Топырақтағы антропогендік өзгерістер

ЖОСПАР

Кіріспе 2
Топырақтағы антропогендік өзгерістер 2
Топырақтардың өздігінен тазаруы 8
Топырақты азудан, қышқылдықтан және тұзданудан қорғау 10
Топырақтың буферлік қабілеті 14
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 16
        
        ЖОСПАР
Кіріспе 2
Топырақтағы антропогендік өзгерістер 2
Топырақтардың өздігінен тазаруы 8
Топырақты ... ... және ... ... ... ... қабілеті 14
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 16
Кіріспе
Теңіз, өзен және басқа да су қоймаларынан алынатын өнімдерден ... ... ... ... ... ... алады.
Ауылшаруашылықтың дамуы және оған сәйкес халықтың ... ... ... яғни оның ... тазалығына
байланысты. Сонымен қатар, топырақ биосфералық процестерді, соның ішінде
Жердегі ағзалардың санын, атмосфера мен ... ... ... ... ... ... ... тіршілік ететін ағзалар үшін (адамды қосқанда)
абсолют қауіпсіз экологиялық таза орта ... ... Ол ... ... ... ... келеді. Топыраққа тірі ағзалардың,
өсімдіктердің ... ... ... ... түзу ... ... да бір химиялық қосылыстардың түсуі және жинақталуы оның
ластануын көрсетеді.
Топырақтағы антропогендік ... ... ... ... – бұл оның ... химиялық, физика-химиялық
жән биологиялық сипаттамаларының антропогенді өзгеруі, ... ... ... ... және халықтың, жануарлардың және
өсімдіктердің тіршілігіне зақым тиеді. Топырақтағы ... ... ... ... және ... тікелей қарым-қатынасы әсерінен
болады. Топырақтың ластануы нәтижесінде егілетін дақылдардың және басқа ... ... ... және ... ... төмендейді.
Адамның топыраққа және оған шектес орталарға әсет етуінің негізгі төрт
түрін бөліп көрсетуге болады:
1) жер ... ... ... тың жерлерді жырту, ормандарды шабу,
батпақтарды құрғату, жасанды су қоймаларын салу, жерүсті суларын басқа
да өзгерту және т.б.;
2) ... ... оған ... ... ... және ... – пайдалы қазбаларды өндіру, әртүрлі заттардың ... ... ... ... ... ... өзгерту;
4) тірі ағзалар жиынтығы – биотаға енгізілетін өзгерістер.
Ғалымдардың жүргізген санағы бойынша адамзат қазіргі таңда құрлықтың
55%-н, орманның ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының нәтижесінде жыл сайын 4 мың км3-тан аса таужыныстары
орын ... жыл ... жер ... 10 ... тонна руда және
минералды отын, 300 млн тоннадан астам тыңайтқыш шикізаттары өндіріледі.
Жылына 7 млрд. тоннадан астам ... ... жаға ... адамзат жер
бетіне көміртегін таратады және ... ... ... ... ... ... ... құрылыс жұмыстары кезіндегі көптеген жарылыстар, жер бетіне
өндіріс қалдықтарының және ағын суларының түсуі, жер ... ... ... ... ... (мысалға, мұнай немесе басқа да
пайдалы қазбаларды шельфте ... ... ... және ... тірі ... ... өнімділігіне қатты әсер етеді.
Инженерлік құрылыстық әрекет, әдетте, жер бедерінің тегістелуіне әсер
етеді: қырлы жерлер тегістеліп, ойлы ... ... бұл ... ... және сулы ... орын ... байланысты физика-
химиялық процестерінің өшуіне әкеліп соғады.
Жер бедерінің жаңадан ... ... ... мысалға су
қоймаларының жағалаулары; олар оңай шайылып, су астына ауылшаруашылық ... да ... ... ... ... ... ашық түрде өндіру
кезінде карьерлер, террасалар түзіледі, жердің құнарлы қабаттары араласып,
едәуір терңдікке ... ... ... ... ... мен түрленулер жүреді. Қазіргі
кезде ауыл шаруашылығына жарамды ... ... ... ... ... ... қапталған; ландшафттың біраз бөлігі өзгеріп
кетті, олардың біразы мәдени ландшафттарға айналса, кейбіреуі, керісінше,
өздерінің ... ... ... ... ... жер ресурстарының қалпына келмейтін шығындары
20 млн км2 жетті және қазіргі кездегі планетаның жыртылатын ... ... Жыл ... 5-7 млн га жер ... түрлері көп және әрқалай. Ластаушы заттардың ... ... ... улы ... ... ... ... жылға өсіп келеді.
Топырақтың ластануының ... ... және ... ... ... топырақты ластаушы көздерге стационарлы және стационарлы емес
объекттер жатады. Мысалы, ... ... ... ауыл шаруашылық, тұрмыстық-шаруашылық объектілер, ал
стационарлы емес –транспортты ... ... ... ету масштабына байланысты топырақтың ластануы глобальды, аймақтық
(регионалдық) және локальдық болып бөлінеді. Ластаушы ... ... 1000 ... ... ... ... ... топырақтың
ластануы (мысалы, Чернобыль, Арал және т.б. ... ... ... ... заттардың атмосферада ондаған
километрлерге таралуы ... ... ... ... категориясына
жатқызылады (мысалы, Шымкент қорғасын зауытының, “Қазақмыс”, “Қазақцинк”
кәсіпорындарынң айналасындағы ластану ... және т.б.). Бір ... ... ... ... ... (бірнеше километр) топырақтың
ластануы локальдық категориясына жатқызылады.
Топырақты антропогенді ластаушы негізгі көздерге келесілер жатады:
1. ... ... және ... кәсіпорындар. Негізгі
ластаушылар – тұрмыстық қоқыс, тамақ қалдықтары, құрылыстық ... ... ... ... ... заттар; қоғамдық ұжымдардың,
ауруханалардың, асханалардың, ... ... ... және ... Өнеркәсіптік кәсіпорындар. Негізгі ластаушылар – ... ... ... және газ ... қалдықтары; химия, мұнай-газ,
өнеркәсіптерінің, әскери-өнеркәсіптік кешендердің ... және ... Жылу ... ... топыраққа әсер етуінің негізгі
факторлары: шығарылатын ластаушылар – шлак, күл, жанбаған бөлшектер, отынды
жағу ... ... ... ... ... және ... оксидтері, ресурстарды пайдалану, соның ішінде ормандарды
шабу, отын өндіру, ауылшаруашылық сектордан егістік ... мен ... салу және күл ... ... үшін ... Ауыл ... ... улы химикаттар, ауыр металдар, мал
шаруашылығының, құс фабрикаларының және т.б. қалдықтары.
5. ... ... ... ... ... ... ... отынның өнімдері – азот, көміртек оксидтері,
қорғасын, көмірсутектер, бензапиреннің және т.б. ... ... ... қалдықтармен ластануы.
Қазіргі кезде Қазақстан территориясында 20 млрд. тонна қалдық
жиналған, соның ішінде ... ... (6,9 млрд т), қара ... млрд т), жылу ... (1,35 млрд т), ... және ... ... өндірісінің үлесіне 8 млрд т тиеді. Топырақты көп
мөлшерде ... ... ... – 75%, ... комбинаттары
–20%, қалғаны – металлургия. Біздің республикамызда өндіріс пен ... ... ... әсер ... етіп ... қиын
шешілетін проблемалардың біріне жатады.
Топырақтың бұзылуы және ластануы пайдалы қазбаларды өндіру жән байыту
кезінде қарқынды жүреді. ... ... жер ... ... қатты
пайдалы қазбалар бар ондаған миллиард тонна таужынысы шығарылады. ... ... ... руданың 9/10 бөлігі қалдықтарға кетеді. Мысалға,
ТМД елдерінде жер қойнауынан жыл сайын ... 15 млрд т ... 5 млрд т ... ... ал ... оның 7% ... бір ... жер қойнауының байлықтары шашылып, екінші жағынан жер
бетінде бос таужыныстарының, қалдықтардың массалары түзіліп, ... ... ... улануы жүреді.
Ғалымдардың болжауы бойынша 25-50 жылдан кейін жер ... ... ... ... ... 2 есе, қорғасынның мөлшері 10
есе, сынап – 100, мышьяк – 250 есе артады.
Есептеулер бойынша, жылына 12 млн т ... ... 2-3 мың ... алып жатқан металлургия зауыты 250-300 мың га топыраққа жағымсыз
әсерін тигізеді.
Қатты ... ... кен ... ашық ... ... ... жер
бетінде “жаралар”, карьерлер, терассалар пайда болып, топырақтың құнарлы
қабаттары едәууір тереңдікке көміліп қалады. Тау-кен кәсіпорындарынң ... ету ... жер ... ... ... кері әсерін
тигізген. Мысалға, Қарағанды қаласының орталығында жер 10 м ... ... ... 50 метрге дейін түсіп кеткен. Сұйық және газ тәрізді отын-
энергетикалық ресурстарды және ... ... ... ... ... ... ... топырақ жүйесінің бұзылуына
әкелетін әртүрлі жарықтар, қуыстар және т.б. ... ... ірі ... ... және ... ... жүктемелері, ірі ирригациондық ... мен ... ... әсер ... ... есептеулері бойынша ірі ... тек қана ... ... – адам басына орташа 1000 кг мөлшерінде. Мұндай
қалдықтарды пайдалану немесе жою қиынға соғады.
Топырақты ластаушы ... ... улы ...... олар арам шөптермен, ауылшаруашылық және орман ауруларымен және
зиянкестерімен, ауылшаруашылық өнімдерінің ... ... ... мен ... ... ... адам мен ... туғызатын паразиттермен күресуде кең қолданылады.
Жер өңдеуде ұзақ период бойы ... ... бар аса ... ... ... ... олардың топырақта жинақталуына әкеп
соғады. Олар микробиоценоз ... ... ... ... ... азық ... ластаушы көздерге айналады. Мысалы, хлорорганикалық
пестицидтердің өсімдіктерге миграциясы 30%, суға – 10-15% , ... - ... ... мүмкін.
Топырақ пен өсімдікке тек препараттар ғана ... ... ... де ... ... ... жоғары, улы және
басқа да қауіпті әсерлері бар) зиянды әсер тигізеді. ... ...... адам ... ... ... алып келеді.
Пестицидтердің қауіпті заттар түзіп трансформациялануы ... ... ғана ... адам мен ... ... да байқалады.
Қазіргі кезде ауылшаруашылық егістік жерлеріндегі топырақ ... ... ... ... ... себебі көп жағдайларда
тыңайтқыштарды шектен тыс мөлшерде пайдаланады. Олардың біразында ағзаларда
аккумуляциялану қасиеттері ... ... ... ... табиғатты ластаушылармен де
ластанады. Қи, ... ... жән ... да лас ... қатар ауру
қоздырғыш бактериялар, гельминт жұмыртқалары және т.б. ... ... ... олар ... өнімдері арқылы жануарлар мен адамдардың
ағзаларында әртүрлі аурулар қоздыруы мүмкін.
Атмосферадан түсетін заттар да біраз қауіп ... Азот пен ... ... ... ... ... Осыған байланысты біраз
аудандарда топырақтың қышқылдығы жоғары және құнарлылық төмен ... ... ... ... ... топыраққа ластаушы заттарды
шығаратын негізгі ластаушы көздер және ... ... ең ... ... көрсетілген. Бұл аса улы қосылыстар қоршаған ортаны ластап
қана қоймай, өсімдіктер мен тірі ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | | |АЭС ... ... ... ... |+ |+ |+ |– |+ ... NO2,H2S) | | | | | ... ... |+ |+ |+ |+ |+ ... ... | | | | | ... | | | | | ... |+ |+ |– |+ |+ ... | | | | | ... | | | | | ... |+ |– |+ |– |– ... | | | | | ... |+ |– |– |+ |+ ... | | | | | ... және | | | | | ... ... | | | | | ... |– |– |– |+ |– ... өнімдері |+ |+ |– |+ |+ ... В.И. ... ... адам ... ... ... фактор ролін атқарады. Ал, оның оқушысы академик А.Е. Ферсман
былай деп ... ... ... ... ... ... ... инженерлік жұмыстар жер бетіндегі заттарды геология және ... ... ... ерекшеленетін өз заңдары бойынша таратуда”.
Топыраққа түскен ластаушы заттар табиғи миграциялық процеске қатысады.
Бір ... ... ... минералды сорбенттермен бекітіледі, бір бөлігі
- өсімділіктермен ... енді бір ...... ... ... ... физикалық, физика-химиялық, биологиялық
және басқа да қасиеттерінің өзгеруіне байланысты ... ... ... ... бұл ластаушы заттардың бір ортадан екінші
ортадан белсенді өтуіне және зат айналымына қатысуына әсер ... ... ... ... ... ... ... жүреді: топырақ – өсімдік
– адам, ............ ... – су – ... топырақ –
атмосфералық ауа – адам. Осыған байланысты топырақтың зиянды ... ... ... ... тазару қабілетін ұстап тұру
ғасырымыздың маңызды проблемаларының бірі болып табылады.
Топырақтардың өздігінен тазаруы
Топырақтардың өздігінен тазаруы – бұл адам ... ... ... ... ... биохимиялық, химиялық және физика-химиялық
залалсыздандыру процестерінің ... ... ... ... қабілеті. Қоршаған ортаның өздігінен тазаруы
үзіліссіз жүреді және ... ... мен ... ... ... ... өздігінен тазару және өздігінен реттелу
процесінің негізінде табиғи циклдарда ... ... ... ... яғни бір циклдың түпкі өнімі келесі циклдың ... ... ... ... тазару олардың минерализациясы
нәтижесінде, ал кейбір бейорганикалық ... ... ... бейтарап
қосылыстарға айналдыратын химиялық реакциялардың нәтижесінде болады.
Бұл баяу жүретін табиғи процестер ... ... ... ... белсенді қатысуымен жүреді. Олар
өздерінің тіршілігі үшін улы ... ... ... ... ... ... айналдырады, сондықтан биосферадағы
топырақтың санитарлық функциясы зор. Микроағзалардың бұл ... ... ... ... ... фотосинтез әрекетіне ... ... ... ... мигроағзалардың және
инфекциялық ауру тасымалдағыштардың дамуы тежеледі ... ... ... ... ... ... топырақ пен ауаның ультракүлгін радиациясының және активті
температураларының ... және ... ... ... ... ... минерализация солтүстіктегі аудандарға
қарағанда ондаған есе тез жүреді. Қыста ... ... ... ... ... Улы ... ... кезінде топырақтың химиялық құрамы
өзгереді және геохимиялық орта мен тірі ... ... ... және ... ... ... түзу процесіне елеулі
әсер етеді, топырақтардың қасиетері ... ... ... және
сәйкесінше ауылшаруашылық өнімдердің технологиялық және қоректік бағалығы
нашарлайды.
Ластаушы ... ... ... ... ... ... ластаушы заттарға қарсы тұра алмайды, ... ... ... және ... ... ... зиянды заттардың көзіне айналады,
бұл өз ... адам үшін өте ... ... ... ластанған
топырақтарда холер вибрионын қоздырдырғыштарының өмір сүру уақыты 7-15
тәулік, ... ... – 40-57 ... ал тиф пен ... өмір ... бір жарым жылға дейін жетсе, таза топырақта –2-
3 тәулік құрайды. Бұл патогенді бактрияларға ғана ... ... ... ... ... ... ... және сібір язвасының
қоздырғыштары 20-25 жылға дейін сақталады. Ластанған топырақ ... ... ... ... туляремия, туберкулез, гельминтоз және
т.б. қоздырғыштары таралады.
Топырақтың ластаушы заттарға табандылығы, негізінен, гумусты заттардың
құрамы мен табиғатына, олардың биологиялық ... ... ... ... кіші ... ... және ... материалдардың
мөлшеріне байланысты. Гумустың мөлшерін сақтап қалу және арттыру, ... ... ... ... ... ... тұру тек ... шараларды
жүргізген кезде ғана мүмкін: 1) шөп себуді пайдаланып дұрыс себу айналымын
енгізу; 2) органикалық ... ... ... 3) ору ... 4) ... тыңайтқыштарды пайдалану.
Топырақты азудан, қышқылдықтан және тұзданудан қорғау
Топырақтардың әртүрлі әсерлерге сезімталдығы жоғары. Топырақты игеру
мыңдаған жылдар бойы құралған ... ... және ... ... күрт ... ... соғады. Сондықтан топырақтың
құнарлылығын бірқалыпты ұстап тұру үшін ... ... ... ... ... қалпына келтіретін қажетті шараларды енгізу қажет.
Топырақтың сапасы жерді ... ... және ... ... ... бірге адам топырақтан минералды және органикалық
заттарды алу арқылы оның ... ... Бұл ... және ... Сондықтан минералды және органикалық тыңайтқыштарды енгізу арқылы
бұл заттардың топырақтағы мөлшерін толтырып отыру ... ... ... ... тоқтатып қана қоймай, оның құнарлылығын арттырады.
Ауылшаруашылық дақылдары қоректік ... ... ... бір ... жыл ... бір ... себу осы ... қажет
ететін қоректік зат қорының азаюына әкеліп соғады. ... ... және ... себу ... дұрыс реттілікті сақтау арқылы
адам топырақтың құнарлығын арттырадындығы соншалық, тіпті қазіргі ... ... ... ... қолдан жасалған деп есептеуге болады.
Топырақты минералды тыңайтқыштармен шектен тыс тыңайту да зиян болуы
мүмкін, сондықтан тыңайтқыштарды белгіленген мөлшер ... ... ... қатар топырақты азудан қорғаудың әртүрлі тәсілдерін қолдану керек.
Топырақты азудан қорғау тәсілдеріне топырақты азотты ... ... егу, арам ... жою, ... егу және ... орман алқаптарын ғылыми түрде ұйымдастыру, дұрыс технологиялық
өңдеу, суарудың тиімді тәсілдерін қолдану, ... ... ... ... ... ... және өліміне
әкелетін факторлармен ... ... кері ... аса ... ... ... жоғарылауын немесе төмендеуін жатқызуға болады.
Өнеркәсіптің, энергетикалық қондырғылардың және ... ... ... және сұйық қалдықтарының топырақтың беткі қабатына ... ... ... көп ... кездесуде. Құрамында күкірт
бар қалдықтар (мысалы, металлургияда) – негізінен күкіртті ангидрид – жарық
пен ылғалдың әсерінен қышқылдарға ... ... және ... ... ... ... ... топырақты қышқылдандырады. Қышқылдану кезінде
топырақтың микрофлорасы мен фаунасы өзгереді, бұл ... ... ... тигізеді.
Жоғары қышқылдық сияқты жоғары сілтілік те өсімдіктердің тірішілігіне
және топырақ биотасына кері ... ... ... ... ... ... ... ауыр көтереді. Барлық заттардың (улы
заттарды қосқанда) миграциясы мен аккумуляциясы ... рН ... ... ... жою үшін ісбестеу, ал жоғары сілітілікті жою
үшін – гипстеу жүргізеді.
Топырақты ізбестеу. Бұл ... ... ... ... ... ол негізінен шымды-күлгін, күлгін және глейлі топырақтар
үшін, сонымен қатар гипс және ... ... ... ... үшін
қолданылады. Топырақты ізбестеу қажеттілігі туралы қорытындыны тұз созылымы
және топырақтың негіздермен қанығу мәліметтерімен қоса ... рН ... ... ... немесе рН≥5,5 топырақтар ... ... ... ... 2-3% және рН

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Антропогендік стрессорлардың өсімдіктер мен жануарлардың морфологиялық құрылысына әсері7 бет
Ландшафттың экологиялық қасиеттері3 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы9 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь