Бастауыш сынып оқушысының психологиялық сипаты

Жоспар

1. Кіріспе бөлім
1.1. Бастауыш сынып оқушысының
психологиялық сипаты
1.2. Бастауыш сынып оқушысының
физиологиялық даму жолы

2. Негізгі бөлім
2.1. Бастауыш сынып оқушысының таным
процестеріне талдау
2.2. Бастауыш сынып оқушысының ойыны
2.3. Баланын жеке бас тұлғасын зерттеу

3. Қорытынды бөлім

4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Бастауыш сынып оқушысының психологиялық сипаты
«Бастауыш мектеп жасындағы оқушы» деген термин тым ұзын болғандықтан біз оның орнына «Кіші оқушы» деген сөз қолданамыз. Осыған орай біз І – сұраққа кіші оқушының психикалық тұрғыдан өзіндік сипатына тоқталдық. Бұрын балалар оқымаған кезде «Бастауыш мектеп жасы», «Кіші жас» деген жас кезеңдері кездеспейтінін біз ескерткенбіз. Бұл жастың (7 – 11 жастың) өзінше жас кезеңге бөлінуі оқудың (әсіресе орта оқу мектебінің) көп елдерде жаппай үстем алып дамып келуінен. Осы жас кезеңін өзінше бөліп алып қараудың себебі – бұларда өтетін оқу материалдары ұқсас келуінен. Осы жастағылардың оқу әрекетінің ұқсас келуінен. Осы жастағылардың оқу әрекетінің ұқсастығы, көпшілігіне тән ұқсас психикалық қасиеттер тудырады. Міне бастауыш мектеп жасының бөлек кезеңге бөлудің себебі осыдан.
Кіші оқушылардың оқуға недәуір мүмкіншілігі бар. Себебі олардың интеллектісі қарапайым ой операциасы дәрежесінде кездеседі дейтін. Ж. Пиаженің пікірі дұрыс болғанымен, қазірде бұрын аңғарып көрмеген қабілеті бар екені анықталып отыр. Осыған сүйеніп совет психологтары (В.В Давыдов т.б.) қазіргі күнде беріліп жүрген оқу тапсырмалары оқушылар үшін жеткіліксіз дейді. Олар мүмкіншілігін толық тауыса алмайды. Сондықтан олардың оқуға мүмкіншілігін толың пайдалану үшін тапсырманы одан әрі қиындату қажет дейді. Осылай деу, бәлкім, дұрыс та болар.
Егер осы жастағылардың негізгі әрекеті бұрын ойын болып болып келсе, оқуға кіргеннен кейін оқу қызметі шешуші роль атқарады. Сөйтіп, оқу негізгі қызметке айналып, баланың
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Абулова Л.Ф Возрастная психология Москва, 2000
2. Аверин В.А. Психология детей и подростков Санкт- Петербург, 1998
3. Власова Н.В. Мектептегі психолгиялық диагностика: Әдістемелік құрал. Астана:12 жылдық білім беру республикалық ғылыми–практикалық орталығы, 2005
4. Жарықпаев Қ. Қазақ ағартушылары жастар
тәрбиесі туралы Алматы, Мектеп
5. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық
психология Алматы, 1982
6. Мухина В.С. Возрастная психология Москва, 2003
7. Мухина В.С. Психология дошкольных
Москва, 2003
8. Петровский Педагогикалық және жас ерекшелік психологиясы Алматы: Мектеп, 1987
.
        
        Жоспар
1. Кіріспе бөлім
1.1. Бастауыш сынып оқушысының
психологиялық сипаты
1.2. Бастауыш сынып оқушысының
физиологиялық даму жолы
2. ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушысының ойыны
2.3. Баланын жеке бас тұлғасын зерттеу
3. Қорытынды бөлім
4. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Бастауыш сынып оқушысының ... ... ... жасындағы оқушы» деген термин тым ұзын болғандықтан
біз оның орнына «Кіші оқушы» деген сөз қолданамыз. Осыған орай біз І ... кіші ... ... ... өзіндік сипатына тоқталдық. Бұрын
балалар оқымаған кезде «Бастауыш мектеп жасы», ... жас» ... ... ... біз ескерткенбіз. Бұл жастың (7 – 11 ... жас ... ... ... ... орта оқу ... көп ... үстем алып дамып келуінен. Осы жас кезеңін өзінше бөліп ... ...... өтетін оқу материалдары ұқсас келуінен. Осы
жастағылардың оқу ... ... ... Осы ... ... ... көпшілігіне тән ұқсас психикалық қасиеттер тудырады.
Міне ... ... ... ... ... бөлудің себебі осыдан.
Кіші оқушылардың оқуға недәуір мүмкіншілігі бар. Себебі олардың
интеллектісі ... ой ... ... ... ... ... пікірі дұрыс болғанымен, қазірде бұрын аңғарып көрмеген қабілеті
бар екені анықталып отыр. Осыған сүйеніп совет ... (В.В ... ... ... ... ... оқу тапсырмалары оқушылар үшін
жеткіліксіз ... Олар ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігін толың пайдалану үшін тапсырманы одан әрі
қиындату қажет дейді. ... деу, ... ... та болар.
Егер осы жастағылардың негізгі әрекеті бұрын ойын болып болып келсе,
оқуға кіргеннен кейін оқу қызметі ... роль ... ... оқу ... ... ... психикалық дамуын билейтін болады. Осыған орай
баланың психикалық ... ірі ... ... ... ... ... ... оқу талабының бала үшін қиындығында. Сонымен қатар
оқуға жаңа түскен бала ... ... ... ... осының
нәтижесінде өзінің психикалық байлығын дамытып, жаман – жақсыны ... ... ... ... ... жаңа жағдайға бала әлі
бейімделе алмағандықтан, оқу үстінде мына ... ... ... бала ... жағдайына бейімделе алмай ... ... ... ... ... ... ... сабақ кезінде үнсіз
тыныш отыра алмағандықтан) қиналады. ... ... тез ... да ... ... өзіне тән мінезіне және құрбыларымен қалай қарым
– қатынас жасауға үйрене алмағандықтан бала қиналады, сынып ... ... ... бала оған бата ... ... сұрау үшін сескенеді. Сол
сияқты қасында партада отырған кім, оған сыр айтуға бола ма, кіммен ойнауға
болады, ... ... ... білмейді. Бірақ көп ұзамай бала үйреніп
жатырқауын қояды. ... ... бала ... ... мәз ... әке ... ... кейде бір үлкен міндет атқарып жатқан сияқты болып,
өзіне ерекше көңіл бөлуді ... ... ... ... оқушыларға қойылатын талаптар тым жеңіл
келеді. ... ... ... ... ... күресуге
жетелемейді, дегенмен бала оқиды. Оқығысы келуі мектептегі жағдайдың оған
қызық көрінуінен, ... ... ... ... ... дамыта алмайды.
Осының нәтижесінде мектептің жағдайына қызығу балада бірте – ... ... ... ... ... болады. Немқұрайлылықпен күресу үшін баланы
оқуға ықыласын тудырып, тарсырмаларды бірте – бірте қиындату қажет. Әдетте,
оқу ... ... ... ... іші ... ... ... Ал тым
қиын келсе, әлі жете алмағандықтан үлгерем ... ... ... одан ... ... Осы екі жағдайдың екеуі де қолайсыз, ... ... ... үшін ... ... ... тиіс. Егер қолайлы етіп
ықшамдау қиын келсе, әлде қайда ұтымды. Себебі, азды – ... ... ... ... ... ақыл – ... алға ... өрістеуіне жағдай
туғызады.
Осы үш түрлі қиыншылықтардың кездесетінін бірінші сыныптың бас кезінен
бастап еске алу ... Ал ... ...... ... ... ... жағдайы бірініші сыныпта қалай оқығанына байланысты.
Әдетте, баланың бәлендей объектіге қызығуымен оның ... ... ... ... – деп ... ... бір жағы сырттай біреуге
ұнайтынын айтады. Қызығу көбіне аз уақытта кездеседі де, ... ... ... Ал ... балада іштей ұмытылып іске ... ... ... ... ... ықыласты не бәлендей нерсеге құмар болуға апарып соғуы
мүмкін. Бірақ бұл ... ... ... осы ... І – ... ... қажет.
Жалпы алғанда ІІ–ІІІ сыныптағы балалардың көпшілігі ойдағыдай оқып
кетеді. Бұның себебі, ... кіші ... ... ... ... ... болып тұрады. Екіншіден, бұлар үшін мұғалім – үлкен абырой
және бедел. Сондықтан оның сөзін ... ... ... ... ... физиологиялық сипаты
Мектепке кірерде бала дене жағынан алға қарай недәуір өріс алып,
бұлшық еттерімен ... және ... ... нығайып қалады. Қол
бармағының нығаюы 9-10 жаста қалыптасады да, табаны 10-11жаста сүйектеніп
бітеді. Осының нәтижесінде кіші ... 10-11 ... ... жазуға тез
болдырып, қиналады. Сондықтан бастауыш мектеп жасындағыларды жазба жұмыспен
көп айналыстыруға, әсіресе бірдемені ... ... көп ... ... 7-8 жастың арасында бала жылына 2,5 кг қосады. Биіктігі жылына
5см ... Бұл ... ... ... ... ... мен тыныс органдары
недәуір қалыптасып қалады. Бірақ жүрегіңің соғуы 84-90 дейін соғуға ... 70-72 ... ... Осының өзі баланы недәуір
қиналдыратын болса да қан айналыс системасының жұмысын одан әрі ... ... қан ... түтіктері диаметрінің көлемі ересектерден 2 есе
артық. Осының нәтижесінде бас ... ... ... қан көп ... да ... істесе де шаршамайтын болады. Бас миының салмағы 7 ... 11 ... 1000 ... 1400 ... ... ... ... оның маңдай бөлігі
недәуір қалыптасады. Мұндай бөлігі ой мен сөйлеудің орталығы ... ... ... ақыл – ... ... өріс ... ... береді.
Ал физологиялық тұрғыдан алып қарағанда, ми ... қозу ... ... ... оң және теріс индукцияларының өзара ... мен ... ... ... болып қызмет атқарады.
Әсіресе балада теріс идукцияның негізінде болатын тежелу үстем алып,
осының нәтижесінде кіші ... өзін – өзі ... ... ... ... өзін – өзі ... ... мүмкіндігі бар. Бірақ осылай деудің өзін
шешіп кету керек. Теріс индукцияның негізінде болатын тежелу санасыз ... ... онда ... ... ... ойланбай қолайсыз іс жасап қоюы
ықтимал. Сондықтан теріс ... ... ... ... ғана ... ... бала ... – бірте үйреніп өзінің қимыл – қозғалысын керек
деген жерінде тежелдіріп санасына бағындырып, осының ... ... пен ... ... ... ... ... ұмытылады.
Бұл болып келген баладағы физиологиялық өзгерістер. Оқуға еңбек ... ... ... орындауға мүмкіндік береді.
Оқуды өзінше әрекеттің бір түрі дегенде ... ... сөз, ... ... ... белсенділікпен ұғынуды айтады. Бастауыш мектептегі оқу
жұмысының әр салаларына бейімделу балада бірден қалыптаспайды. Осыған біраз
мерзім ... ... ... ... ... ... ... сабақтарда
әртүрлі. Жеке пәндерден сабақтарды ойдағыдай үлгеру үшін ... ... ... болуы шарт.
Оқу ойынға қарағанда қиын ... ... ... ... ... жарымайды. Оларды оқуға үгіттеу ... ... ... ... ... ... ... үшін тапсырмаларды орындата отырып
осыдан нәтиже шықанда ... ... ... ... үшін ... ... ... орындауға түрткі болады. Әдетте ықыластың тікелей және
жанама түрі ... ... ... ... ... ... ... ықылас сол нәрсе қызық болмаса да, жалпы сабақ үлгерімін
жақсартқысы келгендіктен ... ... түрі кіші ... ... ... роль ... оқушылар көпке дейін тапсырманы қалай орындаудың тәсілін жақсы
білмейді. Бұлар берілген тапсырманы жаттап ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі жолмен
беріледі: біріншіден, берілген ... ... үшін ... ... ... ... тапсырма жауап іздестіру ... Ал ... ... түрі өте ... ... ... ... деп тапсырманы орындаудың бірінші түрін орындай білуді айтады.
Әдетте, оқу өзінше бала үшін ... ... ... ... ... күнделікті өмірінде кездеседі.
Бастауыш сынып оқушысының таным процестеріне талдау
Жекелеген психикалық процестерді дамыту бүкіл бастауыш ... ... ... ... ... ... ... едәуір жетіліп келсе
де оларда көру мен есту қабілеті жоғары ... ... ... ... ... ... заттардың қасиеттері мен сапаларына ... ... ... Балалар оны тез қарап шығып, атын атады, өзіне онша
көңіл аудармай бірден оның ... ... ... Оның нақты
ерекшеліктері оларды қызықтырмайды.
Бақылау деп аталатын бұл қызмет түрі ... оқу ... ... ... ... Сабақтардың үстінде оқушы қандай да бір пәннің
қабылдау міндеттерін алып, ал одан ... өзі де кің ... ... арқасында қабылдау мақсатқа бағытталады. Мұғалім мен құбылыстарды көру
немесе есту әдістерін бекітілген қасиеттерді жазу ... ... ... отырады. Мұндай бақылау танымдық іс – әрекеттің басқа
түрлерімен ... ... ... ... және ... ... ... болады. Бастапқы оқытуда барлық бастауыш сынып оқушыларының осы ... бір ... ... ... ... ... отыр.
Мектепке келген балалардың әлі мақсатқа бағытталған зейіні болмайды.
Бала біртіндеп жай сырттай тартымды ... емес ... ... оны ... ... ... ІІ – ІІІ ... көптеген
оқушылар ырықты зейіндей береді, оны мұғалім түсіндірген немесе кітапта бар
кез келген материалға ... ... ... ... оны қандай да бір
міндетке алдын – ала ойластырып бағыттай білу – ... ... ... ... Баланың өзін – өзі ұйымдастыруы алдымен үлкендердің
әсіресе мұғалімнің жасаған және ... ... ... ... ... – ақ оның көлемін кеңейтумен және зейінді іс –
әрекеттің алуан түріне бөле білуімен ... Бала ... ... ... ... ... керек және қадағалай алатындай
етіп, берілген мәтінді оқи отырып, оқушы басқа оқушылардың мінез – ... ... ... Кейбір балалар сыныпта зейінін бөле
алмайтындықтан алаңғасар ... ... ... ... ... ... керек.
Мектепке келген жеті жасар бала көбінесе сырттай ашық және эмоциялы
оқиғаларды, ... ... дәл есте ... ... мектеп
өмірі бастан – ақ балалардан материалдарды еркін есте сақтауды талап ... күн ... ... – құлық ережелерін, үй тапсырмаларын ... ... ... ал одан ... ... ... ала ... немесе оларды
сабақта еске түсіруі керек. Бастауыш сынып ... есте ... ... ... ... ... есте сақтау мен еске
тісірудің тиісті әдіс – тәсілдерін меңгеруіне байланысты. Есте ... ... ... тексеруі тану деңгейінде ғана болады. Аздаған ғана
балалар есте еркін сақтаудың тиімді ... ... ... жағынан топтау, оның жекелеген бөлімдерін салыстыру кіші сынып
оқушыларында алғашында еркін еске түсіру ... ... ... ... ... ... меңгергеннен кейін бұл тәсілдердің психологиялық
ролі айтарлықтай өзгереді: олар ... ... есте ... ... ... оқытудың соңында да, білімді меңгеру процесінде күрделі
функциялар атқарады.
Еріксіз және ерікті есте сақтаудың ара – қатынасы оқу іс – ... даму ... ... ... еріксіз есте сақтау тиімділігі еркін есте сақтауға
қарағанда жоғары болады, ... ... өзін – өзі ... ... әлі ... ... заңдылық қалыптасқан: ойлау жұмысының заты мен
мақсаты болып табылатын заттар есте жақсы сақталады. Мұндай жағдайда ... ... есте ... ... болатыны айқын.
Оқыту процесінде есте сақтауды жетілдіретін негізгі резервтің бірі
осында. Есте сақтаудың екі формасы да ерікті және ... – кіші ... ... ... ұшырайды, соның арқасында олардың ... мен бір – ... ... ... ... ... сай ... жұмыс істеу тәсілдерінің қалыптасуы «Жақсы
есті» ... ... ... жолы болып көрінеді. Оқыту процестері
үшін көрнекі үлгілерді есте ... ... ... ... және ... сақтай әдістерін оқу материалының екі түріне – сөз ... ...... ... ... оқу ісі ... қиялы сияқты маңызды психологиялық қабылетті
дамытуға көмектеседі. Бастауыш сынып оқушыларының мұғалімнен еститін және
кітаптан оқитын ... ... ... ... ... бейнелерді белгілерімен қасиеттерінің саны айтарлықтай
көбейеді, олар ... ... – та ... бола ... Бірінші сынып
оқушылары көбінесе қандайда бір өтіп ... ... ... және ... ... Бастауыш сынып шағында қайта жасау ... ... ... ... ... ... Енді ... жасау қиялы
болмыс бейнелері қайта жасап шығарады. Бастауыш ... ... ... ... шығу және ... ... көрсетуге тырысуы – олардың өнімді
қиялы дамуының аса маңызды психологиялық алғы шарты.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... екі ... саты ... сатыда олардың ойлау әрекеті көбіне әлі ... ... ... ... еске ... Бұл ... көрнекі әсер ету жоспарында басым
болады. І – ІІ ... ... ... ... ... ... бір жеке сыртқы белгісі бойынша жиі бір жақты ... ой ... ... алғы ... ... ... ... оқушысының бұл ойлау ерекшеліктері бастауыш ... ... ... қолдануға негіз болады.
Жүйелі оқу әрекеті негізінде үшінші ... ... ... оқушысының
ойлау сипаты өзгереді. Ойлаудың дамуының екінші кезеңі осы ... ... ... ... ... ... ойша талдаумен құрасыту арқылы қорытынды жасайды.
Кіші оқушының бірте – бірте ой – ... ... және ... ... ... алуына қарай өзінің ойын ... ... ... бастайды. Біз қорытынды ретінде оқушының ақыл–ойынның ... ... еске ... мүмкіншілігіне көңіл бөлейік. Осы уақытқа дейін
бастауыш мектептегілер тым жас болғандықтан таным процестерінің, әсіресе ... әлі ... ... ... ... жәйт мына ... ... негізделеді: біріншіден, әлеумет
қоғамының алға өріс ... ... 7-11 ... балалар тиісті байланыс
арқылы түрлі жаңалықтарды естіп, өзінің сол ... орай ... ... ... ... күтпеген сұрақтар қойып отырады.
Екіншіден, казіргі кіші оқушының мүмкіншілігін өткен дәуірдегі осы
жастағылармен бірден – бір теңестіруге ... Осы ... ... ... ... тексеріліп бітпеген оқуға деген қабілеті бар дейді.
Осыны бастауыш сыныпта еске ... ... ... оқушысының ойыны туралы
Бала мектепке барғанша тек ойынмен айналысып жүреді. Енді оқу ... ... ... да, бала ... бірден тоқтатпайды. Бала
бұрынғысындай әлі ойнағысы ... ... ... ... оның ... ... бөлуге мұршасы жоқ. Осының нәтижесінде ойын ... ... ... ... дәрежедегі әрекетке ысырылады. Осыған орай
кіші оқушының ойыны бұрынғысынан өзгеріліп ... жаңа ... ... осы жастағының ойыны бұрынғысындай бәлендей ... ... ... т.б.) ролін ойнайды. Бірақ осы ойынның
бұрынғысынан өзгешелігі ... сол ... ... ... айталық қайраткерлігіне, ептілігіне, батырлығына т.б. ... ... кіші ... «мен ... ... демей, сол бейнелердің
мінез – құлқын таңдап, солардың қайсысы ... ... әсем емес ... өзі ... ... ... және 2-3 сыныптардың ойыны бірдей емес. 1– ші сыныптарда бала: «мен
ұшқыш боламын», «маған осындай роль ұнайды» деп айтып, бірақ соны ... ... ... 3 – ші ... роль ... ... ... кездесетін қиыншылықтарды жеңуге тырысады.
Осы өзін – өзі тәрбиелеудің бастапқы кезеңі – бұл ойын ... ... деп ... ... ... ойын бұрын ермек болып келсе,
енді кіші оқушы үшін өзін – өзі ... ... ... ... ... ... неше ... тиісті ережелерге сүйенетін
ойындармен де кіші оқушы 2-3 сыныптарда айналыса бастайды. Мысалы, шахмат
не футбол ойнау. Егер ... ... ақыл – ойын ... ... ... футбол қайраткерлігін, дене мүшелерінің (қолының, аяғының) ептілігін
дамытады. Футбол ойнау, егер қозғалу ойнының ... ... ... өзі,
екіншіден, рольдік ойынға да қатысы бар. Мысалы, қақпашының ролін атқарған
бала допты ... ... ... ол ... ... ... ... солай екені мынадан: кіші оқушы ... ... ... ... ... кескіні нағыз қақпашыға еліктейді: қолына қақпашыныкіндей
қолғап ... ... ... ... бар т.б.). Допты торға тигізу керек
деген жағдайда оның үстіне құлайды ... ... ... бала ... ... жоқ, ... атқаратын қызметін қайталап отыр. Осындай
ойын үстінде баланың ептілігі, күші ... ... ... оның ерік ... ... тәртіпке ба,ынышты келуі – ... ... ... ... ... ... ... соңғы түрлері кіші
оқушының психикалық дамуында ... орын ... жеке ... ... ... ... физиологиялық, психологиялық есеюі мен таным
процестерін жетілдіру қатар жүреді.
Тұлғаның жеке ... ... ... ... үшін ... ... тәжірибелік әдісін қолдану керек.
Психологиялық әдебиетте ... ... ... ... біраз
уақытты қажет етеді. Сондықтан баланың жүйке ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің өзіндік типтік ерекшеліктерін диагностикалау.
Жүйке жүйесінің өзіндік типтік ... ... үшін ... зор. ... ... жүйесінің типтік ерекшеліктері –
психологиялық әрекетіндегі ... пен оның ... ... ... ... ... ... жүйке жүйесінің типтік белгілерін табиғи
көрсеткіштерін келтірейік.
Жүйке ... ... ... ... қиындықты жеңу жолында ұзақ күнге ... ... ... жоғарғы деігейін сақтап қалу;
ә) қорқыныш сезімінің ... ... жаңа және ... ... сақтауы;
б) әсері әлсіз жайттарда сезімінің болмауы, жан ауруының байқалмауы;
в) ... ... жаңа әсер ... талпынушылық, жаңа материалды білуге құмартушылық.
Жүйке қызметі ептілігінің негізгі көрсеткіштері:
а) сыртқы ... ... ... ... ... мен ... өзгертуге тез бейімделу, жаңа
адамдарға шапшаң үйрену;
б) есте жедел сақтау мен елестету;
в) ... тез ... ... ... ... ... ... қарқынының жоғарғылығы (қимыл, сөйлеу тілі).
Жүйке қызметі күшінің тепе – теңдігінің негізгі көрсеткіштері:
а) салмақтылық ... ... ... ... ерік – жігерін шапшаң әрі тиімді қолдана алуы;
б) іс – әрекеттегі өзара сабақтастық, біркелкілік.
Осы табиғи көрсеткіштерге ... ... ... ... ... мен
тежелу процесі күшін диагностикалаймыз.
Жоғарғы сынып оқушыларында жүйке қызметінің қозуы (жоғарлауы) кезінде
ақыл – ой белсенділігі мен жаңа күрделі материалмен ұзақ ... ... ... ойын түсінікті жеткізе алатындығын ... ... ... ... ... болып келеді, шаршаған ... өз ... ... ... ... ... процесі күшінің көрсеткіштері: зейіннің бір
бағытта тұрақталуы, белгілі бір әрекетке ... ... ... ... ... ... шуға аса көңіл бөле бермейді, өз іс – әрекеттерімен
мақсатты түрде ... ... ... ... шыдамды, өзін – ... ... ... ... емес ойларды шектеп, болған жағдайлар туралы
тіптен ... ... ... ... ... ... ... ақыл – ой
еңбегі кезінде шыдамсыздық таныту, жаңа материалдарға қарағанда, өзіне
таныс материалдармен ... ... ... ... ... мен оны ... мұқият болу, ұялу, қысылу сезімдерінің жоғары болуы, басқа адамдармен
қарым – қатынаста өзіне деген сенімсіздіктің пайда болуы ... ... ... ... ... осы берілген көрсеткіштердің
нәтижесінде іске асырылуы қажет. Оқушының жүйке ... ... ... ... ... байланысты.
Жүйке жүйесі қызметіндегі қозу процесінің әлсіздігі баланың оқуда
қиналуына себеп болатынын ... ... ... Мұндай оқушыларға
зейіннің бір жақтылығы мен жұмыс істеуге қабілеттіліктің ... ... ... ... ... қиындықтан қашқақтап тұрады, алдыңғы
тапсырманың шешімінің үлгісі бойынша жүруге бейім, өз ... ... бас ... ... олар ... тыңдамаудың әсерінен жиі
қателеседі, зейінді бір нүктеге ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... шаршаған сәттерде өзіне берілген тапсырманы ұмытып
жатады. Сондықтан тапсырманы орындап шығу үшін ... ... ... шешуге
тырысады.
Жүйке жүйесінің қызметінің күші есте сақтауға тікелей байланысты. Егер
баланың жүйке жүйесі әлсіз ... ... пен ... ... ... ... ... сынып оқушыларының арасында мінез – құлқында қиындықтары бар
оқушылар көптеп кездесіп жүр. Мектеп тәжірибесінде мұндай оқушыларды ... ... ... ... ... тәрбиеленуші», «Қиын балалар» деп атайды.
«Мұндай оқушыларға қандай балаларды ... ... ... ... деңгейі төмен, тәртібі нашар, сабақтан көп қалатын, мұғалім талабын
орындамайтын, ал кейде психикалық дамуы, ... ... ... ... (әр ... жүйке ауруларына шалдыққан тәрбиеге әрең көнетін)
оқушыларды қиын балалар қатарына жатқызуға болады.
«Жеке бас» ... ... ... ... ... ... Бала өзін білген
соң құрбыларына қарағанда бәлендей ... ... орын ... ... жақсы орынға ие болсам деп арман ... Бұл ... ... ... орын ... ... ... бағасы мен құрбыларының, не
үлкендердің ол ... ... ... үлкен алшақтық болмағаны жақсы.
Егер кіші оқушының өзі жөніндегі бағасы өзгелердің ... асып ... ... ... деп ... ... оның өзі ... бағасы
өзгелердің оған беретін бағасынан төмен келсе, осындай баланы кішіпейіл
дейді.
Кіші оқушы өзінің ... не ... әлі сын ... ... ... оның өзі ... ... әдетте, өзгелердің бағасынан жоғары
дәрежеде келеді. Кіші оқушының жеке басы деген түсінікке оның сыпайылығы,
керісінше, ... ... ... ... сапалары да жатады. 7-11
жастағылар көбінесе ақкөңіл келетіндіктен, бұлардың көбі ... ... Кіші ... жеке басына тән қасиеттерді тек «Мен» деген сапа
тұрғысынан бағалап ... ... ... ... ... ... ... жігері қандай, ашуланғыш, не сабырлы келе ме, ... ... және ... ... ... осы жөнінен де алып қарауға болады.
Мөлшер мен норма деп балаға қоятын талаптарды айтады. Бала ... ... нені ... ... не ... ... жақсы біледі.
Мектепке кіргеннен кейін бұрын ... ... ... игере білуі
тиіс. Айталық, сабаққа кешігіп, не берілген тапсырманы орындамай келуіне
болмайды. Тапсырманы ... ... мен ... ұят. Сол ... таза ... келмесе немесе тәртіп бұзса, бұл норма бұзуға жатады.
Әуелгі кезде осыған үйрене алмай қиналатын болады. ... ...... орындауға үйрене бастайды. Бұл мөлшерлерді норма дейтін себебі
осыларды орындай көпшілік арасында мойындалған және дәстүр болып кеткен. ... ... ... қиыншылыққы төзімділігі, берген уәдесінде тұра алуы,
өзгелерге сүйкімді келуі бір нәрсеге ... ... ... алып ... ... мен ұлдардың мінезінің түрлі
түрлері ... ... келе ... ... ... төзімді келіп, одан
бас тартпау, табандылық ұлдарда көбірек ... ... ... ... ... ... жасағысы келуі қыздарда басымырақ
келеді. Мұның солай болып келуі ... және ... ... ... байланысты. Осылай деу қызға тиісті қасиеттер ұлдарда
кездеспейді ... сөз ... Бұл тек ... әр қайсысының түрлі
мінездерге ие ... ... бар ... ... айтылып отыр.
Жалпы алғанда осылардың бәріне бірдей тән қасиеттері мынада: ... ... ... ... ... ... не қарт ... аяп,
соларға қамқорлық көрсеткісі келетінінде, 7-8 ... ... ... ... ... мектепке дейінгілер сияқты «бұл не?» деп
сұрамайды. «Бұл ... ... ... ... ... ... мән бар,
өйткені кіші оқушылар нәрсенің не ... ғана ... ... сол
нәрсенің сырын, себебін білгісі келеді.
Кіші оқушыда кейде ашуланшақтық қасиеті де болып тұрады. Баланы үй –
іші көп ... онда ол ... ... ашуланады. Керісінше күтпеген
жағдайда «жақсы», «өте жақсы» деген баға алса, жұрттың көзінше оған ... ... ... ... ерік – жігері недәуір қалыптасып қалса да кейде өзін –
өзі меңгере алмай, импульстік іс ... ... ... ... іс
деп, ойланбай не болса соған тез қызып, бірдеңені бүлдіріп алуды айтады.
Осындай жайт баланың ... ... ... ... ... икем
келуінен, яғни өзін – өзі меңгере алмауынан кездеседі.
Кіші оқушының әсемдікті ажырату талғамының дамуына толық мүмкіншілігі
бар. Бұл ... ... ... өлең ... ... ... үстінде қалыптасады.
Әрекеттенудің бұл түрлері бала қолының шеберлігін, құлағының дыбыс ырғағын
және музыканы ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сонымен
қатар 2-3 сыныптағы ... ... ... – көркем шығармаларды оқып, әр
саладан хабардар болып, әсемдікті жаман ... ... ... оқушының өз құрбыларымен қарым– қатынасы бастауыш мектептің әр
сыныбында әртүрлі және осының өзі бұрын бала бақшада өсті ме, ... ... ... ... ... қалай қалыптасқанын алсақ, осының
өзі І – ші ... әлі ... ... ... тәрбиеленген
балалардың бірқатары өзгелерден бөлшектеніп, өздерін сол ... ... ... ... ... бір – ... жаны ... көмектесу дегенді
білмейді. Тек өзіне басқалар кедергі ... ... ... ... бұл қасиеттер жойылып, олар өзара достаса бастайды. Баланың бір
– біріне көмектесуі ... ... ... ... іске асады.
Кейін балалар өзара достасып, бірі өзгесіне мейірімді бола бастайды.
Қорытынды ... ... ... ... қатынасын Л.И.Божович, Л.С.Славина
және тағы басқалар зерттеген. Кішкентай оқушыны жақсы оқуға жетелейтін ой –
сезімдерді ... өзі ... қиын ... ... ... ... не үшін ... не мақсатпен) оқисың деп
сүраса, бала, әдетте, мүлде кездейсоқ жауаптар ... Ол ... ... ... ... ... ... тәртіп бар ғой. 7 жасқа толған
барлық бала ... ... ... барады. Ал не үшін? Бала: «Отанға пайда
келтіру үшін», «Бәрін үйрену үшін», «Ғалым болу үшін» және т.б. деп ... ... ... өміріне етене араласу және оқу ісімен танысу барысында
балалар оны бағалай бастайды, ... оқу ... ... ... оқу ... ... және ... қарым – қатынастың
өзіне қуаныш сезіміне бөлене бастайды.
Зерттеушілер білім алудағы қозғаушы ... дер ... ... әңгімелескенде сұрақты тура, «тікелей» емес, жанама түрде қойған
ғана ... ... ... ... ... қандай пәндер олар үшін ең
қызықты ... айту ... Оның үйде ... ... ме еді? Ол аптасына
екі күн дем ... ... ма еді? тағы с.с. ... ... ... сынып оқушыларының оқуға қатынасының төмендігіндей бірте – бірте
дамуы байқалады. Алдымен оқуға ықылас балада оның ... ... ... ... жаңа жағдаймен байланысты болады. Ол форма киеді, ранец асынып
жүретін болады, оның өз ... ... ... ... Ол ... өзге ... мүшелері сияқты таңертең шығатын болады, үйде ... ... ... Бұл жаңа ... ... ... ... (немесе жаңа аттаған) бала үшін төтенше тартымды. Шынында да форма
киіп, ранец асынған бала өз өмірінің, өз балалық шағының жаңа ... ... күрт және ... қадам жасайды. Оның жағдайы шынымен өзгеріске
түседі. ... ... да ... кіші ... ғана ... ... – ана, әже, ... жаңа қарым – қатынасы пайда болады. Оған
мұғалім ... ... ... бәрі сатып алынады, стол, оқу кітаптары мен
дәптерлер үшін сөре бөлініп беріледі. Сабақ әзірлеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... сөйлеседі. Ер бала, қыз
бала жұмыс істер ... ... өз сана – ... ... ... ... Ол ... «үлкен» ретіндей қарай бастайды. Ол өз отбасында
тиісті назар, құрмет талап ету құқығына ие болады. Бұл ... ... ... арасында тең адам ретінде тілек білдіреді. Сонымен бірге өзі
тәрізді қырық бала оқитын сыныпқа ... ... ... қысылыды, ол әлі
жолдастарын айыра алмайды. Тіпті жаңа жағдаймен алаң болып, ол ұзақ ... ... ... ... оның ... ... сақтамайды.
Кіммен отырасың деген сұрауға оқушы: «бір бантик байлаған қызбен» намесе
«беті секпіл, аппақ бала ... деп ... ... Әсерлер тасқынның
арасына түскен. Бірінші сынып оқушысы ... ... ... сыныпқа
арналған мұғалім өзін естімейді, мұғалім нұсқау берсе де ... ... ... оның ойы ... ... ... да, өзін бір ... алмайды. Мұндай оның ойын жинақтап, көңіліп бір ... ... ... ... ... Ол ... әңгімелейді,
түзетеді, қиналған шақта көмекке келеді. Оқушы оның іс – қимылымен өзіне
көмек қоя ... Бұл ... ... оның ... бағалағанда айқын
болады. Жоғары баға алуға кішкентай ... ... оқу ... ... мотивке айналады. Ол сыныпта істелген жұмыспен таныс ... ... ... ... жаңа поэзиясы ол үшін енді ерекше және қуанышты
оқиға болудан қалады. Бұл ... ... ... Ал «бестікпен»
бағаланған табыстары бұны мақтанышқа бөледі. Өзін – өзі ... Үйде де осы ... үшін ... ... де оны ... ерекшке, үздіктер қатарына санайды. Алайда, оқушы жұмысы ... баға ... ... ... көңіл аудармайды. Егер «бестік» бағалық мәнге
ие болса, басқа бағаның бәрі алдымен талғаусыз қабыл алынады. Баланы ... ... өзі ... ал олар қандай ... – бұл ... ... бірі – бір.
Балалар әліппе, оқу және жазуды меңгерген сайын, орыс тілі, матеметика
және табиғаттану сабақтарында жаңа білімдерді игерген ... ... ... мотивтері де өзгереді. Олар танымдық мүдделер сипатына ие
болады. Оқушылар бірінші ... ... ... екі және ... ... ... әдетте, жануарлар өмірі жұлдыздар, сандар жайында, қалай
қосып алуды, саяхатшылар, соғыстар, басқа елдер жайлы көп ... ... ... оқи ... ... ... ... «Менің дельфиндер,
қазбалар жөнінде білу үшін оқығым келеді».
Кішкентай оқушылардың жауаптарының арасында аңғал және ... ... ... ... ... ересектерден естігендеріне ... да ... ... ... оқу ... ... балаларды оқу әрекетіне бастайтын
негізгі мотивтер өзгеріп отырады. ІІ және ІІІ сыныптарда Г.И.Щукина «адал
ниеттілік» деп ... ... ... ... ... Бұл ... тек шыққан нәтиже ғана еліктіріп қоймайды, – есепті шығарды ма, жоқ
па, сызу жақсы сызылда ма, жоқ па, – ... ... сәт ... ... ... ... ... табу процесінің өзі болып табылады.
Мәселен, ІІ сыныптың бір оқушысы, еңбек ... ... ... жан ... ... ... жатып, үзіліс кезінде бөлмеден шығып, дем алып
келуді ... ... ... кезінде қандай демалыс болуы мүмкін!», – ... ... бір жайт сол, ... ... ... жеткен кезде оқушының
бағытталған бағаны ролін маңызсыз етеді. Әрине, ІІІ – ші ... ... ... ... ... де ... Алайда оның жұмысқа деген
табандылығы мен қажырлығы тек бағаға ғана ... ... саты – ... ... ... 1 – 4 ... ... ұзақтығы –4 жыл.
Оқу 6 жастан басталады. Бұл жас баланың ақыл – ... ... мен ... үшін ... ... ... ... табылады. Білім мазмұны шетел
тілі мен информатика негіздерін ерте үйрену ... ... ... ... негізгі міндеті – баланың жеке басын бастапқы
қалыптастыруды қамтамасыз ету, оның ... ... және ... ... оқу мен тәрбие оң уәджді қалыптастыруға және оқу қызметін ... ... ... ... ... үйренуге, тілдік қарым – қатынастың
қарапайым тәжірибесәне, өзін–өзі шығармашылық ... ... ... ... жеке ... және ... өмір салтының
негіздеріне бағындырады, сонысымен кейінгі негізгі мектептің жалпы білім
беру бағдарламаларын ... база ... ... ... ... ... күндерінен соң бала кей
балаларды жалпы көрсеткішке бөліп қарай бастайды. ... ... ... әдетте, парта немесе қатар бойынша ең жақын көршісі болып
отырады. ... бұл ... ... ... Өкінішке орай, кейбір мұндай
жұмыстың ... ... ... қасиеттерін бөлу орын алады. Баланың
кеңістік пен ... ... ... зор мәні бар. ... келген
бірінші күннен бастап бала заттардың кеңістіктегі белгілерін есепке
алмайынша, ... ... ... орындалуы мүмкін емес
тапсырмаларды ала бастайды. Мысалы, мұғалім «Сол ... ... ... ... төменгі бұрышқа қия сызық тартуды» немесе «Төрт бұрыштың ... ... ... ... ... т.б. талап етеді. Уақыт туралы түсінік
және уақытты сезіну, қанша уақыт өткенін анықтай білу – ... ... ... ... ... басты шарты. Мектепте оқыту,
білімдерді, ... ... ... ... ... ... жоғары талаптар
қояды. Бала төңіректегі болмыстың құбылыстарын ... ... ... пен ... ... тиіс; бала талқылай білуді, құбылыстардың
себептерін табуды, қорытынды жасауды үйренуі тиіс. Баланы мектепке ... ... ... ... тағы бір жолы – оның ... ... өз ойының барысына байланысты тізбектеп, төңіректегілерді ... ... ... оқығаны сипаттауды меңгеруі, белгілі ... ... ... ... ... ... сынып коллективіне
енуіне онда өзінің орнын табуға ... іс – ... ... ... ... жеке ... қасиеті де мектепке психологиялық даярлыққа ... ... ... ... ... бар ... басқа адамдарға қатысты
ұғып алған мінез – құлық ережелері, ... ... ... ...... ... құрдастарымен қарым – қатынастар орнату
және сақтай білу. Баланы ... ... ... ... ойын және іс ... ... түрлерін ұйымдастыру алады. Іс –әрекеті нақ ... ... ... мотивтер пайда болады.
Балаларды мектепке психологиялық даярлығында бала–бақшаның ересектер
мен ... ... ... арнайы тәрбие жұмысының ролі де аз ... ... ... ... және ... ... алады. Балалардан
болмыстың жаңа саларын бағдарлауға (бұйымдардың сандық қатынастары, ... ... ... ... ... Абулова Л.Ф Возрастная психология Москва, 2000
2. Аверин В.А. Психология детей и подростков Санкт- ... ... ... Н.В. ... ... ... ... Астана:12 жылдық білім беру республикалық
ғылыми–практикалық ... ... ... Қ. Қазақ ағартушылары жастар
тәрбиесі туралы Алматы, Мектеп
5. ... М.М. Жас және ... ... ... ... В.С. ... ... Москва, 2003
7. Мухина В.С. Психология дошкольных
Москва, 2003
8. Петровский ... және жас ... ... ... 1987
.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушысын әлеуметтендіру арқылы өзін-өзі бағалауы76 бет
Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері70 бет
Бастауыш сынып оқушыларының патриоттық сезімдерін қалыптастыру мәселелері.32 бет
Мектеп оқушысының жеке тұлғалық дамуының жас мөлшерлік кезеңдері18 бет
Оқу іс-әрекеті дамытуды эскпериментаиды зерттеу71 бет
Бастауыш сыныптағы оқушының психикалық дамуының ерекшеліктері61 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш класс оқушысының оқу іс - әрекетінің құрылысы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь