Қазақстан Республикасының ІІ-ші деңгейлі банктерінің банктік тәуекеліндерін басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. Банктік тәуекелдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1. Банк тәуекелінің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2. Банк тәуекелін басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3. Коммерциялық банктер тәуекелін рейтингтік бағалау жүйесі ... ...19

ІІ. Несиелік тәуекел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.1. Несиелік тәуекел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
2.2. Несиелік тәуекелді басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

ІІІ. Шетел тәжірбиесі және банк тәуекелі ... ... ... ... ... ... ... .36
3.1.Шетел тәжірбиесінен мысал ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Қаржы – экономикалық ... және ... ... «ҚР ... деңгейлі банктерінің банктік тәуекеліндерін
басқару(тәуекелдің 1 түрін мысал ретінде)»
ғылыми жетекші:Жаксылықова Ш.С.
орындаған: Аппахов Ж. ... ... Банк ... Банк ... ... ... тәуекелін рейтингтік бағалау
жүйесі......................................................................
....19
ІІ. ... ... ... ... ... ... және банк ... ... ... ... ... ... банктердің банктік
тәуекелін басқаруы . Ол үш бөлімнен тұрады . ... ... ... ... . Банктік тәуекел – жоспарланған қаржылық операцияларды
жүзеге ... ... ... шығындардың пайда болуы , ... ... ... немесе банктің өз ақша – ... ... ... . ... ... адам қызметінің кез келген
аясын-да ... ... . ... ... ... операциялар олардың
жүргізілу тәуекелдігімен байланысты , банктік қызметті ... ... ... процесінде коммерциялық банктер ... және оны ... ең ... ... ... келеді .
Сондықтан тәуекелді қалай бас-қарса қауіп аз ... және ... , ... ... жік-телуі деген сияқты сұрақтар ... ... ... ... банктің ең негізгі тәуекелдерінің бірі ... ... ... алдым . Барлық тәуекелдердің ішінен ... ... ... , қазіргі кезде банктен несиені алынуын
күнделік-ті кездестірудеміз . Сол себепті ... осы түрі ... ... көрінді .
Негізінен несиелік тәуекел деген не?
Несиелік ... ... - бұл ... ... ... мен ... сай кредиторға деген өзінің міндеттемелерін орын-
дамаудың ықтималдығы.
Үшінші бөлімге шетел мемлекеттерінің ... ... ... алдым .
-3-
1. Банктік тәуекелдер
1. Банк тәуекелінің жіктелуі
Тәуекел әрқашанда адам ... кез ... ... ... және оның ... ... тәуекел мәселесін ... ... ... ... – бұл ... әр түрлі құбылыстарынан ... ... ... ... болатын жоғалтулар ... . ...... және экономикалық категория болып
табылады .
Тәуекел тарихи ... ... ... ... ... және ... ... болатын қауіпті түсінуімен
байланысты
болады . Қоғамның даму ... ... ... категорияға
айналды .
Тәуекел экономикалық ... ... кез ... ... , ... ... ... қызметімен байланысты
болатын ,оның нәтижелігінің анықсыздығын және ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Қолайсыз жағдай орын алғанда үш ... ... ... : кері ... ... , ... ; ... және оңды ( ұтыс , ... ... ... ... ... мен ... ... сияқты қолайсыз
нәтижелер мүмкіндігі берілген несиелер бойынша төлем жасалмауы , ре-
сурстық ... ... , ... тыс ... ... төлем-
дерді жүзеге асыру нәтижесінде пайда болуы ... . ... ... тәуелсіз болуы мүмкін емес , өйткені тәуекел әр банк операция-
сында бар , ... бір ... ... әр ... болуы мүмкін
.Тәуе-келден құтылу мүмкін емес . ... кез ... ... дең- ... ... мүсіруге тырысады және ... ... ... тәуекел деңгейі минималды шешімді
таңдайды , сондай-ақ тәу-екел деңгейі мен ... ... ... ... ты-рысады . Осыған ... ... ... қызмет нарығында ... ... ... ... ... ... тәуекел басқару мен мониторингіне
көңіл аудару ... ... ... ... не ... ...... қаржылық операцияларды жүзеге
асыру нәтижесінде ... ... ... ... , ... ... ... банктің өз ақша – қаражаттарын ... ... өз ... ... ... түрлеренің әр түрлі
жиын-тығымен кездеседі . Осы жиынтықтар ... ... болу ... орны , экзогендік факторлар жиынтығы ( яғни экономикалық орта ... ... ... және экзогенік факторлар банктің
(өзіндік қате ... ... ... «ішкі») бойынша ажыратылады .
Сонымен бірге , барлық тәуекел бір-бірімен ... және банк ... әсер ... ... ... ... болу үшін , банк ... ... ... ... түріне ең жақсы ... ... ... қажет .
Сонымен , банк тәуекелінің қызықты ... ... , ол ... ... , ... , ... , түрлер астындағы және
тәуе-келдің әр түрлілігін ... ... ... ... ( ... ... ... тәуекелдің жоғарыда ... ... ... ... болады .
Сонымен банктік тәуекелді ... ... ... :
1. ... ... әсер ету және ... ету аясы .
2. Банк ... құрамы .
3. Банктік операциялар сипаттамасы .
4. Коммерциялық ... түрі ... ету мен ... ету аясына байланысты банктік
тәуекелдер сыртқы және ішкі деп ... ... ... ... ... ... байланысты
емес немесе берілген 1 клиентпен ... емес ... . ... ... ақша-қаражаттары болғанда , ол жанама
түрде сыртқы тәуеклдерді алдын ала ... ... және ... ... ... ... . Сыртқы тәуекелдер саяси-экономикалық ,
әлеуметтік-құқықтық , бәсекелестік , ... және ... ... ... .
Саяси факторларға соғыс, жаулап, ... кіру ... ... мен ... ... ... ... қақтығыстары, саяси күштер мен ... ... ... саяси режимнің ауысуы, ұлттандырылуы.
жекешелендірілуі, қарыздарды жалпылау (консолидация), эмбаргоны енгізу,
импорттық ... алып ... ... ... ... ... және
т.б. жатқызылады. Экономикалық факторларға мыналар жатады: ЖҰО-нің төмендеу
немесе өсу қарқынының баяулауы, өнімге деген бағаның тез өсуі, экспорттан
түсетін табыстың ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестігінің төмендеуі, іскерлік белсенділігінің
төмендеуі, басқа да ... ... ... ... мен ... ... төмендеуі, инфрақұрылымның нашар дамуы
және т.б.
Әлеуметтік факторлар азаматтық соғыс, табыстардың бірдей бөлінбеуінен,
идеологиялық және діни көзқарастардың қайшылықтары, ... ... ... туындайды.
Құқықтық факторлар келесідей: заңдылықтардың өзгеруі, оның бұзылуы.
Бәсекелестік факторлар: банктің және банктік мекемелердің қосылуы,
банктік ... мен ... жаңа ... ... ... ... ... құнының төмендеуі, банктік қызмст сапасына деген
талаптардың жоғарылауы, жаңа ... ... ... ... ... банкротқа ұшырау қиындығы мүмкіндігімен байланысты болады. Қаржылық
факторлар тәуекелдігі - жалпы ішкі өнім, сыртқы қарыздың экспортқа қатысты
кызмет көрсетуінің көлемі, ... ... ... дефицитінің сыртқы
қарызға қолайсыз катынасы.
Банктің өзінің қызметіне байланысты және ол ... ... ... ... ... иеленеді. Ішкі тәуекелдерге берілген
жекеленген ... банк ... ... ... ... Атап айтсақ, қаржылық нарықтың берілген аясында банктің ... ... ... оның басшылары мен ... ... мен ... ... ... ... ... қызметкерлер жеткілікті минимумын оптималды басқару, тиімді
маркетингтік стратегияны және ... ... және т.б. ... ... ... өз ... клиенттердің қарыз алушылардың немесе оның
берілген контр серіктестер қызметіне байланысты. Олардың ... ... ... ... ... ... мен ... басқадай факторлар үлкен өсер етеді. Осыдан келе тәуекелдер келесідей
бөлінеді:
* банк ... ... ... ... ... ... кассалық, есеп айырысулық, факторингтік. корреспонденттік шот
бойынша, қаржылық және инвестиция бойынша ... және ... банк ... ... ... және ... бойынша,
банкаралық несиелерді тарту ... және ... ... ... ... мен пассивтерін басқару
сапасымен
* ... ... ... өтімділік тәуекелі, ... ... ... тәуекелі, банк ... ... ... ... ... асу ... ... (операциондық,
технологиялық тәуекелдік, жаңа ... ... ... ... ... ... тәуекелі).
Банк клиенттерінің құрамының тәуекелдігі банктік қызмет маркетингпен,
қоғаммен қарым-қатынас жасаумен байланысты. Кіші орта және ірі ... әр ... сол ... ... ... яғни ... алушы ірі қарыз алушыға қарағанда ... ... ... көбірек тәуелді болады. Сонымен қатар бір қарыз алушыға немесе
бір-бірімен байланысты ... ... ... ... және ... ... берілген үлкен несиелер көп жағдайда ... ... ... ... ... үшін ... ... дұрыс таңдау үлкен маңызға ие. Әдетте
осындай ... ... ... ... ... бар
және ... пен ... ... қабілеттігінің жақсы
көрсеткіштері, табыстылық деңгейінің жеткіліктілігімен қамтамасыз етілген
меншікті қаражаты бар кәсіпорындар жатқызылады. ... ... ... банктік жүйенің тұрақсыздығы күшейеді, ал ол өз кезегінде
экономика мен кәсіпорынның әр ... ... әсер ... ... ... ... мен ... қысқарта бастайды. Бұл несие
ресурстар дұрыс айналымының бұзылуына және банк ... ... алып ... ... операциялар есебінің сипаттамасы тәуекелдерді келесідей бөлуді
ұсынады: баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша, активтік ... ... ... ... ... айта ... ... операциялар бойынша пайда болатын тәуекелдер көбінесе баланстан
тыс операцияларға таралады.
Банктік баланс тәуекеліне ... ... ... тәуекел (негізгі ... ... ... ... ... ... (берілген ссуда бойьшша пайыздың
алыпбау тәуекелі);
- өтімділік тәуекелі (банктің өз ... ... ... өтімділік нормативтерін бұзу тәуекелі);
* капитал кұрылымының тәуекелі (капитал жеткіліктілік нормативінің
банк ... ... оның ... ... емес ... ... ... қосымша капиталы (несиелік тәуекелдерді жабуға арналған
резервтер, бағалы ... ... ... және т.б.) ... асып түскенде пайда болады.
Баланстан тыс тәуекелдер банктің келесідей жағдайларда қызмет ... ... ... ... ... ... ... қағаздар, бағалы қағаздармен жасалған келісім-шарт
бойынша;
* несиелік міндеттемелер бойынша;
* валюталық мәмілеге ... ... ... ... ... ... ... және факторингтік
операцияларды, бартерлік және клирингтік мәмілелерді жүзеге асырған кезде
пайда ... ... - жаңа ... және технологияны дамытуды каржыландыру, ... ... жеке ... жедел түрде енгізу ... ... ... ... ... өмір ... қысқарту
тәсілі.
Лизингтік мәмілелердің тәуекелін төмендету үшін амортизациялық
аударымдар нормаларын ... ... ... немесе оларды мерзімінен бұрын
аударуды пайдалану керек. Қазіргі уақытта лизинг тәуекелі жоғары операция
болып саналады. Сондықтан да одан ... ... жабу ... ... есебінен мақсатты түрде жүзеге асырылуы керек.
Лизингтік операцияларды жүзеге асыратын субъектілер арасындағы ... ... ол ... ... ... және халықаралық
бола алады.
Жоғарыда көрсетілгсн лизингтің әрбір түрлері тікелей және ... ... ... ... ... ... таза және толық бола алады.
Клиринг — ақша (валюта) аударымсыз тауарларды айырбастауды жүргізетін
мемлекеттер, ... ... екі банк ... дара ... ... маңызы келесідей көріністе: арнайы клириигтік
келісім-шарт негізінде белгілі бір ... ... ... 1
жылдағы өзара сауда сомасы әр түрлі сауда-саттықпен айпалысатын елдердің
белгілі бір банктік шоттарында ... ... ... жүзеге асыра
отырып, әрбір экспортер жақ экспортқа шығаратын тауар сомасын өз ... Банк өз ... ... аударымын күтпейді, керісінше
клирингтік шотты дебеттейді және импортермен байланысты сәйкес банкке
дебеттік ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
тырысқанға қарамастан, көбінесе кезең соңында бір жақ өз ... ... ... ... ие ... Ол ... серіктесінен тауар алғысы
келмейді немесе оған ақша қажет. Бұл ... жақ ... ... елге ... ... сата ... Бұл ... клирингтік валюта құны мен
еркін айырбасталатын валюта құны арасында айырма пайда ... ... бұл ... ... деп ... ... 100 клирингтік долларды 85
еркін айырбасталатын валютаға айырбастаса, онда ... 15%-ды ... ... сату ... деп ... ... тілінен аударғанда
"switch" - ауыстыру, көшу). Бұл термин сауда мәмілелерінің субъектісін
немесе объектісін ... ... ... ... ... ... ... сатуда, несиелік мәміле жағдайында серіктестерді
ауыстырғанда және т.б. жағдайларда болады.
Бартерлік ...... ... ... ... ... өтелу
формасы. Олар фирмааралық және мемлекетаралық бола алады. Фирмааралық
бартерлік ... әр ... ... ... ... ... ... мәмілелер клиринг сияқты прайс-беттермен, техникалық
несиемен, тауар құнын қайта санау валютасымен байланысты, бірақ белгілі бір
уақыт кезеңімен байланысты емес және ... ... ... прайс-беттерде көрсетілген тауар құны мен санына байланысты.
Факторингтік операциялар бойынша тәуекелді төмендету үшін ... ... ... оның ... ... сипатын және
жабдықтаушылармен қарым-қатынасын, төлемдер кұрылымын, өнімнің бәсекелес
қабілеттілігін, оның ... ... ... және ... ... .Банктің факторингтік бөлімімен вексельді сатып ... ... қола ... (яғни тауармен өтелмейтін вексель)
ие болуда қосымша тәуекелдің пайда болуына соғады.
Ішкі тәуекелдер ... ... және ... ... ... ... ... барлық банктерге сыртқы тәуекелдері, қаржылық
қызмет көрсету тәуекелі, баланстық және баланстан тыс тәуекелдер тән ... ... ... ... және ... ... ... маман-
дануына байланысты әр түрлі қалыптасады, осыдан келе банк қызметінің ... әр ... ... ... ... бұл банктер үшін әр түрлі
болады. Ақшалай бос ... ... және ... ... да ... ... ... айналысатын банктер үшін салымдар мен депозиттік
операциялар бойынша ... тән, ... ... ... ... қайтарылу мүмкіндігі бар. Негізгі бағыттары инновация болып табылатын
мамандандырылған банктерге жаңа ... ұзақ және орта ... ... ... тән ... ... Сондықтан мұн-дай
банктерде бірінші орында ... ... ... қызмет көр-сету
тәуекелінің элементі ретінде), сонымен қатар ... ... ... жаңа технологияларды енгізетін өнеркәсіптің өнімді өндіруде ... ... ала ... қиындықтармен байланысты тәуекелдер). Бұл
жағдайда ерекше мағынаға сыртқы жобалық тәуекелдер, яғни ... ... ... ... ... портфельдік тәуекел (банктік саясат
және несиелік портфельге сәйкес тәуекел табиғаты және ... ... ... ... ала экономикалық тиімділікті, сапалылы-ғын бағаламай,
технологиялық ... ... ... ... тап ... яғни ... ... бұрын бастаса, жаңа өнімге тұтынушы сұранысы жок
немесе аз болса, өндіретін өнімнің белгілі бір ... түрі көп ... ... Биржалық банкті қарастырғанда, негізгі екі тәуекел ... ... ... ... ... ... клиенттің алдын ала берген қаражаты
негізінде клирингтік есеп ... ... ... банк үшін ... ... яғни есеп ... ... бойынша шығын болады. Егер
биржалық банк бағалы ... ... ... бірлесе отырып
трасталық және брокерлік қызметтер керсетсе,
онда бағалы қағаздармен байланысты келесідей тәуекелдер болады:
капиталдық (бағалы ... ... ... емес ... ... (бағалы қағаздарды дұрыс таңдамау тәуекелі);
* уақтылы;
* нарықтық (бағалы қағаздардың құнсыздану тәуекелі);
іскерлік (эмитенттің бағалы қағаздар бойынша пайыздарды
төлемеу ... ... ... қайтарып беру тәуекелі).
Сыртқы сауда операцияларына қызмет көрсететін ... ... ... ... ... экономикалық (валюта бағамының өзгерісіне байланысты актив және пассив
құнының өзгеру тәуекелі);
* ... ... және ... ... ... ... ... мәмілелік (мәміле ... ... ... ... анықталма-
ғандығының тәуекелі;
* сақтандыру:
* саяси.
Жеке тұлғаларға қызмет көрсететін банктер үшін ... ... ... ... және тұтыну ссудалары бойынша қаржылық және несиелік
тәуекелдер:
* кепілхат бойынша ... ... ... ... ... банктер көбінесе несиелік кепілдік заңдылық тәуекелдерге
ұшырайды.
Салалық банктер ... ... ... тән ... ... орта салалық көлемі әсер етеді. Олар басқа салалармен салыстырғанда
қаржылық және экономикалық аспектілеріндегі салалардың өзгергіштігімен,
динамизм деңгейімен тікелей ... ... ... ... ... бета-тәуекел (бета-коэффициент):
* саланың өмірлік цикл тәуекелі;
* салаішілік бәсеке тәуекелі.
Бета-тәуекел - ол ... ... ... ... сала ... нәтижесі орташа деңгейден жиі ауытқып тұратын
жүйелік тәуекел. Егер ... 1-ге тең ... онда ол ... жалпы сипатына сай келетін салаға ауыстыру ... ... ... ... ... болса, саланың басқа да бірдей
жағдайларындағы тәуекелі жоғары болады. Бета-тәуекел ... ... де ... ... Оны ... ... аналитикалық
орталығы және ПАКК кеңес беру формалар дифференциалды акция портфелі
салыстырмалы орташа ... ... ... ... ... тәуекелді есептеу үшін қолданады. Сонымен қатар, екінші деңгейлі
биржадан тыс рыноктарда акциялары айналыста жүретін банктер қарастырылды.
Нәтижесінде, ... ... ... экспорттық бағалық
көрсеткіштері анықталды. Оған сәйкес банктерді ... 5 ... ... ... ... нарықтықтан көп көбірек көрсеткіші;
2) орташа нарықтықтан кобірек ... ... ... сәл ғана көп көрсеткіші;
4) орташа нарықтықтан төмен көрсеткіші;
5) аз болжамданған тәуекел.
Келесі себептерге байланысты, мұндай бағалау әдісіне көп көңіл бөлінуі
керек:
1) ... ... ... ... аз, ол ... өзі бір ... емес, акция бағамының дұрыс қалыптасу механизмі жоқ ... ... ... бұл кезеңінде бұл көрсеткіштің нақты анық-
талуы мүмкін емес;
2) алғашқы екі топтың банктерінің ... ... ... ... ... ... цикл ... әр түрлі салалардың тәуекел деңгейімен сипатталады
және әрбір сала өзінің даму кезінде алдын ала белгіленген ... Бұл ... ... даму ... өсу, ... өсу, өсу ... және жойылу кезеңдері қарастырылады.
Ішкі салалық бәсеке ... ... ... өмір сүру
қабілеттілігіне әсер етеді:
* бағалык емес бәсекенің қатаю деңгейі;
* салаға кіру және шығудың жеңілдігі ... ... бір ... өнімнің басқа өнімдермен ... ... ... ... қабілеттілігінің бар немесе жоқ болуы;
* тауарлық белгі құқығының жоқ болуы;
* жабдықтаушылар және ... ... ... ... ... жасайтын саяси және әлеуметтік
ортасы.
Бұдан басқа ... ... ... ... және ... ... үлкен әсер етеді және әрбір сала форс-мажорлық тәуекелдерге
ұшырауы мүмкін, сондықтан ... ... ... банктерді тәуекелі жоғары
банктер қатарына жатқызуға болады.
Әмбебап банктер өздерінің қызметтерінде барлық ... ... ... Әмбебап банктерге көбінесе құрылымдық басқару, басқарушылардың жеке
қабілеттерімен байланысты тәуекелдер тән. Аймақтық ... ... ... ... ... ... болады:
* аймақтық банктер - аймақтық сыртқы тәуекелдер;
* аймақаралық-аймақтық тәуекелдер жиынтығы;
* мемлекетаралық-елдік тәуекелдер;
* республикалық-республика тәуекелі.
Әр түрлі несиелік мекемелерге өздеріне тән тәуекелдер ... ... ... қорларына саяси тәуекелдер, депозиттік операциялар
бойынша тәуекелдер, жобалар, аймақтық тәуекелдер, ... ... ... ... ... және ... көмек көрсету кассаларына
салымдық, депозиттік, несиелік тәуекелдер тән. Ломбардтарға технологиялық,
операциондық, лизингтік компанияларға есеп айырысу, ... ... ... ... ... тәуекелі; есептік үйлерге есеп
айырысу, несиелік, кепілдік, нарықтық, ... ... ... ... және ... ... ... түрлерін
ғана емес, сонымен қатар, белгілі бір жүйеге сәйкес және ерекшеліктеріне
байланысты тәуекелдер болады.
Осыдан келе ... ... ... ... бар және олар ... ... есебі үшін өте маңызды. Бірақ біз ең ... ... және ... ... ... ... және оларды
басқарудың тиімді тәсілдерін ұсынамыз. ... ... ... ... ... кезде келесі сыртқы тәуекелдер: елдік,
валюталық, форс-мажорлық ... ... ... ... ... ең ... ішкі тәуекелдеріне біздің ойымызша , несиелік ,
пайыздық , банк ... ... ... , ... ... тәуекелдер жатады .
1.2. БАНК ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУ
Банкте кездесетін тәуекелдердің бәрі банк ... және де ҚР ... ... ... жол ... қатаң басқару жүйесінде
болуы тиіс.
Банктік тәуекелдерді басқару негізінде ... ... ... ... бағытталған іздестірулер мен жұмыстарды ұйымдастыру,
табыстылық пен тәуекелдің тиімді қарым-қатынасын табу, белгісіз ... ... ... табу және оны ... өнері жатыр. Біздің
республикамыздың ірі банктері үшін ... ... ... ... бағытталған деп айтуға болады.
Тәуекелді басқаруға жүйелі тәсілді қолдану және оны ірі банктің
активтері мен пассивтерін басқару жүйесін қалыптастыру кезінде
(алдағы ... ... үшін де) ... ... болады. Банктік
тәуекелдерді басқаруға жүйелі ықпал ету негізінде шет елдік тәжірибенің
негізінде зерттелген жалпыға белгілі ... ... ... ... өз ... ... мен бөлуіне болатьгн
және басшылар басқарма мен заңгерлер жақсы жұмыс тәжірибесіне ... ... үшін ... ... ... ... (89 ... тиімділігі көзқарасы жағынан ... ... ... Бұл ... ... ... ролі тәуекелмен
байланысты стратегия, ... ... ... ... ... ... тиімділігі, кадрлар сапасы, ақпарат ... ... ролі ... ... ... ірі ... ... тәуекелдерді түсіну мен осыған сәйкес бақылау жауапкершілігі
нақты басқарылады.
Тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... тәуекел;
* портфельді топтау;
* ағымдық тәуекел (операциондық);
* бизнес тәуекелі.
Қағидалар келесідей ... ... ... стратегиялық
басқару; тәуекелдерді басқару бойынша функциялар; тәуекелді өлшеу бойынша
есеп беру және оларды бақылау; тәуекелдерді ... ... ... басқаруға жауапкершіліктің біртұтас
жүйесіне тәуекелдерді анықтау және ... ... ... ... ... өз ... алады. Тәуекелдері
басқару қызметі тәуекелдерді жедел басқару, ... ... ... ... ... ... ... болдырмау үшін пайда мен шығынға шек қою керек,
персоналдарды қадағалау және кадрларды ... ... ... ... ... бір ... бірнеше жұмыскерлердің есепке
алу кезінде жеке бөлімшелер қарасынан кезеңдік бақылауды жүргізу, аудиттің
көмегімен бақылау, персоналдарға жоғары қысым ... алып ... ... ... ... ... «Телерейт» сияқты
димененттік жүйе және де «СФИФТ» пен «Телекс» төлемдік жүйесін ... ... ... Бұл тәуекелділіктер банктік операцияларды
жаңарту кезінде персоналды компьютерлерді ... ... ... осы ... ... ... ... талдаушылардың және
жүйелерге кіруді қадағалау үшін құпия сөздерді қолдану ... ... ... береді.
Басқарудағы қиындықтар, ... ... ... ... және ... бөлу ... ... бәрі ұйымдастырушылық тәуелсіздігі сияқты тәуекел
түрінің тууына әкеледі. Оны төмендету үшін басқарудың ... ... ... ... ... ... ... мен жеке жұмыскерлердің
функцияларының бөлінуін қадағалау, бөлімшелер құрылымының құқықтары мен
міндеттемелерін қолданудың ... ... және ... қызметін
кезеңдік тексеру мен қайта ұйымдастыруды жүргізу автоматты бақылау
жүйесін ... ... ... ... ... ... ... түсуі банк
құзырындағы тауарлары, қызмет көрсетулері, ... ... ... ... акпараттардың сәйкес келмеуімен байланысты. Ақпарат
өңделген және дұрыс талданған болуы мүмкін, бірақ есеп ... ... ... ... ... банктерде тәуекелдерді күнделікті өлшеу,
басқару мен бағалауға ... ... ... ... ... ... болуы қажет.
Тәуекелдерді өлшеу, есеп берушілік және бақылау, несиелік тәуекел,
өтімділік ... ... ... тәуекелді басқару, тәуекел
көрсеткіштерін біріктіру. ... ... пен ... ... қызметті
бағалау сияқты мәселелерге ерекше көңіл аударуды ... Бұл ... ... ... ... ... тәуекелін бағалау қиынға
түспейді деп есептеледі, ал ағымдық жөне зандық тәуекелді, ... беру ... ... алу ... ... тәуекелін, жағдайлық
тәуекелін бағалау киынға түседі.
Несиелік тәуекелді бағалау банктік қызмет ... ... мен ... бойынша бағалау біртектес қағидаларының сақталуын
білдіреді.
Есеп айырысу тәуекелділігіне несие ... ... ... ... мерзімін ескеру, әр тараптың тәуекелділікті бекітуін және ... ... ... ... ... ... деп
есептелінеді. Несиелік және нарықтық тәуекелдердің салыстырмалылығы ... ие ... ... бағалау тек елдің ... ... үш ... ... ... ақша қаражатының және ақша қаражатында ... ... ... ... ... үшін ... кағаздар нарығында айналысатын
қажетті деңгейін ұстап тұру;
* қаржы кұралдарын тарту үшін капитал нарығына ... ... ... табу үшін ... жою ... ... ... күнделікті уақыт ... ... ... бөлімшелер бойынша тәуекелді өлшеудің бірыңғай
қағидасының сақталуының, тәуекелді өлшеудің қосымша әдістемесін ... ... ... ... шектеулермен салыс- тыруды
білдіреді.
Тәуекелдің компоненттерін анықтау маңызды жағдай болып ... ... ... ... ... компоненттерге барлық тәуекел-
дерді анықтайтын мүмкіншілік болатындай «бөліп» тастау ... ... ... анықталған тәуекелдер бақылау жүйесімен
салыстырылады, ол әрі қарай тәуекелді басқару процесіндегі ... ... ... алып ... ... ... ... айырысу тәуекелі төмендеген салалардың фирманың есептеп қойған
төлем бойынша әріптестердің міндетін ... ... ... ... тәжірибесінде мұндай тәуекел алдын ала ... ... ... ... ... ... егер ... міндетін бүгін
орындамаған жағдайда жасалған мәселенің ... ... ... ... Оның ... ... ... бойынша бағалаумен ұқсас.
Потенциалды тәуекел - бұл егер партнер операцияны жүзеге асыру кезінде
алдағы ... өз ... ... ... ... ... республикамыздағы банктер тәжірибедегі несиеге шектеу қою ... ... ... ... ... тәуекелді бағалаудың
келісілген стандарты, делдалдармен есеп ... ... үшін ... Бақылау жүйесі жаңа операциялардың тек ... ... ... ... кейін ғана жасалуы керектігіне бағытталған болуы
қажет. Бұл кезде процедура серіктесте заңдылық құқық пен осы ... ... ... ... ету ... ... және ... тараптар заңды кұқықтар мен
өкіметтердің әсер ету аймағын бекіту үшін қосымша ... ... етуі ... ... мен ... салыстыру күнделікті жүргізіледі.
Несиелік тәуекел, өтімділік тәуекелі және ... ... ... ... ... және бақыланады.
Жинақтау тәуекелдің нақты бағасын осы құнның шегімен салыстырғанда
есебі үшін негіз болып ... ... ... және ... ... ... міндеті осы
немесе басқа тәуекел түрін өзіне алдын ала сақтау дәрежесін анықтау және
операциялар бойынша ... ... ... ... ... оңтайлы
шешім қабылдау болып табылады.
Банк қызметінің басты мақсаты - ... табу ... ... ететіні
белгілі. Әлемдік банк ... даму ... ... ... банк
операцияларының табыстылығын арттыру жоне мүмкін болатын барлық шығындардын
ықтималдық азайтудың ашылмаған көздерін іздеу үстінде.
Банктің барлық ... мен ... ... ... ... ... басқару іс-әрекетінің тиімділігін қадағалау.
Осының бәрі әрбір ... жеке ... ... ... ... яғни ... ... негізгі саясаты банктің дамуына ... және ... ... ... ... және ... тәуекелдерді қабылдауға болатын, әрі басқаратын деңгейде ұстау.
Тәуекелдерді стратегиялық басқару мақсаты мен міндеті банктің жұ-
мыс ... ... ... ... ... жиі ... Қазақстанның банк ісіндегі ... ... ... ... ... уақыттарда: инфляцияның үдейе түсуі; банктің және
оның филиалдарының санының өсуі; ... банк ... ... ... ... ... ... банктің қатысуымен банктер арасында
тәуекелдерді ... ... ақша және ... ... жаңа (дәстүрлі емес) банктік ... ... ... ... ірі ... ұсақ бәсекелестерді қосып
алу ... ... ... бәсекелестіктің үдейе түсуі;
технологияның өзгеруі ... ... ... тұтынушылықтың
өсуі; айналым ... ... ... ... клиенттерінің меншікті капиталдағы банктік үлесінің ... ... ... ... ... - ... берушілердің
талаптарынан жалтаруымен қатар шағын және орта ... ... ... несиелік кайтару бойынша нақты кепілдердің жоқтығы
болып табылады.
а) Қарыз кұралдарының диверсификациясы: - ... ... ... орта ... ұзақ ... ... барынша
ұзақ уақытқа берудің артықшылығы ... ... ... ... ... ... азаматтардың
салымдары,банкаралық несиелер, халықаралық қарыздар). Тартылу көздері ... ... өте ... тартылу көздері бойынша (салалар, ... ... ... ... ... Әр ... ... көп болған сайын, тәуекелдік барынша төмен;
б) Қолданылатын құралдардың ... ... ... ... барынша көбірек үлестіруі қажет. Сонымен қатар,
активтерді жаңа және ... ... ... (кұрылғылар) шектеулі
болуы қажет;
в) Ссуда ... ... ... бойынша. Несиелеу көбінесе қысқа мерзімдік және
орта мерзімдік уақытқа берілуі тиіс;
қарыз алушылар бойынша. Ссудалық портфелъ мүмкін-
дігінше ... ... ... ... аз ... ... және ... туралы қосымша ақпараттарды иелену барысында
келесідей әдістердің көмегімен тәжірибе ... іске ... ... банк операцияларын жоспарлауда және ... ... ... ... ... тұлға
бөлімшелерінің және маркетингтік зерттеу кызметтерінің бар болуы;
Банк клиенттері бойынша, банктің кауіпсіздік бөлімінің ... ... ... сөз ... ақпараттарды қадағалау:
Мерзімдік басылуларға жазылулар ... ... ... ... ... ... арнайы бағытталған фирмалардан,
мысалы: Интернет, Рейтер, Телерейт, Блумберг және тағы ... ... - ... ... ... әріптестері және т.б. бойынша
жүргізілетін операцияларын шектеу. Банк операцияларының ... ... кең ... ... жеке ... ... ... құралдарға, актив түріне, нақты бөлімшелерге немесе
дилерлерге шектеулер;
* бір қарыз алушы үшін максималды ссуда мөлшерін бекіту;
* бір күн ... ... үшін ... ... ... тыс ... ... келемі;
келесі күнге ауыстыру мүмкіншілігінің ашық бағыттағы ... ... ... ... ... ... әрбір пайда және
шығындары бойынша шектеулер;
Өзіндік сақтау. Банктің өзіндік ... қоры ... ... ол ... ... ... ... сондай-ақ, ссудалар бойынша
үмітсіз қарыздардан құтылулар және операциялар бойынша ... ... үшін ... ... ... ... ... алынған
қаржылардан құрылуы тиіс.
Сақтандыру. Барлық банк активтерінің тәуелділігі, оған қоса депозиттер,
ссудалар, инвестицияларды ... ... ... банктің өзіндік
мүлкі де сақтандырылуы тиіс.
Хеджирлеу. ... ... ашық ... ... алу ... ... ... кері бағыттағы орнын толтырулардың ... ... ... ... басқару. Тәуекелділікті басқарудағы қазіргі заманға сай бірден
бір әдіс болып табылады. Бұл негізінен жоғары маманданған басқарушылардың
банк үшін ... ... ... ... ... болған мәліметтерді
шектеудегі әдістері негізінде корытындыланады. Негізгі сапалық басқару
барысында жақсы маманданған басқарушылардың ... ... ... ... ... ... ҚР-сы Банк жүйесіндегі
тәуекелділіктің потенциялын едәуір ... ... ... тұрақты, ірі, шоғырланған банктік жүйеге мұқтаж
болуда, сондай-ақ, ... ... ... ... ... уәде
беретіндей өз алдына құралдарды дербес тартуға және перспективалы жобаларға
салымдардың салынуын қажет ... ... ... өзі ... макроэкономикалық факторларға
тәуелді, бірақ тиімді банк жүйесі болып, ... ... ... ... ... ... бір қажетті шарттардың бар болуынан
табылады.
Есте сақтай отырып айтуға болады, ... ... ... басқаруы бойынша жұмыс аспектісі, кез ... ... кең ... қолдануға болады , бірақ әрбір нақтылы банкке
толықтай емес ... ... ... ... бағалау жүйесі
Мұндай жүйе ретінде 1979 жылдан бастап , ... үш ... ... ... жүйе , ... ... Федераль-ді
корпарациясы және Ақша айналысын бақылаушылар ... ... ... ... ... CAMEL жүйесін қолданады . ... ... , ... ... ... ... жалпы ағымдардың
әсерінен бұл жүйеге түзетулер енгізілді . ... ... ... ... ... қатысты сезімталдығын көрсететін
көрсеткіш енгізілді .
Рейтинг жүйесінің CAMEL атауы талданатын компоненттердің ... ... ... – капиталдың жеткіліктілігі , мұнда банктің міндеттемелерін
қамтама-сыз ету үшін ... ... , яғни ... ... ... .
А – ... сапасы , мұнда активтердің сапасы анықталады , соны-
мен бірге , несиені қайтаруды қамтамасыз ... және ... ... ... қаржылық жағдайына әсер етуіне баға беріледі .
М – менеджмент – банк қызметінің тиімділігіне , ... ... мен ... және ... ... ... ... әдістерін ескере отырып , банктібасқару әдістері бағаланады .
Е – табыстылығы – банктік қызметтерді кеңейту ... ... ... жеткіліктілігі тұрғысынан банктің рентабельділігі бағалана-
ды .
«L» - өтімділік , банктің ағымдағы және ... ... үшін ... ... жеткіліктігі , яғни өтімділік деңгейі
анықталады .
«S» - сезімталдық , банктердің ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысын : капиталдың жеткілік-
тілігі , активтердің сапасын басқару , табыстылығы , өтімділігін және ... ... ... ... ... ... ... прин-
циптер мен тәртіптерді ескеруі қажет :
1-рейтинг (тұрақты):
— өте жақсы нәтижелер мен қаржылық ... ... өте ... ... басқа банктерге қарағанда жоғары.
2-рейтинг (қанағаттанарлық):
қызметінің нәтижелері қанағаттанарлық (күрделі мәселелер ... ... ... ... ... немесе орташа деңгейде;
— қаржы операцияларының қауіпсіздігі мен сенімділігін қамтамасыз ету
үшін қажетті ... ... ... ... ... қанағаттанарлықсыз;
— бағалануы орташа немесе қанағаттанарлықтан төмен;
— сапасы ... ... ... ... орташа деңгейден төмен;
— банктің қызметіндегі кемшіліктері ... банк ... ... анық ... ... ... қызметінің нәтижелері сөзсіз нашар;
— мәселелері асқынған және тез арада шаралар қолдануды талап етеді;
— егер ... жою ... ... ... банктің банкротқа
ұшырау каупі бар.
Капиталдың жеткіліктігі. Капитал салымшылардың құралдарын ... ... ... ... табылады. Тұрақты капиталы бар ... ... ... ... ... ... өз ... алу мүмкіндігі
болады.
Меншікті капиталдың (МК) жеткіліктігіне қатысты сапалы көрсеткіштерді
талдау үшін төмендегідей корсеткіштерді есептеуге болады/2/:
Активтердің ... ... ... ... активтер - өткен жылғы
есепті кезеңдегі активтер
өсу қарқыны =
өткен ... ... ... ... ... ... ... кезеңдегі МК - өткен жылғы
есепті кезеңдегі МК
(МК) өсу қарқыны =
өткен жылғы
есепті кезеңдегі МК
Дивиденттердің ... ... ... ... ... қатынасы =
Меншікті капитал
Активтердің сапасы. Банктің активтерінің ... ... ... ... есеп беруінде олардың өмір сүру қабілеттілігі мен ... ... ... сапасын талдау барлық акгивтердің түрлерін ... тыс ... мен ... ... ... активтердің
негізгі бөлігін қамтиды. Сондықтан несие портфелінің ... ... ... ... ... ... Бұл талдаудың негізгі принципі несиенің
қайтарылуын қамтамасыз етуді талдау ... ... банк ... бойынша шығындарды жабуға провизиялар құрған болса, онда
құрылған провизиялардың сомасын активтердің ... ... ... ... Табыстылық пен рентабельділік банктің жұмысының маңызды
көрсеткіштері болып табылады.
Берілген есеп беру ... ... ... соң, CAMELS ... рейтингті анықтау үшін пайдалылықты талдау жүргізіледі.
Пайдалылықты ... ... ... ... ... көрсеткіші активтердің орташа кұнына қатысты
қайтарымдылық ... ... ... Ол ... ... ... ... және салықтарды төлегеннен кейінгі таза
пайда
Активтердің орташа құны
Өтімділігі. Өтімділікті талдау үшін кез ... ... ... емес және CAMELS ... бойынша өтімділік рейтингісін анықтау үшін
инспекторға бірнеше факторларды ескере отырып, өзінің жеке ойын басшылыққа
алуы кажет:
1) ... ... яғни ... ... ... ... депозиттерді (банктің қолында ұзақ ... ... оның ... ала ... шоттардан алынуы мүмкін
салымдар бөлігімен ... ... ... дейінгі депозиттер);
2) активтердің өтімді түрде болуы немесе өтімді түрдегі активтерге ... ... ... ... түрде активтер көп болған сайын
өтімділік ... ... ... ... қарыз қаражаттарына деген қажеттілік ... ... ... ... ... ашу ... ... алынған қаражаттар
немесе Ұлттық банктен алынған қаражаттардың тартылған ... ... ... (бұл ... ... болуы банктің өтімділік позициясына
мазасыздық туғызады);
4) банк басшылығының өтімділік ... ... ... ... өтімділікті реттеудегі өзінің жеке ішкі ... ... ... ... әр түрлі төмендегідей ... ... ... ... ... CAMELS ... ... менеджмент үшінші
компонент болғанымен, менеджменттің талдауын басқа компоненттердің ... ... ... ... ... ... ... 5 компонентке
тікелей тәуелді болады және ... ... CAMELS ... ... болып табылады.
Капиталды активтердің сапасы, пайда мен өтімділікке қарағанда, басқару
әдістерін бағалау үшін ... ... ... ... емес.
Басқару әдістерін бағалау кезіңде CAMELS жүйесі бойынша басқа 5 ... ... ... ... ... ... факторлар ескерілуге тиіс:
- банктерге тексеру жүргізгенде, банк басшылығы ... ... ... және әкімшілік қабілеттілігін көрсетуі керек;
- банк басшылығының ... ... ... ... жүйенің өзгеруіне бейімделу қабілеті болу керек және Ұлттық банк
пен сыртқы аудиторлардың ұсыныстарын орындауы керек;
- банк ... банк ... ішкі ... ... және
оның орындалуына жауапты болуы керек;
- банк басшылығы білікті ... ... ету үшін ... ... қажет;
- банк басшылығының кез келген заңсыз іс-әрекеттері ... ... ... ... ... ... жеңілдікпен несие бергені
үшін сыналуы керек.
CAMELS рейтинг жүйесі бойынша ... 6 ... ... ... соң, жалпы банктің бағасын сипаттайтын банктің жиынтық рейтингісін
анықтайды/1/.
Жиынтық рейтинг мәндері ... ... ... 1,4 ... |1-гe ... және рейтинг тұрақты |
|1,5-тен 2,4 дейін |2- гe ... және ... ... ... 3,4 ... |3-ке айналдырылады және рейтинг орташа ... 4,4 ... |4-ке ... және рейтинг шекті |
|4,5-тен 5,0 ... |5-ке ... және ... қанағатанарлықсыз |
1-рейтинг немесе тұрақты рейтингісін алған банктерге келесі жағдайлар
тән:
• қаржы жағдайы ... ... ... ... ... кемшіліктер айтарлықтай емес және оларды қызмет барысында
түзетуге болады;
• банктің ... ... ... ... ... ... ... мәселелер мен өзгерістерге қарғанда тұрақты;
2-рейтинг немесе қанағаттанарлық ... ... ... ... ... табылған кемшіліктер айтарлықтай емес және олар банк ... ... ... ... ... өз деңгейінде тұрақты ... ... ... ... мен банк секторының
жұмысының өзгерістеріне бейімделу ... ... ... ... ... департаменті мазасыздандыратын тексеру ... ... ... ... ... ... банк басшылығымен
міндетті түрде шешілуі керек.
3-рейтинг немесе орташа рейтингісін алған ... тән ... банк ... егер ... ... банктік сектордағы жағдайлар
қолайсыз жақтарға өзгерсе, онда банктің қаржылық жағдайы ... тез ... ... ... ... ... ... банктің қаржылық жағдайы нашарлайды.
• банктің жағдайы банктік ... ... ... ... ... ... ... банктерге мына жағдайлар
тән:
• қаржы қызметінде айтарлықтай кемшіліктер болады;
• жағдайының тұрақсыздық белгілері бар және ол қажетті ... ... егер ... түзету бойынша шаралар қолданбаса, ... ... ... ... өмір сүруіне қауіп төндіруі мүмкін;
• банктің банкротқа ұшырау қаупі бар;
• банкті қадағалау департаменті жағынан қатаң қадағалау мен ... ... ... мен ... ... ... толық жоспардың
болуы талап етіледі.
5-рейтинг немесе қанағаттарарлықсыз рейтингісін ... ... ... тән:
• жақын арада банкротқа ұшыраудың жоғары деңгейдегі мүмкіңдігі бар;
• бірнеше кауіпті кемшіліктері бар, ... өте ... ... ... ... немесе басқа да қаржы көздерінен жедел қаржылық
көмекті қажет етеді;
• жағдайды түзету бойынша ... ... ... және каржылық көмек
көрсетілмесе күштеп таратуды қажет етеді.
ІІ. Несиелік тәуекел
2.1.Несиелік тәуекел
Банктер жүргізетін келісімдердің ... ... ... өте ... ... өйткені кредит беру табыс алудың ең маңызды
көзі болып табылады. Несиелік ... ... ... ... басқарудағы басты міндеті болып табылады.
Несиелік тәуекел деген не?
Несиелік тәуекел немесе қарызды өтемеу тәуекелі - бұл ... ... ... мен ... сай кредиторға деген өзінің
міндеттемелерін орындамаудың ықтималдығы.
Несиелік тәуекел бірқатар себептерге байланысты пайда болады:
* қарызгердің ... ... өз ... ... адекватты болашақ ақша ағымдарын жасауға
қабілетсіздігі;
* банк басшылығындағы есептің дұрыс жүргізілмеуі, ... және ... ... ... жағымсыз өзгерістер;
* саяси тұрақсыздық;
* ... ... ... ... несиеге берілген кепілдеменің ... ... ... сату ... және болашақ кұнына сенімсіздігі.
Несиелік тәуекел ... ... ... ... оның ... ... ... нәтижесінде де пайда болады.
Несиелік тәуекелдің үш түрін бөліп көрсетуге болады:
1) бұрмалау тәуекелі;
2) шетелдік несиелер тәуекелі;
3) ішкі ... ... ... ... - бұл ... ... клиенттердің заңды бұзу
ықтималдығы, ал ол өз ... ... ... ... ... ұрлау немесе
басқа да заңсыз іс-әрекеттер жасау салдарынан зиян келтіруі мүмкін.
Бұрмалау тәуекелі банкте кездесетін несиелік тәуекелдің ең бір ... ... ... Банк ... ... ... жасалынған айла
немесе шығын әкелу банк жағдайын қатты әлсіретуі мүмкін, ал кейде тіпті
банкротка ұшырауға да алып ... - бұл ... ... ... жж. ... ... ең көп тараған себеп-салдары. Осы ... ... ... ... ... галоперлік инфляция жағдайында әрекет
еткен қаржы секторы ел ... ең бір ... ... ... кетті, оған несиелік ресурстарды бөлу кезінде басқарудың барлық
деңгейіндегі мемлекеттік органдарда ... мен пара ... кең ... ... ақша-несиелік саясатының тұрақсыздығы кезіндегі қаржы
салаларындағы бақылаудың жоқтығы әсер етті. Бұл сфераның бәрінің орталығы
ҚР-ның ... мен ... ... өзі ... ал олар негізінен
макроэкономикалық тұрақтылықты, ақша ... ... және ... ... ... ... қамтуы қажет емес пе?!
Республиканың Ұлттық банкінің ... ... ... ... ... сферасын несиелеуге, теріс пайыздық мөлшерлеме кезінде де инфляция
дейгейінен табыстылығы жоғары болған. ... және ... ... ... ... ... дамуына негізделген осы
кезеадегі банктік жүйенің несиелік ... ... оған тек ... ... нормаларын қамтамасыз еткен.
Тексеру кезінде жеке қорларды толтыруға, егінді ... ... ... ... ... ... несиелердің мақсатты
пайдаланылғаны жөнінде көптеген ... ... Бұл ... ... ... қарыздарын өтеуге, машиналар, әшекей, әсем заттарды
сатып алуға ... ... 1980 жж. ... ... ... ... оған
барлық банктік банкроттықтың жартысынан жоғары үлесі келген. Бұл жерде ... және ... ... ... ... достарына,
іскерлік серіктестеріне қарызгердің хал-жағдайын және қаржылық жайын толық
зерттемей, «достық» кредиттерді беруде болып ... ... ... ... және ... көп ... ... аудандардан көп бөлмелі пәтерлер алу, демалу, қыдыру
үшін шетелдік жол сапарларға шығу түріндегі тұтынуға «айналып кеткен».
Мұның бәрі ... ... ... оның ... ... үшін ... ауыр ... басты себептерінің бірі болды, яғни
«әкелер мен ... ... ... деп ... ... ... және
де шығаруда да, халықты барлық елдерде сондай керемет жағдайлары бар,
мәртебеміз деп, яғни реформа ... ... ... және де реформа ТМД
елдерінде жақсы жүруде деп сендіреді.
Бірақ, алайда, бұл ... ... ... соң ... ... және ... ұшырап жатқан екінші деңгейдегі банктердің өзіне
де ауыр тиюде. Егер де 1995 жылдың басында елде 200 ... ... ... ... саны - 38 (2002 ж.).
Шетелдік несиелердің тәуекелі 70-ші ... ... ... ... байланысты болып келген. АҚШ-та ол бірқатар ірі банктердің
банкротқа ұшырауының себебі болды.
Ішкі қарыздардың ... ... ... ... әсер
ететін барлық факторларды есепке алудың қиындығымен байланысты.
Кредиторлар несие ... ... ... ... ... ... қарыздың
барлық сомасы толық қайтарылатынына сенімді ... және де ... көп ... олар ... келіскен пайыз сомасын уақытында, несие
толық төленгенше алып ... ... ... Олардын өздері тәуекелден
қашады, сондықтан да өздерінің тәуекелге баруын шектеуге тырысады ... ... ... ... ... ... олар нақты
қарызгермен және несие түрімен ... ... ... олар ... ... дейін жоне де несие мерзімінің барлық бойында ... ... ... ... ... келеді.
Қазақстанның банктік жүйесіндегі несиелік тәуекелдің жоғары дәрежесі
жеке айналым қорларының ... ... ... ... қарыздарға тән болатын ... ... ... ... ... орын алуы банктен несиелік портфельдің сапасына өте
мұқият ... ... ... Ішкі және ... ... ... ... салаларға деген несиелік салымдар концентрациясының
тәуекелін, банкпен ерекше қатынастарға байланысты тұлғалар тобына ... ... ... ... ... қарызгерлерге және тағы басқа ... ... ... ... ... ... байланысты болатын тұлғалар деп
танылатындар:
белгілі бір банктің кез келген ... ... ... ... ... жұмыскер, сондай-ақ олардың жақын ... ... ірі ... ... ... жеке ... ... тұлға, болмаса
банктің ірі мүшесінің кызметтегі тұлғасы, сондай-ақ олардың ... ... ... ... ... ... ірі ... бола-тын
заңды тұлға;
осы банк ірі мүшесі болып табылатын қатынастағы заңды ... осы ... ... тұлғалары олардың жақын туыстары.
Заңды тұлғаның ірі мүшесі осы заңды тұлғаның дауыс құқығы бар ... ... ... ... ... ... немесе жанама түрдегі
иегерлер болып табылады. Өзара байланысты заңды тұлғалардың бір ... ... ... ... ... олардың әрбіреуімен ерекше
қатынаста байланысты болатын тұлға деп танылады.
Егер де заңды тұлғаның кем ... ... ... ірі ... ... ол өзара байланысты занды тұлғалардың тобы болып табылады.
«ҚР-ғы банктер және банктік қызмет ... ... 40 ... ... ... ... ... байланысы бар тұлғаларға жеңілдік
жағдайлар жасауға тиым ... ... ... ... ... ... ... жоқ тұлғалар ... ... банк ... өз мақсаттары, ... ... бар ... ... ... операцияларды орындағаны үшін ... және ... ... ... ... ... ... етілетіннен төмен
қамтуды алу.
03.06.02 ж. ҚР Ұлттық банкі Басқармасының № 213 ... ... ... туралы ережеге сай Ұлттық банк капиталының жалпы
сомасының пайыз түріндегі бір ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерге талаптар қояды. Бір карызгерге
деген тәуекелдің максималды мөлшерін есептеу кезінде тәуекел түсінігіне,
осы қарызгерге ... ... және ... ... сомасы, сондай-ақ
тапсырыстар бойынша берілген міндеттемелер ... ... ... ... максималды мөлшері, банктің ... ... ... банк ... ... ... ... капиталына арақатынасы арқылы анықталады. Яғни:
1 қарызгерге деген максималды мөлшер = банк ... ... ... ... ... ... ... болатын
тәуекелдің мәні мынадан аспауы керек:
1) банкпен ерекше қатынастағы тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... бар қарызгерлерге деген
тәуекел сомасы банктің жеке капиталының мөлшерінен асып кетпеуі керек;
2) басқа қарызгерлер үшін 0.25 ... ... 0.10 ... кредит
бойынша).
Банк өзінің пайдасының негізгі бөлігін ссудалық операциялардан алатынын
айтып өткенбіз, ... ... ... ... маңызы зор.
Әдетте, қарызгердің ссудаларды төлемеуі банктерге үлкен зиян келтіреді және
де несиелік мекемелердің банкротқа ұшырауының жиі ... ... ... ... тәуекелді минимизациялау үшін банкке кызмет процесінде
төлемдерді қайтармау тәуекелінің дәрежесіне маңызды әсер ... ... аса ... аударуы қажет:
а) рынок конъюктурасындағы жағымсыз ... ... ... да бір ... ... ... қызметі
концентрациясының жоғары дәрежесі;
б) қаржылық қиындық көріп жүрген клиенттерге қатысты ... және ... ... және ... да банктік келісім-шарттың
(контрактінің) үлес салмағы;
в) ... ... ... аз зерттелінген, жаңа, әрі ... ... ... банк ... ... ... қағаздар портфелін қалыптастыру, кредит беру ... ... мен ... жиі ... ... ірі, жаңа ғана ... ... берген несиелердің үлес
салмағы;
с) қысқа уақыт ішінде жаңа банктік ... өте көп ... ... ... өтуі қиын ... құны тез жоғалатын құндылықтарды кепілдеме
ретінде алу.
Несиелік тәуекел берілген несиенің түрі мен ... ... ... - ... және ... ... берушінің
ерекшелігіне байланысты -мемлекеттік, банктік, ... ... мен жеке ... ... ... ... ... өнеркәсіптік, коммуналдық, персоналдық; пайдалану бағытына
қарай - ... ... жеке ... ... ... деген,
инвестициялық, маусымдық. Уақытша қаржылық қиыншылықтарды жоюға, аралық,
бағалы қағаздармен ... ... және ... беру ... - ... ашық ... көмек кезінде, ипотекалық, маусымдық,
овердрафт және т.б. Беру мерзіміне қарай несиелер ... ... және ... ... тәуекел қарызгердің түріне байланысты ... ... банк ... үш ... бөлінеді: шағын, орта және ірі. Шағын
және орта карызгерлер өте икемді, сондықтан да олар рынок қажеттіліктеріне,
контрагентке тез бейімделе ... ... ... құрылымы динамикалық
болады, әрі жеңіл, ол өз кезегінде оларға ... ... ... ... белсенділігінің бағыттарын тез және «ауыртпай» өзгертуге мүмкіндік
береді. Алайда мұндай қарызгерлердің кемшілігі, олар әдетте шағын ғана ... ... ал ол ... ... ала қарастырылмаған саяси және
экономикалық сипаттағы өзгерістер, қатаң бәсекенің орын ... ... ... ... алып ... ... табылады.
Ірі қарызгерлер керісінше өте инертті. Олар рынок қажеттілігі мен ... ... ... тез бой ... ... іскерлік
қызметінің бағытын жиі өзгертпейді, бірақ жеткілікті жеке ... ... ... ... қоршаған ортадағы кейбір жағымсыз жайттарға төтеп
бере алады.
Банкирлер несиелік ... ... ... ... қарағанда бірінші
бас тартуы керек, өйткені олар өздерін қажетті қорлармен ... ... ... мен ... да жақтардың ақшаларын өз ақшаларына қарағанда көп
қосады.
Ал олардың ... ... ... орын ... осы ... ... негізде тарта алу қабілеттіліктеріне толығымен байланысты болады.
Бұл қабілеттілік банктің ... ... ... ... өз ... ... ... яғни алғашқы талапта
қайтаруларымен анықталатын, біз депозиттерді қалай ... ... Банк үшін ... мүмкіндігі ол өзі беретін ... ... ... ... ... байланысты болады.
Тағы бір айта ... жайт ... ... ... ... кредитті дұрыс бағалау үшін қажетті техникалық білімі және
нарықпен танысуы жеткіліксіз болған ... ... ... ... ... айтылғандарға қарап мынандай ... ... ... ... ... ... болуы үшін коммерциялық банк
басшыларына тәуекелдерді анықтау, олардың пайда болу ықтималдықтарын
талдау, олардың ... ... зиян ... ... ... өз
уақытында қажетті іс-әрекеттер жасауы қажет.
2.2. Несие тәуекелін
басқару
Банктер құралдарды беру ... ... ... ... ... өзіне несие тәуекелділігін қабылдайды. Несие - бұл банк ... ... ... ... ... ... ... Көптеген банктердің
банкротқа ұшырауларын зерттеу барысында ... ... ... болып,
несиелердің төменгі сапада болуын куәландырады. ... ... ... процесінің өзіндік түсінігі қажет.
Несие саясатының жақсы дамуы және ... ... ... несиелерді нәтижелі бақылау; осы ... ... ... дайындау тиімді несиелік басқарудың маңызды элементтері болып
табылады.
Дегенмен, көптеген банктер ... ... ... және ... ... ... ... алмайды. Сондықтан да, олар ... ... ... ... ... ... ... кезегінде несиелерді сапалы басқару үшін объективті ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығын
күшейтуді растайды .
Банктер күнделікті өзінің барлық тәуекелдерін бағалай отырып, сонымен
қатар, ... тыс ... ... ... ... ... Осы
тәуекел түрлері әр түрлі болып келеді: несиені төлеу ... ... ... ... ... ... Банк ... оны
қалайтын және қабыл ала алатын мүмкін түрлерді және тәуекел ... ... ... сол ... ... ... ... тәуекел
мөлшеріне шектеулер орнатуы қажетті.
Кез келген, банктің ... ... ... ... отыруы тиісті,
өйткені портфель сапасы, тәуекелділікті бағалауға және банк ... ... ... ... ... (АБ ... банк» және АКҚ «ЛТД банкі») біздің
республикамыздың банк ... ... ... жағымсыз және дұрыс әдістерді қарастырамыз.
Себептерді талдай отырып, астанамыздың ең ірі банкі -«Крамдс ... ... ... нәтижесінде күйреуге ұшыраған және толық
жойылған болатын.
Мысалы ретінде (ААҚ «ЛТД банкі») аталған банк ... ... ... бері ... атқарады, сондай-ақ, банктің нақты жетілді-
рілген несие ... ... ... ... сапасын
қарас-тырамыз. Банктің 1998 ... 1 ... ... қаржылық
жағдайын талдауына ерекше назар аударалық. Банктің жүргізілген саясат заңды
және жеке ... ... ... ... ... пайда табуға
және осы уақытка дейін табысты ... ... ... ... банк - қазақстандық валюта бизнесінін патриархі,
ол сондай-ақ, І989 жылы қаңтарда ... ... ... ... ... ... ... өндіріс құрылымдарын ... ... ... ... ... ... банкісі, Алматының азаматтық авиация
зауыты №405, Мемлекеттік коммерциялық ... ... ... құрылтайшылар болып табылады.
КРАМДС банктің алғашқы жарғылық қоры 12,0 млн. соманы (эквивалент 24,0
мың. теңгені) құраған ... ... ... қоры ... ... бастап екпінді карқынмен
өсті, сондай-ақ, ол банктің несие - қаржы жүйесінің күшейтілген рөлінен
және ... ... ... ... 1990 ... 1 ... сома 31,5 млн.-ды құрады (эквивалент 63,0 мың ... ал 1992 ... ... 5,1 миллиард сомға жеткен еді (эквивалент 10,2 млн. теңге)
болатын.
1993 жылдың басында КРАМДС ... ... 80 - ге жуық ... ... ... үлесі 24%-ды құрайды.
КРАМДС банктің инфрақұрлымының қарқынды дамуы, оның ... ... ... ... 1993 жылдың бас кезеңінде
халықаралық қаржы - валюта жүйесін интеграциялау процсстері негізінде
банктің жарғылық капиталы 10 ... ... ... әкелді (эквивалент 20,0 млн. теңге), және де олар ... ... Сол ... 31% ... ... ... сату ... етілді.
КРАМДС банктің несие қоры ... ... ... ... ... өз ... құралдардының көлемі өсті. Мысалы, 1992 жылы
есу шегінде, олардың жалпы сомасы 20 ... ... 18 ... ... ... - 28 есе, ... ... 139 есе
өсті, сондай-ақ, басқа банктерден алынған қорлар тек қана 9 ... ... өсу ... өзінің меншікті құралдарының үлесі сол кезде
83%-ды құрады.
КРАМДС Банк ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, банк жарғылық қорын валюталық ... және ... ... ... негізінде тартуға үлкен назар
аударуда. Осыған мысалы ретінде, 1992 жылы ... ... ... ... және ... ... 268 шот ашылған болатын,
сондай-ақ, қалдықтар 5,8 млн. АҚШ долларын ... ... ... ... ... ... операциялары
бойынша бекітілген нормативтік өтімділіктер КРАМДС Банкке ... ... ... ... ... және ... ел ... шетелдерде орналастыруға мүмкіндік берді.
Жүргізілген операциялардың масштабы туралы мынадай фактіні көрсетуге
болады: 1993 жылдың 1 қаңтарында кассамен есеп айырысу және ... ... ... ... ... қызмет көрсетілді, оның ішінде мыңға жуығы
валюталық шот бойынша.
Қазақстандық банктер ... ... Банк «ең ... ... ... ... сегіз жыл қызмет ету аралығында Ұлттық банктің хабардар
комиссиясымен және «ЕRNSТ АND ... ... ... ... ... ... банк ... тексерулер
жүргізілген.
Осы алдыңғы қатарлы ұйымдардың кепілдемелеріне негізделіп, Банкімен
2000 жылға дейін даму ... ... ... шығу ... да ... бағдарлама жасалынып шығарылған болатын.
Бұған сенімділік болып, бұл бағдарлама банк ... және ... ... ... ... ... ... бөліп
көрсетуге болады:
Республикадағы бірден бір ең ірі төленген жарғылық қорға ие болды;
Іс-жүзінде банк ... ... ... ... ... шетел
валютасымен және қымбатты металдармен республика ішінде және шетелдерде
операциялар жүргізді;
ТМД елдерінде және ... ... ... кең көлемде банк -
корреспонденттер жүйелеріне ие ... ... және ... ... ... бар болуына ие;
Қазақстандық және шетел корреспонденттермен қысқа уақыт ішінде есеп-
қисаптарды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... осы ... ерекшеліктермен және артықшылықтарға қарамастан,
сондай-ақ, Республика бойынша бесінші ірі банк ... банк ... ... ... ... банк ... ұшырады, оған себеп банк
басшылығы несие тәуекелділігін жеткіліксіз ... ... ... ... өте ... қаражаттардың бөлінуі болды. Бұл, банктің
өз міндеттемелері бойынша жауап бере алмауына байланысты Ұлттық Банк 1996
жыл 4 қазанда банктік ... ... ... жою, банк ... ... және ашық ... ... КРАМДС банкті мәжбүрлі түрде
жою туралы шешім қабылдау ... ... ... ... ... банк ... және рентабелді (пайдалы) жұмыс
істеді.
1994 жылдың бас ... НАК ... ... ... ... ... кәсіпорындар, алюмин және мұнай өңдеуші зауыттар, хром
өнеркәсіп кәсіпорындары алынып тасталды, сондай-ақ, олардың ... ... ... ... ... ... жағдайы біршама төмендеді. Кешірек,
банктің бірнеше ірі кәсіпорын клиенттерін сыртқы басқаруға тапсырды.
1995 жылы ... ... ... күшті банктік дағдарыстан кейін өте
маңызды мәселелер басталды, ... ... ... бір ... мерзімінде
КРАМДС банктің депозит шоттарда тұрған ақша қаражаттарын ... ... ... бұл ... аса ауыр жағдайға ұшыратты. Дегенмен, ең
қатаң мәселелер 1995 жылдың соңында пайда ... 1996 жылы 10 ... ... акционерлер жиналысына даярлаған
КРАМДС банк Басқаруларының «1995 жыл ... банк ... ... есеп ... ... ... Есеп беру нәтижесіне былай
делінген, 1995 жыл өзінің меншікті капиталына қарамастан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... кұбылыстары, Бас банкінің жіберген шығындары жоне
басқарудағы қателіктері өз ... ... жыл ... ... 43%-ға ... әкелді. Сондай-ақ, осы кезең ішінде ... ... 3 есе ... ... ал, ... және ... 1,9 есе ... Банк клиенттерінің төлем қабілеттілігінің маңызды
төмендеуінің бір ... ... ... ... 1994 ... ... 6,6 есе өсу шегімен сипатталады. Банктің қаржылық
жағдайының ... ... 1995 жылы ... қызметтерінен мүмкін
зияндарды жабу үшін (азық-түлік) ... ... ... жылдың екінші жартысынан ... ... ... ... ... ... ... салмақ қосты. Бұл туралы несие портфелінің
сапасы куәландырады. 1996 жылдың 1 қаңтарында КРАМДС ... ... ... 58% ... несиелерден немесе 2430,1 млн. ... ... 13,4% ... 558,9 млн. ... ... - 12,6% ... млн. ... күмәнділерден - 0,8% немесе 33,9 млн. теңге ... 15,2% ... 634,4 млн. ... тұрды.
1996 жылдың 1 қыркүйегінде банктің қаражаттарды ... ... ... жұмыстардың және кепілдік ... ... ету ... бар болуына қарамастан, зияндық
несие-лердің үлесі 55%-ды ... ал ... ... ... ... (меншіксіз) жағымсыз капиталын жою кезінде минус ... 119 млн. 951 мың. ... ... банк 300 мың ... 100 мыңға жуық салымшыларға, 17 шетел
елшіліктеріне, 300 жуық біріккен кәсіпорындарына және ... ... ... көрсетті.
1996 жылдың 1 қазанына банк жағдайы, салым бойынша жалпы қарыз 780 510
мың. теңгені ... оның ... ... 6%-ын, 145 млн. ... қарыздарын құрады. Банк бар қаражаттармен барлық қарызды жаба
алмады.
Сонымен қатар, КРАМДС банк ... ... ... жаңылдырды. Мысалы,
1996 жылы 24 қыркүйекте КРАМДС-тың коршоты американдық банкінің біреуінде 9
мың 545 ... ... ал ... тиісті қабылданған кұжаттарда 1 млн 117
мың АҚШ доллар болып шықты. Сондай-ақ, басқа американдық ... ... 63 ... жуық ... құрады, ал төленуге ... ... 1 млн. ... жуық ... ... ... ... заңсыз келісімдер жүргізген. Банк НАК
КРАМДС-қа ... өз ... ... ... ... ... олар өз
кезегінде, КРАМДС банк ғимаратын сатып алған. Ал шынында несие бойынша
бөлінген «тірі» ... ... ... және банк ... ... ... кері аударған.
КРАМДС банк бұл сомаларды өзінің пайдасы ретінде көрсетті, бірақ ол
кезде ... анық ... ... ... банк өз ... құрылысына ірі көлемдегі салымдарды жүзеге асыруын тоқтатқан
жоқ. ... ... ... ақшаларына тұрғызылған болатын,
өйткені, банкінің құрылысқа ... өз ... ... ... Ал ғимараттар
өз беттерінше ешқандай да табыс әкеле алған жоқ.
Ешқандай да пайда әкелетін шығындар жабылмайтын кандайда бір пирамида
құрылды, ... ... ... жаңа ... ... болатын.
Бұның барлығы 1996 жылы 4 қазанда Ұлттық банк АБ КРАМДС банкісін
«мәжбүрлі нормативтерді жүйелі бұзғаны үшін, есеп ... ... ... бойынша систематикалық тиісті емес ... ... ... ... ... ... ... банктің несие саясатының дұрыс өңделмеуі негізіндегі ... ... ... ... ... ... несие тәуекелі барынша
максималды мәнге ие болып, тәуекелдерді басқару ... ... ... 1989 жылы 13 ... ... Федерациясының Мемлекеттік
банкісімен тіркеліп, 1988 жылы Алматы қаласында коммерциялық банк ... ... ал 1991 жылы ... ... ... ... ... ретінде қайта тіркелді. ... ... ... 1994 жылы 4 ... Банк ... ... ашық ... акционерлік банкке өзгертілді.
Банк Қазақстан Республикасының Банктер ... ... ... ... - қор ... Орталық Азия
қор биржасының, Орталық клиринг палатасының мүшесі болып табылады.
Қазақстан Республикасының аумақтарында осы банкімен 20 бөлімшелер, 27
айырбастау пунктілері және 10 есеп ... - ... ... ... шет ... 11 ... және ТМД елдерінің 12 банкісімен
корреспонденттік қатынастар бекітілді.
1996 жылдың 30 ... ... ... Ұлттық
Банкісімен бекітілген жоспарларды рекапитализациялау және банк қызметтерін
жақсартулары бойынша, 1996 ... 17 ... ... ... ... ... өту ... туралы» нұсқаудың
талаптарына сәйкес 1998 жылдың аяғына дейін жоспарланған. Осы ... ... ... ... ... ... 1996 жылдың 12 желтоқсанынан
«екінші деңгейлі банктердің халықаралық стандарттарға өту ... ... ... ... 1998 ... аяғына дейін бірінші топтағы
банктерді белгіленген ... ... ... ... ... ... несие қызметі тиімді өңделген несие саясаты негізінде
жүзеге асырылуда.
Банктің несие саясаты - Қазақстан ... ... күші ... және ... Республикасының Ұлттық Банкісінің нұсқаулық
материалдарына сәйкес, ... ... ААҚ «LTD ... ұзақ ... және ... ... негізделіп құрастырылған.
Несие мақсаттары мен жалпы қағидалары болып:
* банк үшін пайдалық кәсіпкерлікті кеңейту қажет, сондай-ақ, әрбір ... ... ... ... ... ... ... және тығыздылық (толықтылық);
* несие мәлімдемелерін бағалау;
* қайтарымдылығы ... ... ... несиелерді басқару;
- ... ... ... ... несие концентрацияларын
(топталуын) шектеу;
- ... ... ... ... банк ... ... және ... жағдайын нығайтуға көмектесу.
ААҚ «LTD ... ... ... жақсырақ көрсету үшін банктің
қаржылық жағдайын талдау қажет.
Банктің тіркелген және ... ... қоры 150 000 мың ... ... ... өз меншік капиталының 81% мөлшерінде бар болады.
Банктің ... ету ... 10 ... ... ... ... бағалы кағаздар бойынша Ұлттық комиссиясының
1997 жылы 26 наурызында ... ААҚ «LTD ... 10-шы ... ... туралы есептеу ... ... ... саны 7959 ... оның ішінде, 73,9 млн. теңге сомадағы
акцияға ие 603 заңды тұлғалар және 76,1 млн. ... ... 7356 ... ... ... ... үлесі жоқ.
Банктің жалпы акциялар сандарының 2 және одан да көбірек пайыздарға ие
болушы ірі ... АҚ ... - ... ЖШС ... ... КТ «Прокопенко және К» - 4,67%;
* ЖШС «Латон» - 5,56%;
* ЖШС «Форвард» - 10,00%.
Банктің акциялары толықтай ақша ... ... 1998 ... ... ... өз меншік капиталы бойынша жағдайы 184 019 ... оның ... 1-ші ... ... - 113 024 мың. ... 2-ші
деңгейдегі капитал-16 138 мың. теңгені ... ... ... ... 0,04 темен емес және К2 = 0,20 нормада 0,08 ... емес ... ... ... өз ... ... 28978 мың. ... немесе 10% -ға
артты. Банктің ... ... және ... ... ... ... барынша көп мөлшері 01.04.98 жылға ... ... 01.12.98 ... ... 1,5 - нормативте бекітілді.
Жеке тұлғалардан қаражаттар тарту (24614 мың. теңгені ... ... ... және ағымдағы шоттардағы қаражаттар (159838 мың. теңгені
немесе 24%-ды) жөне басқадай ... (9704 мың. ... ... ... құрады.
Заңды тұлғалардың ұзақ мерзімге салынған депозиттері бір ... ... ... ... сондай-ақ, олар 141623 мың. теңгені құрады.
Банк табыстары пайыздық табыстардың негізінде қалыптасуда 1998 ... ... ... ... ... ... сомасы 27989 мың.
теңгені, ал пайыздық шығындар - 10423 мың. теңгені ... Таза ... 17566 мың. ... сомада алынған немесе алынған табыстардың жалпы
сомасының ... ... емес ... емес) табыстар 41939 мың. теңгені, ал
пайыздық емес шығындар 1420 мың. ... ... ... 01.04.1997 жылдың
нәтижесінде банкпен алынған табыстардың жалпы сомасы -16146 мың. теңге
болды. ... ... ... ... ... жабудағы ұйымдастырылған
азық-түліктерді есепке ала отырып банк операциялық табыстан 10289 мың.
теңге мөлшерде дұрыс сомаға ... ... ... ... таза ... 12,0 млн. ... немесе
жыл басымен салыстырғанда 5 млн. теңге жоғарырақ болды.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті (К4) ... ... ... ... ал 1998 ... 1 ... оның ... 0,62 нормативте
0,2-ден төмен еместі кұрады.
Банк 1995 ... ... ... ... ... ... ретіне өтті және осы уақыттардан бастап оларда ең төмен
(минималды) сақтау талаптары ... ... ... үшін ... ... Республикасының банк сферасындағы тәуекелді басқаруды талдау
нәтижесі бойынша біздің республикамызда банк тәуекелін басқару проблемасы
өте басым тұр деп ... ... ... ... арнайы
дайындалған мамандардың тым жетіспеушілігі, сондай-ақ, ірі несиелеулерді
және ... ... ... сақтайтын лайықты сақтандыру
қорғаныш жүйелерінің болмауы себепкер болуда.
Банк ... ... ... ... басқару бірден-бір
негізгі және маңызды элементтері болуы тиіс. Банк ... ... ... ... ... ... мен пайдалылығы
тәуелді болып келеді.
ІІІ .Шетел тәжірбиесі және банк тәуекелі
3.1.Шетел тәжірибесінен мысал
Қазақстанның коммерциялық банктерінің негізгі ... ... ... ... ... төмен несие қабілеттілігі және жоғары
пайда табу мақсатымен банктердің шамадан тыс ... ... ... беру ... қалыптасты. Осыған қоса, банктердің активті
операцкялар құралдары өте тар болған - ... тек қана ... ... ... ... ... қатар, инфляцияның жогары темптері ақшаның құнын сақтауға, ал
банктер ақшалай салымдарды жүзеге асыруға тырысты. Сондықтан, олар ... ... ала ... ... ... жүзеге асырды.
Кейбіреулері салынған активтерін қайтара алды. кейбіреулері қайтара ... , ... ... ... келеңсіз несиелеу тәжірибесі үлкен орын алады.
1993-2000 жылдары арасында көптеген банктер лицензияларынан ... ... ... ... ... жағдайындағы банктік
тәуекелдерді дұрыс басқармаудың теріс нәтижелерін сипаттайды және ... бірі ... ... ... ... ... елдердің банктік
институттары ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... шоғырлануы әдетте дамыған
елдердің банк жүйесін сипаттады. Мысалы, 90 жылдардың ... 8 ... 13 ... ... 35 АҚШ ... осы мемлекеттердің
банк жүйелерінің барлық активтерінің жартысы тиесілі ... 1989 ... ... және ... ... бес
ірі банктері банк жүйесіндегі депозиттерінің 70%-на ... ... 60-қа ... ал, ... мен ... - 30%-дан астам. Кейін
қызметтің глобализация, қосылу, бірігу және банктік ұйымдарды сатып ... ... ... ... жылдары Жапония, АҚШ, Германия, Испания,
Скандинавия жоне т.б. мемлекеттерде жаңа трансұлттық банктер ... ... жылы АҚШ банк ... ... ұйымдардың бірігу көлемі жүзеге
асырылды, жалпы бағалауы бойынша ол 20 ... ... ... ал, 1995 ... екі ең ірі ... - ... ... Банк"' және "Чемикал Банк"
-бірігуі ... ... ... 297 ... ... ... жаңа
банктік ұйым пайда болды.
Банктердің бірігуінің келесідей артықшылықтары бар: - ... ... ... ... ... ... және ... төмендеуі. Мысалы, Барклайс банк 1990-1995 жылдары 10.1 млрд.
доллар үмітсіз ... ... ... бұл оның ... ... құрады. Лойдс банк 1988-1993 жылдары 8 млрд. долл. үмітсіз несиелерді
(активтердің 0,67 %). Бір де бір орта ... кіші ... ... ... ... әрі қарай жалғастыруға мүмкіндігі болмас еді;
* сенімді ұйым имиджін қалыптастыруда ... ... ... ету ... рейтингтік агенттіктерден жоғары халықаралық рейтингтерді алу және
тартылатын активтер бойынша ... мен ... ... ... ... көбі активтерді тиімді орналастыру шарттарымен
кез-келген банктерді емес, сенімді және тұрақты ... ... ... ... ... ... ереже жұмыс істейді:
тәуекелдің төмен деңгейі үшін төмен пайыздар төленеді;
- дүниежүзілік нарықта өзінің бөсеке қабілеттігін ... және ... ... ену ... трансұлттық банк жүйесін құра отырып, банк сонымен қатар басты
артықшылықтарды алады: халықаралық нарықтардағы ... ... ... ... ... ... ... өтімділік
потенциалын жоғарылату, шетел валютасындағы ірі займдарды жүзеге асыру.
Сонымен ... ... ... ... банк ... мен ... банкгер
деңгейінде жүзеге асыра алады.
Бірақ өсудің ең негізгі факторына "кепілденген" банкке айналуы ... осы ... ... ұшырауы үкімет үшін тиімсіз болатындай
қаржылық роль мен ... ... ие ... Мысалы, егер АҚШ-тың
реттеуші органдары кіші банктердің банкроттығына үлкен мән бермесе, ірі
банктердің қызмет ... олар ... ... ... ... пассивтерін үкіметтің көзделмеген
жағдайларынан тәуелсіз етеді, сондықтан, банктерге қызмет ету үшін ... ... етіп ... ... ... ... өсу ... банктер біріге отырып ірі банктерді құрайды және бұл оларға өз
партнерлерін ерікті түрде ... ... ... олар ... ірі ... ... ... алуын күгпей-ақ, өздері де кішірек банктерді өздеріне қосып
ала алады.
Халық сенімділігін ... ... ... ... ететін, инвестициялық қызметті берілген несиелердің бір бөлігін
жоғалтуға корықпай жүзеге асыратын ірі жәнс тұрақты ... құру ... ... ... ... банк ... ... тарту үшін дүниежүзілік
тәжірибені қарастырайық. Тарихи бұл тәжірибе АҚШ-та ... ... ... ... ... Бұл ... ... жағдай күннен күнге
нашарлап отырды, тіпті, 20-шы жылдары берілген, сенімді деп ... ... жоқ. АҚШ банк ... ... ... тұрақтандыру
үшін Федералды Резервтер Жүйесінің қаржылық қиыншылықтары бар банктерге
ссудалар беру ... ... жоқ. ... ... ... миллион долларды
банктік салымдарынан қайтарып алды, нәтижесінде бұл көптеген ... ... жылы ... ... ... болдырмау үшін АҚШ конгрессі
Депозиттерді Сақтандырудың Федералды Корпорациясын кұрды (ДСФК). Қазіргі
кезде, 1980 жылы ... ... ... ... ... ... кейін
әрбір клиентке тиесілі 100 доллардан кем банктік депозиттер міндетті ... ... ... ... ... ... жаппай алудан
қорғау жатыр. Яғни, депозиттер сақтандырылған болса, салымшылардың өз
салымдарын алу ... ... ... егер де банк ... ... ... олардың ақшалай қаражаттарын қайтарады немесе олардың
салымдарын басқа төлем қабілеттігі бар ... ... Бұл ... ... ... белгіленген мөлшерде
депозиттерді сақтандыру төлемдерін ... ... ... ... жағдайында шығындар мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... сақтандыру
банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі құралдарының ... ... ... ... ... ... әр ... бар.
1 кестеде кейбір дамыған мемлекеттердегі банктік ... ... ... ... көрсетілген.
Швейцария банкирлер ассоцияциясы 30 мың швейцар франкіне дейінгі
сомадаға ... ... және есеп ... ... сақтандыру
ассоцияиясына қатысушы банктер клиенттеріне егер де ... ... ... ... ... салымдарын қайтару кепілін береді.
Францияда мерзімді салым ... және ... ... ... ... ... ... сақтандыру
төлемдері түріндегі жарналарды талап етпейді. Ассоцияция мүшелерінің нақты
төлемдері сомасы ... банк ... ... ... ... болады.
Германияда депозиттерді сақтандыру қорына мүше болу ерікті түрде жүзеге
асырылады. Оған мүше болу үшін банк ... ... ... ... мүше болу ... Бұл өз ... ... тексерістерден өту және капитал пайда кадрлардың ... ... ... орындау міндетін жүктейді. Осы қорға жылдық
аударымдар ... ... ... 0,03% ... ... |- Банктік депозиттерді сақтандыру бағдарламасы ... ... ... ... |Анықтама ... ... ... |Ірі ... ... |
| ... ... ... ... туралы келесім |
| ... |(46 мың АҚШ ... |
| ... ... | ... ... |1-салымшыға ... ... ... |
| ... ... ... ... қиыншылықтары бар |
| ... |мың АҚШ ... ... ... ... ... ... 1 банкке | |
| ... |200 ... |
| | |көп емес | ... ... |1-салымшыға 10 |Тұрақсыз банктер тиімді |
| ... |млн йен (88 мың ... ... ... ... |АҚШ ... ... |
| ... | | ... ... ... |Банккроттық жағдайында |
| ... ... ... ... ... 10 мың |
| ... |франк(20 мың АҚШ|швейц.франкке дейін |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... 100 |Төтенше жағдайларда |
| ... ... ... көмек |
| ... | ... ФРЖ ең ірі 12 |
| ... | |АҚШ банкінің банкроттыққа |
| | | ... ... |
| | | ... хабарлады. |
|Ұлыбритания |Салымшыларды |1-салымшыға | |
| ... ... 20мың | |
| ... ... ... | |
| ... |(20 АҚШ долл.) | |
| | ... 75% | ... ... ... банк|Төтенше жағдайларда |
| ... ... ... ... жеке |
| ... |сомасынан 30% |меншік банктер ... |
| ... | ... |
| ... | |
| ... | | ... ... Канада, Ұлыбритания және АҚШ елдерінде депозиттерді
сақтандыру бағдарламалары ... ... ... ... ... ... және ... сақтандыру жарналары жасалмайды,
ақшалай қаражаттар қажеттілігі бойынша аударылады. Канада, Жапония мен АҚШ-
та жылдық сақтандыру ... ... . ... банктерінің Канадалық
депозиттерді сақтандыру корпорациясына сақтандыру жарналары ... ... 0.1% ... ... ... ... қаржы министрімен, Жапония Банкімен
және жеке меншік банктермен ... ... ... жарналары алғашында
өте томен болатын -депозиттер ... 0,012%, ... ... ... банк
секторындағы қиыншылықтарға байланысты бұл ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесін сауықтандыру үшін
бірнеше рет қаражаттарды бөлген.
АҚШ-тағы депозиттерді сақтандырудың федералды бағдарламасы бойынша
қаражат ... өте ... ... ... ... ... 0,083% ... кейін 1990 жылы олар 0,12%-ға дейін, ал, 1991 ... ... ... Заң ... ... ... ... салымдардың жиынтық сомасынан 0,325% құрайды,
Бұл жерде ... ... ... көлеміне шек-теудің
орнатылуын түсіндіру қажет.
Біріншіден, сақтандыру бағдарламасы ... ... ... ... ... ... сақтандыру жағдайлары бойынша
төлемдерді ... ... ... ... ... міндеттемелеріне шектеу қойылады. Мысалы. АҚШ депозиттерді
сақтандыру жүйесінде әрбір шотта тек қана 100 мың долларға ... ... ... ... ... емес ... табылатын
елдерде сақтандырылатын сақтандыру төлемдеріне шектеу банктердің ... ... ... өтеу ... жоқ ... байланысты
болады. Сонымен қатар, бұл елдерде депозиттер бойынша кепілдік тек жеке
тұлғаларға ғана беріледі.
Келесі манызды сұрақ - бұл ... ... ... және ... ... жоғарылату.
Америка банктерінде 1,7 қызметкер жұмыс істейді, бұл ... ... ... өндірісі салаларын қоса алғандағы сәйксс
көрсеткіштерден жоғары ... ... ... ... ... ... ... 2/3-3/4 бөлігі пайда әкелмейтін
операцияларға жұмсалады (персоналды ... ... ... ... ... ... климаттың нашарлауы, соңғы жолдардағы
жоғарылаған бәсекелестікке байланысты көптеген банктер шығындарын азайтып
мындаған қызметкерлерін ... ... ... ... Бәсекелестік
күресте жеңу үшін банктер пайда әкелмейтін ... яғни ... ... болады. Кейбір аналитиктердің есебі бойынша, АҚШ ... саны ... 10 ... ... ал ... - ... да бір мәселе - банктің ... ... ... ... құралдарға көп көңіл ... ... ... банктік
бөлімшелер арқылы жүргізілетіи операциялардың саны ... ... ... ... ... ... көлемі 1990 жылдан бастап
45%-ға өсті. Ваnк Аdministration Institute және Fist Manhattan Consulting
Group Inc ... ... ... қызмет көрсету операцияларының
орындалуы туралы тапсырмалардың 55% банктер телефон немесе банкомат арқылы
алады.
Банктер банктік ... ... ... көп ... ... ... филиалдар жабылады. Мысалы,
1995 жылы Fіrst Ваnк System Inс. Меtropolian ... Соrр. ... ... оған ... 211 ... 103 сатып жібереді. First ... саны өссе де, ... ... ... ... сату ... тек ... жүйелер мүмкіндік беретінін түсінді. Сонда ең
оптималды шешім қабылданды - болашағы бар ... жаңа ... ... ... ... ... банкирлер арасындағы келесі тенденцияны бақылауға болады
- эксперттер бағалауы бойынша алдағы жылдарда ... ... 100 ... ... ... ... қалады. Әрине, бұл процесс бәсеңірек
жүреді. Ал, ... ... ... ... жаңа ... ... ... етеді. Сонда да, бұл төуекелдер классикалық банктік
операцияларымен байланысты емес, олар инвестициялық жобалармен және ... ... ... қарамастан, табыстылық жағынан еуропалык банктер ... ... ... қалып отыр.
Нарықтық жағдайларға сәйкес болу үшін банктер өзінің әдеттегі
қызметтерін, ... ... ... қысқартады, бірігу
және қосылу түріндегі корпоративті ... ... ... ... ... ... ... жоғарылатудың банктік қызметті жоспарлау
және маркетинг сияқты әдістерін қарастыру өте маңызды. Маркетингте банктік
нарық ... ... ... ... ... жоспарлау жүйелері,
шешім қабылдаудың ... ... ... жер ... ... ... елдерде қаржылық қызметтер нарығын билеу банктік
қызмет көрсету саласына табыс ... әр ... ... ... ... жүзеге
асыруға болады. Бәсекелестік күресте банктік институттар нарықтағы бәсекені
зерттеу. жарнама, тәуекел түрлерін, қызметтерге сұранысты зерттеуге ... ... ... ... негізінде стратегиялық жоспарлау мен
стратегиялық басқаруды жүзеге асыру банктік бизнестің ... ... ... ... ... Пайданы, құрылымды жоспарлау,
белгілі өнімдер, құралдар, клиенттерге бағытталу банктік ... ... ... ... мен ... ... ... - тез өзгеретін қаржы
нарығындағы банктің тұрақты қызмет етуінің негізі. Жоспарлау ұзақ мерзімді
стратегиялық жоспарды кұрудан ... бұл ... ... ... ... ... мен ... қарастырылады. Кәсіпкерлік
жоспарды құру нарық ... ... ... ... ішкі потенциялын
бағалау т.б. көрсеткіштер негізінде жасалады. Кәсіпкерлік
жоспарлар ұзақ мерзімге ... және оған ... ... ... енгізіліп отырады.
Әрине, банктік сектордың өзі макроэкономикалық ... ... ... ... ... банк ... ... етуі ұлттық экономиканың
дамуының негізгі элементтерінің бірі болып табылады.
Қорытынды
Қорытындылай келсек , Қазақстандағы банктік тәуекел деңгейі ... ... банк ... тәуекелді басқаруды талдау
нәтижесі бойынша біздің республикамызда банк тәуекелін басқару проблемасы
өте басым тұр деп ... ... ... ... ... мамандардың тым жетіспеушілігі, сондай-ақ, ірі несиелеулерді
және тәуекелдерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... болуда.
Қандай да болмасын банктің несие портфелі күнделікті реттеліп отыруы
тиісті, өйткені ... ... ... ... және банк
сенімділігі үшін жоғары дәрежеде маңызды.
Жоғарыда айтылғандарға ... ... ... ... ... ... қызметі тиімді болуы үшін коммерциялық банк
басшыларына тәуекелдерді ... ... ... болу ... олардың әрекетінен келетін зиян ... ... ... ... қажетті іс-әрекеттер жасауы қажет.
Банк өзінің пайдасының негізгі бөлігін ссудалық операциялардан ... ... ... ... ... минимизациялаудың маңызы зор.
Әдетте, қарызгердің ссудаларды төлемеуі банктерге үлкен зиян ... ... ... ... ... ... жиі ... себептерінің
бірі болып табылады.
Банктер жүргізетін келісімдердің арасында несиелік ... өте ... ... ... кредит беру табыс алудың ең маңызды
көзі болып табылады. Несиелік тәуекелдерді минимизациялау ... ... ... ... міндеті болып табылады.
Банкте кездесетін тәуекелдердің бәрі банк саясатының және де ҚР ҰБ-нің
бекіткен нормативтерінің бұзылуына жол бермейтін ... ... ... ... ... ... негізінде тәуекелдің деңгейін төмендету
бойынша мақсатты бағытталған іздестірулер мен ... ... пен ... ... қарым-қатынасын табу, белгісіз қаржылық-
шаруашылық жағдайындағы ... табу және оны ... ... ... ... ірі ... үшін ... барлығы тәуекелмен
байланысты мақсатты бағытталған деп айтуға болады.
Банк үшін тандамалы клиентті дұрыс ... ... ... ие. ... ... ... тұрақтылығының жоғары деңгейі ... ... пен ... ... қабілеттігінің жақсы
көрсеткіштері, табыстылық деңгейінің жеткіліктілігімен қамтамасыз етілген
меншікті ... бар ... ... ... ... ... банктік жүйенің тұрақсыздығы күшейеді, ал ол өз ... мен ... әр ... ... әсер ... ... өзіндік каражаттар мен резервтерді қысқарта бастайды. Бұл несие
ресурстар ... ... ... және банк операцияларының
тәуекелдерінің өсуіне алып келіп соғады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Астахов А.В. ... ... к ... ... крупных российских
коммерческих банков //Деньги и кредит, №1,1998.0.23-28.
2. Диана МакНотон. Банки на ... ... М.: ... ... ... А.Ю. Банковские риски и управление персоналом //Деньги и
кредит, №7, 1998. С.62-68.
4. ... Е.Ф. ... и ... операции. - М.: Банки и биржи, «ЮНИТИ»,
1997.
5. Кулмагамбетов А.Р. ... ... ... ... ценных
бумаг, №9, 1998. С. 18-24.
6. Мажитов Д. Современная банковская система ... ... ... ... и ... ... -ЭЖ, ... С.9.
7. Малыгин В.Е., Смородинская Н.В. Анализ ... ... ... ... ... ... и кредит, №10, 1997. С. 31-40.
8. Озиус М.Е., ... Б.Х. ... дело и ... управление
рисками //ИЭР МБ, 1992.
9. Мишальченко Ю.В., Кролли Л.О. Риски в ... ... ... и ... №3, 1996. С. ... П.С. Банковский менеджмент. - М.: Дело ЛТД, 1995.
11.Полфреман Д.. Форд Ф. Основы банковского ... М.: ... ... Постановление Правления Национального Банка Республики Казахстан «О
пруденциальных нормативах» от 23 мая 1997 г.
13.Рид Э., Коттер Р., Гили Э., Смит Р. ... ... -М., ... Сейткасымов Г, С. Банковское дело. Алматы: ... Г.С., ... К.О., ... Г.Т. ... и ... в ... Алматы, Қаржы-қаражат, 2000.
16.Садвакасова А.Б., Хаджиева А.Б. Управление ... ... ... ... Республики Казахстан //Вестник КазГУ. ... №9, 1998. С. Hill ... А.Б., ... А.Б. ... ... в банковской
сфере Республики Казахстан» // Вестник КазГУ. Серия экономическая, №11,
1998. С. 81-84.
18.Сейткасимов Г.В. ... ... ... ... ... Е.М. ... ... теория и практика. ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
Тәуекел деңгеиін бағалау және төмендету әдістері37 бет
Тәуекел деңгейін төмендету әдістері17 бет
Тәуекел сараптамасы, тәуекел деңгейін есептеу7 бет
Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктеріндегі тәуекелді басқару процесін талдау55 бет
ҚР екінші деңгейлі банктеріндегі банктік тәуекелдерді басқару (тәуекелдің бір түрі мысалында)37 бет
ҚР-ғы екінші деңгейлі банк «Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік саясатын талдау, оның мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын ұсыну95 бет
"Ұлан" шаруа қожалығы17 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь