын базарға айдап,
Қызыл ... ақ ... ... ... өлеңдері түгел жиналған жрқ. Бірақ ақаынның біз
жоғарыда еске ... ... ... өзі – ақ оның ... ірі
ақын болғанын байқатады.
Тәтіқара ақын.
Тәтіқара ақын – Абылай ханның ... ... ... ... сол ... жырлаған ақын. Шоқан Уалиханов
Тәтіқараның кезінде ірі ақын ... айта ... оны ... ... деп ... ... және ... қолының жаудан
сасқан бір ... ... ... ... ... баяндап береді.
Ақын Абылайдың жеңістері бір ... ... ... ... ... ... қол ... сан батырларының
жанқиярлық пен қаһармандық көрсетулерінің жемісі, - дейді. ... ... ... ... ... ... ашық айтады.
Береке қалмас қашқанда,
Ақыл кемес сасқанда,
Баяндай ерді ... ... ... ... ... жіберіп бөгеді.
Тұрымтайдай ұл еді,
Қайсар батыр Олжабай...
Тәтіқара шамамен 1780 ... 75 ... ... ... қартая келе ... көп ... ... ... келген билерге айтқан қартайған кездегі бір ... ... ... түскен ауыр жағдайды баяндайды:
Ассалаумағалайкум «жайсаң» менен ... ... ... ... басқалар.
Түзде шешен, батыр болсақ ... ... ... өзек ... ... емес, қуықта.
Қара торсық жерде емес,
Ілулі тұр құр ... ... көп ... – ақ ... ...... болса да,
Ойнап – күліп бөліп іш.
Тәтіқара ішер асқа, қонақасға, ... ... зар ... ... күнелткен, қара лашықты кедей боп, қиндық көріп ... да ... бас имей ... өткен өткір тілді шешен
болған.
Үмбетай Тілеуұлы.
Үмбетай ... ... – 18 ... ... ерлікті
жырлап, ел тыныштығын көксеп өткен ... ... Оның ... ... ... ... ... батырлардың бірі Бөгенбайды
жоқтап айтқан өлеңі мәлім. Ақын ... ... ... радақтап,
оның өлуіне өкініш білдіреді.
Жоқтауды ол Абылай алдына келіп, бр жағы ... ... ... Үмбетайдың Бөгенбай ... ... ... сай. Оның ... дегенхалық қайғысын әсерлі ... ... ... ... бұл қалай
Дұшпаныңды мұқатқан,
Жауыңа қарсы оқ ... ... өтті ... сөздеріне кейбір заманымен бірге ... де жоқ ... ... де, ... ... ... ... Асылы, Үмбетей де өз дәуірінің беделді ... ... ... ... ... болған.
Шал (Тілеуке) Құлекеұлы.
Шал ... ... ... дәуір әдебиетінің беделді
өкілінің бірі – Шал. Ол – ... ... ... ... ... ... көре ... еңбекші халық ортасынан шыққан, ауыз
әдебиепі үлгісін ұстанған суырып салма ... ... жас ... еске ... сөздерінде кедейлік
көріп ... ... ғой бала ... ... қылдың ғой қарындасқа.
Аш белімнен құшақтап айрылмадың.
Көз танысың жоқ па еді ... ... ... ашық ... ... ел ... айтыстарға түсіп ... ... адам ... Бір ... ... Шал ақын ... сауатты қызымен хат арқылы айтысыпты деген де сөздерде ... осы ... ... ... ... тас ... ... келеміз бас артқандай.
Жасым кіші ... да ... ... дауа бар ма ... ... Шал сөз ... ... өнеріне ... ақын ... ... ... өз ... ... диалог сөздерінен
де байқауға болады.
Шал:
Япырай, ... ...... ... ... қалғаның ба – ай!
Жауырыным қышып отыр, ... ... ... жіберші, алғаным – ай !
Кемпір:
Бұл дүние бәрімізден кетер өтіп,
Жас ... ... ғой ... ... ... ... мен көрмеймін,
Құр рақаңды қайтейін тырылдатып..
Шал:
Шал ақын орта ... мен емес пе ... ... ... кеп емес пе ... ... ... болдым жолдас,
Сонан бері мені құртқан сен емес пе ең
Шал жасы ... келе ... ... ... мен ... ойша қортып, өзінше түйіндеп, ... ақыл - ... ... ... ... оны ... ... жоқ екенін
ескертеді.
Өттің бір дүние, өттің – ай..,
Теңселе басып ...... бір ... жорғадай,
Жылжи да ... ...... саз да өтер,
Қаңқылдаған қаз да өтер...
Үш ай тоқсан жаз да ... ... ... – заманына үн ... аты ... ... Өзі 80 – ге ... 1840 ... дүние салған.
Қобылан ақының ... ... ... ... туып
өскен. 1770 жылдары 90 жастан аса қайтыс ... ... ... ... ... Ол өз бойындағы өнерді
жоғары ... ... ... ... ... желіп айтам,
Еріккті қызыл тілге беріп ... ... ... күй ... ... кеуде толған сеніп айтам.
Жырау жастық пен кәріліктің арасындағы жер мен ... ... ... ... келдің қазған көрдей,
Жігіттік желіп ... ... ... ... ... ... ... басқа ұрып
санағандай жамандық ... ... ... ... ... ... жоқ – жітік өмір өзінің бар ... ... ақын ... ... ... ел - ... тек
жақсылықты қана тілейді.
Тоңқайып ... ... ... өзі ... шал ... бес ... төрт қабат,
Төсенгіштің жоғы жаман.
Қайтып келген қыз ... ... жау ... айт та ... айт.
Бәрінен жоқ жаман,
Қазулы жатқан көр жаман.
Қобылан қалдырған ... осы ... ... ... жеткен қолда бар өлеңдерін біз ... олар ... ... ... тырыстық.
Абыл ақын. Атырау жайлаған адай елі арсынан шыққан ... ... Абыл – ... ... ... ақындық жарыстарда жүлде алған
жүйрік. Бұрын Абылдың ...... ... ғана мәлім болатын.
Қ. Сыздықов 1965 жылдары оның өмір ... тағы екі – үш ... ... ... ... ... табылған жырлары түгел дерлік
1967 жылы ... ... ... және ... ... ... ... толғауларының тілі - өткір, шешен. Ол өмірдің
өкініштілігін ескертіп, ... ой ... миуа ... ... ... ... кетер бір қызыл гүл.
Қусаңда қос ат алып бір ... ... ... ... ... ерге тән ... қасиеттерді термелеп, жігіттің
үйір болар істерін, ... ... ... тату – ... мол елді аңсайды.
Жігіттер, болсаң тату, жақсымен бол,
Дүниенің асылындай баға ... ... ... да кісі ... ... ... жолдас кісеніндей.
Асылы, Абыл – шешендікте алдына кісі ... ... ... мол, көп ... сан ... өлең ... ... бірі.
Жанкісі 18 ғасырдың ... ... мен 19 ... бас
кезінде өмір сүген, ... ... ... ... ақпа ... ... ішінен шыққан жалдаптардан да елді жауға қосыла
тонап ... зор ... ... десе ... ... қырады.
Қаумалаған көп момын,
Қорлаушыдан құтылар.
Амал – айла таба ... да ... ... ... байлайды.
Әкімі жоқ қазаққа
Теңдік жоқ деп ойлайды..
Ел ішіне ажарлы
Қыз, ... ... ... ... ... би.
Төле би, ер Қазбек, тілді Әйтеке
Асқар тау Қазығұрттай білімді ... – күн, бірі – ... ... ... ... кеір еді ... қазақ халқының белгілі шешенінің бірі Төле би.
Атақты ...... ... ... ... Төле ... (1663 – 1756) ... Жамбыл облысы, Шу
ауданының Жайсаң жайлауында дүние табалдырығын аттаған.
Кедесі ... ... ... ... Төле ... ... те, ... те, біліктілік те, оралымдық та,
тақырлық та, сыншылық та, ... та ... ... қасқа жолы», «Есім ханың ескі ... ... ... ... ... ... ұласты. Қазақ қоғамының
іргесінің бекінуіне, ... ... ... ... ... етті. «Төле би тарихы» дастанында бұл ... ... ... ... ... ... ... ісі.
Иеленшен жеріне жанжал
болса
Біреуге басымдық қып ... т ... іші мен ... тәрбиелеу –
Болған жосын заңының екіншісі.
Ұрлық – қарлық, барымта –
үшінші ... ерер ... де ... кісі.
Төртінші боп саналған
мынау заңы
Бір халық пен ... ру ... ... ... ...... бұл
Алтыншы, жетінші – құн дауы, ... ... ... ... ... ... ойларын келіні
Данагүл былайша ... ... Атам ... ... қолына тұтқын болып ... ... ... атан ... ... . ... буыршын берсін
дегені жиырма палуан берсін дегені сегіз ақсақал ... Оң ... ... мен ... сол босағадағы
күмісі баласы еді. ... ... ... ... ... ... дегені.
Қайран, Төле би сөзінің құдіреті – ай! ... ... ... ... ес ... етек ... ... бас, малына
мал қосылып ел ... өмір ... ... ... сөз ... ... билердің бірегейі, ақыл ойдың
телегейі, төле Әлібекұлының ... ... ... ... қазбек би.
Ұлттық сана мен ... рухы мен ...... ұшвн –
теңіз ұлылық қасиеттерін ... қуат ... ... ... ... ... ... еңбек еткен көрнекті мәләмгер,
арыстан
жүректі ер, мемлекет ...... ... ... Үш ... қай батырына ... ... ... хан айтыпты:
- Мен өзімнен бұрын ... екі ... ... ... Қазыбек пен Уақ Деріпсал. Бұл екеуі де ... ... ... алды. Қазбек Қалданға барып ... ... ... ... ... ... ... Қазыбек би аумалы – төкпелі, ... ... ... ... Кең ... қазақ жеріне бір бүйірден Жоңғар
хандығы, екінші бүірден Ресей ... ... ... ... ... хандықтары әбден мазасын алып, әзәзілдік көрсетіп отырды. ... ... ... ... ... Тәуке хан икемді ... ... ... ... ... жан ... адам
бойындағы келеңсіз міндерді құртып – жоюмен шұғылданды.
Қазақ елшілері ... ... ... тынығып алған соң,
Қалдан Бошақтау ордасына шақырады. Хан ... ... ... ... Иә, ... ... ... айтатындарыңды айтыңдар
да қайтыңдар – депті.
Қазақ ... ... ... ... өлеңге байладық
Өрлікті төменге байладық
Алдияр тақсыр, алдыңа келдік,
Берсең ... ... ... ... салдық –
деп, сөзін сыпайы қайырған екен. Оның ... ... ... ... ханның мерейі тасып мәртебесі асып, кеудесіне нан
пісіпті. Сол ... ... ... ... өне – бойы ... ... намыстан жарылған өжет, жепелі жеткіншек т Қазбек
құстай ... ... ... ... ... несі ... сөзі ... малдың несі артық,
Міндетіне алған сөзден шегінген
Аштан ... ... өзі ... ... ... сөздері бар.
Әйтеке би
Әдебиет, өнер тарихында таза ... ... ...... әрі сымбатты сөздерімен аты ... ақыл – мой ... бірі – ... ... ... ... үлкендігі турасындағы мына бір жәйтті Мәшһүр
Жүсіп «Даналар» атты ... ... ... ... ... ... Майлы шешен өткен.
Жолы үлкен, жасы кіші Төле ... ... ... ... ... ... ... Қазбек қазып айтады,
Төле тауып айтады, Төле ... ... ... ... бар. Әділ
сөйлеу, ойды шегелеп, нақты, ... айту ... пен ... пен ... ... ... мәні мен сәні ... мына бір күлі ... ... ... ... ... ... ... тапқан.
1. Ағасы келсе, ардақтап атын байлағандай;
Қонағы келсе, құрметтеп жайлағандай,
Тындырым інісі ...... сай ... жай ... алар ... болса.
Інінің мінднті – басқару,
Ағаның реті – бас бағу емеспе
2. Екі адам ... оның арты – ... ... Біз – үш жүз ... ... Ал ... үшеумізге де бірдей –
Хандық түгіл, ондықта та ... – 29 ... ... Кіші ... ... әрі батырмын, әрі бимін.
Керісер болсақ, осы ... ...... сендерге
жоқ.
Әйтеке биді үйсін Төле би мен Қара ... ... ... деп ... та, ... ... ... ол жайлы 18 ғасырдың
басында болған ұлы оқиғаларда, атап ... ... ... я болмаса Әбілқайыр ханды ... ... ... шақта,
әйтпесе орыс – қазақ қатынастарында бір де бір ... ... ... ... М. ... хандығы дәуіріндегі әдебиет. А., «Ана ... М. ... ... А., ... ... С. ... ... А., «Ана тілі», 1997.
Сүйіншәлиев Х. Қазақ ... ... А., ... ... Х. 8-18 ғасырлардағы қазақ әдебиеті. А., «Мектеп». 1989

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі қазақ әдебиетінің тарихы және оның зерттелуі14 бет
ХХ ғасырдың бас кезіндегі іс-қағаздар18 бет
М. Мағауин жайлы бірер сөз22 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
Қазақстанның ең ірі жазушыларының шығармасы6 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь