Қазіргі кезеңде шағын жинақталған мектептердегі тәрбиелік жұмыстардың өзекті мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

1 Бөлім. Қазақстанда шағын жинақталған мектептердің қалыптасуы (тарихи.теориялық аспектілері) ... ... ... ...5
2 Бөлім. Қазіргі кезеңде шағын жинақталған мектептердегі тәрбиелік жұмыстардың өзекті мәселелері ... ... ... ...10
3 Бөлім. Шалғайдағы шағын жинақталған мектептерде музыкалық.тәрбие жұмыстарын жүргізудің мүмкіндіктері ... ... ...16
4 Бөлім. Ауылдық шағын жинақталған мектептерде музыкалық тәрбие беру түрлері ... ... ... .23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
        
        «ШАҒЫН ЖИНАҚТАЛҒАН МЕКТЕПТЕРДЕ МУЗЫКАЛЫҚ
БІЛІМ БЕРУ ӘДІСТЕМЕСІ»
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................2
1 Бөлім. Қазақстанда ... ... ... ... ... Бөлім. Қазіргі кезеңде шағын жинақталған ... ... ... ... Шалғайдағы шағын ... ... ... ... ... ... шағын жинақталған мектептерде музыкалық тәрбие беру
түрлері.....................................................................
.......................................23
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................28
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... өміріндегі болып жатқан нәтижелі өзгерістер, оның өсіп-өркендеуі,
өркениетті ... ... орын алуы ... беру ... да жаңа ... жатыр.Осыған байланысты орта мектептің білім беру саясатында ... жаңа ... ... мен ... көп ... ... Осының
бәрі ауылдық мектептеріне, соның ішінде шағын ... ... де ... ... ... Республикасының «Білім туралы» Заңында шағын жинақталған
мектептер туралы ... ... ... ... мектеп сынып
жинақтамалары аралас және оқу сабақтарын ұйымдастырудың өзіндік нысанасы
бар, оқушылар саны шағын ... ... ... мектеп».[1]
Еліміз егемендігін алғаннан кейінгі ұлтымыздың жаңа заманға ... ... ... қайта жаңғыру сатысында тәуелсіз мемлекет болу
тарихынан бастап жеткен жетістіктер айтарлықтай. ... ... ... мектептердің қосқан үлесі де жоқ емес. Көптеген ... мен ... осы ... шағын жинақталған мектептерде білім
алып, тәрбиеленді. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан территориясындағы халықтың әркелкі
орналасуына байланысты алыс ... ... ... ... ... ... ... жағдай, қала халқының күрт өсуі, ... ... ... азаюы шағын комплектілі мектептердің ... ... Бұл ... ... ... ... ... адамдарды
тұрақтандырудың басты кепілі болып табылады.
Зерттеу жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... орта мектептерімен
салыстырғанда, ... ... [2,3,4,] және ... ... ... ... жас ... қарамастан
бірнеше сынып оқушыларына бір ... бір ... ... ... бірі ... саналады. Сондықтан да «шағын жинақталған мектеп»
деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... жүргізу шарттары болып отыр.
Осы мәселенің жалғасы ретінде шағын жинақталған мектептерде ... ... ... ... жүргізіледі деген сұрақ туады.
Зерттеу барысында байқағанымыз – бұл ... ... ... зерттелмегендігін көрсетеді. Сондықтан біз курстық жұмысымызда шағын
жинақталған мектептерде музыкалық ... ... ... ... ... жинақталған мектеп оқушыларына музыкалық тәрбие жұмыстарын
жүргізудің қажеттілігі мен теориялық тұрғыда зерттеліп, ... ... ... ... ... етілмегендігі және аталмыш мәселенің
қоғам талабына сай қарастырылмауы арасында ...... орын ... ... ... жалпы орта білім беру мектептерінің 77%-ы
ауылда ... ... ал ... 65-% ... жинақталған мектеп.
Қазақстандағы шағын жинақталған мектепте басты, көкейкесті мәселелері:
- шағын жинақталған мектептерде қазіргі заманға сай оқытуды ... ... ... болмауы;
- заман талабына сай қаржының бөлінбеуі;
- негативті тенденцияларға ... ... ... күрт ... ауыл ... ... ... қатар республикада шағын
жинақталған мектептер санының азаюы;
- музыкалық тәрбие әдістемесінің әлсіз болуы.
Ауылдық ... ... ... ... ішінде шағын
жинақталған мектептердің, ... ... ... М. И. Зайкин, Н. В.
Горбунов, Т. Б. ... Г. Б. ... В. Н. ... Г. Ф. ... Е.
Ивлиева, Т. В. Маркелова, Г. В. Невзорова және т.б. зерттеген. ... ... ... ... Р. Б. ... Ә. Т. ... Шұғаева, қарастырған.
Жоғарыда айтылғандардың бәрін де ескере отырып, ... ... ... ... ... ... сай ... тәрбие беруді
қарауды көздеп отырмыз.
Зерттеу жұмысының мақсаты: шағын жинақталған мектептерде музыкалық
тәрбие жұмыстарын ... ... ... оны ... ... жұмысының нысаны:шағын жинақталған ... ... ... ... ... ... музыкалық оқу-
тәрбие жұмыстары.
Зерттеу міндеттері:
1. Шағын ... ... ... ... ... ... аспектілерін қарау.
2. Шағын жинақталған мектептерде музыкалық тәрбие ... ... ... ... ... мектептерде музыкалық тәрбие жұмыстарды
жүргізу туралы ұсыныстар жасау.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: егер ... ... ... ... ... ... теориялық жағынан дәлелдеп,
педагогикалық талдау жасалынып, ... ... ... ... ... ... ... музыкалық қабілеттерінің дамуына, адамгершілік-
эстетикалық тәрбиесінің қалыптасуына нәтижелі мүмкіндіктер жасалынады.
Қорыта келе, мектепте тәрбиенің алар орны аса ... ... ... кең, сан ұғымды қамтитын – музыка ... ... ... ... отырмыз. Музыка адамзаттың рухани азығы, жан серігі, тілмен ... ... ... ... ... Музыка өзінің көркемдігі және
нәзіктігімен адам ... ... ... ақыл-ойының, сана-сезімінің
кеңейіп, музыкалық тәрбие алу ... оң ... ... ... ... ... ... проблемаларын қоғам мен ғылым
дамуының қазіргі бағыттарына ... ... ... ... ... ... деп ... Ұсынылатын әдістер музыкалық тәрбиенің шағын
жинақталған мектептерде қажетті орнын табады ... ... ... ... ... шағын жинақталған мектептердің қалыптасуы (тарихи-
теориялық аспектілері)
Еліміздегі шағын ... ... ... және ... ... ... ... біз алдымен оның тарихи
даму үдерісін зерттеуден бастағанымыз жөн.
Әрбір ... өз ... мен ... даму ... ... Сол ... бірі білім беру ошақтарының тарихи үрдісімен, оның ішінде шағын
жинақталған мектептердің әртүрлі ... ... ... және дәрежелік
даму кезеңдері мен қалыптасуын саралап қарастырсақ.
Қоғамда оқудың даму барысында ... ... ... оқу
үрдісін, тәрбие ісін негізге ала ... аса ... ... ... ... ... ... көре аламыз. Шағын
жинақталған мектептердің тарихына үңілмес бұрын, сол еңбектерді саралап
қарастырсақ. ТМД ... ... ... ... атап өтер
болсақ: Ф.Ф. Королев [5], Е.Н. Медынский [6], И.О. ... [7], Ф.Г. ... З.И. ... [9], А.Ф. ... т.б. [10] Оқу-тәрбие ісіне ... ... оның ... даму ... ... ... ... мағлұматтармен толықтыруда педагогика ғылымына ерекше үлес
қосып, орасан зор еңбек ... ... даму ... ... ... кейін
ауыл мектептерінің, соның ішінде шағын жинақталған мектептердің даму тарихы
мен ... ... ... ... ... ... Э.Г.
Костяшкин [11], П. Жильцов [12], А.Е. ... [13], Г.Ф. ... ... т.б. Бұл ... ауыл ... тарихымен танысуға болады. Ал,
одақ көлемінде шағын жинақталған ауыл ... ... ... ... В.А. Буравихин [15], Н.С. Жбанкова [16], А.П. Чалов
[17], Д.С. Ягофарова [18] және т.б. ... ... ... ... атап өтер ... оқу ... ... жинақталған мектептердің даму тарихы тақырыбында ... аз ... Сол ... ... мен диссертациялық жұмыстары
(А. Асқарбаев [19], Ш.К. ... [20], Қ.Б. ... [21], және ... ... ... ерекше орын алады.
Ауылдық шағын жинақталған мектептердің мәселелерін зерттеген ғалымдар
К.Н. Мамырованы [22], А.Н. Сизоненконы [23], Н.М. атап ... және ... ... ... ... ... басқару тақырыбында
- Г.З. Әділғазинов [24], ауылдық ... ... ... ... – З.А. Алдамжаров [25], негізгі тақырыбымыз тәрбие
тақырыбында,яғни мектеп-балабақша ауылдық комплексінде балаларды ... ... А.М. ... атап ... ... ... мектептердің тарихы ХІХ ғасырдың орта тұсынан бастау
алғанын ғылыми зерттеулер мен еңбектерден ... ... ... Сембаев, Г.Ф. Суворов, Т. Тәжібаев, П.А. Жильцов, Г.П. ... т.б.) ... мен ... ... ... сол кездегі қазақ
халқының көптеген ... ... ... ... ... ... ... бөлімді бір мезгілде бір мұғалім оқытатын шағын жинақталған
мектептер болған.
Ерте ғасырларда Қазақстан аумағындағы ... ... ... ... мен ... ... ... десек қате болмас еді.
Жас ерекшелігі мен ... ... ... ... ... ... білім алған. Кейін бұл мектептер «Қадім мектептері»
деген атқа ие болады. ХХ ... ... ... алу ... деп ... ... ... түр-сипатына ие болған болатын. Осылайша
ауылдық аймақтарда шағын ... ... ... қалана бастады.
1916 жылы олардың саны 727-ге ... ... ... саны 22414 ... ... ... ... бірге көшіп жүрді. Бұл білім берудің үлгі
жүйесін Ы.Алтынсарин ... ... ... ... ... ... ... көшпелі болуы қажет, жазда ауылдармен
бірге жайлауда, ал қыста қыстауда болғаны жөн» - деп ... іс ... ... ... ... ... жинақталған мектептердің пайда болуы К.Д. ... ... Н.Ф. ... Ы. ... ... ... ... Бұл ағартушы, зерттеушілер балалардың білімді болып, дұрыс оқу-
тәрбие алуына жан ... ... беру ... дамыту мақсатында жұмыс
жасаған.
«Атап өту керек, ... ... ... ... 3-4 ... шағын жинақталған мектеп болды, онда бір мұғалім қызмет істейтін.
Сол ... ... ... ... мектептерде тамаша мұғалімдер аз
болған жоқ, осындай жағдайға қарамастан, оқытудың нәтижелері жоғары болды»
деп п.ғ.д., профессор Г.М. ... ... ... отырып, шағын
жинақталған мектептерде музыкалық тәрбие беру музыка мұғалімі емес басқа
пән мұғалімдеріне жүктелетін болған. Кейіннен ... ... ... ... ... қалыптасты.
1918 жылы мектеп құрылымын анықтайтын, оған негіз болатын ... ... ... ... ... ... ... мектебінің негізгі
принциптері», «Аз ұлттар мектебі ... ... ... ... Бұл
құжаттар ағартушылық пен білім берудің саясатын, идеологиясын, ... оның ...... ... ... жылдары бұрынғы ауыл мектептері қалпына келтірілді және жаңа
мектептер ашылды. А.И. Сембаевтың зерттеулеріне ... осы ... ... оқу ... ... ауыл мектептерінің саны – 1760-тан 2170-ке,
ал ауылдық шағын ... ... саны 5 есе ... ... саны 2 есе ... ... жинақталған мектептердің қалыптасуының цифрлық
дәлеледемелермен көрсетсек. Жыл санап шағын жинақталған мектептер саны ... оқу ... бұл ... қарқынды өсу сатысында болды. 1926
жылы 1545 ауылдық ... ... 496 ... үйі салынған болатын.
Бастауыш мектептер саны 6592, оның 3751-қазақ тілінде, орталау мектеп 517,
оның ... ... орта ... 63, оның 6 ғана ... ... ... ... оқу жылында бастауыш мектептер саны – 5314 ... 1779 (746 ... орта ... 701-ге (168 ... мектебі)
жетті.[26]
Қазақстан Білім және Ғылым Министрлігінің нормативті құжаттары бойынша
шағын жинақталған мектептер – бұл ... саны ... ... ғана бала
оқитын мектеп болып табылады. ауыл ... 40 ... ... ... деп айтсақ қате болмас еді. Осы мемлекеттік құжаттарға сүйене
отырып, статистикаға көз жүгіртсек.
Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... 2001 жылы 8260 жалпы білім беретін мектептің 4229-ы, яғни
51,2% - шағын жинақталған мектеп, оның 4073 ... ... және ... ... ... мектептер. Бұл жалпы ауыл ... ... Оның ... ... шағын жинақталған мектеп үлесіне – 28,5%,
негізгі шағын ... ... – 24,2%, орта – 47,3%. Ал, ... ... ... саны 156, ол ... мектептің 3,7%құрады.
Курстық жұмыс тақырыбы шағын жинақталған мектепте музыкалық тәрбие
жүргізу түрлері, яғни ... ... ... ... ... М.Х. ... К.К. Жампеисова , Ш. А. Жалғасова,
Л.К. Керимов, Р.М. Қоянбаев, Г.К. Нұрғалиева, Э.И. Шыныбекова және ... ... ... ... статистикалық мәліметтерге сүйенер
болсақ, 8160 жалпы білім беретін мектептердің 4219-ы ... ... ... ... ... ... Ал, ... жерлерде 6182 жалпы
білім беретін мектептер орналасса, оның 4072-сі, яғни ауылдық ... 147-сі ... ... ... ... ... мектептердің Қазақстанда қалыптасуының әлеуметтік-
саяси және педагогикалық алғышарттарына қысқаша ... ... ... ... үшін ... ... сан алуан. Оған
экономиканың ұйымдастырылуы, ... ... ... ... ... мен заңдылықтың сақталуы, табиғи-климаттық ерекшеліктер
бәрі тікелей әсер етеді. Осынау алғышарттар ішінде білімнің алар ... ... ... ... ... ... өнімділігін арттыруға
адамдардың, әсіресе жастардың ой-өрісін, ішкі дүниесін ... ... бар шарт ... ... есептеулермен де, ... де ... ... ... ... ... едәуір үлесін қосып отырған ауылдық шағын ... ... әсер ... ... бірнеше топқа бөліп қарастыра
аламыз. Тізбектеп айтатын болсақ: 1) ... 2) ... 3) ... 4) ... ... және т.б. ... шағын жинақталған
мектептердің 1930-1960 ... ... ... ... ... ... ... еді. Ол қоғамдық-тарихи алғышарттарына қысқаша
тоқталар болсақ, тарихи ... ... ... ... экономикалық
жағынан кесірін тигізді. Ал, нормативтік-құжаттық ... ... ... ... ... ... ... басты орында
балаларға бастауыш білім беру мәселелері болды. Қазақстанда және де ... ... бұл ... ... ... ... діні мен ... қарсы күресуші бастауыш мектептерді құруды қажет еткен болатын.
Осы тұстағы мақсатын жүзеге асыруда, Қазақстанда В.В. Григорьев ... ... ... ... ... ... ... бастауды көздеп, саясатын іске асыруды қазақ балаларын оқытатын
орыс-қазақ бастауыш мектептерінен батаған болатын. [28]Алғышарттардың ... бірі – ... ... ... ... бола ... ... мектеп оқушыларының басты
пәндері оры тілі мен ... тілі ... ... ... ... ... В.В. ... орыс-қазақ бастауыш мектеп оқушыларына
оқулықтар шығаруды Шығыс халқының миссионері Н.И. ... ... В.В. ... ... орыс ... ... болуы керек деген
мақсаттаН.И. Ильминскийге тапсырма бергенімен, ол оқулықтар орыс-қазақ
мектептері ашылуына ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге қазақтың алғашқы
педагогы, тұңғыш ұстаз Ы. Алтынсариннің еңбегі орасан зор болды. ... ... ... «Кел, балалар, оқылық» деген ... ... ... ... ... сабақ бағдарламасы мынадай болды:
1) Аудармасын түсіндірумен орысша кітаптар ... ... ... ... ... ... ... Орысша әңгімелесу.
4) Грамматикалық талдау мен жеке фразалардың бірігуі мен келісім
ережелері.
5) Таза жазу.
6) Арифметика: ... алу, ... ... Жер шары ... кейбір мәліметтер.
8) Әлемнің бөлшектері және Европа мемлекеттерінің басты қалалары.
9) Қалалар туралы мәліметтер.
10) Татар тілі (жазу мен оқу).
Бұдан басқа ... ... ... ... қызметінің бастамасында,
балаларға отанға деген патриоттық сезімді сіңіру, еңбекке сүйіспеншілік пен
эстетикалық тәрбиеге ... ... ... [29] ... қозғап отырған
тақырыбымыз тәрбиеге байланысты болғандықтан Ы. ... ... ... кету ... болар еді.
1919 жылы «Білім беру жұмыстарына арналған материалдар» атты басылым
шықты. Бұл бағдарламалық-әдістемелік материал барлық пәндерді ... ... ... ... жылы 8 ... ... АССР Халық Ағарту комиссариаты оқулықтарды
қазақ ... ... ... ... ... ... алғышарттар мектептерді халыққа
жақындату мақсатында олар қыстаулар мен ... ... ... Енді ... мәселені іске асыру басталды. Ол ауыл ... ... және ... көлемінде мәдени орындар құруды іске ... ... ... ... ... ... ... мен
ауруханасы бар отырықшы ауылдарды көбейту. Бұл қазақ ... ... және ... мектеп жасындағы балаларды оқумен қамтуы үшін мңызды
тірек ... ... ... құру ... ... ... өсуімен
қатар қазақ оқушыларының контингентінің өсуіне де әсер етті. [32]
Білім алу кезіндегі ... ... де, ... ... ... ... ... Ол техникалық-материалдық жабдықталуы. Тағы ... бірі – осы ... ... ... ... балалар еденде отырып, жертөлелерде сабақ өтетін болған.
Сынып жиһазы, оқу құралдарымен қамтамасыз етілмеген. Әйтсе де, ... ... өте ... және ... бола білген.
1930 жылы Қазақстанға Россиядан 250 мәдени бригада оңтүстік, орталық,
батыс өңірлерінде сауатсыздықты жою үшін ... ... ісін ... ... ... [33]
1931 жылы бастауыш білім берудің тәжірибесі оң ... ... бір ... ... Осы 1931 жылдың жазында бүкіл ... ... ... ... ... ... жобасы іске асырылатыны
нақты белгілі ... ... ... ... отырып, шағын жинақталған
мектептердің хронологиялық дамуын 3 кезеңге бөліп қарастырсақ:
1 – кезең 1930-1940 ж.ж. Осы ... ... ... ... ... беру саясаты мықты қарқындап, одан әрі дамуы жүре бастады.
2 – ... ... ж.ж. ... ... Ұлы Отан ... ... жинақталған мектептердің қиын кезеңге қарамастан сақталып, ... ... ... де ... жасауы осы жылдардың ерекшеліктерінің
бірі болды.
3 – кезеңді 1946-1960 жылдар аралығын қамтиды. Осы жылдар ... ... ... ... ... жаңалықтар болды. Ол
өзгерістер соғыстан кейінгі білім беру ісінде үлкен жаңалық ... ... ... ... байланысты шағын жинақталған мектептердің жабылуы
мен көптеген басқа да өзгерістерімен сипатталды.
Осы үш кезеңдердегі ... оның ... ауыл ... ... келесі кестеден[34] көруге болады:
Кесте1. 1930-1960 жылдар аралығындағы ... ... даму ... |1930 |1940 |1950 |1960 ... | | | | ... | | | | ... ... |3927 |7790 |9087 |9592 ... ... ауылдық |3601 |6967 |7887 |7899 ... ... |3747 |5289 |5971 |5212 ... ... ... |3516 |4950 |5399 |4528 ... емес орта |122 |1770 |2446 |3054 ... ішінде ауылдық |73 |1596 |2111 |2609 ... ... |47 |698 |659 |1310 ... ... ... |11 |419 |376 |758 ... ... 1960 жылдан кейін ... ... дами ... ... ... өсе бастады. Соғыс жылдарынан
кейінгі Отанына оралған қандастардың өз ауылдарына қоныстаныуына байланысты
шағын жинақталған мектептер көбейе ... 1991 жылы ... ... болып жарияланғаннан соң білім беру саласына көптеген ... ... ... ... жинақталған мектептердің мәселелерін
шешу үшін 2003-2005 жылдар «Ауыл мектебі» деген ... ... ... ... ... ден ... ... шешу жолында
жұмыстар жасалынды.
Шағын жинақталған мектептер қалыптасып, саны арта келе өзекті мәселелер
көлемі де кеңейе ... ... ... беру мен ... ісіне үлкен мән
беріле бастағандықтан, мектепке басты назар аудырылды. Білім ... ... ... ... да ... жоғарылады. Шағын жинақталған
мектептерді қаржыландыру мәселесі де өзекті ... ... ... ... ... кейін білім деңгейіне басты назар аударылып,
мектептердегі тәрбие жұмыстары ... ... ... Осы ... ... параграфта қарастырамыз.
2 Бөлім. Қазіргі кезеңде шағын ... ... ... өзекті мәселелері
Өскелең ұрпақ бойында көркем мінез-құлық беру ... ... ... ... ... ... Ал көне дәуірдің ұлы ойшылдары
Демокрит, Платон, Сократ, Аристотель, шығыстың ұлы ... ... ... Ахмет Яссауи еңбектерінде тәрбиелік жұмыстарды жүргізу
мәселелеріне ... ... ... ... ... ... ... Ш.Құдайбердиев, А.Байтұрсынов, Х.Досмұхамедов, Ж.Аймауытов және
т.б. жас ұрпақ бойында мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеу мәселесіне аса көп
көңіл бөлінген. [35]
Осы ... ... ... ... ... жұмыстардың, оның
ішінде музыкалық тәрбие жұмыстарының дұрыс жолға ... ... ... ... бола ... ... көкейкесті мәселелерді де тыс
қалдырмау қажеттілігі туындайды:
-шағын жинақталған мектептерде қазіргі заманға сай оқытуды қамтамасыз
ететін ... ... ... заманның талабына сай қаржының бөлінбегендігінен, шағын жинақталған
мектептердегі кітапхана қорының нашар болуы, инновациялық ... ... ... болу ... ... ... мектептер
мұғалімдерді таңдап алмай, келген мұғалімдердің жұмысқа қабылдануы;
- музыка сабағы 5-7 сағаттан аспайды, ал ... ... ... жасауға
мамандардың келіспей, көрші мектептің мұғалімі қосымша ретінде келуі;
- мәдениет ... аз ... ... тыс ... жұмыстарының да аз
жүргізілуі шағын жинақталған мектептердегі жоспарланған тәрбиелік іс-
әрекеттерді жүзеге ... ... ауыл ... мен ... ... ... ... қорғалмауы
және ең бастысы музыкалық тәрбие беруінің нашарлығы.
Шағын жинақталған мектептердің проблемалары тек ... ғана ... ... ... Австралия, АҚШ, Канада, Қытай, Жапония, Ресей,
Өзбекстан және т.б. елдерде де ... ... ... ... ... жинақталған мектептер туралы мәселелер өте
көкейкесті болып табылады.
Қазақстан Республикасында шағын жинақталған мектептерді ... ... ... ... тұжырымдамасында көптеген мәселер көрсетілген. Соның
ішінде ең біріншіден жалпы мәселелерді атағымыз келеді:
1. Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру;
2. Кадрлық қамтамасыз ету;
3. ... және ... ... ... ... ... тарқатып көрсететін болсақ:
1. Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру:
- аз ... ... ... ... ... ... ... және нәтижесінде білім алушының мазасыздануына алып
келетін педагогикалық процестің нәтижелерін бағалаудың тиімсіз жүйесі;
- ақпараттық-коммуникациялық технологияларды ... ... ... ... ... ... ... сапалы бейінді оқытуды
ұйымдастыру мүмкіндігінің жоқтығы;
- қосымша білім беру ұйымдарының және мәдени орталықтардың жоқтығы.
2 Кадрлық қамтамасыз ... ... пән ... ... оқу ... ... басқа мамандық иелерінің пәндерді жүргізуіне себепші болатын
жоғары оқу орындарында, арнаулы оқу ... ... ... бір ... педагогтерді даярлау, қайта даярлау және олардың ... ... ... беру ... ... ... ... мектеп жағдайында білім беру ... ... ... ... ... жинақталған мектеп мұғалімдерінің бірнеше пән бойынша сабаққа
дайындалу және біріктірілген ... ... беру ... ... ету үшін жұмсалатын уақыттары мен интеллектуалдық
ресурстарына сай еңбекақы төлеу, ынталандыру және ... ... ... ... ... ... және бағдарламалық-әдістемелік қолдау:
- шағын жинақталған мектептердің қызметін ... ... ... ... ... ... мектептерге арналған үлгілік оқу жоспарының
жоқтығы;
- шағын жинақталған ... оқу ... ... және ... бойынша білім беру оқу бағдарламаларының жоқтығы;
- мұғалім үшін ... ... ... үрдістері мен
перспективаларын есепке алатын қазіргі ... ... ... ... ... ... жинақталған мектеп
жағдайында білім беру процесін ұйымдастырудың ... мен ... ... ... ... ... ... мектептердің жартысынан көбінің ыңғайластырылған
ғимараттарға орналасуы;
- 90 мектептің апаттық жағдайы;
- 786 ... ... ... жөндеуге қажеттілігі;
- арнайы оқу зертханалары мен шығармашылық шеберханалардың, қазіргі
заманғы жиһаздардың, техникалық құралдардың, спорт залдарының, оқу залы ... ... ... мектепте асхана, 822 мектепте спорт
залы жоқ; ... ... ... қазіргі заманғы талаптарға
сәйкес келмейді;
- телекоммуникациялардың ескірген инфрақұрылымы; кең жолақты Интернетке
10,3% шағын жинақталған мектеп қосылған, 44% ... ... ... ... жарақтандырылған, 1130 негізгі және орта ... ... ... 1410 ... 1576 ... 85 информатика
кабинеті жоқ.
Осылайша, шағын жинақталған мектеп оқушыларының сапалы білім алуына
және ... ... ... ... қамтамасыз ету
мәселелерін шешу; шағын жинақталған мектептерді дамытудың ... ... ... ... ... мен ... қамтамасыз етілуін
жаңғырту Қазақстан ... ... ... ... ... 2010-
2020 жылдарға арналған тұжырымдамасын әзірлеудің өзектілігі ... ... ... ... ... жұмысын жақсарту мүмкіндігі
шағын мектепмоделінің жаңа түрін ұйымдастыруды, оның басқа мекемелермен
қатынасын ... ... ... тікелей байланысты болмақ.
Сондықтан, кешенді мәселелерді шешудің жалғыз жолы мектептің ауылшаруашылық
өндірісімен, ауылдың ... ... елді ... ... ... басты рөл атқарады. [37]
Ауылдық шалғайда орналасқан елді ... ... ... ... ... қарқынды дамуына тұлғаның отбасы татулығы
мен ортасы үлкен әсерін тигізеді. Оның ішінде музыкалық тәрбиеге тоқталып,
анықтама беріп ... С.И. ... ... ... музыкалық
тәрбие дегеніміз – музыкалық өнердің ықпалы ... ... жеке ...... ынтасын, қажеттерін, қабілетін, музыкаға
эстетикалық көқарасын қалыптастыру деген сөз. Білім алушының ... ... ... ... қатар денсаулық сақтау
жүйесі, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі, полиция және тәртіп ... ... ... ... де ... ... тұрмайды. (Кесте 2.
Отбасы татулығы)
Кесте 2. Отбасы татулығы бағдарламасы. [38]
«Жалпы ... ... ... ... қоғамда орын алып отырған
әлеуметтік-экономикалық, демографиялық, миграциялық фактор өзгерістеріне
аса сезімтал келеді.
Бүгінгі күні ... ... ... ... саны ... (634) ... ал ... контингенті бойынша 90,2 мың баламен 114 мектебінде
86,7 мың ... бар ... ... озып ... ... ең ... алдында тұрғандығымыз жалпы білім беретін мектептер ... ... ... ... ... деп Т.Т. Әбілмәжінов «шағын
жинақталған мектеп: мәселелері және оны шешу ... атты ... ... ... ... орналасуы да даму жолында көштің
кері жүруіне әсерін тигізеді.[39]
Шағын жинақталған мектептердегі үлкен ... бірі – ... ... ... ... санының аздығынан оқушыларды бұл жүйеде
оқыту мүмкін болмай тұр. Централизм үлестiрiлу демократиялық қағидасына
сәйкес, ... ... ... сол ... бір ... ... ... келсе де математиканы оқуға мәжбүр болады. Білім алу ... ... мен жеке ... іске ... ... бермейді.
Қазақстан Республикасының әрбір азаматы сапалы білім алуға құқылы. Елімізде
білімнің қарқынды ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу үшін профильді оқыту жүйесі өте қажет екені белгілі. [40]
Елімізді білімді ... ... көру ... ... соның ішінде
шағын жинақталған ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына қосылу үшін ... бірі ... ... жасау болып табылады.
Бұл мәселенің шешімін табу мақсатында ұсынылатын ... ол ... ... ену үшін ... және ... шағын жинақталған мектептерде
бірдей жағдай туғызуы қажет. Шағын жинақталған мектептерде оқушыларға
тапсырма беру ... ауыл ... ... ... ... Себебі,
оқушыларға тапсырма мазмұны таныс және бала өмірімен байланысты ... ... ... бойында қызығушылық пен белсенділік тәрбиесі қатар жүретін
әдіс ... ... ... тапсырманы берумен қатар шағын жинақталған
мектептерде тапсырманы ... ету ... ... сақтау керек.
3 Бөлім. Шалғайдағы ... ... ... ... ... мүмкіндіктері
Шалғайдағы шағын жинақталған мектептердің басты ерекшеліктері, ол
сыныптағы оқушылар ... ... ... ... ... оқу-тәрбиесін алуы, сол жинақталған сыныптарда бір ... ... ... орай ... ... ... екі (үш, төрт)
сыныптағы сабақтың бір мезгілде ... ... ... ... ... және сабақ кестесі мен оқытуды жоспарлау жүйесінің өзгешелігі мен
тұрақсызданып тұруы.
«Сыныптағы балалар санының аз ... ... үшін де ... ... ... ... ... «жауап беруші» рөлінде болады.
Зерттеу нәтижелеріне қарағанда бір оқушыдан бір оқу ... ... 35 ... ... ... ... Бұл әрине, бастауыш сынып оқушысы үшін өте ауыр
жүктеме. оқушыдан осылайша күнде сабақ ... ... ... және ... ... даму ... да кері әсер ... А.И. Залғаринованың[41] пікіріне қосыла отырып, оқушы мұғалімнің ... ... ... оқытушы мен оқушы арасындағы сыйластығы, оқытушының
оқушыға көзқарасы төмендей түседі. ... ... ... ... ... әдіске қосылуға да, қосылмауға да болады. өйткені, музыка сабағы ... ... ... бала ... ... ... тәрбие
беруде оқытудың принциптерін қатаң сақтап, балалардың ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... өзіндік
жұмыстар, ой қозғаулар, нота сауатын үйрету, музыка тыңдату, ... сай әр ... ... ... ... жанрын ажырата білу басты
міндеттері болып табылуы керек. Музыкалық тәрбие жүргізу мәселесінқарастыру
өзекті, әрі осы уақытқа дейін ... ... ... тың ... ... білім беру арқылы шағын жинақталған мектеп оқушыларымен
музыкалық тәрбие ... ... ... ... ... оқушыларына музыкалық тәбиенің ғылыми –педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... өнері негізінде музыкалық тәрбиенің тиімді
көрсеткіштері мен деңгейлерін ұсыну;
- оқу ... ... ... ... музыка өнері арқылы музыкалық-
педагогикалық шарттарын белгілеп беру;
- музыкалық тәрбие мазмұны құрылып, ... ... ... ... ... берілуі керек. Сонда
ғана шағын ... ... ... ... ... ... арта түседі.
Тәрбие ісі адамзаттың бүкіл даму тарихымен қатар жүріп келеді. Тәрбие –
бір ұрпақтың өмір сүру ... ... ... жалғастырушы үрдіс. Осы
үрдіс арқыы дамытады және адамның ... ... ... ... ... өте ... ... қараған. Тіпті жазу-сызу
мәдениеті қалыптаспаған дәуірдің өзінде де ... ... ... ... ... тарихында жас буынға тәлім-тәрбие берудің ... ... ... ... бала ... өте үлкен
жауапкершілікпен қарайды.
Бүгінгі заман талабы – еліміздегі болып жатқан саяси ... ... ... ... жас ... жаңа тұрғыда қарауды талап етіп отыр.Қазіргі кездегі тәрбиенің
басты мақсаты ұлттық сана-сезімі оянған, мәдениетті, рухани ... ... , ... ... ... алатын, қоршаған табиғи ортаға,
әлеуметтік ортаға икемде, үйлесімді дамыған тұлға ... ... ... ... ... мен жеке ... ... қамтамасыз
ететін басты жүйе. Оның негізгі өлшемі өмірге қажетті тұлғаның жағымды
қасиеттерін дамыту болып табылады.Оқушылардың ... ... мен ... және ... ... ... мақсатқа бағытталған іс-
әрекетіне байланысты.
Тәрбиенің негізгі міндеті – қоғамның қажетті талаптарының ... ... ... ождан, қадір-қасиет сияқты биік адамгершілік стимулдарына
айналдыру[42] деп С.И. ... ... Сол ... ... ... табу мақсатында мектеп пен тәрбиенің бір-бірімен егіз екені айқын
нәрсе. Ал, білім беру ісіндегі ұлттық ... орны ... Осы ... ... ... ... ... жинақталған мектептерде қалыптасады.
Музыкалық тәрбиенің ... ... де, ... ... та, ... ... ... де бар. Яғни, ұрпағымызға ұлттық тәрбие
беру қажет. Осы мәселе жөнінде М. Жұмабаев: «Әрбір ... ... ... туралы ескіден келе жатқан жеке-жеке жолы бар. Ұлт ... ... ... көп қолданып келе жатқан жол болғандықтан әрбір тәрбиеші, сөз
жоқ, ұлт тәрбиесімен таныс болуға тиісті және ... ... ... ... арасында, өз ұлты үшін қызмет атқаратын болғандықтан, тәрбиеші
баланы сол ұлт ... ... ... деп ой түйеді. Осылай дей
келе, біз музыкалық тәрбие ... ұлт ... ... және ... қалыптастыруға тәрбиеленеді. Ал, ... ... ... бастау алады. Ұлттық музыка, ұлттық өнер, мәдениет арқылы
мектеп балаларының бойында музыкалық ... ... Ол ... тәрбиенің жеке тұлғаға деген қырым-қатынасын көрсетсек.
Музыкалық тәрбие – жеке тұлғаның ақыл-ойы мен дене бітімін жетілдіріп,
жан-жақты өмір тәжірибесін ... ... ... және ... ... ... іскерлікке тәрбиелеуге мүмкіндік туғызады,
оқушырды халықтық музыкаға баулиды.
Басқа өркениетті елдермен ... тең болу үшін ... ... ... «Ел болам десең, бесігіңді түзе» ... ... ... ... ... ... емес. Егеменді елдің ертеңі – оқу біліммен өнегелі
тәрбиемен өлшенеді.
Бала ... – бір ... ғана ... бүкіл қоғамның, халықтың,
тұтас бір ұлттың ... ... ... ... ... – асыл мұрат.
Әр отбасында дүниеге келген сәби, өсіп жатқан жас буын, ата-анасының
ғана емес, туған елінің ертеңгі ... ... төл ... туын ... ... жас ... дені сау ... өсіп, уақытында білім алып,
жүрек қалауымен еңбекке араласып, туған Отанына қызмет етуіне қамқор ... ғана ... ... ... оны ... мемлекеттің биік борышы,
абыройлы міндеі екені даусыз деп Ж.М. ... ... ... ... музыкалық тәрбие жүргізу мүмкіндіктері ... ... ... ... [43] ... ... ... мағынасына
ену үшін, тәрбие дегеніміз не деген сұраққа жауап берсек.
Тәрбие – жастарды әлеуметтік өмірге және ... ... ... ... тәжірибені үйрету процесі. Жаңа ұрпақты өмірге, еңбекке
дайындау арқылы қоғамның алға ... ... ... ... ... ... өмірге және өнімді еңбекке дайындау мақсатын көздеп,
жаңа ұрпаққа қоғамдық-тарихи тәжірибені беру процесі. ... ... ... ... ... ... қоғамдағы құбылыс ретінде барлық
тәрбие салаларын, атап ... ... ... ... ... ... ... мәдениет ошақтарын, оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... Тәрбие ұрпақ пен
ұрпақты байланыстыратын дәнекер болып табылады. Сонау ... ... ... ... ... осы ... ... тарау арқылы бізге
жетіп отыр. Соның бірі, Батыс еуропаның ағылшын философы Джон Локк (1632 ... ... ... ... деген еңбегінде тәрбиенің психологиялық
негіздеріне, адамгершілік тәрбиесіне көбірек көңіл бөлді. Ол ... ... ... ... Ал, Францияда Жан-Жак Руссо (1712 – 1778) баланы
табиғат арқылы, табиғаттай жетілдіре тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ... таяқ тәртібіне қарсы «еркін тәрбие» ... ... ... ... ... Шоқан
Шыңғысұлы Уәлиханов (1835 – 1865) атын атап ... ... ... ... ісін ... ... құрып, оқу-білімнің табиғат
сырларын ашуға ... ... ... ... ... мәдениетті
елдермен терезесі тең болуын аңсады. Осылайша, «Тек ақиқат ... ... ... туғызбайды, ол өмірді бағалауға үйретеді» деді Шоқан. ... ... ... ... (1873 – 1937) мол мұра қалдырды.
А. Байтұрсынов бүкіл саналы өмірін қазақ қоғамында білім-ғылымының ... ... ... ... кемелденуіне арнады. Ол ауыл
мектебінде, семинарияларда бала оқытты, оқу-тәрбие ... ... көп ... мен ... ... дамуына ықпалын қарастырар болсақ, М.
Жағыпарованың «...Жеке ... ... – бұл ішкі және ... басқарылатын,
басқарылмайтын және факторлардың ықпалымен жеке адамның қалыптасып жетілу
процесі. Жеке адамның дамуы мен ... ... ... жүргізілетін
тәрбие және оқыту шешуші рөл атқарады...» [44] деп атап өткендей, оқыту
процесінде ... үш ... ... ... ... ... орындалады.
Білім беру міндетінде қарым-қатынас оқытушының оқушылармен шынайы
психологиялық қарым-қатынасын, олардың қажетті мотивациясын ... ... пен ... ... ... ... ... етеді.
Тәрбиелеу – қарым-қатынас міндетінің көмегімен тәрбиелеушілік және
педагогикалық қатынасты және бала мен ... ... ... орнату, тұлғаның танымдық бағыттылығы оқушы ұжымымен жеке
тұлғалық қарым-қатынасты қалыптастыру. Әрине, ... ... оқу ... ... әсер ... ... қарым-қатынас арқылы психологиялық мәселелерді
шешу, өз бетінше оқу мен тұлғаның ... ... ... Осы ... ... ... ... мектептердегі
оқытушылар келесі мүмкіндіктер:
-қарым-қатынас процесінде тұлға дамуын тежейтін ... ... ... ... ... сенбеушілік, т.б.);
- тәрбиеленушінің индивидуалды психологиялық ерекшеліктерін көрсетуге
мүмкіндік берді;
- тұлғаның негізгі қасиеттерінің қалыптасуымен әлеуметтік психологиялық
дамуы жүзеге асады. [45] ... ... ... ... ... ... ... мен ережелерінен ... ... ... ... ... болады.
Ауылдық-селолық, шалғайдағы жерлерде балаларға музыкалық тәрбие ... ... ... ... арнаулы білімі бар музыка, мамандар жоқтың
қасы. Кең ... ... мен ... баян мен ... ... жоқ шалғайдағы елді мекендер бізде әлі де жетерлік. [46]
А.Қ. Жұбанов ... ... ... ... оның ... ... ... көптеген ой-тұжырымдар жазған, ... ... ... ... ... ... ... қазақтың халық
әндерінің, композиторлардың ән, хор, фортепиано, ... ... ... ... ... баянда ойнап үйрену жинағын ... ... ... ... ... ... жүргізетіндер үшін
бұл үлкен көмек деуге болады. ... бір айта ... ...... ... ауданды жерлерге жетпейтін көрінеді...». [47] ... ... ... ... ... ... ... мұғалімге мүлдем өзге пән мұғалімін жүктеп қояды. Ән ... ... ... ... ... орындардың өзі осындай зорлыққа
барғансын артық әңгімені де айтып керегі жоқ секілді. Музыкалық тәрбие беру
эстетикалық ... ... ... беру саласында оқушылардың эстетикалық , ... ... ... меңгерту міндетін жүзеге асыруда музыка пәнінің
орны ерекше.Музыка ... ... өнер ... ... ... ... адамгершілік эстетикалық мәдениетті, көркемдік талғамды,
шығармашылық ... ... ... ұрпаққа музыкалық тәрбие беруде
,бала бойына рухани байлықты дамытудың аса маңызды саласы –музыкалық ... ... ... ... ... ... музыкалық
мәдениетін қалыптастыру, оны басқару музыкалық ... ... ... ... ... ... музыка өнері арқылы мектеп
оқушыларына ... ... ... ... ... ғылыми-
педагогикаық тұрғыдан негіздеп, ғылыми әдістемелік жағынан қамтамасыз ету
қажет.[48]
Эстетикалық тәрбиенің маңызды ...... ... ... ... ... тәрбие балалардың мүмкіндіктері мен қабілеттерін мақсатты
бағыттап, жүйелі ... ... және ... ... ... ... ... толғаныспен түсіне білуге тәрбиелеу екенін ескерсек,
оның бастауыш сынып оқушылары үшін маңыздылығы арта ... ... ... ... тікелей және кешенді түрде әсер ете отырып,
олардың рухани жан ... ... ... ... ... ... кеңейтуге ролі зор. Музыкалық
тәрбие жүргізу мүмкіндіктеріне адам ... ... әсер ету ... ... ... ... ... қалыптасуына септігін тигізеді. Сондай-ақ музыка адам
жанын ... ... ... есте ... ... зейін қою,
ерік күші сияқты психологиялық ... ... ... ... ... де ... ... мен музыкалық іс-әрекеттер жан-
жақты әсерін тигізеді. Оқушылардың өнерге құштарлығы мен қабілетін дамытуда
эстетикалық тәрбиенің жүйелі жолға ... ... ... ... тәрбие өнер құралдарымен (музыкада – дыбыс, суретте – бояу,
әдебиетте – сөз) ... ... ... ... ... дүниетанымын
кеңейтіп, өмір шындығын, әсемдікті сезіне білу қабілетін дамытуға ... әсер ... ... ... шығарманың жазылу сапасына,
қоршаған әлеуметтік жағдайға, оқушының ... ... ... ... ... ... – оның қабылдауға қолайлы әрі
түсінікті болып келуімен өлшенеді.
2. ... ...... ... ... ... ... мүмкіндік. Мысалы: қалада ... ... ... ... мен театрға баруға мүмкіндігі мол, ал ауыл
балаларында мұндай мүмкіндік көп бола ... ... ... жедел,
күрт даму ( акселерация) кезеңінде оқушылардың музыкалық талғамы мен ой
өрісі әлдеқайда ... ... ... ... ... ... ... тұратын концерттер мен ауыл оқушыларынан құралған ансамбль,
театр көріністерімен ғана шектеледі. Әйтсе де, шағын ... ... өз орны бар. ... ... ... ... мүмкнідіктері шағын
жинақталған мектептерде жүргізіліп отырады, ... ... ... аз
болып тұратыны анық. [49]
Ахмет Жқбанов: Осы ... ... ... ... ... жатқан халық университетері, ... ... ... ... және басқа шаралар игілікті бастамалар. ... ... ... ... ... ... үйірмелеріне көп
көңіл бөлмей болмайды, [50] - дей келе қазіргі ... ... ... ... үйлері салынып, жұмыс жасап жатқанымен, ... мәні бар ... аз ... ... Ол үшін ... ... ... жасалынуы қажет. Мектеп балаларымен, оқушылардың ата-аналарымен,
мұғалімдердің қатысуымен ... ... ... ауыл ... етіп ... ... ... дамытып, музыкалық тәрбие
беретін кружоктар ашып, мәдениетпен сабақтастырып өркендету керек. Шағын
жинақталған ... ... ... ... ... алып ... ... ол – мұғалім. Тәрбие беруді ұйымдастыруы, фантазиясының
кеңдігі, құзіреттілігінің биік ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру үшін қарым-қатынас жасауға қажетті
мұғалімнің бойындағы мәдени қасиеттері болуы шарт. ... ... ... ... бере ... өз ... ... ерекше педагогикалық қасиеттерді қалыптастыруы керек. Мұғалімге:
музыка пәніне бейімділік, балалармен жұмыс ... ... ... ... ... нәрсесі және мұғалім мамандығын таңдай
алудағы айқындаушы нәрсе балаларға ... ... т.б. ... аса
қажетті. Шалғайдағы мектептерде ... ... ... мен ... ... ... онда ... ұшырайды. Мәдениеттің
прагматикалық және руханилық бөліктерінің арасында ... ... Ал, ... ... мәдениетті жасау мен дамытуда өз үлесін ... ... ... ... жинақталған мектептерде музыкалық тәрбие жүргізу
мүмкіндіктерін дамыту сапалары қарым-қатынас, яғни ... мен ... ... жүріп отырады. Осы тұста, Б.Б. Айсмонтастың қарым-
қатынасқа қажетті мұғалімнің мәдени, оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... тез тіл табысып
қарым-қатынас жасай білу сапасы;
- эмпатиялық-эмоционалдық қабілетпен адамдарды түсіне білу сапасы;
- икемді, шұғыл шығармашылық ... ... ... ... тез және ... ... жеке ... байланысты сөйлеу мәнерін өзгерте білу сапасы;
- қарым-қатынаста кері байланысты түсіну және қолдана білу ... ... ... білу және ... ... ... мен
тұлғасын, дауыс ырғағын сезімін, ойлау әрекетін басқар білу сапасы;
- ... ... ... ... педагогикалық жағдаятты болжау
сапасы;
- жақсы вербалды қабілеттерге: мәдениет, дамыған тіл байлығы, бай
лексикалық қор, дұрыс әдіс-тәсілді таңдау сапасы;
- күйзелісті ... ... ... ... сөйлеу – ұстаздың музыкалық тәрбие берудегі
қабілеттілік сапалары деп көрсетуге болады. [51]
Көрнекті психолог Б.М. Теплов: Музыка жаңа ... мен ... ... ... ... игерілген білімді эмоциялық жағынан толықтырып, ... ... ... ... ... - дей ... ... адамның
көңіл-күйіне қатысты орнын анықтаған. Сонымен қатар белгілі ... А.В. ... ... ... .... әлемдегі ең бай халық
болып есептелуі тиіс, оның ... ... мен ой ... ... ... түр ... ... үлкен интеллектуальды дарындылығын
байқатады» десе, Б.В. ... ... ... ... ... ... ... айқындығымен және көркем шынайылығымен
баурап алады.... Оларда қазақ ... ... өмір ... де, ... ... ... отырған философиялық ой-тұжырымдары да аса нәзік
лирикалық ... де өмір ... ... ... ... Бұл әуенде көптеген ұрпақтардың парасаты мен ... ... ... - деп ... ... Осы айтылған
фактілер мен ой-тұжырымдарға сүйене келе, музыкалық тәрбиенің балалардың
мәдениетті де, ... ... ... ... ықпалы шексіз.
Сондықтан музыкалық тәрбие шағын жинақталған мектептердегі ... ... ... ... ... құдіреттілігі күшті және
тәрбиелік мәні зор. ... ... ... ... ... педагог
В.А. Сухомлинский: Сабақ жас өспірімдердің интеллектуальды өміріне құр ғана
сабақ болып қоймас үшін, ол ... болу ... ... қол ... ... жас өспірімдер үшін рухани өмірдің тілеген ошағына, ... ... ... иесі мен ... кітап – мәдениеттің баға жетпес
қазынасына ... - ... ... ... мектептерде музыка
мұғалімінің музыкалық тәрбие ... ... ... ... ... ... оның өз ... мәнін жете
түсінуде, оқушыларға ... ... ... ... ... ... қалыптастырады, дүниетанымын дамытады, қоғамға, еңбекке, өмірге
тәрбиелейді.
4 Бөлім. Ауылдық шағын жинақталған мектептерде музыкалық ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің
маңызды бөлігі сыныптан тыс мезгілде тәрбие беру. Жастарға ... ... ... ... ... қатар сабақтан тыс ... ... ... ... ... мектеп жанындағы
оқушылардың хоры, оркестрі, музыка сауатын ... ... жеке ... ойнауды үйрететін пианино, домбыра, қобыз, баян, аккордеон, саз
сырнай, шаң қобыз, т.б. үйрететін үйірмелердің маңызы өте ... ... ... тәрбие аптасына бiр сабақтың шеңберлерімен
шектеліп қалмауы керек.Сыныптан тыс музыкалық жұмыс музыка ... ... ... ... күн ... ... жоспарланып, топтарды
жұмысымен тығыз байлануы керек. Мектеп оқушылары өздері ... ... тыс ... ... айналысуы арқылы өз мүмкіншілігін ашады.
Мұғалiм, қызығушылық танытқан оқушылармен жұмыс жасай ... ... ... ... қойып,белсендiлiкжәне шығармашылық дербестiгін
қалыптастыруға мүдделi.
Музыка бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырғанда келесі ережелер
беріледі: сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... тәрбиесiне, олардың музыкалық талғамы
және мүдделерінің қалыптасуы керек; ... ... ... кең қолдану
барысында қызығушылығын оятып, көркем ... ... ... ... ... қабiлеттiлiктерiн арттыруға мүмкiндiк
туғызады; оқушылардың бойында ағартушылық жұмысқа талпынысты ... ... ... ... ... ... жұмыстың жетiстiгi балалар қаншалықты
музыкалық қызметтiң әр түрлi түрлерiн меңгергендігінде және оны ... ... ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары, құрдастары әсер етеді
және осыны жадымыздан шығармаған абзал.
Музыкалық үйірмелер. Хор ... ... жас ... ... кiшi мектеп оқушылары(I—IV сыныптар) және жас өспiрiмдер(V—
VIII сыныптар). V—VI және VII—VIII сыныптардың оқушыларынан құрылған ... ... ... ... де ... ... музыка
мұғалімінің пікірінше шағын жинақталған мектептерде ән салумен ... ... ... ... ... ... ән айтуға тілек
білдіргендерге де қарсы ... ... ... көрсетілгендей,
әрбір дені сау баланың музыкалық ... ... ... ... ән
салатын дауыс қалыптастыруға, балалардың табандылығы және ұмтылысы арқылы
жақсы нәтижелерге жетуге болады.
Хорға, әдетте, 40—50 ... ... Ал, ... шағын
жинақталған жерлерде бұл үйірменің құрамы 40 – 50 ... ... саны әр ... бола ... бірақ 25 – 30 оқушыдан кем болмауы
және 70 – 80 адамнан аспағаны дұрыс. ... ... ... көп ... ... тудырып, әр баламен жеке жұмыс жасауына ықпал етеді.
Үйірменің ... ... ... жас ... ... болады.
Кіші топ хорымен 45 минуттан аспайтын уақыт аралығында ... екі ... ... бір ... уақыты үзіліспен екі академиялық
сағатқа созыла алады. Әрбір үйірме жұмысын мұқият жоспарлап,әр ... ... ... өтуге талпыну қажет.
Орта және сегіз жылдық мектептерді төменгі класс оқушыларының хорын
жеке ... ... ... ... ... ... орындайтын
шығармаларының көлемі, мазмұны, орындау шеберлігі, ... ... ... ... үйірмеге жастарына, дауыстарына қарап
іріктеп тартқан жөн болады. Орта ... ... ... сынып оқушыларының
музыкаға қызығушылығы жоғары болады. Көптеген қимылдар ... ... ... ... ... Сол ... бастауыш сынып балаларына
музыкалық тәрбиенің үлкен әсері жүреді.
Музыка мұғаліміне музыкалық ән салу ... мен ... ... үшін әр ... жас ... ... дыбыс механизмінің
ерекшеліктерімен жетік таныс болуы керек. Өйткені, бала ...... ... ететінөте нәзік аппарат. Ескерілетін жәйт, соңғы он
жылдықтарда балалардың дене ... ерте ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде көптеген жаттығулар бар. Жаттығулардың
кейбіреулері дауыс аппаратын ән ... ... ... ... ... ... ... Әр үйірме жұмысында жасалатын, әр сабақта
біртіндеп жаңарып дауыс мәнерінің бір қалыпқа түсуіне көмектеседі,мысалы
артикуляция, тыныс алу, ... таза ... ... ... ... ... ... жасалынып отырады, яғни
шығарманың нақты қиындықтарына байланысты болады.
Хор ... ... ... ... әр ... болады, бірақ
бірліктің қағидасына сәйкес кез келген жағдайда көркемдік және техникалық
қиыншылықтарға қарсы тұра ... ... ... (фортепиано, баян, аккордеон) соңғы он
жылдықтарда кең өріс ... ... ... ... мектептерде музыкалық
тәрбие беру түрлерінің маңызды бөлігі осы аспапта ойнау үйірмесі болды.
Қазіргі уақытта, ... ... ... ойнауды дұрыс бағытта :
нотаға қарап бірден ойнап ... ... ... ... ... білуді дағдыландырса, кез келген бала аспапты игеріп алады.
Алғашқы сабақтан бастап ансамбльдерде ойнауды машықтандыру керек.
Мұғалім ... ... және ... ... ... ... қалыптасуына жетелейді. Мұғалім оқушыларының концерттік қойылымдарын
қадағалап, мектептегі тәрбиелік жиындарға қатысуын, ... ... жеке ... ... ... ... өнерлі
балалар үйірмелерге көптеп тартылады. Сайып келген, музыкалық-ағарту
қызметі жеке ... ... ... ... ... ... жасайды.
Соңғы кездері балалар фольклорлық ансамблі назарға түсіп жүр. Осындай
үйірмелерді құру үшін ... ... ... халық өнерімен таныс
болып, жанрлық және ... ... ... ... етіледі. Халық
әндеріне деген қарым-қатынастың өзі тәрбиелік ... ие. ... ... ... ... ... құрылуы мүмкін. Балалар 6-7
жастан бастап-ақ ... ... ... ... ... ... ... эмоциясын көрсетіп, шығармашылық тұрғысынан дамиды.
Балалар ... ... ... ... ... ... ... музыка тыңдай білуден музыкалық
тәрбие алады.
Фольклорлық ансамбльмен жұмыс жасау мұғалімнен ... ... ... сараптау (анализ) жасауын талап етеді. Сонымен бірге ... ... білу ... ... жинақталған мектептерде рухани мәдениетке
тәрбиелейді.
Музыкалық тәрбиені мектепте сыныптан тыс уақытта жүргізуде ... ... ... ... ... ... ішінде, ұлт аспаптар
оркестрі немесе ансамбльдері. Оркестрдің әрбір аспабы тембрлік, техникалық
және көркемдік жағынан ... ... ... ... ... де ... Оркестрдің мүмкіндігіне қарай, техникалық шеберлігіне бой
ұсына отырып репертуар ... ... ... оңай ... ... әндері, билерінің өңделген нұсқалары, сонымен қатар кеңес
композиторларының белгілі әндері ... ... ... ... ... махаббатын оятады.
Шағын жинақталған мектептердегі сыныптан тыс жұмыстардың бірі вокалды-
аспаптық ансамбльдер ұйымдастыру.
Жасөспірімдердің вокалды-аспаптық ансамбльдерге қызығушылығы ... ... Ең ... ... ... өзін ... заман
адамы» деп құрдастарының алдында ерекшелену мақсатында. Сонымен ... ... ... ... қабылданып, сыртқы келбетімен
дараланып тұрады. Қазіргі жасөспірімдерді аспапта ойнау ғана қызықтырып,
шығарманың көркемдік ... ... ... ... деп ... мен жасөспірімдердің талғамы төмендеп, ... тек ... ... шектеліп қалады. Осылайша, дыбыс эффектілерінен
музыканың бағалы рухани құндылығын жоғалтып, ... ... ... ... кім ... ... театры үйірмесіне оқушылардың кең көлемді бөлігін
қарастырады. Мысалы, опералық спектакльге жеке әншілер, хор, би ... ... ... ... ... ... және
т.б.тартылады. Әр оқушы, спектакльдерге қатысуы арқылы ... ... және ... ... ісімен айналысады.
Мұғалімге, ең алдымен қойылымға балалар ... ... ... ол ... ... қызықтыратын және мүмкіндіктеріне сай келуі
тиіс. Спектакль таңдалынып алынғаннан кейін, ... ... ... етіп ... ... ... ... айтып беріп, балалардың
назарын кейіпкерлердің музыкалық характерін ұғындырып, түсіндіріп береді.
Мұғалімнің спектакльді дайындау барысындағы міндетті ... ... Әр ... ... ... дуэттер дайындайды, би
номерлерін және барлығын біріктіріп ... ... ... ... өздері орындаса, онда орындаушылардың
үйлесімділігіне көп көңіл ... ... ... көркемдік характерін
жеткізу үшін режиссуралық негізін жақсы игеруі қажет. Кейіпкеріне еніп, өз
кейіпкерін таныған оқушы тіпті қиын ... де ... ... ... мүмкін.
Жұмыстың соғңы бөлімдерінің дайындығы кезінде көреремендер назарына
афишалар ұсынылады. Спектакльге дайындық, сөзсіз ... ... ... ... ... ... етеді. Дегенмен, қойылымның сәтті
шығуы көреремендерді ғана емес ... ... ... ... да ... бір ... ... Осы тұста музыкалық тәрбие
жүргізудің қайнар ошағы болып қалыптасады.
Балалар келесі опералық ... ... ... ... ... ... ... ауқымды тәрбие жұмысының ордасы болуы
мүмкін. Тұрақты ... ... ... ... мен ... кештері. Мектептегі мейрамдар сыныптан тыс
жұмыстарды ұйымдастырудың бір формасына жатады. Ол ... әр ... ... ... ... ... күні, Республика күні, ... ... ... ... және т.б. ... басқа салалармен
(көркемөнер, әдебиет) байланыса отырып, мерекелік кештің эмоциялық
атмосферасын ... Өнер ... ... ... ... ... ... тұрақтандырады. Осы
мерекелі кештерге белсене ... ... ... ... ... ... беріп, бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлық
мәдениетінқалыптастыруға жол сілтейді.
Кесте 3. Бастауыш ... ... ... мәдениетін тәрбиелеуде
сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың жүйелік сипаты [52]
«Ауыл мектебі-оқушыға білім беретін орын ғана емес, ... ... ... қан жүгіртетін, рухани өсуіне ықпал ететін ортасы» және «бұл
ауыл аумағында орналасқан жалпы білім беру, ... ... ... ... ... ... ортасы, ұлттық құрылымы әр
түрлі, оқушылардың білім және еңбек дайындығының ерекше ... ... ... білім талаптарын қанағаттандыруға тырысады» - дей келе,
ауыл мектебінің қалалық мектептермен ... ауыл ... ... ... ... мен ... ... ерекшеленеді. Осы анықтамаларға сүйеніп, Ә.Т. Өтебаева келесі
анықтаманы ... Ауыл ... ... – жас ... ... жан-
жақты дамытып, оларға қазіргі заман талабына сай білім беру және ... ... мол ... ... ... ... тәрбиелеу орталығы. [53]
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмысымызды қорыта келе біз мынандай нәтижелерге жеттік:
1. ... ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізудің тарихи-теориялық аспектілерін қарап, таныстық. Негізгі бөлімнің
алғашқы ... ... ... мектептердің қалыптасу тарихымен
танысып, теориялық аспектілері сараланды. Сонымен қатар, ... ... ... жинақталған мектептерде музыкалық тәрбие жұмыстарын
жүргізудің мүмкіндіктері ұсынылды. Шағын жинақталған ... ... ... мүмкіндіктері келесі кезектегідей:
- мектеп оқушыларына музыкалық тәбиенің ғылыми –педагогикалық және
әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... негізінде музыкалық тәрбиенің тиімді
көрсеткіштері мен ... ... оқу ... ... ... ... музыка өнері арқылы музыкалық-
педагогикалық шарттарын белгілеп беру;
- музыкалық тәрбие ... ... ... өткізіліп, ғылыми -әдістемелік ұсыныстар берілуі керек. Сонда
ғана шағын ... ... ... ... ... ... арта түседі.
3. Шағын ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
|1. |Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы, 1-бап, 23 тармақ. ... ... М.Х. ... теории и воспитания – Алматы, 1989. – 56 с. |
|3. |Керимов Л.К. Қиын ... ... ... ... |
| ... негіздері. Алматы, 1994. – 75 с. ... ... Э.И. ... воспитание личности: вопросы теории, |
| ... ...... ... 1999. – 54 с. ... |Королев Ф.Ф. Очерки по истории советской школы и педагогики 1917-1920|
| |г. ... ... 1958. – 47. ... |Медынский Е.Н. История педагогики. Москва, Учпедгиз, 1947. – с 42 ... ... И.О. ... ... ... ... в Таджикской ССР |
| |(1917-1967 г.г.). Душанбе, 1965. – с 37. ... ... Ф.Г. ... и ... прогресс – Москва, 1983. – с 39. |
|9. |Равкин З.И. Советская школа в период восстановления народного |
| ... ... г.г. ... 1959. – с 46. ... ... А.Ф. К ... ... советскойшколы (первые шаги по |
| ... ... ... ... г.г.). ... школа, № |
| |6, 1947. 8 с 16. ... ... Э.Г. ... ... ... дня – Москва, 1981. – с 54. |
|12. |Жильцов П.А. Воспитательная ... в ... ...... 1980. |
| |– с 52. ... ... А.Е. Труд и ... учителя. – Москва, 1985. – с 61. ... ... Г.Ф. ... ... ... в ... |
| |начальной школе. Москва, Педагогика, 1980. – с 52. ... ... В.А. ... ... Москва, 1984. – с 64. |
|16. |Жбанкова Н.С. Учитель на селе. Москва, 1981. – с 63. ... ... А.П. ... ... ... на ... в ... |
| ... ... ... 1981. – с 26. ... ... Д.С. Единый учебно-воспитательный комплекс. Москва, 1972. –|
| |с 45. ... ... А. ... ... ... ... ... мен |
| ... ... 1985. – 89 б. ... ... Ш.К. ... білім беретін қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие |
| |үрдісінің дамуы (1980-2000 ж.ж.) Автореферат. пед. ғыл. ... |
| ... ... Ы. ... атындағы Қазақ білім академиясы, |
| |2003. - 11 б. ... ... Қ.Б. ... жоғары педагогикалық білім берудің |
| ... ... ... ... кабинеті, 1996. – 80 б. ... ... К.Н. ... школа-крупный план. Учитель Казахстана |
| |– 2001. № 24 – 5 с. ... ... А.И. О ... ... ... |
| ... «Малокомплектная сельская школа». Атырау, 1998. – 6 с. |
|24. |Әділғазинов Г.З. ... ... ... к ... процессом |
| |обучения в малокомплектной школе (диссертация на соискание ученой |
| ... ... ... ... ... 1994. – 14 с. ... ... З.А. Совершенствование работы малокомплетных сельских |
| ... ... 1987. – 35 с. ... ... Ә. ... ... ... мектептердің әлеуметтік|
| |тарихи даму үрдісі.//Білім беру жүйесіндегі этнопедагогика – 2008. №6|
| |– 24 б. ... ... С.Г. ... ... ... образования. М., |
| |1924. – с 63. ... ... ... ... 1930. – б 80 ... ... Г.Қ. ... ... ... ... ... |
| |дамуы,(1930-1960жж.): Педагогика ғылымд. канд.ғылыми дәрежесiн алу |
| |үшiн ... или ... А.С. ... идеи и |
| ... ... И. ... ... ... ... |– с 22-23. ... |Константинов Н.А., Медынский Е.Н. Очерки по истории советской школы |
| |РСФСР за 30 лет, ... 1948. – с 64. ... ... ... ... 334 қор,4 ... іс, 51 п. ... |Сембаев А.И. Қазақ кеңес мектебінің тарихының очерктері. Алматы, |
| |1958. – 87 б. ... ... ... ... ... 1972. – ... ... ... Г.Қ. ... ... ... комплектiлi мектептердiң |
| |дамуы,(1930-1960жж.). ... 2006. – 48 б. ... ... З.Б. ... ... оқушыларының мінез-құлық мәдениетін |
| ... ... тыс ... ... педагогикалық |
| |шарттары. Шымкент,2009. – 3 б. ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... Ә. ... ... жинақталған мектептердің әлеуметтік|
| |тарихи даму үдерісі. // Білім беру жүйесіндегі этнопедагогика – 2008.|
| |№6 – 29 б. ... ... Т.Т. ... ... ... мәселелері және оны шешу |
| ... беру ... ... ... – 2009 ... |мамыр) – 14 б. ... ... Н.Е. ... МКШ и Пути их ... ... ... – |
| |2011. №3 – с.16 ... |Залғаринова А.И. Шағын жинақталған мектеп: проблемалар және |
| ... – 2011. №3 – 21 б. ... ... Ж.М. Музыкалық тәрбие берудің маңызы мен міндеттері.//Отбасы |
| |және балабақша – 2007. №6 – 8-9 б. ... ... М. ... ... және ... ... ... |
| ... ... ... және ... басылым)|
| |– 2011. №4 – 25 б. ... ... Ж.Р., ... Н.С. ... мен құндылықтардың тұлға |
| ... ... ...... |
| |2011. – 56 б. ... |Байділдаев Ө. Эстетикалық тәрбиені де ұмытпайық.//Музыкальное |
| ... в ... ...... 2007. – 106 б. ... ... А.Қ. ... тәрбиенің басты саласы.//Ән-күй сапары. – |
| ... ... 1976. – 318-321 б. ... ... Ж.М. Музыкалық тәрбие берудің маңызы мен міндеттері.//Отбасы |
| |және балабақша – 2007. №6 – 8-9 б. ... ... П., ... А. ... ... берудің негізгі |
| ... ... ... ... беру ... – |
| ... Рауан, 1996. – 3-4 б. ... ... А.Қ. жас ... ... ... ... сапары. –|
| |Алматы, Ғылым, 1976. – 424 б. ... ... Ж.Р., ... Н.С. ... ... қажетті |
| ... ... ... ... ... |
| |педагогикасы. – Алматы, 2011. – 56 б. ... ... З.Б. ... ... ... мінез-құлық мәдениетін |
| |тәрбиелеуде сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың педагогикалық |
| ... ... 2009. – 12 б. ... ... Ә.Т. Ауыл мектебі оқушыларын рухани-адамгершілікке |
| ... ... ... ... 2007. – 9 б. ... ... оқушыларының мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеуде сыныптан тыс
жұмыстарды ұйымдастырудың жүйелік сипаты
Тұрғылықты мекен жайы бойынша оқушылар ұйымын ұйымдастыру
Мақсаты: Оқушының саналы тәртібі мен ... ... ... ... ... ... мен ... кеңейту, еңбек
сүйгіштікке, ізгілікке, мейірімділікке тәрбиелеу, адамгершілік құнды
қасиеттерін дамыту.
Тәрбие процесін ұйымдастырудың ... тыс ... ... жайы бойынша оқушылар ұйымын ұйымдастыру
- Клуб
- Үйдің ауласы
- Тұрғылықты көшелер ауласы
- Серуен
- Үйірме
- Еңбек практикасы

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан топырақтарының экологиясы74 бет
Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді ұйымдастыру43 бет
Шағын комплектілі мектептердегі тәрбие мәселелері6 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
Абай шығармаларының тәрбиелік мәні30 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбайұлының өлеңдерінің тәрбиелік мәні8 бет
Абайдың қара сөздері және оның тәрбиелік мәні65 бет
Адам саудасы және онымен күресудің өзекті мәселелері40 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь