Қазақстан мұнай-газ ресурстарының тиімділігін арттыруды көтерудің негізгі жолдары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І МҰНАЙ.ГАЗ РЕСУРСТАРЫН ИГЕРУ КЕЗІНДЕГІ САЛАДАҒЫ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ӨЗГЕРІСТЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Қазақстанда мұнай.газ өнеркәсібінің дамуы мен қалыптасуы ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Мұнай.газ саласы құрылымын жетілдіру жөніндегі теориялық мәселелер ... ... ... .9
1.3 Қазақстанның мұнай.газ саласындағы вертикальді.интегралды құрылымдардың қалыптасу алғы шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

ІІ ҚАЗАҚСТАННЫҢ РЕСУРСТЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫН ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП САЛАНЫҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ҚАЙТА ҚҰРЫЛУЫН ТАЛДАУ ... ... ... 30
2.1 Қазақстан мұнай.газ ресурстарының қазіргі және болашақтағы потенциалдары ... 30
2.2 Қазақстандағы мұнай.газ ресурстарын пайдалану тенденциясы ... ... ... ... ...41
2.3 Қазақстанның мұнай.газ кешенінің ресурстық потенциалын бағалау ... ... 52

ІІІ ҚАЗАҚСТАН МҰНАЙ.ГАЗ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫ КӨТЕРУДІҢ НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
3.1 Мұнай.газ кешенінің шағын жүйелеріндегі интеграциялық процесстердің күшеюі ... ... ... ... ... ..61
3.2 Мұнай компанияларының көліктік жұйелермен өзара әрекет ету болашағы ... ...72
3.3 Мұнай.газ шикізатын тиімді пайдалану жобаларын жүзеге асырудың эколого.экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ...78

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .90
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................................3
І МҰНАЙ-ГАЗ РЕСУРСТАРЫН ИГЕРУ КЕЗІНДЕГІ САЛАДАҒЫ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ӨЗГЕРІСТЕРДІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ...........................5
1.1 Қазақстанда мұнай-газ өнеркәсібінің дамуы мен
қалыптасуы.........................5
1.2 ... ... ... ... ... теориялық
мәселелер...................................................................
..................................................9
1.3 Қазақстанның мұнай-газ саласындағы вертикальді-интегралды
құрылымдардың қалыптасу алғы
шарттары...........................................................22
ІІ ҚАЗАҚСТАННЫҢ РЕСУРСТЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫН ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП САЛАНЫҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ
ҚАЙТА ҚҰРЫЛУЫН ТАЛДАУ............30
2.1 ... ... ... ... және болашақтағы
потенциалдары...............................................................
...........................................30
2.2 Қазақстандағы мұнай-газ ресурстарын пайдалану
тенденциясы...................41
2.3 Қазақстанның мұнай-газ кешенінің ресурстық потенциалын бағалау……..52
ІІІ ҚАЗАҚСТАН МҰНАЙ-ГАЗ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫ КӨТЕРУДІҢ
НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ................................................61
3.1 Мұнай-газ ... ... ... ... ... Мұнай компанияларының көліктік жұйелермен өзара әрекет ету
болашағы....................................................................
................................................72
3.3 Мұнай-газ шикізатын тиімді пайдалану жобаларын жүзеге асырудың эколого-
экономикалық
тиімділігі..................................................................
..........78
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................87
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мұнай-газ өнеркәсібіне Қазақстан дамуының 2030-
стратегиясында үлкен роль ... ... ... ... және
оларды нәтижелі пайдалануына басымдық мән ... ... ... ... ала және ... әрі ... ... Қабылданған
стратегияға сәйкес мұнай-газ секторы елдің экономикалық көтерілуінің
негізі, келешекте экономикалық өсудің ең ... ... ... ... ... ... кешені шетелдіктердің қатысуымен елеулі
сипатталады, өйткені көмірсутек ресурстарын пайдалану ... ... ... тарту, қазіргі технологияларды, экспортты
құбырларды құру және энергетикалық инфрақұрылым жасауында негізделеді.
Стратегияның негізгі ережелері бірқатар ... ... ... ... Осы ... экономиканы сауықтыру, жасалған келісім-
шарттар мен міндеттердің сақталуын бақылау, халықаралық сауданың дамуын
қамтамасыз ететін көлік және коммуникациялық нысандар құрылысын аяқтау
бойынша көптеген ... ... ... ... экологиялық
мәселелерге ерекше көңіл бөлінеді.
Мұнай кешенінің құрылымын қайта құру негізгі принциптер ретінде
нарықта мұнай мен ... ... ... пен ... үшін ... және материалды ресурстарды қарқынды қолдануға қабілетті, кен
орындарын меңгеру, мұнай өнімдерін шығару және өткізу процесін біріктіретін
ірі интегралды компанияларды құруын ... ... ... ... ... негізгі критериялары болып мыналар табылады:
• мұнай шығару көлемінің баланстығын ... ... ... ... ... қажеттілігін жабу және оның қайта
өндірілуінің өндірістік-технологиялық мақсатқа сәйкестігі ... мен ... ... сақтау;
• мұнай және мұнай өнімдердің ішкі және сыртқы нарығында олардың
бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ... ... - ... ... ... ... ... мақсаты - мұнай-газ өнеркәсібінің мәнін
сипаттап, ... ... ... және ... ... мемлекеттік реттеу.
Дипломдық жұмыс тақырыбының көкейтестілігі отандық вертикальді-
интегралды мұнай-газ компаниялары көмірсутек ... ... ... ... мұнай-газ, мұнай ... ... ... оның ... ... және ... әлемдік мұнай
бизнесіне кіруіне, сондай-ақ республика мемлекеттік бюджетінің көмірсутек
шикізатының әлемдік бағасына тәуелділігін азайтуға әсер ... ... 3 ... ... ... пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады. Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... мәселелер мен Қазақстанның мұнай-газ
саласындағы вертикальді-интегралды құрылымдардың қалыптасу алғы ... ... ... Қазақстан мұнай-газ ресурстарының қазіргі және
болашақтағы потенциалдары, ... ... ... ресурстарын
пайдалану тенденциясын. Үшінші бөлімде Қазақстан мұнай-газ ресурстарының
тиімділігін арттырудың көтерудің негізгі ... ... ... ... КЕЗІНДЕГІ
САЛАДАҒЫ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ӨЗГЕРІСТЕРДІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қазақстанда мұнай-газ өнеркәсібінің дамуы мен қалыптасуы
Атырау өңіріндегі Жайық пен Жем аралығында ... ... ... ... ерте заманнан белгілі болған. Тіпті сол ... ...... ... қазақтар жер бетіне шығып жатқан қимайды (мұнайды)
сүзіп алып, түйенің немесе ... ... ... ... ... ... бұл үлкен жер бетіне шығып жатқан шеті ғана ... ... ... ғ. мен XIX ... ... ... Жайық пен Жем өңірінде жер
қойнауын зерттеушілердің пайда болғаны белгілі.
Атырау өңірін алғашқы ... бірі – Н.А. ... ... жылы «Горный» журналына қазіргі Доссор маңы туралы есебін жариялайды.
Онда «Бұл жердің мұнайы су бетіне қалқып ... ... ... - деп ... ... ... айында Атырау облысы, Жылой ауданына ... ... 7 ... мұнай фонтаны атқылап, тәулігіне 20
тоннадай өнім берді. Бүл ... ... ... ... ... Қазақстан
мұнайының алғашқы тамшылары еді.
Қарашүңгіл мұнай фонтаны туралы ... ... және ... дүр ... ... ... мұнай қорын іздестіру
жұмыстарын кең көлемде жүргізуге мәжбүр етті.
Осындай күрт бетбұрыстың нәтижесінде ... ... ... ... өмірге келді. Осы ұйымға қарайтын жұмысшылар Доссор,
Мақат, ... ... ... ... ... алды. Ең сәтті қазылған
Доссордағы үш скважина болды. 1911 жылы, сәуірдің ... 225 ... юра ... ... ... атқылады. Ол 20-25 метр биіктікке 30
сағат бойы атқылап тұрды. 16,7 мың ... ... ... ... ... Бұл ... кейінгі мол мұнай қорының ... ... паш ... ... және ... ... ... кейін Қазақстанда
мұнай өндірісінің тарихы басталды. Мақат – ... ... ... Ол 1915 жылы ... жылы ... арнаулы қаулысы бойынша Гурьев пен ... 93 км тар ... ... ... 1927 жылы іске ... ... жылына 120 мың тонна жүк тасылды. Бұл тек мұнайлы Ембінің ... ... ... дамуына үлкен әсер етті.
1959-1969 жылдар арасында Терістік Каспий ойпаттарында он шақты
мұнай-газ кен ... ... ... ... ... Тереңөзек,
Шығыс-Құлсары, Мартыши, Камышитовый, Таңатар, т.б.) ашылды.
Атырау мұнайын еліміздің шығысына кідіртпей жөнелту үшін 1936 ... – Орск ... ... іске ... ... ... бұл күнде «қара
алтынның» қайнар бұлағы атанған мұнайлы Ембі өзенінің бастауын Доссор мен
Мақаттан алғанмен, өмір алға ... ... ... ... өсе ... ... Отан соғысы жылдарында 15 жаңа кеніш ... ... ... ... төселді, Доссорда автомобиль жөндеу зауыты (1944ж),
Қамыскөл электро станциясы тұрғызылды.
Соғыс жылдарында мұнайды мол ... жаңа ... ... ... ... ... Соның арқасында Одақта тұңғыш рет ... ... ... ... ... су ... ... көбейту) 1943 жылдың тамыз
айында Доссор кәсіпшілігінде жүзеге ... ... жылы ... ... ... юра қабатына су айдайтын қондырғыны іске
қосты. Соғыстың соңына дейін ... пен ... ... осы ... 14 мың ... астам жоғары сапалы мұнай алды.
1940 жылы өндірілген мұнай 695 тонна болса, 1944 жылы ол 788 ... ... ... ... 1950 жыл елеулі жыл, ... ... ... ... ... 1 млн. ... астам мұнай берді. 50-
ші жылдардан кейін Тереңөзек /1956/, Тәжіғали, Төлес /1957/, Қарсақ /1960/,
Таңатар /1963/ кен ... ... ... ... ... түсу үшін алыс ... барлау
жұмыстарын жүргізудің қажеттігі туралы болжамдар мұнайшы мамандарды
жігерлендіре түсті. Түрлі ... ... ... келе ... ... ... ... деген бұрғылау жұмыстарын Маңғыстау
түбегіне шоғырландыру қажет деген батыл ... ... ... ... ... және ... Ембі ... өте қашықта, одан мұнай
табылса да ала ... деп ... ... да көп ... Өмір ... ... дұрыс екендігін дәлелдеп, 1961 жылы Жетібай кен
орнынан күшті ... ... отан ... ... ... орасан зор
қиыншылықтар кездесті. Алғашқы ұйымдастыру қиыншылықтарын жеңе отырып,
Маңғыстаудың байлығын отан игілігіне ... ... ... ... ... ... ... 1964 жылғы наурыз айындағы ... ... ... ... ... тез игерелік» ... ... деп ... ... кен ... ... және ілеспе газы өте
жоғары сапалы. Жетібай мұнайының парафин, бензин, дизельге қажет ... ... ... ... ... ... және ... мұнай
кәсіпшіліктерінен қашықтығына қарамастан Маңғыстау мұнай қорын игеру әрі
пайдалы...». Бұл ... ... ... өзі ... ... ... ... Қазақстандағы мұнай қорының көлемі бірнеше есе өсті. 1965 жылы
Маңғыстауда 225 мың ... ... 1975 жылы 500 мың ... ... ... ... дейін 4 мың скважина іске қосылды. Қазір ... ... ... 50%-ын ... жылы Прорва кен орнын өндірістік ... ... ... игеру басталды. Прорваның платформалық құрылымында 2100 метр
терңдіктен жеңіл мұнайдың тәулігіне 100 ... ... ... атылды.
Боранкөл кешенінде 12 мұнай-газды қабат анықталды.
1967 жылы қаңтар ... ірі ... кен орны ... ... Сол ... ... ... мұнай ұстайтын тағы да
10 ірі антиклиналдық құрылымдар табылды. Олар – Тарылы, Көкімбай, Қауынды,
Ақбұлақ т.б. ... ... ... ... жұмыстарын
жеделдетіп, кен орындарын тез қосудың ... ... Жаңа ... ... ... мұнай мен газ өндірістерін салатын арнаулы
министрлік құрылды. Бұл іске ... газ ... орта ... ... салу ... ... де ат ... «Қазақстанмұнай»
бірлестігінің, басқа да өнеркәсіптердің күшімен ... ... ... ... ... түрде игеріле бастады. 1980 жылы Маңғыстау ... ... 150 млн. ... ... 1985 ... ... айының аяғына қарай
200 млн. тонна өндірілді, скважиналардың қоры ... ... ... ... Орал – Ембі ... ... қорын өндіру кәсібінің 70 жылдығын еске
алып, мұнайшылар 1950 жылдан басталған бірінші миллион тонна мұнай өндірді.
Екінші миллион шегіне 1968 жылы ... ... ... 1972 ... ... ернеуі 1977 жылы толды. 1980 ... ... ... жаң мұнай кен орындары ашылды. Олардың ішіндегі ең көрнектісі
Құмкөл - Торғай ойысының ... ... ... қаласынан оңтүстік -
батысқа қарай 230 километрде орналасқан. Оны ... ... ... ... жаңа ... ... өндіруді дамытуды көздейді. Бұл
кешенде мұнай химиясын, машина салуды, ... ... ... дамытып,
Арал шиелесінің қиын – ... ... ... ... шешуге
мүмкіндік туғызды. Құмкөл мұнайы тұтқыр, күкірт ... ... ... тез ... ... ... жоқ, жер үстіне жақын жатыр. Қазіргі
кезде Құмкөлдің келешегін дәлелдеп ... 150 ... бар. Одан 1991 ... ... ... өндірілді. Қызылордада «Харрикейн Құмкөл Мұнай»
мемлекеттік АҚ және сондай – ақ ... - ... ... ... ... ... Алматыда академик А.П.Крылов атындағы ВНИИ
нефть институтының кешінде бөлімі құрылды (жетекшісі академик ... ... үш ... ... ... ... (ӘТМ) ресурстар, табиғи
битумдар (ТБ) және битум араласқан жыныстар (БАЖ) – ... ашып ... ... ... ... Бұл өнім тез ... ВНИИ ... бас институтының
дербес бөлімшесі болды да, ол 1990 жылы ... ... ... ... ... ... ... Оның бас директоры болып
КСРО-ның құрметті ... ... ... Оның ... орынбасары академик Н.К.Надиров, ал бас инженері Б.К.Ізтілеуов.
1944 жылы Қазақстан Республикасының Инженерлік академиясының жанында ... ... ... ... Оны ... ... қатар ҒӨӨ
«Мұнай АҚ, мұнай және жаңа ... ... ... ... ... Кең байтақ Қазақстанда мұнай-газ ... ... ... ... ... ғана ... Шығыс Қазақстанда
Торғай ойпатында жүргізілді. Соның арқасында Оңтүстік Торғайдағы Құмкөл кен
орны 1999 жылы ... ... ... мұнай-газ өнеркәсібінің
бастауы бар, бірақ тоқтауы жоқ, өйткені туған жеріміздің тұла бойы ... ... ... ... жетілдіру жөніндегі теориялық мәселелер
Мұнай саласының қызмет етуінің жаңа ... ... аса ... ... ... етеді. Оның шеңберінде іс-әрекеттің ұйымдастыру
және басқару нысандары, көмірсутек шикізатымен операциялар жүргізудің
құқықтық нормалары ... ... ... ... ... потенциалын ғана
емес, сондай-ақ оны шығару кезінде болған компоненттерді кешенді ... ... Ол ... ... ... және өзге ... ассортиментін алғаннан кейін суммарлы әсер ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Нарық экономикасының заңы елдің шикізат саласына ендірілуінің сол
немесе өзге қарқындылығымен жаңа ұйымдастыру нысандарын ... ... ... ... ішінде Қазақстанның мұнай саласында
ұлттық компаниялар, акционерлік қоғамдар, бірлескен кәсіпорындар құрылды,
олардың өндірістік-шаруашылық іс-әрекеті жаңа сындармен, нақты коммерциялық
параметрлер бойынша жүзеге ... ... ... негізделген
көрсеткіш жүйелерімен бағаланады.
Көмірсутек шикізатына бай бірқатар елдердің ... ... ... ... ішкі өнім /ЖІӨ/ ... ... ... бағытталған ғылым
салаларының даму деңгейін белгілей отыра, олар табиғат байлығын ... ... ... басқа қазіргі өндірістің құрылуына,
өнімкәсіптің реструктуризациясына, мұнайгазхимиялық профильдегі ірі
тоннажды қайта өндейтін кешендердің қалыптасуына күш салуын ... ... ... ... ... осындай қорытындыларды растау үшін ұлттық экономиканың
Жапонияда, Оңтүстік Кореяда, Сингапурда және шикізат ресурстары жоқ ... ... ... ... ... ... ... менің ойымша, осы мемлекеттердің даму жолдарын әлемдік нарыққа
ресурстарды жеткізушілердің ... ... ... ... ... жоқ.
Бірақ та, әлемдік практикада мұнай-газ ресурстарын иелену ұлттық
экономиканың дамуында елеулі қорытындыға себеп болған жағдайлар бар.
Осындай өзгерудің бір өкілі ... ... ... ол ... теңіз кен
орынның көмірсутек ресурстары есебінен осы шикізатты өзі үлкен пайдамен
қолданумен қатар, сондай-ақ қысқа мерзім ішінде мұнай жабдықтарын және
технологиясын ... және ... ... ... ... ... шыға ... ірі мұнай-газдың бар болуы және оларды шығару мемлекет алатын
табыс өздері қалыптастырған тұрақты валютамен, ... ... ... ... сипатталатын жүйеде қолданылатын шартта ғана өндірістік
күштердің дамуына қуатты импульс береді. Мемлекет берікті ... жүйе ... ... ... экономиканың реформалануын
жүргізуге ықпал ететін табиғат байлығы болған жағдай ең ... ... ... ... өз ... жер ... қорлары,
әсіресе мұнай-газ қорларының елеулі мөлшері бар мемлекеттердің ... ... ... ... қатар технотронды салаларда
жеткілікті потенциалды құру, категориясына ХХ ғасырдың екінші жартысынан
бастап мұнай және газ ... ... ... ... ... ... ... өндіріс даму жағдайларында ғана болады.
Соңғылардың экономикалық дамудағы басымдылықтарының ауысуы әр-түрлі
жүзеге асырылды. Егер де олардың кейбіреуі әлемдік нарық қайта ... ... ... ... ... ... ... әсіресе көмірсутектің нақты жеке фракцияларына –этан,
пропан, бутанға мүдделіліктің кенет өсу кезеңін дер кезінде байқаса, онда
басқалар өздерінің сыртқы ... ... ... ... ресурстарында көрген.
Дамудың түрлі жолдарынан алынған нақты артықшылықтарды өзгерген
конъюнктурада бағыт ала алған және де экономиканың қайта өндіру секторында
қаржыларын көбейткен елдер мен ... ... ... ірі ғылыми жаңалықтар жаңа өндірістің жасалуына
қозғау болып қызмет етті. Оның ақырғы ... ... ... пайдалану ареалы
бар полимер материалдардың жүздеген түрлері табылады. Әрине, олар
біріншіден, авто, ұшақ құрылыс салаларының, ... ... ... ... ... қызметін қыздыруының жаңа
кезеңі, екіншіден капиталды қайта өндіру салаға аудару бағыттағы ірі мұнай
компаниялардың қаржылық іс-әрекетінің қайта ... ... ... ... ... стратегиялық міндеттерінің бірі нарықта
бірінші орын алу, өзін мұнай-химиялық ... ... жаңа ... ... қаматамасыз ету, ал содан кейін өз ресурстарын жеке
қондырғылардың, цехтардың, үшінші елдер компанияларына арналған зауаттардың
құрылысына қаржы ... ... ... іс-әрекет етудің осы саласында лидерлер
белгіленді, олар он әлемдік мұнай компаниясы – «Шеврон», «Тотал»,
«Тексако», «Мобил», «Амоко», «Эксон», ... ... ... ... ... Олар шығаратын көмірсутектің суммарлы өндірісі жыл сайынғы
әлемдік ... ... ... ... 800 млн.т.жуық/ 15 пайызын
құрайды.
Қазіргі таңда жоғарыда аталған компаниялар саланың барлық өндірістік
жүйелер ... ... ... бастап шикізат пен дайын өнімді өндеу
және өткізуге дейін жұмыс жүргізеді. Сонымен қатар, олар басты назарын
мұнайхимиялық өндірісіне ... ... әлі ... ... ... 2000 ... ... айында
«Филипс Петролеум», «Шеврон» америка мұнай-газ компаниялары 6 ... ... ... ... ... ашты. Осы құрылымға жататын әр
серіктестікке кәсіпорынның бір жартысы беріледі. Құрылған БК хош иісті
заттардың, стирол, полистирол шығаруға ... ... мен ... бес ... ... ... ... орын алған әлемдегі
жетекші компаниялардың бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасының даму стратегиясында
негізі ірі ... ... ... және мұнай химиялық потенциалды
құруда негізделетін түбегейлі өзгерістерді жүзеге асыру ... ал ... көзі ... ... ...... табиғат және жолаушы газ
табылады.
Қазақстан Республикасындағы шығаратын және қайта өндіретін
өндірістің, көлік коммуникацияның активтері берілген «Казмұнайгаз» ... ... ... ... өніпкәсібі реструктуризациясының
ісін алдыға жылжытуы мүмкін. Ол үшін төменде ... ... ... ... ... ... үшін болашақ жобаларда жасалған
келісім-шарттардың шарттары өзгертілуі керек. Оған көптеген мұнай шығаратын
елдерде сияқты қаржы салушыларды объект құрылысына тікелей қаржы ... ... ... ... кен ... ... ... алатын табыстың
бөлігін реинвестирлеу жолмен қайта өндіретін өндірістің дамуына белсенді
қатысуын міндеттейтін тарауды ... ... ... ... ... ... мұнай жеткізу бойынша
байланыстарын нығайтуын болжамдаған мемлекеттерге қатысты экономикалық
стратегияны өзгерту керек. Мысалы, украин заводтарының куаттылығын күштей
отыра, ... ... ННГК ... ... және ... ... өндіру зауаттар сияқты кәсіпорындардың акцияларын иелену құқықта
меншікті ... алу ... ... ... Осы ... келесі қадам
болып Констанца қаласында /Румыния/ қазіргі уақытта қуаттылығы 30 пайызға
күшейтілген ҚӨЗ ... ... ... табылады. Жақын арадағы
жылдарда, «Трасека» көлік жобасына сәйкес Қазақстан Ақтау-Баку-Қара теңіз
порт-Констанца трассасы бойынша Еуропаға мұнай ... ... ... ... осы варианты Қазақстан Республикасының және
Батыс Еуропа елдерін энергия жеткізушілермен жабдықтау базасы болып
табылатын бір еуропа мемлекеттерімен тығыз және ... ... ... ... ... ҚӨЗ ... ... тікелей қатысудың
бастапқы жері бола алады.
Отандық көмірсутектік шикізатты нәтижелі пайдаланудағы келесі қадам
үшінші, төртінші, бесінші қайта жасау мұнай-газ шикізатынан табыс алу ... ... ... химиялық профильдегі кәсіпорындардың акция үлестерін
алу болып табылады.
Ел және ... ... ... ... ... көрінісі үлкен
деңгейде сауда сипатында маусымдық тұрақсыздықпен күрделенеді. Жанармай
тұтынудың максималды деңгейі жазғы уақытта жетеді, ал ... ... ... өз ... ... ... ... Жеке
мұнайөнімдерін тұтынылуының өсуі түрлі елдерде кәсіптік өсудің
ерекшеліктеріне байланысты альтернативті көздер есебінен энергия алу
мүмкіншілігі жоқ болған салдарынан, қуаң ... ... ... ... ластануын шектеу бойынша өкіметтік іс-шаралар және электростанцияны
отынның басқа түрлеріне ... ... ... ... ... ірі мұнай компанияларының негізгі
ерекшеліктерінің сенімді практикалық түсініктемесі болып қызмет етеді,
нақтылау айтқанда іс-әрекеттің мұнай шығарудан бастап жанармайдың көтерме
саудасына дейін барлық ... ... ... ... Он жылдар
бойы қалыптасқан және нарықтарды қазіргі жағдайларға келтірген мұнай
сатудың әлемдік саудасындағы жағдайлар ірі ... ... ... ... талап етті.
Компаниялар өз ықпалының саласын кеңейте отыра, ... ... ... ... зауаттардың құрылысын жүзеге асырды. Онда өнімге
жұмсалған капиталды және эксплутационды шығындардың максималды төмендету
және сұраныс сипатына сәйкес мұнай шығару саласында максималды
оралымдылыққа жету ... ... ... өндеу, риформинг, платформинг
және гидрокрекингтің барлық процестерімен үйлеседі. Компаниялар ел ішінде
мұнайды қайта ... ... ... және ірі ... ... ... тасу үшін ірі ... құбырлардың ірі құрылысына өз
күштерін біріктірді.
Батыс Еуропа, АҚШ, Жапония, кейбір Таяу Шығыс елдері мұнайөнімдері
алмасатын, ал жабдықтарды сұраныс ... ... жою ... ... ... ... нарыққа бірте-бірте айналуда. ... ... ... ... ... және Орта ... Оңтүстік Африка мұнайларының ірі қорын иеленген елдер әлемдік ірі
компаниялармен мұнай операциясын ... ... ... кейін жедел түрде жүзеге асырыла бастады. Осындай жағдайда
соңғылар геологобарлау және шығару жұмыстарды жүргізу кезінде иеленген
артықшылықтарын жоғалтып, осы елдердің көмірсутек ... ... әсер ... ... ... ... мәжбүр болды. Олар
көрсетілген елдерде мұнайды қайта өндіретін, мұнай шығаратын және
мұнайхимиялық бағыттағы жобаларды қаржыландыра бастады. Бұл ... ... үшін ... жеңілдіктер ғана емес, сондай-ақ шикізат
ресурстарын пайдалану рұқсатын алуға мүмкіндік берді. Олар жүзеге асыратын
интергационды ... ... ... жоқ, өйткені ірі мұнайгаз
потенциалына жеткілікті қамтамасыз етілген жаңа мемлекеттер пайда болды,
олардың ... ... ... салымды талап етеді.
Қазіргі уақытта әлі пайдаланылмаған, бірақ та біртіндеп басымды
мағынасын жоғалтатын “жеке капиталдың құны” немесе “акциялардың құны”
ұғымынан айырмашылығы бар ... ... ... ... ... бастады.
Кейбір жағдайларда, “компанияның баланстық құнын” пайдаланады, ол
инвестиционды капиталдың мөлшеріне ... ... ... капитал
- суммарлы борыш
- миноритарлы акционерлердің үлесі
- компанияның нарықтық құны жатады.
Соңғысы оның кәдімгі ... ... ... ... құнының, артықшылықты акциялардың капитализациясының,
миноритарлы акционерлердің баланстық құнының жиынтығын білдіреді.
Сонымен, мұнай компанияның құны оның запастарында негізделеді.
Өндірістік іс-әрекеті ... ... және оны ... ... ... мұнай компанияның құны әзірленген кен орындарынан мұнайды жүзеге
асырудан түскен ақша сомы “ағымдағы таза ... (АТҚ) ... ... (Q · (Ц-(+ - (А+q))] : (1+ КОӨҚ),
(1)
мұнда
Q – ... ... ... – мүліктік емес активтерден, жабдықтардың тозуынан түскен
амортизационды есептердің шамасы;
q- запастардың аяқталуына байланысты шығарылымның
бірлігіне келетін ... ...... ... ...... ... бірлігіне келетін қаржы салымының мөлшері;
- операционды шығындардың шамасы;
КОӨҚ – осындай белгілеуде сараптау жолмен қабылдануы тиіс ... ... ... жобалардың рентабельділігінің ішкі
нормасының ұзақмерзімді мағынасына сәйкесуі керек;
T – запастардың өндірістік қуаттылықтарын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... құрылуы
және қызмет етуі көп профильді өндірісті ұйымдастырудың ең нәтижелі нысаны
болып табылатынын белгілеуге болады. Олардың ... ... ... артықшылықтары:
- нарық конъюнктурасының өзгеруіне уақытылы көңіл бөлу ... жаңа ... ... ... ... ... оралымдылық
шикізат ресурстарының жоғары жылдамдығы;
- техникалық, қаржы немесе консалтингтік көмек көрсету қажеттілік
пайда болған аймақтарда экспансионистік мақсаттарды жүзеге асыру
мүмкіндігі;
- ... ... ... кезінде ең нәтижелі инвестиционды
жобаларды жүзеге асыру;
Отандық мұнай-газ кешендерінің нәтижелі қызмет ... ... және ... ... ... күштерін біріктіруінде, оларды кешенді
пайдалануда және өндірісте шығындардың үнемдеу және базада жаңа
технологияларды ендіру мақсатында оларды ... ... және ... құру маңызды болып табылады. Осындай өзара мүдделілікті
қамтамасыз ету нысандарының бірі ... ... ... құру ... мұнай-газ құрылымдары біртұтас өндірістік-экономикалық
жүйе. Мұнда мақсатқа нәтижелі жету үшін іс-әрекеттің қираған, бірақ өзара
байланысқан түрлері тұтас өндіріске айналу процесі ... ... ... ол өткізу баланстылығы. Мұнай-
газ шикізатына баға түскен кезде, шығаратын бөлімшелердің табысы түседі,
бірақ та мұнайды қайта өндіру және ... ... ... ... бір ... ... жоғалуы басқалардың табыс өсуімен өтеледі.
Әлемнің бірқатар жетекші мұнай ... ... ... ... және ... әрі даму ... талдай отырып,
бірінші кезекте осылардың бәрі тікелей мемлекетпен құрылғанына ... ... ... Ал ол ... ... органдары арқылы барлық салалар бойынша
олардың іс-әрекетін бақылауын жүзеге асырады. Осындай жағдай «Казахойл» ННК
құрылу процесіне сай ... Оған ... ... ... ... қорларына, оны шығару және қайта өндіруге, сондай-ақ тасуға
байланысы активтер берілген.
Сонымен қатар, шетелдік интегралды және отандық компаниялардың
өндірістік құрылымында елеулі айырмашылықтар ... ҚР ... ірі ... ... пайда болуына байланысты елде барланған
және шығарылған қорлардың бөлігі оларды меншігіне берілді, бұл жағдай
«Казахойл» ННК шикізат базасының әлсіреу ... ... ... ННК–нің мұнайды өндеуге байланысты звеносы
өндірістің жоғары табысты және перспективті разрядына ... ... ... ол ... алпыс жыл бойы жүзеге асырылатын шамалы қуаттылығы
бар ескі жалғыз технологиялық мұнай өндіру объектісінде негізделеді. Тіпті
Украинаның қайта өндіру зауыттарының бір ... ... ... ... ... ... ... бекітпейді. Жақын уақытта «Казахойл» ННК
/қазір «Казмунайгаз»/ құрылымында қайта ... ... ... ... өзгерістерді жүзеге асыру қажет. Біздің ойымызша, компанияның ішкі
және сыртқы нарығындағы бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ... ... ... ... қуатты қайта өндейтін кешеннің құрылысы табылады.
Ол нақты фракцияларға мұнай және газ ... ... ... ... ...... материалдары, полимер шикізаты, пластмассалар
және тауардың басқа да сұраныстары.
Көрсетілген айырмашылықтардың ... ... ... ... жоқ ... ... ... маңызды бір құрылымы аталуы
мүмкін, нақтылау айтқанда ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... компания солай көп жылдар бойы ірі өндіруші-компаниялар
ұсынатын ескі ... ... мен ... тұтынушысы болып жүре
береді. Жеке мұнай кәсіпорынның осындай «Қайтақарулану» рәсімі белгілі:
өткен жылдары жаңа жабдық ретінде мұнайды қайта өндіру ... ... ... ... олар ... өткізілгеннен кейін нәтижесі
және экологиялық тұрғыдан қауіпті болып табылды.
Өткен жылдары, тіпті қазіргі уақытта да ... ... ... күрделі қаржы салу диверсификациясына қозғау болып
табылады. Көліктік құралдар мен нарықтарды жабдықтау көздері ... ... ету ... ... ... Мұнай сату масштабы,
табыстың абсолютты көлему өзгеруіне қарай ... ... ... және ... ... ... ... химиялық өнімдердің өндіріс
саласына ену үшін жолдар іздеуге мәбжүрлі.
Қуатты көлденең интегралды құрылымдарды құру жиналған әлемдік
тәжірибе егер де ... ... ... ... ... ... ... болжамдайтын құралдар жоқ болса, онда ол өз
шикізат активтерін жағымды толтырумен әлемдік нарықта ешқашан тең құқықты
қатысушысы бола алмайтынын ... ... ... ... ... ... мұнай-
газ құрылымының даму жолын қайталайды. Қалыптасқан трансұлттық интегралды
мұнай-газ ... ... ... ... үшін ... мүдде
болып Ресейдің қайта құрылған және дамыған көлденен-интегралды мұнай-газ
компаниясы, сондай-ақ Қазақстандағы «Харрикейн Хайдкарбонс» Канада
компаниясының ... ... ... ... ... ... қалыптастыру бойынша
«Харрикейн Хайдкарбонс» Канада компаниясының тәжірибесі қызық болып
көрінеді. 1996 жылы ... ... ... АҚ ... ... ... кен орнында мұнай шығара бастады. Келісім-шарт бойынша ол бес
жыл мерзім ішінде өндірістің дамуына АҚШ 280 ... ... ... ... ол ... 296 млн.доллар салды. «Харрикейн Кумколь Мунай»
ААҚ-ның /ХКМ/ құрылған еншілес құрылымы аймақтың экономикасының ... ... ... ... ... ... ... салымы арқылы
өндіріс жаңартылды, 2001 жылы мұнай шығарылуын 4 млн.т.өсірілді. Қазіргі
уақытта «Харрикейн ... ... ААҚ ... ... бір ... ... 50 ... бар. «Харрикейн Кумколь Мунай» ААҚ бір
жерде тұрмайды бұдан әрі жаңа ... ... ... 2000 ... ... кен орнында жаңа мұнай шығарылды, кезекте Арысқұм және
Майбұлақ тұр. 2005 жылда «Харрикейн Кумколь ... ААҚ ... 12 ... ... ... ... ... мен ішкі нарықта оған тұтынушылардың саны өсуіне
байланысты компания белсенді түрде сыртқы нарықта ... сату ... ... ... Ол 2002 жылы ... құятын терминал құрылатын
Кумкольдан бастап Жусалы теміржол станциясына дейін мұнай құбырының
құрылысы жоспарланды. Осы арқылы мұнай тұтынушыларға темір жол арқылы
жеткізіледі. 1997 жылы ... мен ... ... жіберу және сақтау үшін
«Достық» /НТП/ мұнай аудару теміржол ... құру және ... ... ... ... ... ... 2000 жылдың тамыз
айында «Достық» /НТП/ эксплуатацияға ендірілді, бірінші кезегінің
қуаттылығы жылына 1,2 млн. т. құрады. Сондай-ақ, терминал ... ... ... ету үшін бір ... 5 ... ... ... болжамдалып отыр.
«Достық» /НТП/ кез келген мұнай шығаратын және мұнай химиялық
компанияларға, ... ... ... және ТМД ... жұмыс
жасайтын, мұнай және мұнай өнімдерін сатып алатын қомпанияларға қызмет
көрсетеді.
2002 жылы Кумколь кен орнында газоэнергетикалық ... ... ... ... ... жолаушы газ табылады. Ол
аймақты арзан электроэнергиямен жабдықтауға мүмкіндік беретін. «ХКМ» ААҚ
газқұбырының құрылысына кен орнынан бастап облыстық орталықға ... және ... ... ... жарату бойынша өз міндеттерін атқарады.
Мұнай-газ шикізатына әлемдік бағалар төмендеу кезінде Шымкент НПЗ
шикізат жеткізушісі болып табылатын «ХКМ» компаниясы ең ... ... /31 ... 2000 ж/, оны ... ... ... енгізіп қойды.
«ХКМ» компаниясы «ШНОС» жабдықтарын жаңартуды, ассртиментті көбейтуді және
шығарылатын мұнай өнімдерінің сапасын жақсартуды көздеп отыр. 2001 ... ААҚ ... ... ... ... ... ... жобасына
АҚШ 14 млн.доллар қаржы салады.
«ХКМ» ААҚ мұнай шығарудан бастап көлденең – ... ... ... ... оның технологиялық цепочкасында: мұнай шығару, қайта
өндеу, өткізу бар.
Интегралды мұнай-газ құрылымының іс-әрекетінің әлемдік тәжірибесін
талдай отыра мынадай қорытындылар шығаруға болады:
- ... ... ... ... саны өз әрекеттерін мұнайгаз
шикізат шығарудан бастап, біртіндеп өздерінің әрекет ету ... ... ... мұнай процестеріне қатысады: барлау, шығару, мұнайхимялық қайта
өндеу, тасу және дайын өнімді жүзеге асыру;
- трансұлттық интегралды мұнай-газ құрылымдар ... ... әлем ... ... ... ... елдердің ұлттық мұнай-газ компанияларының әрекеті мен даму
стратегиясы ... ... ... ... жолы
бойынша дамиды;
- әлемнің көптеген ұлттық мұнай-газ компаниялары өз әрекеттерін өз
елінің аймағында жүзеге асырады, ол мұнай-газ ресурстарын ... ... ... ықпал етеді, сондай-ақ ол басқа елдердің мұнай-газ
ресурстарының әзірлеуіне енуі байқалады. Қазақстанды мысалға ала отыра,
жоғарыда көрсетілген ... ... өз ... ... ... ... ... облысында мұнай-газ кен орнын әзірлейтін
Қытай ұлттық мұнайгаз компаниясын ... ... ... Қарашығанақ кен
орнын меңгеруіне қатысатын «Статойл» Норвегия үлттық ... ... ... ... мұнай-газ нарығының көптеген саны ірі трансұлттық интегралды
құрылымдар арасында бөлінген;
- трансұлттық мұнай-газ құрылымдардың дамуы компаниялардың бірігу ... ... оған ... ... ... Тексако», «Эксон
Мобил», «Бритиш Петролеум Амоко» компанияларды келтіруге ... ... ... ... ... ... кезінде мұнай-газ
компаниялары капиталдардың шығару саласынан сапалы мұнай-газ өндіру
саласына аударады, сонымен қатар компаниялар арасында интеграционды
процестер ... ... ... ... ... ... және шығару әрекетінің
дәстүрлі саласынан басқа интегралды құрылымдар транспорттық және ғылыми-
зерттеу бағыттарды дамытады;
Капиталдың мұнай өнеркәсібіне тоқталмайтын ... ... одан ... да ұсақ компаниялардың әрекеті үшін алаң
қалады. Тәуелсіз фирмалардың көбінде қайта өндеу құралдары, не өткізу
желісі болмаса, олар ірі және ... ... ... ... ... барлау
және шығарумен айналысады;
Ресейдің мұнай-газ саласындағы құрылымдық өзгерудің нәтижелілігі,
ресей көлденең-интегралды мұнай-газ компаниялардың құрылуы және ... ... ... ... ... ... Қазақстан нарығында
елеулі байқалады. Мысалы, Қазақстанның ішкі нарығындағы ... ... ... ... ... өнімдер бойынша елеулі үлесі Ресейден
клген импортқа жатады: ашық мұнай өнімдердің 50 пайызы, битумдардың 95
пайызы, ... ... 90 ... ... ... ... ... платмасстар.
Сондай-ақ Ресей көлденең-интегралды мұнай-газ компаниялардың
қалыптасуы мен дамуы жеткізілген мұнай өнімдеріне төлемеген және мұнайға
әлемдік баға түскен жағдайларда болды. Бірақ та, бұл ... ... ... ... болмады. Бұл факт осы құрылымдар дамуының
дұрыс жолын куәландырады.
1.3 Қазақстанның ... ... ... ... алғы ... ... 2030 жылға дейін даму стратегиясында
ерекше роль өнеркәсіптің мұнай-газ саласына ... ... ... ... потенциалын көтеруін ұзақ мерзімді приоритетттер
ретінде белгілей отырып, ... ... ... ... мәні ... ... ... отыр.
Оның негізгі ережелеріне сәйкес бірқатар мемлекеттік бағдарламалар
жүзеге ... ... ... ... осы ... ... шешімі,
қаржы салушылармен жасалған келісім-шарттардың барлық шарттарын және алған
міндеттемелерін қатаң түрде сақталуы, ... ... ... ... ақырғы рет белгілеуі, халықаралық сауданың дамуын қамтамасыз
ететін көлік және коммуникация объектілердің жаңартылуы мен құрылысын
аяқталуын көздеген үкіметтің іс-әрекет ету бағдарламасы.
Жоғарыда белгіленгеннің ... ... ... ... ... үнемді түрде көбейту және құрлықта және Каспий теңізінің шельф
зонасында перспективті құрылымдарға эксплуатацияға ендіру сияқты басты
міндеттердің шешілуіне бағытталған.
Пайда болған мәселелердің әр ... және ... ... ... ... саласын ішкі ортада қалай, солай сыртқы
ортада қызмет ететін үлкен жүйе деп қарастыруға болады. Экономиканың
ықпалдасу жағдайларында ... ... ... ... ішкі ... ... республиканың мұнай-газ жүйесіне әсері байқалады.
Осыған сүйене отырып, мемлекеттік масштабта мұнай-газ жүйесі ұлттық
экономиканың бір ... ... ... ... ал ... ... ел
экономикасы әлемдік экономикасы жүйесінің шағын жүйесі ... ... ... шағын жүйенің әлемдік экономикаға әсер ету дәрежесі оның даму
деңгейімен бағаланады. Республиканың мұнай-газ жүйесі мемлекеттік
экономиканың ... ... бола ... өзінің де шағын жүйелері бар. Әр
шағын жүйелердің даму деңгейі жүйенің даму стратегиясының приоритетіне
байланысты.
Мұнай саласының шағын жүйелерінде тіпті ең маңызды ... ... ... ... іске асыру экономиканың осы секторының дамуының
қабылданған стратегиясы ойлаған нәтижеге әкеледі ... ... ... ... ... бұрыннан бері көпмақсатты пайдалану
ресурсының мәртебесін алған.
Соңғы онжылдықта әлемдік экономиканың дамуы қазіргі қоғамның алдында
төменде көрсетілген ... ... ... ... күрделі
мәселелер қойды: энергетикалық және шикізат кризисі, әлемнің әр түрлі
елдерінде технологиялық потенциалдың біркелкі емес дамуы. Осы ... ... ... ... қамтамасыз ету
перспективаларымен, оларды қайта өндеу технологиясын, шығару әдістерді
жетілдірумен тығыз байланысты. Осыған байланысты мұнай мен газ ... ... ... және ... ... өсуі мен ... ... минералды-шикізат базасына
жүктеменің күшеюі арасындағы қайшылықтың күшеюінде ерекше роль ... ... ... ... пайдалануы энергетикалық
схема бойынша шикізатты қайта өндеу деп түсіндіріледі. Сондай-ақ, мұнайды
бүкіл әлемде химиялық мұқтаждыққа тұтыну оның қайта өндеуінің ... ... ... қажет, бірақ та мұнайхимиялық синтездің
ақырғы өнімінің пайдалану нәтижелілігі ... ... 90 ... ... ... ... жол бермейді. Мысалы,
Румыния жағдайында энергетикалық схема бойынша мұнайды қайта өндеу кезінде
алынған мұнай өнімдерінің сумарлы құны шикізат құнынан 4 есе асады, ... ... ... – 40 рет. Егер де көмірсутек ресурстардың
потенциалды ... ... ... ... ... дейін жеткізсе, онда олардың құны шикі мұнайды сату ... рет ... ... ... ... ... жоғары нәтижелілігі
туралы Қазақстанның нақты кен орындарының көмірсутек шикізаттарына ,ларды
қайта өндеу нақты процестеріне қатысты келтірілген зерттеудің есеп айрылысу
мәліметтері куәландырады. Мысалы, егер ... 1 т ... құны ... болса, онда шығу кезінде тиесілі процестен 1 т ... 550, 1 ... –1000, 1 т ... пакеттер-900 доллар тұрады.
Кез келген мұнай компаниясының маңызды критериясы болып нәтижелілік
деңгейі табылады. Соңғысы салалардың барлық шағын жүйелер қорытындысының
жиынтығымен есептеледі, сонымен қатар осы ... ... ... онша ... ... да, ... ... іс-әрекетін кеңістіктің
күрделі жүйесінде қызмет етеді деп елестетуге болады. Оның ... ... қана ... ... байланысты параметрлер арқылы болжамдауға болады.
Күрделі жүйенің біртұтас анализі, қызмет ету және даму процесінде пайда
болған қасиеттердің пайда болу жалпы және ... ... ... ... ... қажет. Анализден кейінгі этап тенденцияларды ғылыми
болжаумен және алынған жиынтық ... үлке ... даму ... ... ... ... ... өндірістің капитал сыйымдылығы
өнеркәсіптің осы саласының қаржыландыру спецификасын көлденең және тік
ықпалдасумен байланыстырды. Мұнайхимиялық өнімнің қуатты өндірісін бірнеше
фирмалар, мысалы, ... және ... ... ... Сонымен қатар, Мұнай
фирмалары өндірісті көмірсутек шикізатпен және энергиямен, ал химиялық
фирмалар – технологиямен және ғылыми-зерттеу ... ... ... өзге шын ... объектісін үлкен жүйелердің разрядына
жатқызу белгілі шамада шартты болып табылады және ен бастысы, осы объектіні
зерттеу кезінде маңызды ... ... ... ... факторлар ойнайтынына
байланысты. Бұл осы жүйенің қасиетінен қалай, солай міндеттерге де
байланысты.
Жүйе өз элементтерінің сипатына келмейтін бір ықпалдасу сапасына ие
болу ... Жүйе ... ... ... қосу есебінен бір тұтасқа
бірігуі керек. Жүйе объектілердің ұйымдастырылған-құрылым ... ... оның ... тән ... және байланыстың белгілі жиынтығы бар.
Сонымен, жүйе - әр қайсысы себеп-салдарлы байланыстардың заңына бағынатын
көптеген бірліктің ... ғана ... ... жеке ... мен ... бір-бірімен өзара байланысты және өзара әрекет
ететін көп санды элементтерден құрылатын белгілі күрделі функциялардың
орындалуын ескеретін бірлік.
Бірнеше критериялар бойынша кәсіпорынды ... және ... ... ... жаңа ... ... объектілердің
құрылысын жаңарту немесе кеңейту, шығарылатын және жүзеге асырылатын
өнімдер мен ... ... ... өнімдерді тасу және
қолдану көлемі мен ассортиментін сұрыптау варианты табылады.
Оңтайлы есеп ... ... ... көрсетілген
қорытындылармен сипатталатын сала перспективаларын белгілеуге мүмкіндік
береді:
- кәсіпорынды орналастыру, мөлшерін және мамандандырылуын ... ... және оның жеке ... даму ... ... өндірістің ұсынылған технологиясымен;
- шығарылатын өнімдердің ассортиментімен және әр өнім шығарылымының
көлемімен;
- түрлі тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыру деңгейін белгілеумен;
- көлік қатынасын дамуымен /шикізатты, ... ... және ... тасу ... және ... ... ресурстар мен шығарылған өнімдердің нәтижелілігін
салыстырмалы бағалауын жүргізумен.
Осы тәрізді міндеттерді шешу, көліктік шығындар кәсіпорынның
мамандандырылуын белгілеуіне, жаңа өндірістерді орналастыру пунктерін
таңдауына, шикізат пен ... ... ... ... бекіту
схемасына елеулі әсер ету кезінде критерий болып өндірістік, көліктік
шығындар қалай, солай инфрақұрылымдық звеноларды қалыптастыру қажеттілігіне
байланысты шығындар табылады.
Мұнай-газ ресурстарын пайдалану ... ... ... ... ... оның ... ... шығару, тасу және
қайта өндеу жерлерінде байқалады. Осыған байланысты экологиялық
тұрақтылықты сақтау проблемасын шешу кезінде күрделі және жеткіліксіз
әзірленген мәселе ... ... ... ... ... өндірістік объектілерді орналастыру нормасы, сызықты
құрылыстардың /мұнай-газ өнімқұбырлары, электропередачалар/ құрылысы,
жергілікті құрылыс материалдарды жол мен дамбалардың құрылысына пайдалану
нормалары табылады.
Сонымен, мұнай өнеркәсібін және оның жеке ... ... ... ... жету нақты перспективалары алғашқы шикізат
ресурстары тауар өнімдерін шығару терең схемасы бойынша қайта өндеу
процессіне қатысқанда, ... ... ... және ... ... ғана ... асырылуы мүмкін.
Тік-интегралды мұнай-газ компаниялардың арнайы типтегі
компаниялардың алдында бәсекелестік артықшылықтары бар, бұндай бәсекелестік
мұнай бизнесінде де бар. Бұл ... ... ... шикізатына
бағалардың төмендеуі кезінде ықпалдасты компанияларды дамудың шығын
концепциясын өзгертуге және нәтижелілік есеп айрылысу концепциясына көшуге
мәжбүрлейді. Бұл ... ... ... ... ... бас ... көрсетілген, осы арқылы ірі мұнайгаз
компаниялардың жеке құрылымдық бөлімшелері маңызды және табыс шығарудың
ерекше аккумуляторлары болып ... ... ... ... жұмыстарды
ақылы-шарт негізінде орындайтын арнайы компанияларға арналған өткізу
нарығында ниша да ұлғайды.
Мұнай бизнесінде іс-әрекеттің тұрлі сферасының фрагментті қиыстыру
кеңінен ұсынылған. Мысалы, ол ... ... ... ...... ... көтерме саудасы, мұнай-газды
қайта өндеу – мұнайхимия, мұнай өнімдерінің көтерме саудасы – ... ... ... ... оған қай ... және қандай ұйымдастыру нысанда
қатысушылар қатысқанына қарамастан үлкен күрделі шығынмен сипатталады, ол
екі типтегі ықпалдасты компаниялардың қалыптасуына себеп болды. Бірінші
типке ... ... ... ... ... деп ... ... Екінші типке өндірістік нышан бойынша ықпалдасатын компаниялар
жатады, олар мұнай мен ... ... ... және ... ... ... ... дайын өнімнің өткізуін жүзеге
асырады. Мұнай бизнесінде екінші ... ... ... ... орын
алады. Ірі мұнай-газ компанияларын басқаруының салыстырмалы анализінен:
- ... ... ... дивизиондв құрылымы пайдаланылады, оның
алдыңғы кезеңі басқарудың сызықты-функционалды ... ... ... ... ... ... ... оладың өмірге
қабілеттілігін көтеруге мүмкіндік береді;
- Өндірісті басқарудың тік-интегралды құрылым нысанында ұйымдастыру
нәтижелі болып табылады;
- Тік ... ... көп ... ... ... Тік ... ... мұнай бизнесінде экономикалық және саяси
мүдделердің күрделі айқасуы орын алады;
- Трансфертті бағаларды белгілеу кезінде ықпалдасу ... ... ... нарықтың бағалары орын алады;
- Мұнай-газ компаниялардың дамуы толық ықпалдасу жолмен жүзеге
асырылады.
Көмірсутектің ... ... бай ... ... ... сала ... мұнай-газ ресурстарын тікелей шығару
аудандарында мұнайхимиялық өндіріспен бірге мұнайды қайта өндіру
кәсіпорынның құрылысы жөнінде мәселе қойылған. Тиесілі негіздемелерден
кейін Маңғыстауда кешен, ... ... ... және ... ... өндеу бойынша зауыт Құлсарыда мұнайхимиялық кешен
құрылысына құжаттамалар дайындалды.
Маркетингтің негізін ұзақ мерзімге кәсіпорын бағытының, ... ... ... өнідірісті тұтынушылардың бейімдеу,
конкуренттердің іс-әрекетін, олардың тауарларын, нарық стратегиясы мен
тактика принциптері құрады. Сондықтан да, осындай ... ... ең ... ... ... ... ... іс-әрекетінің
механизмімен, шығарылатын тауарларға жалпы конъюнктураның өзгеруіне
байланысты.
Жоғарыда көрсетілгеннің бәрі мұнай-газ қайта өнідіретін және ... ... ... ... ... ... ету жағдайына
қойылғанын куәландырады. Көмірсутек газдарын фракцияларға бөлу процесін
жүзеге асыратын приборлармен, аппараттармен, қондырғылармен қамтамасыз
етуден қалып қойылуы ... ... ... ... ұзақ ... ішінде
экспортқа берілудің бір себебі болып табылады.
Жоғарыда баяндалғанды қорыта отырып, мұнай-газ шығару саласы ... ... ... ... ... қайта жаңарту қажет деп айтуға
болады. Оның басымды бағыты болып ұлттық тік-ықпалдасты компанияларды құру
болып табылады. Ол үшін елде ... ... бұны ... алғы шарттар
куәландырады:
1)Табиғи, экономикалық және технологиялық факторларға байланысты
өндіріс пен өткізудің нәтижелі басқару үйымдастырылуын құру ... ... ... ... өткізу нарығын бағылауға
талпынысы, ең алдымен – мұнай ... ал ... ...... ... ... ... және материалды ресурстарды үнемдеу
мүмкіншілігі. Капитал мен өнідірстің шоғырлануы, бірыңғай инфрақұрылымның
бар болуы өндірісте шығынның қысқартылуына ықпал етеді және өткізу ... ... әсер ... ... ... ... ... бақылау
көздерін қамтамасыз ету;
5)Мұнай бизнесінің халықаралық сипаты мен оның әлемдік және ұлттық
саясатпен тығыз байланысы отандық экономиканың мұнай ... ... ... ... ... ... ... РЕСУРСТЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫН ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП САЛАНЫҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ
ҚАЙТА ҚҰРЫЛУЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан мұнай-газ ресурстарының ... және ... ... ... он ... республиканың Батыс аймағының
мұнай мен газ ресурстарын меңгерудің жаңа кезеңі болып ... ... ... мәселелердің шешілуін қажет етеді. Жоғары температура мен
қысым, шикізаттағы бірігулер, ... ... ... ... ... ... ... пласт қысымын ұстау
үшін қолданылған әдістердің қорытындысын талдау ... ... ... және ... ... ... үшін шикізат негіз болып
табылатын көмірсутек ресурстарды қайта ... ... ... ... ... технико-технологиялық сипаттағы отандық
әзірлемелердің жоқ болуын ерекше атап өткен жөн.
Барлық аудандарда сол немесе өзге деңгейде ... ... ... аса ... мін ... ... ... жер
қойнауынан шығарылған базада бір бірімен тығыз шикізаттық байланысы бар
қайта өндіру сипаттағы өндіріс кешені ... ... ... ... ... мұнай қайта өндіру зауыт пен химикалық комбинаттың, Қазақ
газ қайта өндіру зауыттың /Жаңаөзен қаласы/, пластмасса ... ... газ ... ... ... ... мұнай шығару кәсіпорындары,
сондай-ақ Маңғыстау мен Құлсарыда құрылыс көзделген мұнайды қайта өндіру
зауыттары өздерінің шикізат негізіне негізделетін ... ... ... ... ... мұнай-газ құрылымның болуы көп санды шетелдік компаниялар,
әсіресе осы саладағы әлемдегі әйгілі көсбасшылар жағынан ... ... ... ... ... Қорытындысында қысқа мерзім ішінде
бірқатар бірлескен кәсіпорындар құрылды, олардың негізгі мақсаттары тек
қана мұнай-газ құрылымның барлауы мен әзірленуімен байланысты.
Қазір де осы ... ... ... ... жаңа ... – Каспий теңізінің шельф бөлімінде,Оңтүстік-Торғай мұнай-газ
провинциясында болып ... 2030 даму ... ... роль өнеркәсіптің мұнай-
газ саласына берілген. Отын-энергетикалық ресурстарды ... ... ... ... бағдарлама барлық мұнай-газ кешеніне
маңыздылығы бар негізгі мәселелердің шешімін көздеп отыр.
Сонымен ... ... ... даму мемлекеттік бағдарламасында
негіз салушы мәселелердің шешілуі мен жаңа қайта өндеу өндірістер, ... ... ... ... өнімнің шығарылуына бағытталған
мұнай химиялық профильдегі өндірістер әлі де жеткіліксіз деңгейде
әзірленген.
Біраз уақытқа дейін сол немесе өзге ... жер ... ... ... оны жүзеге асырудан табыс шығарудың пайдалы
бабы болып есептеледі. Біртіндеп, прогресстің ... ол ... ... ... ... жаңа ... ... өнімді кеңінен
шығару бұлағына ие болды.
Мұнай-газ шикізатын кешенді ... аз ... және ... ... құрамы болып табылады. Оның негізгі принциптерін
жүзеге асыру ... ... ... ... сол ... шикізаттың бір
түрінен көп мақсатты қолдануға болатын және өзінің тұтыну қасиеттері
бойынша бір саланың ... ... ... бірнеше түрін алуға болады.
Бірақта, Қазақстан Республикасы жүзеге асыратын мұнай-газ жобаларын
іске асыру практикасы көрсеткендей оның басқыншыл бөлігі дамудың ... ... ... ел ... ... ... көп он ... бойы орнықтылған салалық құрылымның бір жақтылығын
сақтайды.
Мұнай-газ саласына шетелдік инвестицияларды тарту ... ... ... және ... ... ірі ... компаниялармен
келісім-шарт жасау, отандық мұнай-газ конденсатын қайта өндіру
кәсіпорындарға зиян ... ... ... экспортының көлемін үнемі ұлғаюы
қазіргі уақытта оның дәлелденген қорларының жартысы мемлекеттік бақылаудан
шығуына ұшыратты.
Әлемдегі мұнай шығаратын ірі елдердің практикалық іс-әрекетінің
анализі мынаны көрсетеді: өз ... олар ... мен ... өнім ... қажеттілігін құру есебінен жүзеге асырды, бұл қадам
қайта өндіру салаларда елеулі қаржы талап етсе де.
Мұнай ресурстарымен болған жағдай мұнайды экспортқа жіберу ... ... ... ... әкелетін ұлттық мұнай шаруашылықты құру
бағытында стратегияны әзірлеуге ықпал етті. Экспортқа жұмыс жасайтын мұнай
қайта өндіру және мұнайхимиялық профильдегі жаңа кәсіпорындардың ... ОПЕК ... ... ... ... ... ол үшін ... құра отырды.
Осындай альянстың соңылығы мұнай шығаратын елдер мұнай ... ... ... ... ... ... қаржыландыру шартына ғана емес,
сондай-ақ өткізу нарығын осы кәсіпорындардың дайын өнімімен қамтамасыз
ететін шетел компанияларын жоғары бағалайды
Ұлттық мұнай-газ саласының даму ... ... ... бірқатар мақсаттар салынған. Біріншіден, осындай бағытты қайта
өндіру секторының үлесі өсетін саланың құрылымдық қайта құрылуында ... ... ... ... ... ... нарықта жүзеге
асырудан және ел ішінде қолданудан үлкен ... ... ... ... ... ... құндылығын есептеу қажеттілігі келді, ол
олардың сапалық параметрлерімен ... ... шешу ... ... мүдделілік ҚР шаруашылықтың
нарықтық жүйесіне енген сәттен бастап күшейді, ол әлемдік ... ... осы ... кен ... ... елеулі өскен
мүдделілігіне және жасалған келісім-шарттарына сәйкес жаңа иеленушілердің
меншігі болатын ... ... ... ... ... ... ... пайда болу кезеңінде елеулі күшейді.
Тауар шығару салалардың өніміне кадастр ... ... ... ... ... құны ... таралған. Көптеген мамандардың
пікірі бойынша мұнай ресурстарының тұйықтаушы көзінің барлық талаптарын
битуминозды ... ... ... кен ... игеру кезінде алынған
өнімдер қанағаттандыруы мүмкін.
Біздің ойымызша, 1 тонна шикі мұнайды қайта өндеу өнімдердің ... орта ... ... ... ... өнеркәсіптік құндылығының
мөлшерін қорды бағалау үшін қолдана отырып жеткілікті ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға ақырғы мұнайөнімдер
нысанында сатылған тонна мұнайдың жүзеге асырылу бағасымен осы өнімдер
өндірісінің шын шығындар арасында өздері мұнай тыс табыс деп ... бар. ... ... ... мұнайдың әр сортына оның
табысының техникалық құны мен ақырғы мұнай өнімге ауысу және жүзеге асыру
бағасының арасында айрмашылық бар. Осы ... ...... ... ... ... ... ал мұнай компаниялары-артық пайда түрінде
берілсе мұнай артық ... ... ... ... ... бар ... ... бірдей жағдайларда шығарылатын
біртекті өнім болып табылмайтынымен түсіндіріледі. Тұтынудың ... ... әр кен орны ... аз ... өткізу нарығына
жақындығымен /кен орын үшін рента/ немесе шығарудың жағымды жағдайлары
/сапа үшін тау рентасы/ арқылы құрылған дифференциалды ... ... ... ... ... ... ... түрлі түрлерінің суммасынан
және мұнай-газ кешенінің барлық деңгейіндегі қосымша табыстар ретінде
құрылады. Осы артық табыстың салмағы отынның бәсекелестік ... ... ... әр ... қатысатын тараптардың монопольды билігіне
қатысты мұнай өнімдер өзара ауыстыру деңгейімен сипатталатынына байланысты.
Мұнайдың өнеркәсіптік құндылығының көрсеткішінің мөлшері бір қатар
факторларға ... ... ... ... ... ... табиғи,
шикізаттың физико-химикалық қасиеттері, қайта өндірудің сұрыпталған
бағыттары, оның тереңдігі. Қайта өндірудің экономикалық ... ... әсер ... ... ... ... айырмашылықтары
алынатын өнімдердің спектрін елеулі шектейді.
Ең алдымен мұнайдың сапасы құрамында таза мұнай өнімдердің ... Бұл ... тез ... жағдайларында әлемнің барлық елдерінде
мұнай ресурстарын сатып алу басымдылық отындық фракцияның жетклікті жоғары
салмағы бар сорттарға беріледі.
1 тонна мұнайдың өнеркәсіптік ... ... оны ... ... ... қатты өзгеруі мүмкін. Отын-май бағытта әзірленетін
көмірсутекті шикізаттан көптеген құнды өнімдер шығарылады. Осыған
байланысты эксплуатационды және бір жолғы шығындарға қарамастан ... ... әр ... ... жоғарланып отырады. Осы тәрізді
қорытынды отын және май өнімдерден ... ... ... ... ... ... ... жағдайда алынады. Олар өнімдердің мүлде жаңа
түрлерінің кең ассортиментін алу негізі болып табылады.
Солай, мұнайды өнеркәсіптік құндылығы өндірісі экономиканың ағымдағы
немесе перспективті ... ішкі ... ... ... ұсынылатын сол мұнай өнімдердің суммарлы құндылығын білдіреді.
Өзгеше айтқанда, өндірісте мұнайдың өнеркәсіптік құндылығын қалыптастыратын
мұнай өнімдердің түрлері мен ... ... ... ... және ... ... және технологиялық
мүмкіншіліктермен белгіленеді.
Мұнайдың өнеркәсіптік құндылығымен қатар потенциалды құндылық сияқты
категорияға тоқталған жөн. «Потенциал» термин ретінде білімнің ... ... ... та, ... оның ... ... ... физика және т.б. ғылымдарға қарағанда «Потенциал» ғылымның
мұнай-газ және мұнай химия ... ... ... ... ... ... шығарылған өнімдердің және технико-
технологиялық, басқару-ұйымдастыру, экономикалық, экологиялық, саясаттан
тыс жағдайлардың жағымды кезінде экономика ... ... ... ... ... ... Ол ... мен техниканың
жетістіктерімен, өндірістік қуаттылықтың мөлшерімен, көлік құралдарының,
еңбек ресурстарының болуымен,олардың кәсіптік дайындығымен, өндірістік емес
сфера ... даму ... ... ... ... потенциал ұлттық шаруашылықтың сыртқы
нарыққа жүзеге асыру үшін бағыттайтын бәсекеге қабілетті өнімдердің қажетті
санын, меңгерілген табиғи байлықтың жиынтығын, сыртқы нарықтың қажеттілігін
қанағаттандыру үшін ... ... және ... ... ... білдіреді.
Біз мұнай-газ потенциалын көмірсутек реусрстарының шығарылған
қорларының жиынтығы – мұнай, газоконденсат, табиғи және ... газ ... Оны ... эксплуатацияға алынған кен орындарында және қорлары
белгіленіп, А+В+С, категориялар ... ... ... иеленген.
90-жылдардың ішінде Қазақстанда континентальды алаңда тұйықталған
көмірсутек шикізатының дәлелденген потенциалының көлемінде елеулі
өзгерістер болды. С категориялы шикізаттың ... ... ... 203 ашық кен ... ... 6,293 млрд. т./геологиялық/ және 0,095
млрд т /шығарылатын/ мұнай, ... газ ... – 1,901 ... газ ... ... – 944 және 668 ... құрайды.
Ағымдағы кезеңге елде Скатегория бойынша суммарлы қорлары бар 80 ... ... ... ... ... – 5,177 ... т ... және
1,723 млрд. т/шығарылатын/, газ – 1,528 трлн. м, газоконденсатты – 890
және 655 млн.т.
Олардың ішінде ең ірі кен ... ... ... ... ... ... Қаражанбас, Өзен, Құмкөл табылады. Бұдан басқа мұнай
шығарылуын көбейту перспективасы әзірлемеге ... ... ... ... ... кен ... және ... Арман, Теңге
құрылымдарын ендірумен байланысты.
«Казмұнайгаз» Ұлттық мұнай-газ компаниясының ... ... ... ірі ... ресурсты потенциалы былай
сипатталады:
- «Эмбамунайгаз» АҚ – 323,3 ... ... ... қорлар/
және 131,1 млн.т /бастапқы шығарылатын/, 65 млн.т ... ... ... ... ... емес және де 2,7-2,8 млрд.
мқұрайды. Ресурстардың барлық ... ... ... 25 ... ... ... АҚ – ... қалдықты шығарылатын қорлары 17
млн.т, газ –27 млрд. м теңеледі. Шикізат 15 кен орындарда шоғырланған;
- ... АҚ – ... ... ... ... ... конденсат – 2,3 млн, газ –30 млрд. м ... ... ... ... ... АҚ – ... қалдықты шығарылатын қорлары 203,9
млн.т /2 кен ... ... – 1,451 млн. т /8 кен ... газ ... м ... Президентінің 1997 жылғы 4 наурыздағы «Казахойл» Ұлттық мұнай-газ
Компаниясын құру туралы» №3378 ... ... оның ... қорына
мемлекеттің көмірсутекті барлау және шығару бойынша төменде көрсетілген
шауашылық серіктестіктерге қатынасу үлесі берілген: ... АҚ ... АҚ ... ҰМГК ... 85 пайыз/, «Шагырлы-Шомышты» ЖШС
/83 пайыз/, «Тенгизмұнайгаз-Тельф» ЖШС /69 ... ... ЖШС ... «Казахтуркмунай» ЖШС /51 пайыз/, «Арман» ЖШС, «Актобе Пройссаг»АҚ ,
«Дамунай» АҚ, ... ЖШС, ... ... ЖШС, ... ... ЖШС
/«Казахойл» ҰМГК үлесі 50 пайыз/, «Каракудукмунай» АҚ /40 ... ... /37,2 ... тізімнен басқа Компанияға берілген, бірақ та жарғылық капиталдың
құрамына кірмеген төмендегі ... ... НПЗ» АҚ ... ҰМГК
үлесі 53,1 пайыз/, «Павлодар НПЗ» АҚ /87,9 пайыз/, «Тенгизшевройл» ЖШС ... КТК АҚ / КТК ... ҚР ... үлесі 19 пайыз/, «Казахстан
Пайплайн Венчурс» БК /50,1 пайыз/, «ЭИФ Мунай-Импекс» ЖШС /100 ... АҚ /90 ... ... АҚ /25 ... АҚ /90 ... «Актобемунайгаз» АҚ /20,5 пайыз/,
«Карачаганакгазпром» АҚ /91,1 пайыз/.
1997-2000 ж. ... ... ... ... ... өсе
бастады, ол салаға салынған қаржының қайтарылуын өскенін куәландырады /9
кесте/. Ағымдағы кезеңге мұнай-газ ресурстарын ... және ... ... 20 ... мемлекетердің мұнай компаниялары қаржы салды. Олардың
ішінде отандық салада нәтижелі ... ... ... және өз іс-әрекеттерін
Батыс және Оңтүстік Казақстанның ірі кен орындарында жүзеге асырған әлемдік
деңгейдегі тік-интегралды компаниялар бар /1 ... ... ... ... ... мұнай-газ секторына
бағыталған шетелдік инвестициялар көлемінің динамикасынан олардың ... ... ... ... ... ... серіктестіктері
жағынан көрінеді. Жақын арадағы 2-3 жылда ... ... ... ... ... мұнай-газ құбыры құрылысына байқауға жеке
блоктары ұсынуға байланысты мұнай компаниялардың іс-әрекеті ... ... ... салу ... ... ... бастады. 2003 жылы
республикада 107,7% өсті. 2004 жылы ... ... 111,5% ... ... құрылымдарда көмірсутектің ағымдағы
шығарылымының жоспарланған жыл сайын өсуі ... ... ... ... ... байланысты бір қатар мәселелерге ұшыратады.
1 Кесте - Көмірсутек шикізатты шығару көрсеткіштерінің динамикасы
| |1998ж |1999ж |2000ж |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж ... және газ |25,9 |30,04 |35,26 ... |55,4 |63,8 ... шығару, | | | |,0 | | | ... т | | | | | | | ... ... ... |23,6 |26,74 |30,63 ... |46,6 |50,6 |
| | | | |,0 | | | ... конденсаты |2,3 |3,3 |4,63 |5,0 |6,3 |7,2 |8,9 ... ... ... |5,502 |7,173 |8,866 |9,000 |10,00 |11,5 |13,2 ... м | | | | | | | ... /КИО/ |2,080 |3,356 |4,629 |5,600 |6,620 |7,6 |8,76 ... ЖШС ... |9,587 |10,49 |12,000 |14,20 |16,31 |18,7 ... |5,326 |3,238 |3,645 |3,800 |4,000 |4,600 |5290 ... АҚ |2,624 |2,305 |2,589 |3,000 |3,300 |3,795 |4,37 ... ... |2,546 |3,334 |3,500 |3,800 |4370 |5025,5 ... ... |4,037 |4,170 |4,300 |4,500 |5175 |5921,25 ... шешу мақсатында 2002-2004 жылдар аралығында шикізатты мұнайдың
әлемдік нарығына жіберу альтернативті ... ... ... ... асырылуын мемлекеттің және бірқатар жобаларда өз үлестері
бар ... ... ... қолдау кезінде іске асыру болжамдады.
Қазақстанның мұнай бизнесіне әлемдік маңыздылығы бар «Шеврон оверсиз»,
«Бритиш газ», «Мобил», «Эксон», «Эни», «Аджип», «Эльф-Акитэн», Қытай ... ... ... ... ... және т.б ... ... отандық шикізатты Еуропа және Азия ... ... ... ... мүмкіндік беретін олардың протекционистік іс-
әрекетіне ықпал етеді.
2 Кесте - «Казмұнайгаз» ҰМГК ... ... ... ... ... АҚШ ... ... нақты түсуі |
| |2000ж |2001ж |2002 |2003 |2004 ... |568,1 |653,2 |751,3 |863,9 |1142,6 ... |62,6 |71,9 |82,8 |95,2 |125,9 ... |91,08 |104,8 |120,5 |138,6 |183,2 ... |51,52 |59,3 |68,2 |78,4 |103,7 ... |33,6 |38,6 |44,3 |51 |67,6 ... |5,03 |5,8 |6,65 |7,6 |10,11 ... |58,1 |6678,1 |7680,5 |8832,5 |116809 |
| ФРГ |67,9 |78,2 |89,8 |103,4 |136,8 ... |5,4 |5,79 |6,7 |7,6 |10,1 ... |66,5 |76,5 | 8,8 |101,3 |133,8 ... |3,22 |3,7 |4,3 |4,9 |6,5 ... |422,4 |485,8 |558,7 |642,5 |849,5 ... ... ... ... ҰМГК статистикалық
есептілігінен алынған.
Осы мәселенің шешілу күрделілігі, ең алдымен, ... ... ... ... ... ресурс өндірісшісі мен оны тұтынушы
арасында жасалған ұзақ мерзімді келісім-шартқа ... ... ... ... ... олар қатаң түрде бақылайды, шикізаттың сапалы
раметрлерін мұқият тексереді, бағаның пайдалы сол ... өзге ... ... ... аймағында әрекет ететін, бастапқы
шикізатты тарту бойынша қуаттылығы ... 20 млн. т ... ... ... 80-100 ... да қайта өндіру объектілер технологиялық
процеске экспорт операциясын жүзеге асырғаннан кейін мемлекеттің билігінде
қалған еркін көмірсутек ... ... ... ... болмайды /3
кесте/.
Көптеген мемлекеттер, ірі мұнай компаниялар жағынан Казақстанның
көмірсутек ресурстарын меңгеруге мүдделілік ... ... ... ... ... мұнай шығаратын аймақтарына, іс-әрекеттің өзге
сферасына салу варианттарымен салыстырғанда ... ... ... ... Оның ... айқындалуы көптеген
бірлескен кәсіпорындармен, ... ... ... бар бірқатар ірі
компаниялардың акция пакетін сатып ... ... ... ... ... асыруда мұнай компаниялардың қатысуымен сипатталады.
3 Кесте - Кәсіпорындар бойынша Қазақстанда мұнай мөлшері мен ... ... мың. ... |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... |1128 |1297,2 |149,71 |1715,6 |1972,9 ... |3050 |3507,5 |4033,6 |4638,6 |533,4 ... |2191 |2519,6 |2897,6 |3332,3 |3832,1 ... ... ... ... бағалау потенциалы өте жоғары. Дәлме сол
80-90 жылдары мұнай ... ... ... болған ажиатаждың негізгі
себебі болып табылады және де ағымдағы кезеңде де күшейуін ... ... ... ... регионына бөлінген, онда материк
бөлігінде қалай, солай шельф зонасында ... ... ... ірі ... ... - міндетті. Сондай-ақ оларды пайдаланудың
түбінде өзгерілген стратегиясын әзірлеу қажет.
Шетелдік компанияларға ірі және ... ... ... ... сату ... ... ... негізіг көзінен айырлып
отырғанын ... ... ... мен ... ... ... ... өз ресурстарын ықыласты билік ету жағдайында ала алатын
артықшылқтармен ... ... ... ... ... мұнай шығаратын кәсіпорындардың дамуына салынғаг қаржының жалпы
сомасы 10 ... ... ... ал со кезде олардың тек қана шикізат
потенциалы 85-90 млрд.долларға құрғанда.
Мұнай ... ... ... ... ресми
курсты растау үшін түрлі ресми құжаттарда жарияланған мәліметтер келтіруге
болады. Одан келешекте сала дауымының негізгі ... ... ... ... 100-120 млн.т және ұзақмерзімді кезеңге 140 ... ... ... ... ... ... ... жобалар Прикаспий аймағында
шоғырланған шикізат ресурстарында ... ... ... кен ... мұнайлары өз құрамында агрессивті қоспалардың
жоғары концентрациясы бар экологиялық қауіпті категорияға жатады.
Мұнай-газ ... ... және ... ... базасының дамуы
Қазақстанға өте қажет, біріншіден, көмірсутектің бастапқы ресурстарына өз
тұтынушыларының өсуіне байланысты, екіншіден, осы ... ... – жеке ... ... ... материалдарға дейін экспорттық
жеткілікті нәтижелі бабы болып табыуы бойынша.
2.2 Қазақстандағы мұнай-газ ресурстарын пайдалану тенденциясы.
Ұлттық экономиканың ... ... ... кенеттен түсуімен
сипатталатын өткен он жылдық кезеңде ... ... 90 ... ... ... шараларды жүзеге асыру арқылы өз көрсеткішін
тұрақтандырып, дағдарыстан шыға алды. Осыдан ... ... ... ... ... ... осыған байланысты ел экономикасының жалпы жағдайы
жақсара бастады.
Мұнай операцияларын жүргізуден алынған қаржылар Қазақстан экономикасын
бекіту және ... ... ... ... ... бюджетіне көмірсутекті
сатудан түскен ... ... ... ... ... ... 40 ... дейін құрайды, осыған байланысты Қазақстан
Республикасының 2030-даму ... ... роль ... саласына
берілген. Стратегия капитал және қазіргі технологияларды тарту ... ... ... ... ... қажетті инфрақұрылымды жасау
үшін әлемнің ірі мұнай ... ... ... ... ішінде Қазақстанның мұнай өнеркәсібінде оның шикізат
ресурстарында мүдделілік ешқашан нашарланбаған. Нақты сапалы сипаттамасы
бар ... ... ... ... Орск және ... ... газ конденсатына – Оренбург, Уфа, Салават
қайта өндіру кәсіпорындардың ... ... ... Ұзақ
мерзім ішінде Қазақстан мұнайы Ресей қоспаларымен бірге көптеген ... ... ... шикізатының потенциалындағы болған өзгерістер
континентальды құрылымдар ... ... ... ... теңізінің шельф
зонасының перспективті алаңдар есебінен ... ... ... ... «Шелл», «Эни», «Аджип», «Эльф-Акитэн» сияқты әлемдегі
барлық компаниялардың мұнай және газ ... ... ... көтеріңкі
мүдделілік білдірді.
Мұнай операциясын жүргізуге олармен келісім-шарт жасау үшін ... ... «Жер ... және жер ... ... ... «Мұнай
туралы», «Шетелдік инвестициялар туралы» және т.б. ... ... ... ... салу үшін ... ... ... ететін
заңдардың әзірлемесі табылады.
Республикада мұнай-газға қатысты айқындалған құрылымдарға ... – 7,2 ... т ... мен конденсат, 2 трл.м 3 жуық ... ... заң ... ... тасымалдау жөнінде шешілген мәселе
мұнай компаниялардың ... ... әсер ... 1993-2000
жылдар ішінде салаға республика өнеркәсібіне салынған тікелей ... ... ... 34 ... ... ... қатар 1993-
1994 ж. бұл үлес 88 ... ... ... ... ... ... ... көмірсутек шикізаттың – газ конденсаты бар мұнай, ... ... 2 есе, 2000 жылы ... газ 4 есе өсуі ... ... ... зонасының ресурстарын меңгерумен байланысты
жаңа мұнай жобаларын жүзеге асырудың бірінші ... ... ... ... және газ ... ... ірі әлемдік мемлекеттердің қатарына
шығаратын ... ... ... қорлары оларды жүзеге
асыруда шетелдік компаниялар ... ... ... көрсетті. Бұны
«Казахстанкаспийшельф» консорциумы жүргізетін жұмыстарға олардың тікелей
қатынасуы ... ... ҚР ... ... ... ... Жапония,
Индонезия, Батыс және Орталық Еуропа мемлекеттері – ... ... ... ... ... Украина, Азербайджан, Грузия, Туркмения,
Латвия сияқты елдердің жеке мұнай компаниялары көрсетті.
Республиканың мұнай-газ кешені жұмыстарының нақты түрлерін ... ... ... ... ... кең ... ... ұзақ мерзімді инвестиционды жобалардың жүзеге асырылуы, кез
келген мемлекеттің ... үшін ... ... ... ... осы секторында Қазақстанның имиджі ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Шетелдік компаниялардың отандық мұнай-газ ресурстарын меңгеруде
мүдделілігі ... 4 және 5 ... ... салыстырмалы
мәліметтерге сенуге болады. Олар Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көлемін
бағалауға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта мұнай компаниялар жағынан ірі қаржылардың салымына
мүдделілік Каспий шельфінің ... ... жеке блок ... үшін ғана ... ... ... ... қауымдастық үшін үлкен
экономикалық және саяси маңызы бар ... ... ... ... ... байланысты күшее бастады.
Елдің бюджетіне ақша қаражаттарының түсімін қамтамасыз ететін және ... ... ... ... ... ететін нарық тетіктерінің
жүйесі жеткілікті белгілі. Оның негізгі ядросы болып төменде көрсетілген
нақты ... ... үшін жер ... ... ... ... ... табылады: барлау іздеулер, барлау және эксплуатационды
бұрғылау, мұнай шығару. Тәжірибеде, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланбау. ҚР жоғарыда
аталған заңдарында және ... да ... ... жер қойнауын пайдалану
кезінде шығарылатын ... ... ... және ... пайдалану
принциптері сақталу тиістігі белгіленген. Жоғарыда аталған принциптердің
сақтау ... ... ... ... ... жер ... мынадай шарттарды орындауы тиіс:
- жаңа техниканы қолдана отыра, қазіргі техниканы пайдалану ... ... ... ... ... ... ең нәтижелі және фонтанды тәсілдермен кен орындарын ... ... ... ... ... ... әрі ... өндеуін жүзеге
асыру.
Өкінішке орай, қазіргі күнге дейін мұнай шығаруға жасалған күші ... ... де жер ... пайдаланушының мұнайгаз қайта
өндіру және мұнайхимиялық өндірістің құрылысына қаржы салу ... Бұл ... ... ... ... ... ... табылады
және заңнамамен бекітілген.
Тәжірибеде, шетелдік инвестор келісім-шартқа ... ... ... жеңілдіктер алғаннан кейін аз шығынмен әрекет етуге тырысады. Оның
басты міндеті – ... ... ... ... ... ... Бұл ... жасалған келісім-шартта белгіленген міндеттемелерге қарамастан
аймақтардың ... ... ... ... ... - ... ... жағымсыз жағдайда – кейінгі мерзімге
ауыстырылады.
Шетелдік инвесторлардың ... ... ету ... ... ... ... отыра, оны республиканың тыс ... ... және ... ... Ол үшін ... ... ... бағыт – оффшорлы зонаны пайдаланады. Бірақ та, оффшорлы зона
арқылы ... 50 ... ... ... ... ... ... табыс шығаруды білдіреді. ... ... ... ... ... стратегия мемлекетке қаржылық зиян
келтіреді және отандық салаға әлемдік ... ... ... ... ... береді. 5 кестеде Қазақстаннан жақын және алыс ... ... ... ... ... мәліметтер келтірілген.
Жүргізілген тендердің қорытындылары бойынша келісім-шартқа қол қою
рәсімі өз негізінде қаржы салушы ... ... мен ... ... меншіктік иесі үшін өзарапайдалы шарттармен сипатталады.Сонымен
қатар, алдағы уақытта болатын ынтымақтасудың басты ...... ... ... ... ... әлеуметті-экономикалық
блогының дамуына қатысу, өндірістік іс-әрекеттің масштабтары /геологобарлау
жұмыстардың көлемі, ... ... ... ... және
т.б./тендер жүргізудің стадиясында нақты көрсетілген. Және тендер жүргізу
кезінде басымдылық жеткілікті қаржылық ... ... ... ... бар және ... инвестиционды-қаржылық параметрлер ұсынған
қатысушыларға беріледі.
Аталған жағдайлар қазіргі уақытта инвестор таңдау кезінде ... ... ... ... ... ... ... өндіру секторға қаржы
салу мәселесі қозғалмаған болатын, ал бұл ... кен ... ... бар ... компаниялардың көңілдерінен шықты.
4 Кесте - Қазақстаннан мұнайды экспорттау
|Елдер ... 2004ж ... 2004ж |
| ... ... ... |пайызы |
| ... | ... | ... |1783,5 |20,38 |892,2 |10,35 ... |752,08 |8,67 |1510,08 |17,50 ... ... |4469,7 |51,10 ... |44,40 ... ... |2897,9 | 33,16 |3040,23 |35,3 ... елдер, оның |3384,09 | 38,8 |3834,2 |44,57 ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |13287,3 | ... | ... ... ... ... ... ... өндіру
салалардың потенциалын кеңейту бойынша қосымша жағдайлар енгізбеуі шетел
инвестициясын тарту бойынша жағдайдың ... ... ... ... деген
тұжырыммен түсіндіріледі.
Сонымен қатар, Қазақстанда мұнай шығарудың ұлғайған көлемінің аясында
отандық НПЗ ... ... ... ... қысқарту, сондай-ақ тауар
өнімін әзірлеу тенденциясы орын алады / 6 ... ... ... ... ... өз өнімін шығару мен оны ... ... ... ... Кесте - Қазақстанда негізгі мұнай өнімдерін шығару динамикасы, мың.т
|Мұнай өнімдерінің |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... | | | | | ... |2167 | 2148 |2470,2 |2791,4 |2483,6 ... ... отын |1819 |1971 |2266,6 |2598,5 |2779,6 ... |1287 |1266 |1455,9 |1838,6 |1923,5 ... |56,5 |60,1 |69115 |309,8 |292,6 ... ... ... ... ... мен осы ... жақын және алыс шетелден әкелу арасындағы үлкен ... ... ... ел экономикасы үшін жағымсыз жағдай экспортты-
импортты операциялар ... ... әсер ... /6 ... Солай,
мысалы, көмірсутекті шикізатты экспорттаудан түскен валюттік түсімдердің
сомасы мұнайды қайта өндеу өнімдерді экспорттаудан ... ... он ... ал мұнайгаздықайтаөндеу өнімдерді экспорттау мһлшері ақшалай түрде
мұнайгаз қайта ... ... ... ... екі есе ... ... ... Қазақстан негізгі мұнай өнімдерін импортқа
жібереді, тіпті үш отандық НПЗ суммарлы қуаттылығы /жылына 19 млн. ... ішкі ... ... ... қамтамасыз ету үшін
жеткілікті болса да, қазіргі уақытта әрекет ететін және ... ... ... ... қажеттіліктерін қамтамасыз ету.
Сонымен, Қазақстан шикізаттық өнімдерді экспортқа жібере отырып, қайта
өндірілген көмірсутектік шикізат негізінде ... ... ... ... импортқа жібереді. Қайта өндеудің дәстүрлі отындық
схемасы бойынша алынған ... ... ... Егер де, көмірсутектік
шикізатты терең қайта өндеу қорытындысында алынған өнімдерді ескеретін
болсақ, онда осы ... ... ... ... ... ... ... өседі. Реалидің призмасы арқылы мұнай-газ қайта өндеу ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы» зәру болып табылады. Осының салдарынан сала ... ... ... ... ... ... бұталанған желі бар
мұнай-газ қайта өнідру және мұнайхимиялық өндірісі бар республиканың ... ... ... табылады.
6 Кесте - Қазақстан Республикасында 2001 жылғы көмірсутектік шикізатты
және мұнай-газ ... ... ... экспорты мен импорты
|Тауарлардың атаулары |Экспорт ... |
| ... ... АҚШ ... ... АҚШ |
| ... |Мұнай-мың.т |Мың.долл |
| |Газ - ... |Газ - ... | ... ... |2723,88 |267794,14 |0,005977 |110,42 ... ... /газ ... ... |927,74 |92852,4 ... | | | | ... түріндегі табиғи |3237748,6 |20695,62 |2655906,6 |81164535 ... | | | | ... | | | | ... отын ... |406,37 ... |78,03 |6721,06 ... кокс |43,95 |2687,85 |0,008 | 2,8 ... ... |344,17 ... |420,36 | 101221,9 ... |29,66 ... |128,67 |44812,2 |
|Реактивті отын |6,679 |2049,69 |78,03 |20557,9 ... ... |66,62 ... ... |42,44 |
|Сұйылтылған бутан |45,47 |2687,84 |0,007 |2,89 ... мен ... |12,9 |1922,09 |3,35 |418,39 ... ... | | | | ... ... |0 |0 |18,09 |2404,50 ... ... |1,3 |227,4 |0 |0 ... ... | | | | ... | | | | ... |0,15 |94,45 |45,9 |20861,7 ... байланысты мынадай мәселе пайда болады: төмендегі ... ... ... кен ... ... ... шығаруға болады:
- шикізат экспортының дұрыс көлемі;
- сыртқы қайта өндіру ... ... ... ... ... уақытта әрекет ететін және келешекте құрылатын қайта өндіру
өндірістердің қажеттіліктерін қамтамасыз ету.
Осы мәселе шешілу кезінде оптимум ... ... ... ... ... нәтижелілі коммерциялық қорытындылардың нақты
перспективалары алғашқы шикізат ... ... ... ... ... газ/ ... ... бойынша қай өндеу процессіне тартылған
кезде болуы ... ... ... жүзеге асырылуы сапалы біртекті
шикізаттың ұзақ мерзімге түсуіне ... ... ... ... ... жағдайда болады.
Мұнайды қайта өндіру процессінде алынған ... ... ... ... шикі ... ... ... кірістің
мөлшерімен салыстыруға мүмкіндік береді. Солай, мысалы, шикізаттың 60 млн.т
АҚШ 732,0 млн ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
қорытындыларды осы шикізатты тікелей қайта ... ... ... ... ... ... ... /7 кесте/, пайдасы шикізатты сату
пайдасына болады: қайта ... ... және ... ... ... ... қайта өндеуден түскен өнімнің суммарлы құны ... ... ... 30 пайыз жоғары.
Қазақстандағы қайта өндіру объектілер шикізат пайдаланудың отындық
бағытына бағытталған, қорытындысында қайта өндіруге ... ... ... ... ... ... ... ал қалған бөлігі отындық қалдық
ретінде ... ... ... ... қайта өндіру нәтижелілігінің деңгейін
белгілеу тұрғысында алынған ... ... ... ... білдіреді. Келтірілген варианттардың әрқайсысында мұнай ... ... ... ... ... ... ... шикізат
болып табылатын мұнайдың алғашқы айдамалауының ... бар. Ол ... ... ... ... ... процеске тарту үшін қандай
мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ақырғы
өнімдердің ассортименті өзгеруі мүмкін.
Мысалы, егер вакуумды ... ... ... ... ... ... АҚШ 137 ... автомобиль жанармайының
800 мың т алуға болады.Фракционды бөлудің басқа варианты бойынша газойлден
АҚШ 180 млн.доллар ... 512 мың т. ... және 526 мың ... алуға болады. Сонымен қатар, осы варианттардың әрқайсысы бойынша 134
мың т. жуық мөлшерде жеңіл көмірсутектің кең ... жеке ... ... ... ... 16-20 млн.долларға қосымша көбейтеді.
Гидрогенизация процесстерінде вакуумды газойлды және ... ... ... ... ... бір ... ... АҚШ 235
млн.доллардан асатын жалпы сомаға 1,2 ... ... ... ... ... ... қосымша 524 т.керосин және 245 млн.долларға жалпы
экономикалық бағасы бар 900 мың ... ... ... ... аталғанды қорыта отыра, және де көмірсутектік шикізатты
кешенді ... ... ... ... ... ... ... материалды баланстарды ескере отырып, республиканың
бірқатар кен ... бір ... ... ... құны 200-220 ... ал сол уақытта шикі мұнайдың сататын құны бір ... 90-120 ... ... тербеленіп тұрады.
Республиканың нақты кен орнының мұнай потенциалының ... ... ... ... өнімін ескермесе толық ... ... ... ... газдың 3 млрд.м жуық факелдарда жағылады
жер ... ... ... газ ... бір ... ... ... болып табылса да.
Жоғары газ факторы арқылы ілеспелі газдың мөлшері тазартылған ... ... ... ... отыра, тиеслі қайта өндеу өндірістерді
жүктеу үшін шикізат базасының болуы күдік білдіртпейді.
7 ... - 60 млн т. ... ... ... ... ... ... қорытындылары
|Шикізатты қайта өндіру кезінде дайын өнім шығарылуының ... ... ... |Өнімнің шығ., мың т. |Өнімнің ... АҚШ |
| | |мың ... ... |1989,3 ... ... |1149,8 ... |
|Дизельотыны ... ... ... ... |2034,9 ... ... |1523,9 |90000,0 ... | ... ... ... ... ... ... өнім шығарылуының ... ... ... |1989,3 ... |
|Дизель ... |3094,65 ... ... ... |2034,9 ... ... |1523,9 |90000,0 ... | ... ... ... ... ... дайын өнім шығарылуының |
|3-ші ... ... |1989,3 ... ... |999,8 ... ... |2409,6 ... ... |2340,0 ... ... | | 849600,0 ... қайта өндіру кезінде дайын өнім шығарылуының ... ... ... |1989,3 ... ... отыны |3094,6 ... ... |3094,6 ... ... | ... ... газдың құндылық бағасы түрлі өнімдерді шығаруға бағытталған
физико-химиялық сипаттамалар мен ... ... ... ... ... ... мөлшердің акшалай эквивалентін есептеуге мүмкіндік
береді. Сонымен қатар, осы вариант бойынша алынатын өнімнің қазіргі ... ... ... ... ішкі ... ... ... бар.
Сондай-ақ, қазіргі уақытта полипропилен кеңінен қолданылады: ол ұшақ
пен машиналардың салоны, кілемдер, біржолғы шприцтер, шылым фильтрлері ... ... деп ... ... өнімдер.
2.3 Қазақстанның мұнай-газ кешенінің ресурстық потенциалын бағалау
Мұнай кешенінің қалыптасуы кешен ... ... ... ... ... әсер ететін экономикалық, ұйымдық,
технико-технологиялық инфрақұрылым сияқты көптеген факторлардың ... ... ... ... ... әрқашанда олардың мүмкін
болатын және фактылық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... қызметін куәландырады. Бұндай факторлар болып
мыналар табылады: ресурстарды тиімсіз бөлу, экономикалық ... ... ... ... орындалу сапасының жеткіліксіздігі, жүйеге
кіретін жақтар мүдделерінің қарама-қайшылықтары.
Бұл факторлардың әсер етуінің есебі мен төмендеуін мұнай потенциалын
қолдану тиімділігін көтерудің ... ... деп ... қажет. Сондықтан
маңызды және жауапты мәселе болып тиімділік критерийлерінің қалыптасуы
табылады.
Тиімділіктің бастапқы критерийлі сипаттамасы ... ... ... ... оның ... көлемінің қоғамдық өнімінің жиынтық
шығындарына қатынасы табылады (ағымдық және ұзақ ... ... ... оған ... ... ... қажеттіліктер
жиынтығының берілген шаруашылық звеноның жиынтық шығындарына сәйкес келетін
оның дайын өнім құрылымындағы қатынасына ... ... әсер – ... ... ... ... әсер есебінің негізгі әдістемелік алғы ...... ... болып табылады. Сондықтан, егер ескі техника көмегімен
алынған өнімнің сапасы немесе әлеуметтік салдарлары жаман ... ... ... ... ... алдын ала қарастыру қажет, соның
нәтижесінде әлеуметтік салдарлар бірдей болып шығады. ... ... ... ... алынатын пиролиз смоласы хош иісті заттар
өндіру үшін қолданылуы мүмкін. Сондықтан нұсқаларды пиролиздің аз ... ... ... сол ... хош ... басқа әдістер арқылы алу үшін шығындарды көбейту қажет. ... алғы ... өнім ... көтеру кезіндегі жылдық экономикалық
әсерді анықтау кезінде қолданылады.
Өнім сапасын ... ... ... ... двигательдер мен
машиналардың өнімділігі, отын шығындары, күрделі және ... ... ... ... алады. Бұл экономикалық әсерді есептеуде
ескеріледі. Әсердің өзі мына формула бойынша анықталады:
(2)
мұндағы У1 және У2 – у ... бір ... ... ... ... жаңа ... ... шығындар; И1 және И2 – базалық және ... ... ... у ... бір ... жұмысына шығындар, теңге;
К1 және К2 - базалық және жаңа өнімді қолдану кезіндегі у тұтынушының бір
бірлік ... ... ... ... ... әсер жаңа ... жасау, қолдану
тиімділігін сипаттайды, себебі тұтынылған ресурстардың салалық үнемділігін
көрсетеді және ... ... ... ... ... ... ... салаға, жеке кәсіпорын ... ... ... кез ... бір ... ... үшін есептеледі, ал
салыстырмалыны – тек бір нұсқаны бағалау керек кезде ... ... ... ... ... ... ... керек кезде есептейді.
Салыстырмалы экономикалық ... – бір ... ... бір нұсқаның
алдындағы артықшылығын сипаттайды.
Капитал салымдарының жалпы, сондай-ақ салыстырмалы экономикалық
тиімділігінің есептемелерінің ...... ... сол ... ... ... орналастыратын құралдардың ең тиімді қолданылатынын
анықтау.
Мемлекеттің мұнай потенциалын талдау кезінде оны ... ... ... ... орын ... ... ... мұнай потенциалын
қолдану тиімділігінің есептеулері ... ... ... ... ие емес. Бірақта мұндай бағалау критерийін
анықтаудың жалпы теориялық бағыттарын белгілеуге болады. ... ... ... ... ... ... ... қатынас түрінде
көрсетілуі мүмкін:
(3)
мұндағы, Эн.п.- мұнай ... ... ... ... ... ... ... жету үшін қажетті шығындар.
Өз кезегінде республиканың әлеуметтік-экономикалық проблемаларын
шешуде әрқайсысы сапалы салымымен сипатталатын мұнай ... ... ... ... ... ... потенциалының қосалқы жүйелерінің әрқайсысында тиімділік
көрсеткіштерін өлшеу іс-әрекеттің соңғы қорытындылары бойынша ... ... пен ... ... ... ... ... орындарын қайта өңдеу ... ... ... ... ... шикізаттың бір бірлігіне үлестік
капитал салымдары, бір тонна мұнайдың өзіндік құны, сондай-ақ қосымшалар ... ...... ... өндіру, ұңғыма категориялары бойынша өндіру, өнім
горизонттарынан шикізат жинау коэффициенті. Кен ... ... ... ... әсер ... ... ... жер қойнауын
пайдаланушылардың салықтары мен төлемдерін төлеу нәтижесінде қол ... ... ... ... ... әсер ... нарық бағасымен
алынған мұнай шикізаттарымен бағалануы да мүмкін.
Мұнайды ... ... ... ... бойынша өңделетін шикізат
бірлігіне үлестік капитал ... бір ... ... ... өніммен
байланысты шығындармен, өнімнің шығу ассортиментімен өлшенеді.
Магистралды мұнай құбырларына капитал салымдарын салудың экономикалық
тиімділігін бағалау кезінде оның даму ерекшеліктерін ... ... ... ... ... даму бағыттары факторлар әсер еткен кезде
тұрақсыз болады. Оларға мыналар жатады: мұнай ... ... ... игерудегі өзгерістер көлемі және темптері, өткізу қабілеттілігі және
толық ... ... ... ... кезеңі, мұнай құбырларының өткізу
қабілеттілігін өсіру этаптары. Уақыт ... ... ... мұнайды айдау және жүк айналымдылығының көлемін көбейту ... ... ... өңдеу және мұнай-химия өнеркәсібінде көп сатылы техникалық
процестер ... ... ... Сондықтан капитал салымдарын және
өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... бойынша
капиталды және ағымдық шығындарды сомалау ... ... ... ... ... ... ... де анықталады. Мұнай өңдеу және
мұнай-химия өнеркәсібі үшін салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... түрлерін
көрсетуге болады:
• өндірістің жаңа техника мен технологиясының нұсқаларын бағалау және
таңдау;
• кәсіпорын және өндірістің ... ... ... ... ... мұнай өңдеуші және мұнай-химиялық өндірісті тиімді ішкі және өзара
салалас құрамалауды негіздеу.
Кез ... есеп ... шешу ... экономикалық тиімділікті
анықтау салыстырылатын нұсқалар көрсеткіштерінің салыстырмалылығын ... ... ... салыстырмалылығының маңызды шарттарының бірі болып
уақыттың бір кезеңіне қолданылатын салыстырмалы нұсқалары бойынша капитал
шығындарын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... бөлу бойынша әртүрлі нұсқаларды салыстыру ... ... ... ... ... шығындарын ағымдағы кезеңге әкеліп,
коэффициентіне көбейту керек.
(4)
мұндағы, Ен.п. - ... ... ... ... t – ... ... ... өнеркәсібінде жаңа техниканы бағалау және таңдау кезінде,
есептің көптеген басқа ... ... көп ... есептеу бірлігі болып
үлестік капитал салымдарын өнімнің табиғи сипаттағы бірлігі емес, өнделетін
шикізат бірлігі ... ... ... ... ... ... өнім ... есебі көрсеткіштер салыстырмалылығын қамтамасыз ете
алмайды.
Мұнай өңдеуші және ... ... ... ішкі және ... ... ... ... келтірілген шығындардың әртүрлі
құрамалау нұсқаларын салыстырады.
Мұнай өнімдерінің сапасын жақсарту бойынша ... ... ... ... ... ... қатарымен
байланысты. Бұл тек ... ... ... ... ... есебінің қажеттілігімен ғана емес, сондай – ақ
тұтынушылардағы өнім ... ... ... ... ... байланысты. Мысалы, мұнай өңдеуші өнеркәсіпте автокөлік
бензинінің сапссын жақсартудың ... ... ... үшін ... ... ... ... қуатының, оның жүк көтерімдігінің
жоғарылауына, отын ... ... ... ... ... ... ... жанама шығындар көлеміне, бензинді тұтынушылар
санына ықпалын белгілеп алу керек.
Мұнай ... ... ... ... ... ... есептемелер болуы керек:
• қосымша капиталдың жоғары сапада өнім шығаратын саладағы шығындар;
• капиталдың және ағымдық ... ... ... негізінде
келтірілген саладағы жоғары сападағы өнімдерді тұтынудағы шығындарды
үнемдеу.
Мұнай өңдеуші және мұнай-химиялық ... ... ... қосымша көрсеткіштер ретінде ереже бойынша, еңбек
өнімділігі, өндірістік ... ... ... ... ... бір бірлігіне отын мен энергия шығындары қолданылады.
8 Кесте - Мұнай потенциалын қолдану тиімділігінің ... ... ... |Есептеу әдістемесі |Сипаттамасы ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... салыстырмалы|
| | ... ... |
| | ... сипаттайтын |
| | ... ... ... | ... әртүрлі |
|сатудан түскен | ... ... мен ... немесе таза| ... ... ... ... | |жыл ... ... | ... ... |
| | ... |
| | | |
| | | ... ... | ... жүзеге асырылатын|
|нормасы | ... мен ... |
| | ... ... ... | ... ... кен |
| | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... кен |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... тең |
| | ... |
| | | ... ... | ... ... ... өтеу ... | ... |
| | ... есебінен|
| | ... ... |
| | ... ... өтеу |
| | ... ... уақыт аралығы.|
|2.Мұнай экспортының тиімділік көрсеткіші ... | ... ... ... ... | ... бойынша |
|коэффициенті | ... ... |
| | ... ... мұнай |
| | ... ... |
| | ... көрсетеді. |
|3.Мұнайды тасымалдау тиімділігінің көрсеткіштері ... 1 ... ... ... ... ... |
|үлестік тариф | ... ... |
| | ... ... ... 1 тонна үшін | ... ... әр ... ... | ... үшін ... |
| | ... ... |
| | ... ... өндіру тиімділігінің көрсеткіштері ... | ... ... ... | ... ... ... |
|коэффициенті | ... ... ... |
| | ... ... ... | ... ... ... ... да | ... ... сату |
|айналымдардан тыс | ... ... ... қор | ... және басқа да |
|қайтарымдылығы | ... тыс ... | ... ... |
| | ... ... ... ... көрсеткіштері ... ... | ... бір кезең ішінде |
| | ... ... |
| | ... ... | ... ... |
| | ... ... ... белгілер:
1.1. формуласында DFt – t жылы үшін дисконттау коффициенті;
t - кен орындарын игеруде инвестицияларды ... ... ... ... - ... ... ... дисконттаудың бекітілген ставкасы;
n - жыл сайын кен орындарын пайдалануды игеру кезеңі;
B - жыл кезінде ... ... ... ... мен ... – t жыл ... компаниялармен жүзеге асырылған инвестициялар;
1.2. формуласында x – бірлік үлесінде көрсетілген инвестицияның нақты ... ... х ... ... ... ... өзін-өзі өтеу кезеңі;
2.1.формуласында Вк – елдегі доллардың орташа тұрақты бағамы;
Тк – тауарлы бағам;
Цпр – ... ... ... ...... ... ... бағасы;
3.1.формуласында Вт – тарифтік түсім;
S – құбырдың ұзындығы;
4.1. формуласында Пр - өнім ... ... ДПн - өнім ... ... ... пайданың
өсімі;
А - өнімнің барлық номенклатурасы бойынша өндірістің жиынтық көлемі;
Пі - өнімнің і түрінің бірлігінің өткізуден ... және Уі2 - ... ... және ... ... ... ... үлестік салмағы;
i = 1,2,3Ө
n -өндірілетін өнімнің номенклатурасы;
Тиімділіктің қабылданған критерийін жүйелеу негізінде құрастырылған.
Жер қойнауының ресурстарын қолданудың, ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі болып
пайдалылық коэффициентін көбейтуге мүмкіндік беретін көп түрлі өнім ... Бұл ... ... дамуына көмірсутек шикізаттары
қорларының тұрақты өсуіне мүмкіндік беретін материалды және ... ... ... әр ішкі жүйесі үшін тиімділік критерийлері бірдей
болмайды, себебі өткізілген ... әр ... ... әр ... ... ... ... болып келесілер табылады:
• мұнай-газ ресурстарын пайдаланудың кешендік дәрежесі;
... ... ... және ... ... ... шығындары.
Аталған критерийлердің экономикалық мазмұны тиімділік көрсеткіштерімен
әсерді есептеу үшін негіз береді, олар саланың барлық ішкі ... ... ... немесе потенциалды коммерциалық пайданы көрсетуге
мүмкіндік береді.
Мұнай-газ кешенінің барлық ... ... ... ... ... екпін олардың салалары өнімдерін – мұнайды, ... ... ... және ... ... ... процесінде жасалады.
Экспорттық операциялардың табыстық дәрежесін анықтау үшін келесідей
көрсеткіштер анықталады: дайын өнім үшін ... ... ... ... ... ... ... қатысуымен байланысты жалпы
шығындар (барлау, бұрғылау, кен ... ... ішкі ... желілер), амортизациялық аударымдардың көлемі; жүзеге
асырылған ... ... ... ... ... та мұнай өндіруді
дамытудың басты критериі болып ... ... ... қолданудан
максималды мүмкін пайда алу табылады.
ІІІ ҚАЗАҚСТАН МҰНАЙ-ГАЗ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУДЫ КӨТЕРУДІҢ
НЕГІЗГІ ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... ... ... күшеюі
Өнім шығарылуына қатысатын және тік-интегралды ... ... ... ... ... ... ... қатаң иерархиялық
және ұйымдастыру рәсімделілігін алдына ала белгілейді. ... ... ... ... функциялары мен міндеттері көрсетіледі. ... ... ... ... үшін жалпы болып ... ... ... ықпал ететін мақсаттарға жетуін қамтамасыз
ететін көлденең және тік ... ... ... ... ... Барлық құрылымдық бөлімшелердің осындай иерархиялық
бірлігі – ... ... ... ... ...... іс-әрекетті оңтайландыруға мүмкіндік береді және және әрқашан
оның нәтижелілігін көтеруге ... ... ... ... ... ... ... көтеру үшін және ВИНГК техникалық және қаржылық функцияларын
оңтайландыру үшін жағдайлар жасайды.
Тік-интегралды мұнай-газ ... ... үш ... ... ... ... үстінен;
- ықпалдасу астынан;
- қиыстырылған ықпалдастық;
«Астынан» ықпалдасу жолы қалыптасудың мынадай ... ... ... ... ... еншілес кәсіпорынға қайта
құру және осы негізде тік-интегралды компанияны құру, басқа компаниялардың
акция пакеттерін сатып алу, ... ... ... ... ... ... интеграция кәсіпорындардың инициативалары бойынша
мемлекеттік органдардың қолдауымен ... ... ... ... ... ... үлгісі - ол бірыңғай технологиялық
тізбек бойынша «Мангистаумунайгаз» бен ПНХЗ бірігуі.
«Үстінен» тік-интегралды компаниялардың құрылуы ... ... мен ... ... әкімшілік бақылаудағы мемлекеттік
тік-интегралды компанияларға ... ... ... Осындай
ықпалдасудың үлгісі болып «Казмұнайгаз» ННГК, сондай-ақ «Мұнай мен газды
тасымалдау» НК ... ... ... ... ... ... ... көлденең және
қиыстырылған жолдармен дами алады. ВИНГК дамуының үлгісі болып ... ... ... ... ННГК ... алуы ... ... қайта құрылымның көздерін талдау
көзқарасынан ең қызықты болып «МГТ» НК құрылу мен даму ... ... ... ... және «Казтрансойл» екі тәуелсіз компаниялар
құрылған, олардың меншігінің мемлекеттік ... 100 ... ... Біраз
уақыт өткеннен кейін осы компаниялар бір «МГТ» НК ... ... ... ... ... ... ... облысында
Амангельді газ кен орнын меңгеруге кіріскен болатын, өйткені «МГТ» ... ... және ... ... сияқты ВИНГК элементтері
нақты белгіленген ... ... НК ... ... ... ...
Қазақстанның басқа аймақтарында жаңа мұнай-газ кен ... ... ... ... ... ... ... газ құбыры желісі ажыратылғандықтан және республиканың
Оңтүстік облыстарында газ жетіспегендіктен республика ... ... ... ... Тағы бір ... фактор - Өзбекстанда қуатты Шуртан газохимиялық
кешеннің ... ... ... ШГК ... Қазақстанға экспорттау
кезінде табиғи газ бағасының қымбаттауына ұшыратады, өйткені газды
басқа ... ... ... ... гөрі осы кәсіпорындағы газды қайта
өндеу өзбек экономикасы үшін пайдалы;
- Қазақстандағы жолаушы ... ... саны ... ... ... және ... зиян ... Жолаушы газдардың пайдаға асыруы ... ... және ... ... ... ... асырудан түскен
түсімдерді көбейтуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ... НК ... ... ... кеңейтуін жоспарлап отыр. Ынтымақтасу
үшін шикізаттың көптеген мөлшері қажет, осыған байланысты экспорттық
потенциалды ұлғайту мақсатында «МГТ» НК жаңа ... кен ... ... ... әзірлеп жатқан жолаушы газдарды пайдаға асыру және жаңа мұнай-
газ кен орындарын меңгеру бағдарламасы басты мақсатты ...... ... алу. ... ... ... НК қайта өндіру өндірістер
құра бастайды.
Қуатты тік-интегралды компаниялардың отандық мұнай-газ салаларының
дамуы мұнай-газ ресурстарының ... мен ... ... осы ... ... ... бөлу-өткізу желі құруына,
шикізаттың өндірістік шығынының қысқартылуына, оны тереңірек қайта өндеуіне
барынша ықпал етеді.
Қазіргі жағдай ел ішіндегі өзгерген ... ... ... ... болып жатқан процесстерді ... жаңа ... ... ... қажеттілігіне әкеледі, ол бірінші кезекте,
әлемдік шаруашылықтың ауқымдылығына байланысты. Осы болып жатқан ... ... ... ... әсер ететін ауыспалы жағдайлардың
ықпал ету ... ... ... ... ... компаниялардың дамуы түрлі бағыттарда жүзеге асырылады.
Осы процессте ... ... ... бар үш ... ... ... ... өндірістер дами алады. Бұл жағдайда үлкен көлемде
шығарылатын шикізат дәстүрлі түрде түрлі аймақтарға экспортқа ... оны ... ... ... үлкен деңгейде әсер етеді.
Әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерінің ... ... ... ... жүзеге асырылуын ... ... ... ... ... ... ... басқа,
осындай жағдайда бірқатар ілеспелі ... ... ... ... ... өндірістердің қалдықтарын пайдалану сферасы
жандана алмайды. ... ... ... ... ... ... құралдардың төмен пайдалы әсерімен, ... ... ... ... ... экстенсивті жолына ұшырағанын
белгілеуге болады;
2) ... ... және ... ... оның ... көмірсутектік шикізатты шығарумен және қайта
өндеумен тікелей байланысты өнеркәсіптің ... ... ... ... ... осы ... ... уақыттың талаптарына толығымен жауап
бермесе де прогрессивті сипаты бар. Тағы бір ... бар – ... ... бар ... ... шешімдер;
3) Мамандандыру салаларының, өндірістік және әлеуметті-тұрмыстық
инфрақұрылымның, көмекші және жинақтаушы ... ... ... ... ... барлық звеньяларының кешендік дамуы. Осы
бағыттың негізіне салынған дамудың ... ... ... ... жүйесін белгілеуде негізделеді. Олардың ішінде
өндірістің экономикалық ... ... ... ... капиталды пайдаланудың аса маңызды мәні бар.
Минералды-шикізат ресурстардың қорларын ... ... ... ... мәні бар даму жолының көрсетілген тізімі әр варианттың жүзеге
асырылуы әр жағдайда ... ... ... Сонымен бірге, алғашқы ... даму ... ... ... ... аяғына дейін пайдаланумен сипатталатын қиылған нысанда
жүргізіледі.
Мұнай-газ компаниялардың қызмет ... жаңа ... ... ... ... мен ... бастап аймақ
экологиясының жағдайына дейін түрлі мазмұндағы көптеген мәселелерді шешу
қажеттілігі ... ... Осы ... бәрі ... ... ... және ұзақмерзімді кезеңге даму концепциясының шеңберінде ... ... жаңа ... кәсіпорындар құру, отынды-энергетикалық
ресурстарды меңгеру, шығарылатын пайдалы кендерді кешенді және ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... компанияның экономикалық потенциалын көтерудің нақты
алғышарттары салынуы тиіс.
Концепция ... ... ... ... ... мақсаттар мен міндеттерге, даму варианттарының кезеңдері мен
альтернативтілігін жүзеге ... ... ... жаңа құрылымдарды ендіру, табыстың қарқындылау және
продуктивті горизонттарға жасанды әсер ету ... ... ... ... кен ... ... ... шығару көлемін біртіндеп
көтеру процессі жаңа технологиялық процесстер, нәтижелі реагенттер пайда
болуына байланысты ... ... жаңа ... ... шеңберінде мұнай-газ кешенінің барлық негізгі шағын
жүйелерінің концентрациясы ... ... және ... газ, конденсат,
күкірт, этан, көмірсутектердің кең фракциясы, сұйылтылған ... ... ... ... ... ... ассортиментіндегі осындай
елеулі өзгерістер көмірсутекті шикізатты шығару және қайта ... ... ... ... ... та, ... ... жаңа кен орындарында шикізат қай масштабта және қандай схема
бойынша қайта өнделетініне байланысты.
Республика және оның ... ... ... ... ... ... асыру кезінде шаруашылық етудің қазіргі
жағдайларында ... ... ... өте ... Осы ... ... ... циклға қатысқан кәсіпорындар, ұйымдар
арасындағы барлық өзара қатынастардың ... ... ... кезінде
шешімі нәтижеліліктің арттыруына ықпал ететін көптеген мәселелердің
шешімінде анықтыққа ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ әзірлеуде
ұзақ уақыт жатқан Теңіз, Қарашығанақ сияқты республиканың ... ... ... ... пайдаланудың тиімді бағытының жолдарының
негізделуі маңызды болып табылады.
Мұнай-газ компаниялардың дамуына ... және ішкі ... әсер ... Ішкі ... бес ... – ұйым ... ... технологиялық деңгейі, ұйымдастыру құрылымы мен кадрлық
құрамы ... ... ... ... ... өзгеруі ойнайды. Тік-
интегралды мұнай-газ компаниялардың құрамына ... ... ... ... мен ... ... ... өндірістік циклдің барлық
кезеңдерін қамтамасыз ететін кәсіпорындар жатады. Сонымен қатар, мұнай тік-
интегралды холдингтің үш ... ... ... болады: тікелей
өндірістік іс-әрекетпен /өнімді шығару, қайта өндеу, өткізу, сондай-ақ
геологобарлау жұмыстарды ... ... ... ... звено
/құрылыс, консалтингті, машина құру ... ... ету және ... қаржылық звено. Осы ... ... ... ... тәуелсіз қоғамдар ретінде әрекет етеді.
Қазақстанда банк пен ... ... ... ... ... үлгісі «Мангистаумунайгаз» компаниясы ... ... бір ... сатып алуы .
Сонымен, мұнай-газ компаниялары кәсіпорындар ықпалдасуының ерекше
нысанын болып табылады, бірақ та ... ... ... тұлға мәртебесін
сақтайды. Қазіргі заманға сай ... ... ... болып көптеген заңды тұлғалардың бірігуі, ... ... және ... ... ... табылады.
Өнеркәсіптік және банктік капитал метакорпорация нысанында ықпалдасу
кезінде қаржы-өнеркәсіптік топтар ... ... ... ... ... ... ... негізделген, көптеген
жағдайларда қаржы және ... ... ... ықпалдасты
корпоративті құрылымдар болып табылады. Мұнай-газ саласына отандық банк
капиталының ену бастауының үлгісі болып ... ... ... банк»,
«Банкцентркредит», сондай-ақ «Казкоммерцгрупп» банктік тобын біріктіретін
«Астана Холдинг» тобының ... ... ... ... ... ... Ақтөбе облысында 8 млн.тонна запаспен мұнайгаз ... ... ... ол ... ... ... ... компаниясының құрылтайшысы болып табылады. «Астана Холдинг»
және «Казкоммерцгрупп» байқау негізінде ... ... кен ... ... жобаларға үлкен мүдделілік білдіреді. Егер де бұрын
отандық мұнай-газ ... ... ... ... ... компаниялары
әрекет етсе, онда қазіргі уақытта осы рольге отандық қаржы-өнеркәсіптік
топтар ұсынылады.
Мұнай компанияларына маңызды болып ... ... ... ... ... ... кезінде де анықтауға болады. Оларға, ... ... ... бәсекелестік және құқықтық орта,
мемлекеттің әсер ету деңгейі, саяси фактор, қор нарығындағы жағдайлар, ... ... ... және ... ... ... ... жатады.
Ықпалдасты және тік-интегралды компаниялардың құрылуына ықпал ететін
кезеңдерді талдай ... ... ... ... ... ... мен жағдайлардың деңгейін белгілей отыра осындай құрулудың ... ... және ... ... ... ... болар еді.
Ірі ВИНГК бірқатар экономикалық кемшіліктері бар – ... ... ... ... ... ... консервативтік. Бұл көптеген батыс
мемлекеттерді мұнайгаз ... ... ету ... ... ... компаниялардың желісі құратын шағын және орташа ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік желіліктің
тұрлі нысандары белсенді түрде қолданылады.
Практика көрсеткендей, Ресейде ВИНГК бірігудің әсерлі ... ... ... ол ... зерттеушілердің пікірлері бойынша шағын және
орташа компаниялар ... ... ... 25-30 ... ... ... ... мұнай бизнесінде бәсекелестік күрес жылдан жылға күшеюі
ірі мұнай-газ бірлестіктерді құру қажеттілігін көрсетеді.
ВИНГК үшін ... ... ... ... - ол технологиялық. ... ...... ... ... принципиалды
элементінің бірі болып табылады. Сонымен бірге, инновация шығын деңгейіне
әсер етеді, кейбір ... ... ... ... ... ... ал ол ... өз кезегінде компанияның іс-әрекетіне
жағымсыз әсер етеді /9 кесте/.
Ықпалдасуға әрекет ететін факторлар ... ... ... экономия, ФПГ қалыптасу кезінде ... ... ... ... ... төмендеуі, үлкен тұрақтылық/ ВИНГК
қызмет етуінде ... роль ... Бұл ... тәжірибемен расталады, 90-
жылдардың жартысында орын алған үлгілер мұнай-газ ... ... ТНК ... ... ... бірі болып табылатының куәландырады.
Ықпалдасуға әрекет ететін факторлар /өндіріс масштабының өсуінен
алынған экономия, ФПГ қалыптасу ... ... ... ... ... ... төмендеуі, үлкен тұрақтылық ВИНГК
қызмет етуінде ... роль ... Бұл ... ... 90-жылдардың
жартысында орын алған үлгілер мұнай-газ саласындағы бірігулер батыс ТНК
дамуында маңызды бағыттардың бірі ... ... ... ... - ... ... ... іс-әрекетінің артықшылығы мен
жағымсыз салдары
|Артықшылықтары ... ... ... өсуінің мүмкіншіліктері |Ұзақ мерзім ішінде компания ... ... ... ... ... ірі ... |
|қабілеттілігі көтеріледі. ... ... үзақ ... ... ... ... ол оның ... нәтижелілігі арттады.|оралымдылығын шектейді. ... ... ... ... тізбектің жеке |
|артады. ... ... ... пен ... ... ... біркелкі еместігі |
|қысқарады. ... ... ... болуы |
|Табыс өседі. ... ол ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындардың орнын|
|қарқынды ақпаратты алмастыруды |жабу талпынысы үшін техникалық |
|ұйымдастыру мүмкіндігі ... ... ... ... ... ол шикізатты, материалдар |Компанияның жеке бөлімшелерінде |
|мен полуфабрикаттарды, оларды қайта|нарықтық күштің әсерінен ... және ... ... ... вертикальды |
|жоспарлары мен графиктерін ... ... ... ... ... ... және бәсекеге |
|Материал қозғалысының барлық |қабілеттілігіне ... ... ... және ... ... ... ... күшеюіне мүмкіндік пайда | ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... келісім жүргізуге байланысты| ... | ... ... құрылымдар әрекет етуінің шығындары экологиялық
ортамен байланысты. Кейбір бағалар бойынша, ... ... ... қорын
сақтау және көбейту мәселелерінің шешімі мұнайшығару дамуымен салыстырғанда
басымды болып табылады, бірақта ... ... ... ... қарсы қойып салыстыру құқыққа сай еместік және балық шаруашылығының
даму мүмкіншіліктері туралы қорытындыларға байланысты. Бұдан басқа, ... ... ... ... сақтамауы тұрғын
халықтың ауыруына байланысты жағдайлардың пайда болуына ұшыратады.
Көрсетілген фактілердің ... ... ... шығаруға болады:
- ішкі және сыртқы ортаның жеке компоненттерінің арасында тығыз ... ... ... ... ... подсистемалары тік-интегралды құрылымдардың
қалыптасуына ықпал етеді, ал басқалары, ... желі ... ... ... үшін ... ... табылады;
ВИНГК экономикалық өсуін қамтамасыз ету үшін сфераларда ... ... ... ... бұл ... ... ... болады.
Тік-интегралды мұнай-газ компаниялардың қалыптасуының және ... ... ... ... ... компанияның қарқынды
өсуінің үш түрі белгіленді, олар:
- агрессивті маркетинке байланысты, ол нарықтарда тауар өтілуіне ... ... ... кеңеюіне байланысты /жаңа нарыққа ендіру/, ол
шығарылған тауарлардыі өтілуіне әсер ... ... ... ... ... ... ... өтуін
қамтамасыз ететін жаңа тауарлардың жасалуына байланысты.
Интеграционды өсу компанияның іс-әрекет ету ... ... ... ... және ... ... сала ... потенциалды артқа, алға немесе көлденең ауыстыру есебінен
қосымша пайда алған жағдайларда ғана ... Ал ... ... өзінің жеткізушілерін қатаң бақылауға алу талпынысына байланысты.
Прогрессивті интеграция компания бөлу жүйесін ... ... ... ... ... ... компания бірқатар бәсекелесетін
кәсіпорындарды қатаң бақылауға алу талпынысына байланысты.
Қазақстанның мұнай-газ саласын ... ... ... ... 4
отандық интегралды мұнай-газ компаниялар құрылып, дамыды деген қорытындыға
келуге ... ... ... 10 ... келтірілген.
10 кестеде отандық ВИНГК деңгейі халықаралық талаптарға ... және ... ... ... енді басталатыны көрсетіледі.
Мұнайхимиялық өндірістің жоқ болуына байланысты ... ... ... құру керек немесе шетелде ұқсас профильді кәсіпорын сатып
алуы керек. ... ... ... ... ... асырылуы болып
Қазақстанның шет жерлеріндегі акционерлік ... ... ... акциясын сатып алуы болып табылады. ... ... ... ... ... ... - Отандық интегралды мұнай-газ компаниялардың қазіргі күнгі хал-
ахуалы
|Компаниялардың |Компанияның құрылымында іс-әрекет ету ... және ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |мы ... ... ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |2 |1 |0 |1 |1 ... НК |1 |0 |0 |0 |2 ... |1 |2 |0 |0 |0 ... |2 |0 |0 |0 ... | | | | | ... 0-құрылымдық бөлімшеде компанияның жоқ ... ... ... 2–жақсы жағдай.
Сонымен, Қазақстан экономикасы үшін ННГК ... ... ... ... ... Бұл ірі тоннажды мұнайхимиясының
кәсіпорындары республика шеңберінде орналасу керек және ННГК ... ... ... ... ... шет ... орналасқан
химиялық профильдегі жоғары технологиялық кәсіпорындар акцияларының белгілі
үлесін тактикалық және стратегиялық ... ... ... сатып алу,
біріншіден, тік-интегралды құрылымды ұйымдастыру үшін қажетті задел құру
үшін, екіншіден, көптеген делдарларсыз тікелей мұнай мен ... ... ... шығу қысқа жолын табу үшін, үшіншіден, Батыс Еуропада, Таяу
және Орта Шығыста, ... ... ... өз әрекетінің сферасын
кеңейту үшін ерекше бір ... ... үшін ... Мұнай компанияларының көліктік жұйелермен өзара әрекет ету болашағы
Мұнай компаниялардың сыртқы нарыққа шығуы оның бәсекелестік күреске
қатысу ... ... оның ... ... ... ... іскерлік өзара қатынасқа, әлемдік
практикада ... ... ... бойынша өнім өндірісінің
техникалық ... ... ... ... ... операцияларды нәтижелі
жүргізілуі мұнай, газ, конденсат ресурстардың болуына ғана байланысты ... ... ... ... бірі инфрақұрылымдық өндірістің
буталанған ... ... ... оның ... ... шикізатты
барлау, шығару, ағызу және қайта өндеу үшін ... ... ... ... Мұнай өнеркәсіп инфрақұрылымының дамуының басымды бағыттарының
санында мұнай- газ- конденсаты - өнім құбырларының ... ... ... құру ... ... ... Осы мәселенің шешіміне
жаңа кен орындарында мұнай ... ішкі ... ... етуге жеткілікті деңгейге жеткен кезеңде сала ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін
арттырудағы басты мәселелердің бірі ... ... ... ... ішкі Республикалық көліктік инфрақұрылым – теміржол жолдары, мұнай-
және мұнайөнімдер ... ... ... ... ... ... жүк ... мұнай-газ кондесаты өнім
құбырларының жүйесі;
- сыртқы көліктік инфрақұрылым–экспорттық мұнай- газ- өнімқұбырларының
дамыған жүйесі, ... ... ... жеке ... ... ... саласының көліктік ифрақұрылымының қазіргі
жетілдірілмеуін ... ... ірі, ... ... ... ... ... кәсіпорын болып табылатын Павлодар НПЗ
үлгісінде көрсетуге болады. ... ... ... ... кен орындарынан
жеткізіледі. Тәуелсіз мемлекетер құрылу кезеңнен бастап зауат қуаттылығының
жүктілігі мүдделілік білдірген ҚР және РФ тараптар жағынан ... ... ... мұнай-газ компаниялар араларында пайда болған бірқатар
шиеленісулер қорытындысында болған ... ... ... ... кен ... ... ... /Самара/,
Қазақстандағы /Атырау, Ақтау, Жаңаөзен/ ... ... ... ... ... бар ... ... байланысты. Бірақ та,
барлық осы магистральды ғимараттар жеткілікті ұзақ уақыт әрекет етеді, және
бұдан басқа әрекет ... ... ... мен ... ... ... қызмет атқармайды. Сондай-ақ, келешекте экспорттық бағыты
бар көмірсутекті ағызу үшін ... ... ... ... көзделмейді.
Осыған байланысты соңғы жылдары республиканың құзырлы органдары басқа
мемлекетермен бірлесіп ... ... ... ... ... ... көптеген варианттарын қайта әзірлейді. ... ... ... саяси сипатты ерекшеліктері бар.
Прикаспий аймағында құбыр жүйесінің дамуы факторлардың екі ... ... ... ол, ең ... жаңа ... ... аудандарды
меңгерумен, жеткізу бағыттардың диверсификациясына талпынумен
байланысты;
2002 жылы КТК бойынша мұнай ... 90 ... ... ... ... ал ... мөлшерін «Керр Мак Ги» және ... ... ... ... құрады.КТК ендірілуіне дейін
ТШО Баку-Батуми маршруты бойынша, теміржол цистерналарын пайдалан ... ... 8 млн ... ... экспортқа жіберді. 2001 жылдың 27
қарашасында маршрут эксплуатацияға ... ... бұл ... ... ... 2003 жылдан бастап осы мөлшерге ... ... ... ... 2005 жылы ТШО ... ... 19 млн тоннаға
дейін, ал 2010 ... 32 ... ... ... ... ... ... Тенгиз кен орнынан Новороссийскге дейін мұнайды
ағызу тарифі бір тоннаға 23,32 ... ... ... ... мұнай құбырын Новороссийскке дейін ендіру Ресейден
Қазақстанға ... 15 ... ... ... ... мүмкіндік береді,
ол ағымдағы бағада 1,5 млрд. ... ... ... ... ... және де ... /Прикаспий зонасының кен ... ... ... ... объектілерін іс-әрекетке ендіруден кейін
жылына 60-тан 75 млн.т. дейін экспортқа ... ... ... ... ... ... ... мұнай құбырының құрылысы
туралы келісім-шарттқа қол қою ... ... ... ... мүдделілік білдірген мемлекеттер, әсіресе, ... АҚШ, ... ... ... ... ... ... әсер ету
әдістерін пайдалана бастады. Солай, Түркия Босфор ... ... ... ... ... ... бұл ... мұнайды тым үлкен
мөлшерде тасымалдау экологиялық қауіптің ... ... ... ... Бұл шара ... ... ... тасымалдаудың басқа жобасын
жүзеге асыруға бағытталған, және де ол бір де бір ... ... ... ... мәні ... Қазақстанның, Азербайджанның және
Туркменияның Каспий мұнайы Азербайджан-Грузия мұнай құбырына түседі ... әрі ... ... ... жаңа трасса бойынша Жерорта теңізінің
бір ... ... ... Трассаның жаңадан құрылатын бір бөлігін түрік
тарабы өз күшімен жүзеге асырады. Осы жобаның құны /алдына ала мәліметтер
бойынша/ 3,3 ... ... ... Сонымен қатар, мұнайқұбырының
трассасы ... ... ... ... тау ... арқылы
өтетінің ескеруіміз керек. Осы жағдай тәуекел деңгейін көтереді ... және оның ... ... жұмыстарын сақтау мақсатында
жобаға имаратты қалай, солай территорияны қауіпсіздендіруге ... ... ... шешімдер ендіруді болжамдап отыр.
Қазақстаннан Каспий мұнайын экспорттаудың тағы бір варианты Иран
жағынан ұсынылып ... Ол 15-25 ... ... ... кен орнынан Актау
портына дейін, бұдан әрі танкермен Каспий теңізі арқылы Рашди Иран ... ... ... 1500 км ... ... ... ... Харк
аралда орналасқан терминалдарға жіберуді жоспарлап отыр. Жобаны құны ... ... ... ... – 4-8 ... ... Бірқатар ұғымдар
бойынша жоба мемлекет үшін Каспий бассейінің тартымды санына жатпайды,
өйткені ... ... ... ... ... ... бойынша
шоғырлау аймағы болып табылады. Қазіргі кезеңде, соның жанында ... 900 млн. т. ... ... ... ... ететін мұнайдың
екіден үш әлемдік қапасына иеленеді.
Бірақ та, ол Қазақстан үшін ... роль ... ... ... ... ... ... ішінде ол нақты жүзеге
асырылатын және экономикалық жағынан пайдалы.
Екінші оңтүстік жоба болып ... 50 ... ... ... ... ... ... жаңа маршрутын қарастыру табылады. Бұл жоба бұрыннан бар.
Бүкіләлемдік Банктің зерттеуі тұтінудің ... және ... қол ... ... мұнай өндірісшілері экспорттаудың
балтийский және черномор жолдарына қарағанда осы маршрут бойынша ... ... ... Осы вариантта батыс сібір мұнай үшін таза
табыс 1 т. 14 долларға дейін көтеріледі, ал ... ... ... үшін – ... дейін. Бұдан басқа, Аравия теңізінің терминалдарына шығау иран
мұнайымен ... бас ... ... ... ... та, ... ... пайдалылығына қарамастан осы ... ... ... саяси жағдайға байланысты белгісіз болып тұр.
Каспий маңы ... ... ... ... ... ... ... мұнай құбырлар құрылысының жобаларын зерттей
отырып, өз жақтаушыларын біртіндеп ттапқан тағы бір ... ... ... ... жөн. Ол ... территориясы арқылы Тенгиз кен орнынан
Ляньюнган ... ... ... ... ... ... ... 6400 км, құны 8 млрд.долларға бағаланады.
Осы жобаның жағымды жақтарына жатады: ... оның ... ... ... ... ... және Шымкент НПЗ
байланыстыра отырып, ... ... ішкі бөлу ... ... ... ерекше перспективті және тез өсетін нарық болып табылады.
КННК өкілдерінің пікірлері бойынша ... ... ... ... қарамастан нетто-импортерге айналып отыр.
Осы жобаның жағымсыз сипаттамасы ... ... ... ... алушыға бағыттау мұнай бағасын белгілеу мәселесінде белгілі тәуекел
білдіреді, жобаны бағасы жоғары, ол 2,7 ... ... және ... сәйкес ұзындығы 8 мың км құратын құбыр үшін жоғары ... ... ... ... ... ену жоспары жағымсыз фактор болып
табылады. Қытай да оның мүшесі ... ... яғни ... ... ... ... ... қайта өндіретін зауаттардың іс-
әрекеті отандық мұнайхимиялық өндірістің әрекет етуінде жағымсыз болуы
мүмкін.
Мұнай шикізатын ... ... ... ... бір ... ... «ТРАСЕКА» деген атқа иеленген транспорттық коридордың жаңа жобасы
болып табылады. Көліктік ... ... 1999 ... 15-17 ... ... ... және ... бойынша өкіметаралық Румын-Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көмірсутекті
тасымалдаудың жаңа маршрутымен қызықтыру үшін бәр ... ... ... коридордың идеясы талқыланып жатқаны бірінші жыл емес. Оның ... ... ... ... порты-Каспий теңізі /танкерлермен/ -Баку-
Қара теңіз порты / Поти немесе Новороссийск/- Қара теңіз ... ... ... бойынша жіберу. Констанца портының терминалдары /
жылына 24 млн.т. мұнай/ Югославия, Словения, Италия сияқты бірқатар еуропа
мемлекеттеріне мұнайды ... ... ... қатар, бір мезгілде осы
экспорттық бағытпен бірге Констанцыдан Триестке ... жаңа ... салу ... ... ол ... Орта жер теңізінің елдерінде
жүзеге асыруға ... ... ... республика үшін мұнайды әлемдік нарыққа жеткізудің
жаңа ... ... ... Осы жоба ... ... ... жағдайда жаңа мүмкіндіктер экспорттық операциялар сферасында ғана
емес, сондай-ақ көмірсутектік ресурстарды нәтижелі пайдалану бағытында да
пайда ... Осы ... бір ... ... Румыния НПЗ Қазақстан
мұнайының ... ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта 40 пайызға жүктелген.
3.3 Мұнай-газ шикізатын тиімді пайдалану жобаларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі негізінде соғыстан
кейінгі жылдары қалыптасқан. Осы кезеңдегі мұнай ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Сондықтан да, 70-
шы жылдарға дейін сала мұнайды ... емес ... ... және ... отынының елеулі санын шығарумен сипатталады. ... ... ... ... және ... қайта өндеу процесстердің
қуаттылығы соншалықты үлкен емес. Қалдықты ... ... ... ... ... ... өндіру өнеркәсіп қуаттылығының ... ... Бұл, өз ... ... ... ... ... төмен деңгейіне әкелді, екінші жағынан мұнай өнімдеріне
сұранысты қанағаттандыру мүмкіншілік еместігіне ұшыратты.
Осыған ... ... ... ... қайта өндіру
өнеркәсіптерінде мұнайды алғашқы қайта ... ... ... ... ... ... өндеу есебінен мұнай өнімдеріне ... ... ... сәйкессіздікті жоюға мүмкіндік беретін түбегейлі
өзгерістер жүзеге асырылды.
Мұнайды тереңірек қайта ... ... ... қайта өңдеу
өнеркәсіптің құрылымдарын ... ... ... тағы ... ... керек, оның әсері 70-шы ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мұнай-газ өнеркәсібінің ... ... ... ... ... ... тез дамуы туралы.
Қазіргі кезеңге мұнайхимиялық шикізат өндірісі үшін ... ... ... ... ... Осы ... ... мұнай
компаниялардың мұнайхимиялық өндіріс ... ... ... ... ... екі ... ... жеке көмірсутекті алу бойынша қазіргі қондырғылар, мысалы,
мұнайхимияның ірі ... ... - ... ... шикізатты
қайтаөндеуге есептелген. Сонымен қатар, жанама өнімдердің үлкен саны
пайда болады, ... ... ... және ... ... компоненттері болып табылады. Оларды нәтижелі тек ... ... ... ... ... ... ... мұнай қайта
өндіру компанияларда шикізатты пайдалануға қатысты елеулі оралымдылығы
бар және де мұнай ... ... ... және ... ... ... ... түрлі аралық өнімдерді өткізе алады:
жанармай, газойль немесе ... ... ... ... ... ... ... шығару бойынша қазіргі қондырғыларға
жоғары өндірістік потенциал және үлкен капиталдық салымды талап ... ... ... тән.
Аталған жағдайлар мұнай фирмаларының химиялық экспансиясының ... әсер ... ал ... ... ... ... ... қайта өндірудің рентабельділігін мәнді жақсартты. Мұнай қайта өндіру
компаниялар негізгі мұнайхимиялық өнімдердің ... ... ... ... ... және ... ... өнімдердің
шығарылуы үлкен тәжірибелері бар химиялық компанияларға ... ... ... газ түріндегі ... ... ... ... ... ... ... мұнай-газ қайта өндіру
және мұнайхимиялық салаларда пайдалы кендердің теңдессіз түрі ... оның ... ... ... жеке ... салынған өнімдердің
сол кең гаммасымен бағаланады. Сонымен бірге, технологиялық тұрғыдан оларды
қажетті процестер жүйесінен дайын тауар ... ... ... шетелдік фирмалар, компаниялар көмірсутектік ... ... ... ... технологияны әзірлеген жағдайда үлкен
табыс шығару нақты мүмкіндігі туралы шешімге бұрыннан бері ... ... ... ... барлық мүмкін болатын отындардың шығарылымын көтеру
позициясынан жеткіліксіз бағаланған. Назар ... ... және ... ... кез келген өндірісте ... ... жаңа ... ... ... ... ... парафиндік нақты фракциялар бөлінуіне аударылады. Көрсетілген
ірі қаржы бөлу өз ... ... ... ... ірі ... ... жаңа ... аппараттар, қондырғылар әзірлеген, олардың бәрі
үлкен коммерциялық атаққа иеленді .
Мұнайхимиялық ... ... ... ... ... ... бір ... шығындардың орнын жабу ұзаққа созылып
кетті / 4/6 жыл/. ... өсуі ... ... елдеріне өнімдерді
экспорттаудың өсуімен алдына ала белгіленеді, оған сұраныс әлі күнге дейін
жоғары.
Осындай жағымды жағдайларды ескере ... ... ... ... шығару
компаниялары мұнай-газ қайта өндіру және мұнайхимиялық синтез бойынша өз
қуаттылықтарын құру үшін ... сала ... ... ... бастауда,
химиялық нысандармен тиесілі өндірістің дамуына ... ... ... ... конъюнктура өзгерседе – бірқатар мемлекеттер де
запастары азайды, сұйық және газ түріндегі көмірсутектерді сатуда ... ... ... ... ... да осы ... қазіргі
уақытта да сақталды.
Бұдан басқа, экожүйесінің параметрлеріне әсер ететін және бірқатар
елдерде таза ауа туралы ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер арқылы автомобиль жанармайына
қатысты отын шығару нақты шешімдер ... ... ... саны этил
сұйықтығысыз жоғары маңыздылығы бар. Бұл бағыт кеңінен дамығаны соншалықты,
АҚШ, Франция, ... ... ... перспективада автомобильдік
транспортты жаппай отынның сапалы жаңа түріне аудару жоспарланып отыр.
Жоғарыда көрсетілгеннің бәрі ... ... ... және ... ... ... үшін ... потенциалы жоқ Қазақстанға
тікелей ешқандай қатысы жоқ сияқты.
Бірақ та, егер де осы саланың өніміне ... ... ... ... ... ... ... шығарудың потенциалды
мүмкіндіктерін пайдаланудың стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... алсақ.
Жетекші шетелдік фирмалар мен компаниялар қуаттылықтың өсуі қайта
өндірудің дәстүрлі бағыттарының физикалық өсу ... ғана ... ... ... ... ... жаңа процесстер арқылы
өнімдерді сұрыптау базасы есебінен өседі деген қорытындыға келген. Осындай
құрылымдық қайта ... ... ... ... кеңеюіне,
олардың сапалы ... ... ... ... ... ... етті. Көрсетілген шаралардың нәтижесі болып
өндірісшілердің мұнайхимиялық өнімдердің әлемдік ... ... ... ареалының кеңейтілуі табылады.
Жүзеге асырылған Қазақстандық мұнайды әлемдік нарықтар мен жақын ... ... ... маршруттары жобаларының сан алуандығының
талдамасы сыртқы ... ... ... ... ... ол үшін ... ... шамасымен салыстыру
қажеттілігін алға тартады. Республикада ... ... ... сәйкес 2007-2010 жылдары оны жылдық шығару көлемі 90-100
млн. тоннаға жете алады. зерттеуде қарастырылған жобаларды іске ... ... ... ... қажет болады:
- КТК (Теңіз-Новороссийск) арқылы толық тиелім жағдайында Қара теңізге
жылына 60-67 млн. тонна мұнай жеткізілетін болады, осы ... 30-35 ... ... еншісіне келеді;
- Батыс Қазақстан - Қытай маршруты бойынша - жылына 20 млн. тонна мұнай;
- Иран ... ... - ... 15-20 млн. ... мұнай;
- Қазақстан - Түркіменстан - Ауғанстан - Пакистан маршруты бойынша -
жылына 30-50 млн. ... ... Баку - ... ... ... - ... 20 млн. ... мұнай.
Экспорттық маршруттарды барлық жобалары іске асырылатын жағдайда
Қазақстан 2015 жылда 150 млн. ... ... ... ... ... ... ... құбырларына бір мезгілдік құрылысы іс жүзіне
жүзеге асырылатын жобаларды санатына ... ... ... ... ... ... бар. Біріншіден, мүдделі тараптарды нақты ... ... ... дайындығы жоқ. Екіншіден, ең алдымен Каспий
қайнарында, көзделіп отырған мұнай өндірісі ... ... ... да,
шикізат алу көлемдері жағынан да айқын емес. Сондықтан ... ... ... ... ... құбырларын салуды есебінен
әлемдік нарықтарға еркін қол ... ... ету ... ... ... ... екі ... мақсатты көздейді:
- әлде бір не өзге тасымалдау маршрутының ... ... ... іс жүзіндегі артықшылықтарын көрсету;
- жобаларды тікелей іске асыруды алдын ала отырып, оларды әрқайсысын
басымдық ... ... ... ... ... ... шарты
оларды мұнай өндіру, оны қайта өңдеу және өткізу ... ... ... қосу ... табылады. Оны үстіне, компанияларды
құрылымына ... ... ... ... ... қосылып, қаржылық-өнеркәсіптік топтар құру бойынша шаралар
жүзеге асырыла алады.
Өздерінің ... ... ... ... ... циклын шоғырландыратын ұлттық ... ... ... тағы бір ... ... ысырабы түгел дерлік
жойылатыны болып табылады. Компанияның осы артықшылығының ерекше маңызы
бар, себебі ... көп ... ... ... ... ... газдардың атмосфераға тасталуы немесе оларды алауда өртеу мұнай-
газ өндіру аумақтарын экологиялық апатқа таяп қалу деп ... ... ... әкелді.
Басым көпшілік жағдайларда біріктірілген ... ... ... ... ластау көздерін жою республиканы экономикалық
мүдделері Батыс Қазақстан акваториясында ... ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады.
Каспий теңізінің қайранында бұрғылау жұмыстарын ... ... ... ... ... аса ... ... туғызады.
Біріншіден, олар тікелей қорықтық ауданда жүргізілетін ... бұл ... ... үшін, аймақты халқы үшін болжауға келмейтін салдарларымен
қауіпті. Екіншіден, көмірсутек ... ... ... оны ... ... ... болмаған жағдайды өзінде қоршаған орта ... ... ... ... ... жатқан кен орындарын қазбалау
практикасы болса, оларды көмірсутектері ... жаңа таза ... ... ... ... ... ... қайранды игеруге қатысып отырған шетелдік инвесторлар
байқалатындай ... ... ... ... өткізілген
мәжілістерде, семинарларда, конференцияларда осы аймақтағы экологиялық тепе-
теңдікті сақтап қалу проблемасына жеткілікті назар ... ... ... бас ... ... ... ОКИОК компаниясының өкілдері,
атап айтқанда Гордон Битити, Пол ... ... ... ... министрлігінің, Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеттің
жұмыскерлері алдағы оқиғаға едәуір ... ... ... ... басқа аймақтарында болған іс жүзіндегі
апаттық жағдайлардың негізіндегі ... алға ... ... ... ... ... ... ықтимал мұнай жайылыстары
жағдайында, фонтандық лақтырыстар мен басқа да ... ... ... ештеңе болмайды деп дәлелдейді. Осындай мәлімделерде олардың
тарапынан дәлелдеме біріншіден, ... ... ... өте ... осыған байланысты жайылудан кейін оның жартысы буланып ұшып
кетеді; екіншіден, ... өте ... ... ол ... ... ыдырау үрдісіне жылдамырақ ұшырайды деген
сенімділік болып ... ... шын ... теңізді қайраң ауданында бұрғылау
жұмыстарының басталуына байланысты объективтік түрде орын алып отырған ... ... ... бір ... көмескілеу болып жатқаны көрінеді.
“ТШО” БК мұнай-газ ресурстарын игеруінің салдарынан экологиялық жағдайдың
нашарлағаны туралы аз ... жоқ. ... оны ... Атырау облысы
бойынша барлық тастандыларды 53,4%-ы келіп ... ... ... ... тиісті органдары 2003 жылы оған тастандыларды
алдыңғы кезеңмен салыстырғанда екі есе ұлғайтуға рұқсат ... ... ... қол ... өзара шарт пен жобаны ... ... жаңа ... ... ... ... ... түгел
дерлік кәдеге жарату қайда деген сұрақ ... ... ... ... ... үшін ... мөлшерлерде айыппұлдар өндіріп
алу тежеусіз, жойқын үрдіс нысанына ие болуға қабілетті экологиялық ... ... үшін ... өте ... бола ала ма?
Шетел компанияларының қоршаған ортаны сақтап қалуға “үлесін” бағалай
отырып, осы іспеттес ... ... ... ... ... ... байқалып отырғанын атап өтпеске болмайды. Тіпті
Қазақстанның мұнай бизнесіне жақында келген ... ... ... кен ... қазбалау заңдарын бұзып отырған кәсіпорындарды
қатарына жатқызыла алады. Осы ... ... ... ... ... ... ... қысымды сүйемелдеу әдістерін қолданусыз жүргізіліп
келеді, бұл өнімді де гейжиектердегі ... ... ... ... ... салдарынан елеулі қорлардың ысырап болуымен
қауіпті. ... бір ... ... ... газ көпшілік жағдайда
аяусыз алауда өртелінеді, бұл өнеркісіптік және тұрмыстық ... ... ... ... қуат ... құнды көзінің
ірі ысыраптарыны ; атмосфераға зиянды көмірсутек және басқа қосылыстарды
түсуінен аймақтағы ... ... ... ... ... материал Қазақстаннның мұнай-газ кешенін дамытуға ... ... ... ... ... ... ... нәтижелер тұрғысынан жол берерліксіз ретінде сипаттайды. Осы
бағытта мұнай саласындағы жұмыстардың ... ... ... ... көмірсутек шикізатын күтіп пайдалануды тікелей бақылау ... ... ... ... ... әлі де ... ... әсері бар
жұмыс жүргізіліп отырған жоқ. ... ... ... ... кен ... қазбалауды алғашқы жылдары кезеңінде жол берілген
өрескел бұзушылықтардың салдарынан олардың ... ... жер ... қоюы ... ... ... пайдалану бойынша шаралар ... ... ... осы ... тұз асты ... ... жаңа
құрылымдарда қосымша қуаттылықтар енгізу есебінен күрт өсетінімен де
айқындалады. Осыған оларды ... ... ... жаңа ... ... туындауына себеп болмау үшін бүгіннің өзінде
дайындалу ... ... іске ... ... мұнай-газ жобаларына
талдаудан төмендегідей қорытындылар шығаруға болады:
1) Аса құнды мұнай-газ шикізаты бола тұрса да, ... ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіреді.
2)Отандық мұнай өндеуші зауыттарда шығарылатын өнімнің көпшілігі
әлемдік ... ... ... бермейді, бұл оларды бәсекелік
қабілетін төмендетеді.
3)Көмірсутек ... ... ... ... ... ... тағы да жаңа кен ... қазбалауға қосу экстенсивтік
үрдістерді дамуына жетектейді, бұл ... ... ... шикізатын тереңдете қайта өңдеу және осы арқылы ірі
тоннаждық өнімдер өндіру Қазақстандағы ... ... ... ... ... бар ... негізінде дайын бұйымдар
шығаратын жаңа кәсіпорындар құру бойынша шлейфтік әсер бере ... ... ... қорытынды шығаруға мүмкіндік береді:
1)Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасының даму ... ірі ... ... ... және ... ... құруына
негізделетін түпкілікті өзгерістерді жүзеге асыру ... ... көзі ...... ... ... кен ... және
перспективті алаңдардан шығарылатын көмірсутектік шикізат – мұнай, табиғи
және ілеспе газ табылады;
2)Оралымдылығының ... ... ... ... /еншілес компаниялар, корпорация құрамындағы ... және т.б./ ... ... ... өзгертетін
мүмкіншіліктері бар ірі ... ... ... ... ... нәтижелілікке жету үнемі күшімен нарықта мұнай өнімдеріне бағаның
төмендеуіне қарсы әрекет жасай алады;
3)Тік-интегралды мұнай ... ... мен ... ... ... ... ... түрі болып табылады, олардың
артықшылықтары өзге құрылымдардың алдында мынадай:
- нарықтық конъюнктураның өзгеруіне тез ... бөлу ... жаңа ... ... ... жеткілікті тактикалық оралымдылық
- шикізат ресурстарын ерекше жоғары оңтайлылығы;
4)Қазақстанға өзінің ... ... ... және ... базасының дамуы қажет, біріншіден, көмірсутектік ... ... ... ... ... осы ... ақырғы
өнімі – жеке көмірсутектерден бастап полимерлі материалдарға ... ... ... ... Озат ... ... елдер осы
артықшылықты бұрыннан түсініп, қайта өндіру саласына ... салу ... ... ... ұлттық тік-интегралды мұнай-газ компаниясының іс-
әрекеті шеңберінде мұнай мен газды кешенді пайдаланудан елеулі экономикалық
әсер алудың ... ... бірі ... ... ... қарсы қойып
пайдаланудың салыстырмасы табылады. Экспорттық ресурс ... 2004ж ... ... ш. о. мұнай) сұйық және газ түріндегі көмірсутектерді суммарлы
пайдалануды көздейтін варианттар үшін ... ... ... мен салықтары алынған .
6)ҚР табиғи байлықтарын, әсіресе, көмірсутектік шикізатты тиімді
пайдаланудың ... ... бар. ... ... ... жобаларын
жүзеге асыру практикасының шикізаттық бағыты бар. ... ... ... ... шын ... ... ... экономикасының
тұрақты дамуына ықпал етпейді, он жылдар бойы қалыптасқан ... ... ... әсер ... Ең ірі кен ... ... ... түскен шамалы валюттік түсімдерді қамтамасыз ететін
қысқа мерзімді бағыт оның дәлелденген қорларының жартысы ... ... ... кәсіпорындардың құрамына ... ... ... ... ... деңгейі халықаралық талаптарға жауап бермейді және
олардың белсенді дамуы енді басталды. Мұнайхимиялық өндірістер жоқ ... ... ... (2002 ... ... ... ...
“Казмұнайгаз”) өз қуаттылығын құру ... ... шет ... ұқсас
профильді кәсіпорындарды сатып алуы керек. Перспективада осындай ... ... ... ... Қазақстанның шет жерлерінде орналасқан акционерлік
қайта өндіру компаниялардың пакет акцияларын сатып алу табылады. ... ... ... ... ... ... ННГК алдымен
шикізатты зауыттарға жеткізуде, содан кейін акционерлік капиталдың белгілі
үлесін сатып алуға қатысу туралы ... ... ... ... мұнайын әлемдік нарыққа және жақын шет елдерідің нарығына
экспорттық жобалардың алуан түрлілігінің анализі ресурс мөлшерінде сыртқы
экономикалық ... ... ... ... ... ... маршруттардың барлық жобаларын жүзеге асыру кезінде
Қазақстан ... 150 ... ... ... ... ... ... газын қайта өндіру қорытындысында жылына 800 мың
т. этан, 400-600 мың т. пропан, 800 мың т.бутан алынуы ... ол ... ... ... ... 800-850 млн. ... құрады. Карашығанақ кен
орнының табиғи газын 4 млн.т мөлшерінде ... ... ... ... 232 ... этан, 152 мың т. пропан, 64 мың т. бутан, 104 мың т ... ... ... осы есеп ... сүйене отырып, ол 90 млн. долларға
бағаланады. Қазақстан кен орны ... 5,0 ... ... ... ... сол жеке ... ... бағасы жылына 330 млн.
доллар құрайды;
10)Тік-интегралды мұнай компанияларын құрудың міндетті шарты болып
оларды мұнай ... оны ... ... және ... ... ... құрамына ендіру табылады. Бұдан басқа, компанияның құрамына
салалық машина құру ... ... ... ... ... топтар құру бойынша ... ... ... ... ... ... ... ұлттық тік-интегралды мұнай компаниялардың құрылуының тағы ... бар – ол ... ... ... ... ... ... бір мәні бар, өйткені өндіріс қалдықтарының көпжылдық
ығысулары, мұнай ... ... ... газдардың атмосфераға
шығарылуы немесе оларды факелде жағу мұнай ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Послание Президента РК Назарбаева Н.А Народу Казахстана 18 ... ... ... ... ... ... силу ... «О нефти»
//Деловая неделя.- 1995.
3.Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу ... «О ... ... //Алматы.- 1995.
4.Закон «Об иностранных инвестициях» от 27 декабря 1994 г. – ... ... ... роль и ... в ... ... – Ленинград,
1991.-144б.
6.Бекенова Л.И. Национальные компании: функции, структура и проблемы
Вестник университета ТУРАН.-2000
7.Бартенев С.А. Экономические теории и школы (история и ... С.А ... ... ... в нефтегазовой
отрасли: опыт и проблемы //Вестник Университета Туран.-2000
9.Гайдук И. Нефтехимия в системе национальных интересов // ... ... В.А ... ... и ... О.И. Методические подходы к оценке экономической
эффективности нефтегазового комплекса в условиях рыночной экономики.
Известия МОН РК. НАН РК.-2000
12.Информационный бюллетень ЗАО ... ... ... ”, - Астана: Ғылым –1996
13.Кошанов А.К., Рамазанов А.А и др. Формирование системы акционерных
отношений в Республике Казахстан. – Алматы: Ғылым, 1995. – 167 ... Н.А. ... ... и ... Казахстана как
суверенного. – Алматы, 1992. –56б.
15.Нестеров В.А. Конъюнктура ... ... ... ... ... в ... ... М.:ВНИИОЭНГ , 1991.-
Вып.4.
16.Пейн Б. Финансирование проектов строительства нефтепроводов в
Каспийском регионе //Нефтегаз. –1998
17.Праздника дождолись //Деловая неделя. - 2001. – 30 ... и ... ... Казахстана. – Алматы.- 2000
20.Стратегия Казахстан- 2030.1997
21.Эксперт Казахстана. №18 2004
22.Промышленность Казахстана. Февраль 2005
23.Petrolium №1 ... ... ... ... №22 от 14 июня ... неделя №1-10,2005
27.Евразия- центр №6 3-9 мая 2004

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 88 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Актас мұнай кен орнын игерудің оптималды жобалық шешімін анықтау67 бет
Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірбиесі6 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
«Нюрнберг қайшысы» типті жүк көтергіш механиздердің тиімділігін талдау20 бет
«Смак» ЖШС кәсіпорнының өнім сапасын басқару тиімділігін бағалау39 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
«Қаржы ресурстарының түсінігі және экономикалық мәні »29 бет
«Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірибесі»10 бет
Ірімшік өндірісін ұйымдастыру және оның экономикалық тиімділігін анықтау12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь