Казкоммерцбанктегі жүргізілетін қызметтер

Кіріспе.

І. Қазақстан Республикасының банк жүйесінің қазіргі кездегі дамуы.
1.1.Банкілік қызмет анықтамасы және оның банкілік істен айырмашылығы.
1.2. Қазақстан Республикасының қызметі нарығының даму болашағы.
1.3. Банк қызметін пруденциялды реттеу.

ІІ. Казкоммерцбанктегі жүргізілетін қызметтер.Тәжірибелік жұмыстың нәтижесі .
2.1. Казкоммерцбанктің шоттар бойынша операциялары
2.2. Казкоммерцбанктің депозит түрлері
2.3. Казкоммерцбанктің несие беру қызметтері

ІІІ. Банк қызметін басқарудағы банктік тәуекелдердің мәні.
3.1. Банктің қаржылық қызметін бағалау.
3.2. Банк қызметін автоматтандырудың ерекшеліктері.

ІV. Қазіргі кездегі төлем жүйелерінің атқаратын ролі.
4.1.Төлем жүйесінің төлем карточкалар арқылы жұмыс жасауының экономикалық аспектілері.
4.2. Төлем жүйелерінің түрлері және қатысушылары.
4.3. Дамудың жаңа бағытындағы төлем жүйесінің қосымша қызметтері.
4.4. Банктің электрондық қызметі.

Қортынды.
Қосымша мәліметтер
Қолданылған әдебиеттер.
        
        Жоспар
Кіріспе.
І. Қазақстан Республикасының банк жүйесінің қазіргі кездегі дамуы.
1.1.Банкілік қызмет анықтамасы және оның банкілік істен
айырмашылығы.
1.2. Қазақстан ... ... ... даму ... Банк қызметін пруденциялды реттеу.
ІІ. Казкоммерцбанктегі жүргізілетін қызметтер.Тәжірибелік жұмыстың нәтижесі
.
2.1. Казкоммерцбанктің шоттар ... ... ... ... түрлері
2.3. Казкоммерцбанктің несие беру қызметтері
ІІІ. Банк қызметін басқарудағы банктік тәуекелдердің мәні.
3.1. ... ... ... бағалау.
3.2. Банк қызметін автоматтандырудың ерекшеліктері.
ІV. Қазіргі кездегі төлем жүйелерінің атқаратын ролі.
4.1.Төлем жүйесінің төлем карточкалар арқылы жұмыс жасауының
экономикалық аспектілері.
4.2. ... ... ... және ... ... жаңа ... ... жүйесінің қосымша қызметтері.
4.4. Банктің электрондық қызметі.
Қортынды.
Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Ежелгі ғасырлар тарихы кейінгі ... ... ... пайда болғаны
туралы ғана емес, сондай-ақ олардың ... ... ... да ... ... қалдырмаған секілді. Әр ғалымдардың пікірі әр
түрлі. Кейбір ғалымдардың пікірінше банк капитализмнің мануфактура ... ... ... ... одан ерте ... ... тұсында пайда
болды делінген. Олар феодалдық ... ... ... төлемдегі
делдалдық қызметінің қажеттігінен пайда болғандығын тілге тиек ... ... сөзі ... - деген ағылшын тілінен аударғанда «айырбас столы»
дегенді білдіреді. Бұл «айырбас ... ... ... ... ... ... оның ... ерекшелігімен анықталады. Бұл
қызметтің нәтижесі банктік өнімдер жасау болып табылады. ... ... ... қаражатын құру;
- қызмет көрсету.
Төлем қаражатын құру экономика деңгейінде тұтасымен көрініс ... ... ... ... ... ... бір өнімнің екінші
өнімге айырбастау нысанымен өндірілмей, алып-сатар нысанында ... ... ... өз ... ... ... ... өзінің өнімін
сатқаннан кейін ғана, өзіне қажетті тауарды ... ... ... ... ... ... үшін ... төлем қаражаты ретінде ақша
қажет. ... ... ... ... ... еңбек айырбасы
болмауы да мүмкін. Банк Ұлттық банктің беті ретінде, айналысқа қажетті ақша
шығарады.Екінші ... ... ... ... ... қызмет болып
табылады.
Банктік мекемелердің қызметі сан алуан. ... ... ... ... операциялармен айналысады. Банктер арқылы халық шаруашылығын
қаржыландыру, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, кей ... ... мен ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстандық банктер әлемдік банк жүйесінің ... ... өз ... ... банк ... ... ... орай
бұрынғы дәстүрлі банк қызметтерімен қатар жаңа ... ... Жаңа ... ... ... электронды есеп
айырысулар /банкаралық/, интернет желісіндегі қаржы нарығы жайлы білім ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер,
валюталық операциялар, басқа да қызметтер, соның ішінде ... қор және т.б. ... ... осы ... ... ... ... өтетінім ол, банктің
жаңа өнімдері және қызметтері.
Дипломдық жұмыс кіріспеден басталады. Содан ... төрт ... ... ... мен ... ... ... тарауда, Қазақстан Республикасының банк жүйесінің қазіргі
кездегі дамуы қарастырылған. Әр тараудың ... ... бар. ... ... істен айырмашылығы, Қазақстан республикасының даму
болашағы, банк қызметін пруденциалды реттеу қарастырылған.
Екінші тарауда, ... ... ... ... ... ... ... операцияларын қарастырдым. Депозиттік
операциялар, несиелік ... ... ... ... жүргізілетін
операцияларын қарастырдым.
Үшінші тарауда, банк қызметін басқарудағы банк тәуекелдерінің мәні
жайлы ... ... ... ... ... бағалау, банктің қызметін
автоматтандырудың ерекшеліктерін ... ... ... ... ... төлем жүйесінің төлем карточкалары
арқылы атқаратын ролі. Дамудың жаңа бағытындағы төлем жүйесінің ... ... ... ... ақша ... және ... ... ескере отырып, банкілердегі
есеп айырысу қызметтерінің модельдерін жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар
қарастырылған.
І. ҚР банк жүйесінің қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... және оның ... ... ... Республикасының қазіргі банк жүйесінің құрылуы 1990 ... ... ... ... ... ... және ... туралы» заңнан бастау алады.
Қазақстанда бүгінгі күні 42 екінші деңгейдегі банк , оның ... ... ... ... ... ... істейді.(1-кесте)
ҚР-дағы екінші деңгейдегі банктердің динамикасы
| ... ... ... |
|Екінші деңгейдегі |38 |34 |34 |42 ... ... | | | | ... ... |14 |15 |14 |16 ... | | | | ... банк |2 |1 |1 |2 ... ... көшу ... ... 4 банк ... ... топқа енгізілді, 12-сі бағдарлама талаптарын орындаған болып
танылды. ҚР банк ... ... ... ... банкі,
Казкоммерцбанк, еліміздің халықты сақтандыру банкі табылады.
Банктер санының азаюына қарамастан оларды кпиталдандырудың өсу ... ... 2 ... ... ... ... ... капитал 2002
жылғы наурыздың аяғында 1,8 есе 128,3 ... ... ... ... ... кеңестік ауқымда ең жоғарғы капиталдандырылған ... ... ... ... ... – 20 млн. АҚШ ... міндеттемелері жеткілікті жылдам қарқынмен өсуде,бұл
негізінде банктік секторға ішкі ... ... ақша ... негізделген.
Тек қана соңғы жылда (2001 жылғы сәуірден бастап 2002 жылғы наурызды қоса
алғанда) банктер ... ... ... ... депозиттерінің
үлес салмағы 22,7 % -тен 29,3 % -ке дейін өсті. ... ... ... банк ... ... салымдарының үлесі 2 есеге жуық өсті, бұл
банктік институттарға халықтың ... ... ... ... ... ... өсуі олардың активтерінің жылдам
көбеюіне мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта банктік жүйе ... ... ... (5,37 ... АҚШ долл.) жетті. Осылайша, бір қазақстандық
банкке – 128 млн. АҚШ долларына жуық.
Банктер ... ... ... ... ... ... уақытта банктердің барлық активтерінің 60% -нен астамы экономиканы
кредиттеуге ... бұл ... бір жыл ... ... аспаған
болатын. Банктік сектордың жоғары өтімділігін ескере отырып, бұл фактіні оң
бағалаған жөн. ... ... ... банктерінде активтер құрылымындағы
кредиттік портфель де 60-65% шамасында.
Банктер активтерінің және ... ... ... ... Соңғы жылдары банктердің жиынтық ... ... ... ... 70% жуық ... үмітсіз кредиттердің үлесі 2-
2,5% -тен аспайды. Мұндай көрсеткіштердің сақталуы көп жағдайларда орталық
банктің кредиттік портфельдің сапасына ... ... ... ... ... ... сауатты жүргізуіне байланысты.
Оң үрдістердің сақталуы жақын жылдардың ... ... ... ... ... ... және ... стандарттарға
көшуден тұрақты дамудың және халықаралық стандарттарды жетілдірудің жаңа
кезеңіне қадам басатыны туралы тұжырым жасауымызға мүмкіндік ... үшін ең ... ... ... оның ... банктердің
қызметін мемлекеттік реттеу жүйесін жолға қоюдың ... зор. ... ... ... қаржылық рынокқа барлық ... бір ғана ... ... ... ... ... таңдап алды.
Осыған байланысты өткен жылдың ортасында ... ... ... ... ... ... ... ұлттық комиссияның
қызметі біріктірілді. Осы кезеңнің өзінде жинақтаушы зейнетақы қорларының
қызметін реттеу функциясы да ... ... ... ... ... қаржылық секторға қатысушыларды қадағалауды Ұлттық банктің ... ... ... ... ... қызмет көрсетуді мемлекеттік реттеу және
қадағалау туралы заңның жобасы әзірленді. Осы ... ... ... ... қадағалау агенттігі бөлек құрылады. Егер жаңа агенттіктің
қарамағына Ұлттық Банктің қаржы институттарын ... және ... ... ... ... ... ... Банк те барлық дамыған
елдердің орталық банктері сияқты тек қана класикалық қызметтерді орындайтын
болады (ақша-кредиттік және ... ... ... ... ... төлем балансын қалыптастыру және болжау және т.б.).
Қазақстан бұл әдісті кездейсоқ таңдап алмағанын атап ... ... ... ... ... ... Германия, Канада, Автралия,
Бельгия сияқты дамыған мемлекеттерде және өтпелі экономикасы бар ... ... ... ... ... ... секторды реттеудің осындай
жүйесі табысты жұмыс істеп жатыр. Мұндай схема қаржылық секторды дамыту,
қаржылық құралдарды жетілдіру және ... ... ... сапасын
жақсарту үшін неғұрлым тиімді.
Бұдан әрі қаржылық рынокта банктік институттарды шоғырландыру және
ірілендіру, ... ... ... ... ... ... ... енгізу үрдісі күшейе түседі. Сондықтан да Ұлттық Банк
Банктерді қадағалау жөніндегі ... ... ... ... ... сәйкес және қаржылық ... ... ... ... ... бойынша ағымдағы қадағалауды
жетілдіру шараларын жетілдіру бойынша ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға көшу бағдарламасын орындауына
барынша қатаң талаптар қойылады. Банкт2003 жылғы 1 сәуірге дейінгі мерзімде
Ұлттық ... ... ... ... сай ... ... бірінің тәуекелдерді басқару жүйесін бағалауы мен ... ... ... ... ... ... жүйесін тұрақты дамыту үшін рыноктан ... ... ... ... кетуіне қол жеткізу және өз ісіне адал әрі ... ... ... ... ... Сондықтан қадағалау үрдісі
шеңберінде банктердің қаржылық жағдайының ... мен ... ... ... ... алу шараларын жедел қабылдау
мәселелеріне ерекше назар аударылатын болады. Бұл банктердің жоғары ... ... ... және ... ... ... шынайы
бәсекелестікті дамытуды қамтамассыз етуге мүмкіндік ... және ... ... ... секторға сенімін
арттыру мақсатында банктер жұмысының неғұрлым ... ... ... ... ... банктерде ақша тазартуды жүзеге асыруға және
көлеңкелі капиталдың банктік жүйе арқылы өткізілуіне бөгет жасайтын ... ... ... ... ... болады.
Сонымен қатар алдағы уақытта банктердің экономиканы кредиттеуін күшейте
түсетін түрлі тетіктерге жағдай жасау және оны ... ... ... болады. Мұндай жағдайда банктердің экономиканың басым салаларын
кредиттеуін ынталандыру және қаржылық ... оның ... ... ... ... ... ... бар. Ипотекалық кредиттеу және
құрылыс жинақ ақшасы жүйесін дамыту да сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің қажетті заңдық
негізі қаланғандықтан құрылыс жинақ ... ... ... және ... ақшасы жүйесін еліміздің түрлі аймақтарында іске қосуды тездеткен
орынды.
Банктердің көрсететін қызметтерінің ... ... ... ... ... ... бөлшек саудада операцияларды
айқындылығын арттыру ... ... ... ... құру және ... ... процессинг орталығының жұмыс істеуін қамтамассыз
ету жөніндегі жұмыстар жалғаса түседі. Төлем ... осы ... ... ... ... ... сервистің деңгейін
арттыра, төлем карточкаларын шығаруға қызмет байланысты қызмет тарифін
азайта, төлем ... ... ... жасалатын төлемді өңдеуге
жұмсалатын уақытша шығындарды барынша азайта алады. ... емес ... ... ... ... және ... ... кез келген жерде
пайдалануына, олай болса, қолма-қол жасалмайтын төлем көлемінің артуына жол
ашады.
Әлемдік ... ... ... қаржылық сектордың қызмет
көрсетуі халықтың барлық жіктері мен ... ... ... ... ... ... ұсақ клиенттермен жұмыс істейтін қаржы институттары желілерінің
кеңейтілуі елдегі бүкіл даму және ілгерілеу дәрежесін ... ... емес ... ... ... үшін қалыпты жағдайлар жасалады. Ең
алдымен, кредиттік серіктестік және микрокредиттік ұйымдар ... ... ... сөз ... ... ... институттардың экономиканың
қаржылық жүйесін дамытудағы ролі аса ... ... ... ... ... ... назарына ілікпеген шағын кәсіпкерлердің негізгі
бөлігіне қызмет көрсетіледі. Бұған қоса, ... ... ... ауыл
тұрғындары үшін қол жетерліктей болуын қамтамассыз ету ... ... ... ... ... ... беруге ниеттенуде.
Соңғы кездері бұқаралық ақпарат құралдарында және ... ... ... жүйесі туралы оң пікірдегі материалдар
жиі кездесуде. Шындығында да бұрынғы кеңестік ауқымда ... ... ... ... ... лайықты. Мұны көптеген қаржылық ұйымдар да, ... ... да ... қол ... ...... қаржылық жүйенің жемісті жұмыс
істеуінің ... ... ... ... ... ... негізгі
бөліктің тұрлаулылығын нығайту, банктік институттарға халықтың сенімін
арттыру және ... ... ... ... үшін ... ... тарапынан қандай шаралардың қабылданатынына
байланысты болмақ.
Осылайша, қаржылық секторды, оның ішінде негізгі ...... ... дамыту мемлекеттің басым міндеттерінің бірі болып қала
бермек. Қаржылық секторды ... ... ... ... өсуді
сақтаудың және елімізде халықтың өмірін жақсартудың маңызды алғышарты ... ... ... ... қызметтің дамуында ел
экономикасы үшін банктердің атқаратын ... өте зор. Қай ... ... өз ... толық көлемде жүзеге асырып отырады. Ал
екінші деңгейдегі банктер өз қызметтерін пайда табу ... ... Бұл ... өз ... ... мен ... жасау арқылы
жүзеге асыратыны белгілі. Енді осы ... ... ... ... ... ... беріп өтейік.
Банкілік қызмет. Банкілік іс. Бұл ұғымдарды қалай түсінуге болады?
Банкілік қызметті екі тұрғыдан ... ... ... ал ... ... ... ... тұрғыдан түсіндіретін
болсақ, Ресей ... О.М. ... ... ... ... анықтамасы ретінде қарапайым субъектілік критерийлер арқылы, яғни
банктің ... ... ... деп ... болады. Банктер
есептесуді жүзеге асырады және несие береді, сондай-ақ басқа да қызметтерді
жүзеге асырады. Осы ... өзі ... ... ... ... ... тек ... критерийлер арқылы анықтама беруі
жеткіліксіз. Субъектілік критериймен қатар объектілік ... ... ... ... ... қажет.
Объектілік немесе пеәндік ... ... ... ... беріп, оның мәні мен мазмұнын анықтайды. ... ... үшін ең ... ... ... құралдарымен реттелетін қоғамдық
қатынастардың шектерін, түсінігін білу керек. Осылармен ... тағы ... ... ... банкілік құқық құралдарымен реттеу ... ... ... ... ... тобы тек банк ... ғана
шыға алады.
Негізінен заңдарды алсақ, ... ... ... мен ... ... бір немесе басқа да әрекеттерді ақша, бағалы ... ... ... ... ... құралдармен жүзеге асыру арқылы
түсіндіріледі. Осы аталған объектілер банкілік құқықтың түсінігі ... ... ... ... ... әсер етеді.
Француз ғалымдары К.Гавальда мен Жан Стуфле банкілік қызметті келесідей
жолдармен түсіндірген. Банкілік қызмет клиенттермен немесе ... ... ... шарт ... ... табады. Бұл жерде француздық
ғалымдар банктер клиенттермен ... шарт ... ... ... ... өз ... ... асырады деп түсіндірілген.
Сонымен банкілік қызметке теориялық тұрғыдан берілген анықтамаларға
тоқтала келіп, келесідей ... ... ... ... ... критерийлерді қарастыра келе, банкілік қызметті осы ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың
банкілік қызметке байланысты ... яғни ... ... ... ... орны, сондай-ақ қаржылық құралдар ретінде ақша, бағалы
қағаздар немесе валюталық құндылықтар арқылы түсіндіруге болады.
Ендігі ... ... ... ұқықтық тұрғыдан түсіндіріп өтейік.
Банкілік қызмет теориялық трғыдан субъектілер әрекеті, қоғамдық ... тағы ... да ... ... ... ... тұрғыдан заңдар
мен құқықтық актілер арқылы түсіндіріледі. Нақтырақ айтсақ, осы заңдық
актілерде ... ... ... ... ... жүзеге аксыруды
құқықтық реттеу, банкілік қызмет ... ... және тағы ... ... ... және банкілік қызмет туралы» 31.08.1995 жылы ... ... ... заң күші бар Жарлығында банкілік
қызметке келесідей анықтама берілген (30-бап): Банкілік қызмет – банктердің
банкілік ... ... осы ... ... ... ... жүзеге асыруы. Бұл операциялар тізімі заңның осы бабында
көрсетілген.
Ресей ғалымдары банкілік қызметке түрлі ... ... О. ... ... ... екі ... ... өткен. Тар мағынада,
операциялар жинақталып жүзеге асырылғанда ғана банкілік ... ... кез ... ... ... үш қағидадан құралған операцияларды
жүзеге ... ... ғана ... тарапынан банкті тіркеу туралы талап қою
құқығы пайда болады. Шектеу ретінде үш қағиданың ... ... ... ... ұйымдарға банк құрмай-ақ ақшалай операцияларды жүргізу ... ... ... ... Бұл ... несие ұйымдары, ссуда
жинақтаушы кассалар және тағы ... ... ... ... Бұл ... үшін ... үш ... олар: қайтарымдылығы, төлемділігі
және тездігі.
Ал кең мағынада банкілік қызмет туралы мәселе тек заңмен ... ... осы ... өзімен, сондай-ақ несие ұйымдарымен жүзеге
асырылғанда ғана ... Кең ... ... ... ... ... ... валютасын сатып алу-сату, есеп айырысуды
жүргізу,ақша қаражаттарын инкассалау, ақша қаражаттарын ... ... ... және ... да ... ... ... Басқа
сөзбен айтқанда, банкілік қызмет кең мағынада айналым, жинақтау және ... ... ақша және ... да ... ... ... ... болып табылатын коммерциялық банктер мен несие ұйымдарының банкілік
операцияларды жүзеге асыруы. Бұл қызмет сандық және сапалық ... ... пен ... ... ... пайда не шығын алып келуі мүмкін. Ал,
К. Гавальданың айтуы бойынша, ... ... үш ... ... кассалық операциялар, несие операциялары және ... ... Осы ... тағы бір ... кеткен сөзі, кассалық
операциялар – бұл ақша айналымын тұжырымдайтын операциялар.
Бұл ... ... ... ... ... Банкілік
қызметті тек банкілік операциялар жиынтығы деп қана түсініп қоймай, сонымен
қатар қызмет пен ... ... ... ... ... ... ... қарай қоршаған ортаның толық өзгеруі мен ... ... ... Ал ... ... біртұтас стратегиялық жоспарлар мен
оған бағынышты мақсаттарды жүзеге асыруға бағытталған ... ... бір ... ... жеке ... өңдеуді, мекемелер мен
кәсіпорындардағы жеке актілерді түсінуге болады.
Сонымен банкілік ... ... ... ... ақша және ... ... ... бойынша операциялар түрін тұрақты немесе жүйелі түрде
жұзеге асырылуының жиынтығы ... ... ... Бұл ... ... ... тек ... белгілер болғанда ғана көрініс
табады.
- жүзеге асырылу жүйелілігі, яғни ... ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру қызметі, яғни ... ұзақ ... ... нақты белгіленбеген уақытта жүзеге
асырылады;
- барлық операцияларды тұтас алғандағы бір ... бір ... ... ... банкілік қызметтің өзіне тән
ерекшеліктері болып ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің бір
түрі болып танылғандықтан, оның ... тән ... де ... ... ... ... өз мүлкі шегінде жауап беру, тәуекелге бару
секілді ерекшеліктерге ие болғандықтан, банкілік ... ... атап ... болады. Олар:
- өздерінің ғана емес, сонымен қатар тартылған құрал-қаражаттармен
тәуекел ету арқылы айналымнан пайда түсіру;
- ... ... мен оның ... қамтамассыз ету шарты
болып табылатын қаржылық құралдар айналымнан пайда табу;
- алғашқы екі ерекшеліктің болуымен қатар ... ... ... одан ... жеке мүдделер балансын қамтамассыз ... ... ... осы ... ... ... ... қызметте өзіне тән құқықтық режимдері болады. Бұл ... ... ... ... ... мен ... ... асыруды
және бекітілген ережелерді сақтамаудың салдары туралы айтып өтуге болады.
Бірінші ... ... ... ... ету ... табылады.
Банктердің және жекелеген ... ... ... ... банкілік және басқа да операцияларды жүргізуі тек Қазақстан
Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... Банкілік
операцияларды жүргізуге лицензияны алу үшін банктер немесе несиелік ұйымдар
мемлекеттік тіркеуден өткеннен ... бір жыл ... ... ... ... керек. Олар: техникалық-ұйымдастыру шараларын, сонымен
қатар ғимараттар мен құрал ... ... Банк ... ... ... ... мен ... сондай-ақ талапқа сай
персоналдарды жалдау; белгіленген жарғылық капиталды төлеу.
Сонымен қатар лицензия беруден негізсіз бас ... онда ... ... ұйымдары сотқа жүгінуге құқылы.
Банктік қызметтегі ерекше шектеулер өндірістік, сауда және ... ... ... салу болып табылады. Бұл дегеніміз несие ұйымы
ретіндегі кез келген заңды тұлғаның әрекет қабілеттігінің ... ... Бұл ... салулар банктерді арнайы құзреттегі коммерциялық заңды
тұлғаларға айналдырады. Өйткені осындай ... ... тек қана ... ... немесе осы мәмілелерді қамтамассыз ететін
әрекеттерді жасай алады.
Банкілік қызмет пен ... ... ... ... ... екі ұғымның анықтамасына тоқталып өтейік. Анықтама беріа өту себебіміз,
осы екі ұғым анықтамасына қарай отырып ... ... ... ... теориялық тұрғыдан алғанда субъектілердің әрекеті мен
әлеуметтік-экономикалық өмір ортасы болады. Ал ... ... ... қызмет банктердің банкілік операцияларды, сондай-ақ банктер туралы
заңдарда көрсетілген басқа да операцияларды жүзеге асыруы болып табылады.
Бұл анықтама ... және ... ... ... ... 30-бабында
көрсетілген. Олар:
• депозиттер қабылдау мен несие беру операциялары;
• кассалық операциялар;
• ақша аудару операциялары;
• сейфтік операциялар;
• ломбарттық операциялар;
• төлем ... мен чек ... ... ... ... ... ... рыногында брокерлік, диллерлік,
клирингтік қызметтермен де айналыса алады. Ескере ... ... ... ... ... ... үшін ... Банктің арнайы лицензиясын
алуы керек.
Келесі кезекте банкілік іске ... ... ... Экономикалық
сөздікте көрсетілгендей, банкілік іс – бұл ... ... ... ... саясатын, банкілік реттеу жүйесін, нақты банкілік
қызметті, теория мен жинақталған тәжірибені ... ... ... банкілік ісанықтамасынан байқайтынымыз, банкілік іс: банкілік
жүйе – бірінші және ... ... ... ... ... ... – ақша айналымы, банктер арасындағы ақша аударуды жүзеге
асыру, ... мен ... ... ... ... ... мен әлемдік экономиканың интеграциясы ... ... ... ... ... – банктерді ашу, олардың
қызметін тоқтата тұру және жабу, лицензия беру, банк ... ... ... ...... банкілік операциялар жүргізіп, қызмет
көрсетуі секілді бірнеше ... ... ... ... қызмет
дегенде түсінетініміз, банкілік операциялар мен қызмет көрсетулер ғана, ... іс ...... ... мемлекет саясаты, банкілік жүйе,
банкілік қызмет және банкілік жүйені реттеу туралы мәселе ... ... ... тұжырымдамамыз келесідей.
Банкілік қызмет салыстырмалы түрде тар мағынада айтылса, ал банкілік іс
кең мағыналы ұғым. Сонымен банкілік қызмет тек ... ... ... ... іс ... банкілік жүйені, соның ішінде банкілік
саясатты, банкілік ... ... ... және ... тәжірбиені
қарастырады.
1.2.ҚР-дағы банк қызметі нарығының даму болашағы.
Банк – коммерциялық болып табылтын заңды ... және ... ... ... ... ... ... қаржылық делдалдар ретінде
өзіне шаруашылық органдарының капиталын, тұрғындардың жинақтары ... ... ... бос ақша ... және оларды
зайымшыларға уақытша қолдануға береді, ақша есеп айырысуларын жүргізеді
және өзгеде көптеген қызметтерді ... ... ... экономикалық реформа банк ісінің дамуына жаңа
кезең ашты. Нарыққа өту жағдайында ... ... ... ... ... да несиелік институттардың даму перспиктивалары мен олардың
практикалық іске асуы ... ... ... ... ... банк жүйесінің стандарттарына сүйене
отырып, өз клиенттеріне көрсететін банк қызметтерін арттыруда. Осыған ... ... банк ... мен ... жаңа ... ... ... пластикалық карточкалар, электронды есеп айырысулар
/банкаралық/, Интернет желісіндегі қаржы нарығы жайлы ... және ... ... ... ... ... ... зерттеулер,
валюталық операциялар, басқа да ... ... ... ... қор және т.б. ... ... ... банк жүйесінің даму ... ... ... азаю ... ... Егер 1993 жылы Қазақстанда
204 банк болса, 1997 жылы 82 банк, 2002 жылы 44 банк ... ... күрт ... сыртқы факторларымен қоса /мысалы, республикадағы
экономикалық жағдай, банк ... даму ... банк ... ... ішкі ... да ... ресурстарының бар
болуы, банк саясатының дұрыс болмауы, ... және т.б./ әсер ... ... бірі ... көрсету ... ... ... ... ... ең ... жолдары – клиенттерге
көрсетілетін қызмет сапасын арттыру, жаңа қызмет түрлерін ... ... Бұл ... қарастырмастан бұрын біз ең әуелі банк,банк қызметі
дегеніміз не, банктер немен айналысады немесе ... ... ... ... ... ... – бұл ақша ағынымен байланысты ерекше өнім өніретін экономикалық
арнайы институт. Банк әр ... ... ... ... ... ... және банк қызметтері туралы» Заңына сәйкес банктер
келесі функцияларды орындай алады:
- депозиттер тарту;
- клиенттер мен ... ... ... және ... ... ... заңды және жеке тұлғаларға қайтарымдылық, ақылық және мерзімділік
жағдайларында ұзақ ... және ... ... ... беру;
- өз бағалы қағаздарын шығару /чек,вексель, аккредитив,акция ... ... ... және ... бағалы қағаздарды сатып алу, сақтау,
сату және осыларға қатысты басқа да операциялар жүргізу;
- брокерлік ... ... ... ... ... ... үшін құжаттар мен құндылықтарды сақтауға қатысты
қызметтер/сейфтік бизнес/
- лизингтік операцияларды жүзеге асыру және ... осы ... ... ... ... негізгі
функцияға бөліп көрсетуге болады:
- депозиттік операциялар
- экономиканы және ... ... ... есеп ... уйымдастыру мен жүргізу
- инвестициялық әрекеттер
- өзге де клиенттерге қаржылық қызметтер.
Жалпы алғанда Қазақстанның банк жүйесінің жалпы жағдайы ... ... ... ... ... ең ірілері және ... ... ... орналасса да, жергілікті жерлерде
аймақтың қажеттіліктерін қанағаттандыратын банктер құрылуда.
Республиканың экономикасына несиелік қатынастардың жалпы ... ... 1,6 есе өсті және 1996 ... 1 ... 73,5 ... ... ... астамы /43 млрд./-экономиканың салаларын несиелендіруге.
Банкаралық ... ... де ... ... 1994 жылы – 9 есе, 1995 ... ... артты. 1995 жылдың екінші жартысында екінші ... ... ... ... ... активтендірілді. 1995 жылы қайта
қаржыландыру мөлшері 9 рет ... және ... 52,5% -ға ... ... ... ... ... мөлшерлемесі – банктердің
барлық ресурстық базасының ... ... ... және ... ... ... ... болып табылатындығын атап өткен жөн. Бұл
банктердің соңғы уақытқа дейін құны ... ... ... ... банкаралық ресурстармен активті түрде жұмыс
істегендігімен түсіндіріледі.
Рспубликамыздағы ... ... пен ... сипаты тән. Оның
артында банктердің алында тұрған есеп айырысудың ... ... ... ... ... халықаралық
саудадағы қызмет көрсету мәселелері жатыр. Солардың негізгілеріне келесілер
жатуы мүмкін:
1) құжаттық немесе ... есеп ... ... ... ... болмауы
2) қазақстандық банктердің сенімсіздігі мен өтімсіздігі
3) шетел банктерінің сенімсіздігі
4) құжаттық есеп айырысу бойынша дұрыс дамымаған бухгалтерлік есеп
5) ... ... ... ... аталып өткен мәселелер қазақстандық кәсіпкерлер мен банктердің
алдында ... ... ... ... бере алмайды. Қатаң бәсекелестік
жағдайында банктер өз клиенттеріне қызметтердің үлкен спектірін ... ... ... ... ... бастан өткізуде,
сондықтан бұл ... ... бәрі тез ... ... ... ... ... әрі қарай дамуы қор нарығының дамуымен тығыз
байланысты. Ұлттық Банк Қазақстан ... ... ... ... ... бірге акция және басқа да бағалы ... ... ... ... ... ... ... бірге арнайы
қарыз міндеттемелерімен қоса, банк активтерінің секьюритизациясы механизмі
іаке асырылады. Ұлттық Банктің арқасында қор ... даму ... ... ... операциялар жүргізуге толық құқылы
хеджирлеу қоры, ипотекалық қор сияқты қаржылық институттардың пайда болуына
жол ашады. Сонымен қатар, Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... да жағдай жасайды.
Банк салымшыларының қызығушылығын арттырудың перспективті бағыты банк
қызметі ... әрі ... ... ... ... ... ... көтеру, жаңа формаларды енгізу, банк қызметінің әдістерін кеңірек
қолдану болып табылады. Банктерге ... ... үшін жаңа ... пайдалана отырып, қор нарығындағы өз әрекетін арттыру қажет
болады. Мұндай құралдардың бірі ... ... ... ... ... / ... ... Бұл қаржылық операция
бірнеше мақсаттарға қол жеткізуге көмектеседі. ... ... ... ... ... тән ... пайыздық мөлшерлеме мен
қарыз өтемі құнынан ... ... ... Екіншіден, республикадағы
бағалы қағаздар нарығы дәл қазіргі даму ... әлі ... ... қанағаттандыра алмайды. Үшіншіден, банк сыртқы
капитал нарығындағы несиеге нарығындағы несиеге икемді ... ... ... ... арттыруға және халықаралық қаржы ... ... ... ... ... ... тиіс.
Банктің стратегиялық мақсаты кез келген ... ... ... ... ... жол табу болып табылады.
Келесі бір қаржылық құрал – корпоративтік облигациялар ... ... ішкі қор ... ... ... ... ... қағаздар, ал
корпоративтіктерден – акциялар айналымда. ... ... ... ... таба ... Тек ... ... ғана Қазақстанда /қор нарығы
тарихында бірінші рет/ корпаративтік ... ... ... болды.
Облигациялардың бірінші эмитенті болып 1998 жылы қостанайлық «Фарватер»
акционерлік қоғамы 5 млн. теңге көлемінде ... ... ... ... ... «Фарватер» қарыз ... ... ... ... ... ... ... банктерге бағалы қағаздар
нарығындағы облигациялар ... ... ... ... ... отандық нарығындағы қаржы құралдарының өткір тапшылығы
жағдайында активтерді басқару ... бас ... ... мен өз
капиталын ыңғайлырақ және аз тәуекелмен орналастырғысы келетіндерді бірден
тарататындығы сөзсіз.
Кастодиандық қызмет. ... ... ... ... ... ... құрылғаны белгілі. Осыған ограй банк
қызметінің жаңа ... - ... ... ... ... Бұл әдіс ... ... ақша құралдарының қозғалысын
бақылауға ерекше әдіс болып табылады. Банк – кастодиан оған ... ... мен ақша ... ... және әр ... жағдайлардан
сақтауды жүзеге асырады. Бұл үшін банк ... ... ... ... сауда-қаржы банкі кастодиандық ... ... үшін ... ... құнының 0,15%-ы мөлшерінде ақы алады. Бұл ... ... ... ... кастодиандық қызметі өзге де қаржылық институттармен жүргізе алады
/сақтандыру фирмалары,инвестициялық компаниялар/. ... ... ... лицензия алған 12 банкті 7-і ғана жұмыс істеуде. Бұл
болашақта жеткіліксіз болатындығы сөзсіз. Сондықтан ... ... ... ... ... формасы болып табылады.
Сауда қаржыландыруының ерекше формаларының бірі ... ... ... - ... ... ... ... тауарды сату кезінде несиелендірудің өзінше бір формасы. Банк –
форфейтор сатушыдан ... ... ... ... ала ... ... алған тауарының толық немесе бөлшек төлемін өткізеді. ... ... ... ... тауар құнындағы төлемді төлейді. Мерзімінен
бұрынғы төлем үшін банк-форфейтор ... ... ... ... ... алғаш рет 1998 жылдың соңынан бастап «ТуранӘлемБанкі» ... ... Бұл ... да көп ... бөлінуде. Біздің елімізде
1998 – 2000 жылдарда аз қамтамассыз ... ... ... ... ... Ол 1998 жылы 245 аз ... көп ... пайызсыз қарыз түрінде әрқайсысы 400 доллардан микронесиелер алды.
Берілген ... ... ... 7 368 мың ... ... ... коммерциялық әрекетпен айналысуға, үй шаруашылығын дамытуға, және
т.б. әрекеттерге бағытталған. Кейбір қазақстандық ... ... ... ... ... өз ... ... жағдайларда береді:
- несие мөлшері – 500-ден 30000 АҚШ долларына дейін
- несие мерзімі – 6 айдан 12 айға дейін
- пайыз – ... 1,8 – 2,6 ... өсіп келе ... ... пен ... қарсы
әрекеттер ролін атқаратындықтан, халықарасында кең таралым табады.
Қазақстан Республикасының банк қызметі ... ... ... – банк операцияларында әлемдік Интернет желісін қолдану. ... банк ... ... ... ... ... ... Халық Банкі өз қызметтерін ... ... ... ... есеп ... ... ... және компьютерлік
технологияларды қолдану арқылы ұсынады.
Инкассация. Банктердің өз клиенттерне көрсететін қызметтерінің бірі –
инкассация. ... ... ... және мекемелердің кассаларында
қолма-қол ақша мен құндылықтарды жинап, оларды ... ... ... ... Сондай-ақ аталған қызмет инкассатор көлігінің
клиенттерге жол ... ... ... жеткізілуі мен
қабылдауын,олардың есеп айырысу ... ... ... ... ... отырып, банк өз ... ... жаңа ... ... мүмкіндік береді. Республикадағы банк
қызметі нарығының әрі ... ... мен ... орай ... өз
қызметінде репо, трасттық операциялар, анденррайтинг сияқты дәстүрлі емес
операцияларды, ... ... беру ... ... ... қолдану
көзделеді.
Жоғарыда айтылғандарды түйіндесек, Қазақстанның банк қызметі нарығы
болашақта айтарлықтай кеңиді, ... ... ... ... емес банк операцияларымен жаңа заманауи технологиялармен толыға
түседі. Бұл банк қызметінің сапасы мен ... ... ... ... сәтті ақша-несие саясатын жүргізуге мүмкіндік береді.
1.3.банк қызметін пруденциялды реттеу.
Қазақстан Республикасы екінші ... ... ... ... ... ҚР ... ... екінші деңгейдегі банктердің
қызметін ретту және ... ... ... ... актілермен
анықталады.
1995 жылы 31 тамызда қабылданған «Банктер және банктік қызмет туралы»
ҚР ... ... ... ҚР ... ... ... екінші
деңгейдегі банктердің қаржылық ... ... ету ... ... ... реттеуді мынадай жолдармен жүзеге асырады:
* пруденциялық нормативтер белгілеу;
* банктердің орындауына міндетті нормативтік құқықтық актілер ... ... ... ... ... ... жағдайын сақтандыруға байланысты ұсыныстар беру;
* банктерге ықпал ететін ... ... ... ... ... ... лауазымды тұлғаларына санкциялар беру.
ҚР Ұлттық банкі халықаралық ... ... ... ... мен орындауға міндетті басқа да нормалар ... ... ... Ол, сонымен қатар банктердің пруденциялық
нормативтерді және орындауға ... ... да ... мен ... үшін ... ... ... банктің қаржылық жағдайының ... ... шешу ... ҚР ... ... ... ... банк капиталының
көлемін анықтауға құқылы.
Пруденциялық нормативтер немесе орындауға міндетті ... да ... ... ... ... мен есептеу әдістемесін, белгіленген
күнге банктің капиталының көлемін, ашық валюта позициясының лимиттерін және
оларды есептеу әдісін, есеп ... ... ... мен оны ... ... банк белгілейді.
Банктік қызметті жүзеге асырумен байланысты шығындарды табу мақсатында
банктер резервтік қор құруға ... ... ... ... ... дейінгі табысының есебінен құрылады. Банктердің
резервтік қорларының ... ҚР ... ... ... ... ... түрлері мен көлеміне байланысты
өздерінің қызметінің сенімділігіне бақылауды ... ету үшін ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банк
бекіткен тәртіпте күмәнді және үмітсіз қарыздарға қарсы арнайы ... ... ... несиелер мен басқа да активтерді жіктеуге міндетті.
Банк қызметін реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздысы пруденциялық
нормативтер. 2002 жылы 3 ... ... банк ...... бекітілген «Екінші деңгейлі банктерге арналған пруденциялық
нормативтер туралы» Ережеге сәйкес оларға мыналар жатады:
1) жарғылық қордың ең ... ... ... ... ... ... бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері;
4) өтімділік коэффиценті;
5) ашық ... ... ... негізгі қорларға және басқа қаржылай емес ... ... ... ең ... ... коэффиценті.
1. Банктің жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері.
Банктің жарғылық ... ең ... ... ... банк Басқармасы
бекітеді. Банк акционерлерден өзінің акцияларын номиналдық бағадан төменгі
деңгейде ... ... ... ... алу кез келген ... мен ... ... басқа да нормалар және пимиттерді
бұзбаған жағдайда ғана сатып ала алады.
2. меншікті қаражаттардың ... ... ... (К) – бұл І ... ... мен ІІ деңгейлі капитал
қосындысынан банктің инвестицияларын шегеру ... ... ...... ... капиталда қатысу үлесі) және
еншілес ұйымдардың, сондай-ақ басқа ... ... ... ... сомасы.
Ұйымдардың субординирленген қарызына жұмсалымдар мынадай шарттардың
біріне сәйкес келуі тиіс:
- жоғарыда аталған ... ... ... ... ... сәйкес жасалуы мен аудиторлық қорытындымен расталуы тиіс;
- жоғарыда аталған заңды тұлғалардың ... ... ... «А» ... ... ... ... аталған заңды тұлғалардың қарыз рейтингі Standart & ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Бірінші деңгейлі капитал (К1) мыналардан құралады:
- төленген жарғылық капитал;
- қосымша капитал;
- өткен жылдардағы бөлінбеген таза табыс (өткен жылдардағы таза ... ... ... ( - ):
- ... емес ... ( ... ... есебіне Халықаралық
стандартына сәйкес банктің негізгі қызметінің мақсатына ... ... ... ... ... ... ағымдық жылдағы шығыстардың ағымдық ... ... ... ... капитал мыналардан құралады:
- ағымдық жылдағы табыстардан ағымдық жылдағы шығыстардың ... ... ... мен ... ... ... бағалау мөлшері;
- тәукелді есепке алып өлшенген активтер сомасының 1,25 % ... ... ... ... (провизиялар) мөлшері;
- бірінші деңгейлі капитал сомасының 50%-нан аспайтын сомадағы банктің
субординарлық қарызы;
Банктің субординарлық қарызы – бұл ... ... ... ... қамтамассыз етілмеген міндеттемесі:
1) депозит немесе міндеттеме болып табылмауға тиіс;
2) банктің немесе онымен байланысты ... ... ... ... ретінде қамтамассыз етілмеуге тиіс;
3) алдын ала (толық немесе ... ... ... ... ... ... соңғы кезекте қанағаттандырылуға тиіс
(акционерлер арасында ... ... бөлу ... Казкоммерцбанктегі
2.1. Казкоммерцбанктің шоттар бойынша операциялар.
1990 жылы құрылған Казкоммерцбанк 2004 жылғы ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғаларға қызмет көсететін
және басқа да ... ... ... ең ірі ... ... ... қызметі, дәстүрлі түрде депозит қабылдау және
ссуда мен ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар банк
клиенттердің ағымдағы есеп шотымен кең көлемде қызмет ... ... және ... ... ... ... сауда банкингі.
Өз жағдайына байланысты 2004 жылдың 31 желтоқсанында өз бас офистен
басқа ... ... ... 22 ... филиалдарында қызметкерлер
қызмет көрсетеді.
Заңды тұлғаларға, индивидуальдық ... және ... ... счет ашу ... банк ... ... счетты ашқаннан
кейін (3-күн ішінде) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... береді.
Банктік счеттар ашу үшін, клиенттердің ұсынатын құжаттары.
Банктік счет ашу үшін клиенттер банкке келесідей құжаттар ұсынулары
қажет:
1.1. Қазақстан ... ...... ... Қол қою ... бар ... және печаты
- Салық органының қызметімен берілген,клиенттің салық учетына фактінің
қойылуын білдіретін құжаттардың копиялары.
- Статистикалық карточканың копиясы.
- Мемлекеттік тіркелу куәлігінің копиясы.
- Нотариалдық ... ... ... ... ... ... қол ... печаты бар
құжатқа кірген қолдардың үлгілерінің копиялары.
- Операция жүргізу барысында уәкілеттің төлем құжатына қол ... ... ... ... ... туралы,жеке тұлғаны
куәландыратын құжаттың копиясы.
1.2. Қазақстан ... ...... Қол қою ... бар құжаттар және печаты
- Салық органының қызметімен берілген,клиенттің салық учетына фактінің
қойылуын білдіретін құжаттардың копиялары.
- Тұлғаның ... ... қол ... печаты бар
құжатқа кірген қолдардың үлгілерінің копиялары.
- ... ... ... ... ... ... қол ... клиенттің банктік счетын енгізуі туралы,жеке тұлғаны
куәландыратын құжаттың ... ... ... Қол қою ... бар ... және ... ... органының қызметімен берілген,клиенттің салық учетына фактінің
қойылуын білдіретін құжаттардың копиялары.
- Тұлғаның ... ... қол ... ... ... ... қолдардың үлгілерінің копиялары.
- Крестьяндық шаруашылықтың басшысының жекелігін куәландыратын құжат.
- ... ... ... ... ... ... қол ... клиенттің банктік счетын енгізуі туралы,жеке тұлғаны
куәландыратын құжаттың копиясы.
Оттискті мөр және қол қою үлгісімен құжатты рәсімдеу ... ... ... ... және өкілдері банкке бірінші және
екінші қол қою үлгісі бар құжаттарды және ... ... ... Клиенттің
әр банктік счетына қол қою үлгісі және ... мөр ... ... , ... ... және бір күнде ашылатын айырықша счет үшін,4 экземпляр құжат
ұсынылады. Бір ... ... ... ... ... бір мезгілде
ашылатын шоттарға бір комплект құжат жіберіледі. ... ... ... код» ... қол қою ... ... мөр үлгісі бар құжатта барлық бірмезгілде ашылатын банктік шоттардың
номерлері бар.
Банктік шоттар бойынша ... ... ... юти ... ... ашылған,олар
банктік шоттар бойынша орындалады. Клиенттердің келесі ... ... ... бар ... ... ... ... өзінен немесе оның
сенімді тұлғасынан орындалады.
Сенімді тұлға ... ... ... ... ақшалай чекпен
- есеп айырысу кассалық ордермен
- басқа да құжаттар бойынша.
Клиент немесе тұлға чек ... алу ... ... ... ... ... ... қолы қойылған және клиенттің
мөрі басылған арыз жазуы қажет. Операция жүргізетін қызметкер жеке ... ... ... ... жазылған мәліметтерді, клиенттің басқа
да реквизиттерін тексереді. Арызды басқа тұлға жазса ... қолы ... ... ... ... қабылданбайды.
2.2. Депозит түрлері және шарттары.
Депозиттік операциялар активті және пассивті болып бөлінеді. ... ...... ... бос ақша ... ... және өзге ... шоттарда орналастырумен
байланысты операциялар. Олар банктің өтімді активтері ретінде, яғни ... өте аз ... ... ... ... ... өтімді
қаражаттарына жатады.
Пассивтік депозиттік операциялар – бұл клиенттердің уақытша бос ақша
қаражаттарын белгілі бір ... және ... ... ... ... тартумен
байланысты операциялар. Бұл операциялар көмегімен тартылған депозиттер
пассив жағының көп ... ... және ... ... ... ... банктік тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және депозиттік
емес ресурстар шоттарының әр түрлері ... Бұл ... ... нарықта банк қызметтеріне деген клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен ... бос ақша ... ... ... ұмтылуына жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
- талап етілетін ... ... ... ... салымдары;
- бағалы қағаздар ... ... және ... ... ... ... ... жіктеуге болады:
- мерзімдеріне қарай;
- салым иелерінің категорияларына қарай;
- қаражаттарды салу және ... алу ... ... ... ... ... ... банктің активтік операциялары бойынша жеңілдіктер алуына қарай;
- басқа.
Салым иелерінің категорияларына ... ... ... мынадай
түрлерге бөлінеді:
- жеке тұлғалардың шоттарына;
- кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардың шоттарына;
- жергілікті билік ұйымдарының шоттарына;
- қаржылық мекемелердің ... ... ... ... ... депозиттер – бұл салым иелерінің бастапқы талап етуіне
байланысты әр түрлі төлем құжаттар арқылы ... ... ... ... шоттардағы қаражаттар.
Отандық банктік тәжірибеде талап етілетін депозиттерге мыналар жатады:
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр ... ... ... ... ... ... әр ... мақсатқа тағайындалған қорлардың қаражаттары;
- есеп айырысудағы қаражаттар;
- жергілікті бюджеттер қаражаттары және олардың ... ... ... корреспонденттік шоттарындағы қаражат қалдықтары.
Талап етілетін депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері үшін
жоғарғы ... ... ... ... ... депозиттік
шоттарға қаражаттар, шаруашылық және басқа да ... ... ... ... және пайдаланылады.
Ал, кемшілігі – бұл шот бойынша пайыз мүлде төленбейді немесе ... ... ... Міне ... ... талап етуге дейінгі шоттардың
төмендегідей өзіндік ерекшелігі қалыптасады:
-ақша салу және оны алу кез келген уақытта ешқандай да ... ... шот иесі ... осы ... ... үшін ... түрінде немесе
коммиссиондық ақы алып отырады;
- ... ... ... ... ... қаражаттарды сақтағаны үшін
өте төменгі деңгейде пайыз төлейді, кейде төлемеуі де мүмкін;
- талап етілетін депозиттер бойынша, коммерциялық банк ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қазақстандық көптеген коммерциялық банктерде талап етілетін депозиттердің
үлесі тартылған қаражаттар құрылымында өте ... ... ... ... ... болғанымен банктерде оларды ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... тәжірибеде оларды ұзақ
мерзімді активтерге айналдыруда депозиттік ... ... ... ... ... – бұл ... ... бір мерзімге және пайыз төлеу
шартында орналастырылған клиенттердің уақытша бос ақша қаражаттары.
Бұл депозит ... ... ала ... ... немесе мерзім бойынша
алынуы мүмкін. Мерзімді депозиттер чектің көмегімен пайдаланылмайды, бірақ
қолма-қол ақша түрінде еркін ... ... ... ... ... ... ... бұл салымды алатын болса, онда шот иесі ... ... ... ерекшелігі – талап еткенге дейінгі дпозитке қарағанда,
оларға міндетті резервтердің ... ... ... бұл ... ... ала хабарлау негізінде немесе уақыты жеткен
кезде салым иесі ала алады. Мерзімді депозиттерді чектер ... ... ... ... чектер арқылы алуға болмайды. Мерзімді
депозиттерді басқа ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
- меншікті-мерзімді депозиттер;
- алдын ала алуы ескертілетін мерзімді депозиттер.
Меншікті-мерзімді депозиттер сақталу мерзіміне қарай жіктеледі:
- 30 күнге дейінгі;
- 30-90 күнге ... 90-180 ... ... 180 ... 360 күнге дейін
- 360 күннен жоғары.
Мерзімді депозиттер ... ... ... ... ала ... ... ... түрде өтініш талап етеді. Өтініш беру ... ... ... және ... ... ... ... пайыз белгіленеді. Әдетте,
алдын ала алуын хабарлау мерзімі жеті күннен ... ... ... ... ... ... болады:есеп айырысу үшін
пайдаланылмайды, әрі мұндай шоттарға ешқандай да есеп айырысу құжаттары
толтырылмайды; ... ... баяу ... ... ... төленеді; пайыз
мөлшерінің ең жоғарғы деңгейі Ұлттық банкі тарапынан реттеліп отырады;
ақшаны алуы ... ... ... ... ала ... етуі ... етіледі; бұл
шоттағы қаражаттар бойынша ең төменгі мөлшерде резрвтер белгіленеді.
Тағы бір ... ... ... түрі - ... ... белгіленген мерзімі жоқ, қаражатты алуда ескертуін талап етпейді,
салымның жоғарғы шегі шегі шектелген, ақшаны салу және алу ... ... ... ... үшін ... шоттар қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны
рәсімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу ... сай ... ... ... ... және т.б. компьютердің көмегімен жасалған жеке
бет шоты туралы көшірмесі негізінде жинақ ... ... ... ... ... депозиттер және жинақ салымдары депозиттік ресурстардың
біршама тұрақты бөлігін білдіреді.
Жинақ салымдарының ... ... ... Бұл ... түрі
бойынша, мерзімді депозиттерге қарағанда төменгі мөлшерде пайыз төленеді.
Жинақ салымдары жинақ кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының ... ... ... ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзімі болмайды;
- шоттағы қаражатты алдын ала алу барысында ешқандай да ескерту талап
етілмейді;
- ақшаны шотқа саларда ... ... ... міндетті түрде ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін жинақ ... ... ... банктік тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ ... ... ... және ... қарай төмендегідей түрлерге
бөлінеді:
- мерзімді жинақ салымдар;
- қосымша жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары;
- ақшалай-заттай ұтыс салымдары;
- ұтыс салымдары;
- мақсатты және ... ... ... ала алуын хабарлайтын салымдар;
- валюталық салымдар.
Мерзімді жинақ салымдарға тұрақты мерзімі белгіленетін және сол мерзім
өткенше алуға мүмкін емес ... ... ... ... ... ... салымдарға қарағанда жоғарғы мөлшерде пайыз төленеді.
Қосымша жарна қосатын салымдар – бұл шоттағы ... ... ... уәде бойынша үздіксіз ақшалай соманы қосып отыруға ... ... Бұл ... ... ... белгілі бір күнде (жаңа
жылдық салым, бойжеткен ... ... ... төленеді.
Ағымдық жинақ салымдар негізінен жалақы,зейнетақы, үздіксіз төлемдерді
төлеу үшін жинақталатын пайдаланылатын қаражаттарды ... ... ... өте ... ... төленеді.
Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір түріне депозиттік және
жинақ сертификаттарын жатқызуға болады.
Депозиттік сертификат – ... ... ... ... ... және оған салым мерзімінің өтуіне қарай банктен ... ... ... ... ... мен сыйақы мөлшерлемесін алуға құқық
беретін бағалы қағаз.
Жинақ сертификаты – жеке тұлғаның банкке салған қаражатын куәландыратын
және оған ... ... ... ... ... ... оның ... сомасы мен сыйақы мөлшерлемесін алуға құқық беретін бағалы қағаз.
Депозиттік және жинақ сертификаттары иемденуіне қарай екі түрлі ... ... ... мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ сертификаттары бұл салым иелерінің атына
толтырылып ... Ал, ... ... ... иесінің аты-жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім иеленсе, сол қаражаттың иесі ... ... және ... ... сатылған тауарлар және көрсетілген
қызметтер үшін төлеуге болатын төлем құралы ... есеп ... ... ... ... ... ірі сомада шығарылатындықтан да,
оларды заңды тұлғалар сатып алады.
Әлемдік банктік тәжірибеде депозиттік ... ... ... ... ... ... ... сертификаттар салым иелерінің қолдарында
болып, уақыты жеткен соң банкке ұсынылады.
Аударылатын ... ... ... бір ... екінші
нарықта сатып алу-сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке тұлғаларға ... ... ... ... 1 ... 3 ... дейінгі мерзім аралығын құрайды.
Жинақ сртификаты тек жеке ... ғана ... ... және жинақ сертификаттары мерзімінен бұрын ... ... ... ... банк ... ... ... бірақ
төменгі мөлшерде пайыз төлейді.
Коммерциялық банктер үшін бұл ... ... ... яғни ірі ... ... бір мерзімге түсуін сипаттайды.
Осындай жағдайда, коммерциялық ... ... ... ... көзі ... пайдаланылатын тартылған қаражаттарды
жинақтауда, коммерциялық банктерден депозиттік саясатты белсенді түрде
жүргізе отырып, депозиттік ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер
баланс өтімділігін сақтай отырып, мынадай талаптарды ескеруі тиіс:
- ... ... ... ... ... мен сомасына сәйкес келуі;
- депозиттік операциялар банк пайдасын ұлғайтуға немесе болашақта
пайда алу үшін ... ... ... ... ... ... процесінде мерзімді депозиттер
мен мерзімді салымдардың көбірек ... ... ... ... ... санын өсіру мақсатында, депозиттік операциялар
түрлерін ұлғайтып, қосымша қызмет көрсетіп, ... ... ... ... ... бар:
- «Лучший» - бұл ұзақ мерзімді жинақ және жоғарғы кіріс алу;
- «Классический» - бұл ... ... ... ... ... өз
қаражаттары дұрыс қолдану мүмкіндіктері.
- «Пенсионный» - «Зейнетақы»
- «Свабода»
- «Детский»
- «Доверительный»
Депозит бойынша ... ... ... ... ... 37 айға ... мүмкіндігі және одан жоғарғы
қарсыластарының деңгейінен жоғары (БТА, БЦК), бұл ... ... ... АҚШ ... және Евро мөлшерлемесінде (ставка).
- Пайыздық мөлшерлемесінің 3,13,18,24 айға ... ... 36 айға ... ... пайызды қосқанда.
- Капитализация немесе бастапқы бастапқы шоттың соңғы мерзімінде пайыз
төлеу;
- Қосымша төлемдер еш шектеусіз болуы ... ... ... ... 500$ / Евро ... 75 000 ... мерзімге
дейін «Лучший»салымын бұзу;
- Ақшаны 30 күнге дейін сақтаған жағдайда сыйақы берілмейді.
- 30 күннен 6 айда салым ... бір ... көп ... ... салымның нақты мерзімінде келісімшарттың ½ пайызын төлейді.
2.3. Казкоммерцбанктің ... беру ... ...... ... ... ұйымдастыру негізін және
несиелеу процесіне қажетті ... ... ... шарттарын білдіреді.
Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын, оның жалпы стратегияларына
сай ұйымдастыру негізін және ... ... ... ... жүйесін (ұйымдастыру) жасау шарттарын білдіреді.
Жалпы несиелік саясат мынадай ... ... ... нұсқаулық емес, яғни директивті нұсқауларды қамтиды;
- несиелеудің мақсаттарын нақты және мағыналы ... ... ... ... іске ... бірнеше ережелерін қамтиды;
- оны іске асыруды қамтамассыз ететін стандарттар мен нұсқауларды
қамтитын құжаттардан тұрады.
Несиелік саясат ... ... оның ... ... ... ... ... жасалады. Несиелік саясат несиелік
қызметтің төмендегідей негізгі бағыттарын анықтауға ... ... ... ... және ... ... басқаруға жауап беретін
банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар мен
критерийлерін;
• несиелеу облысындағы стратегиялық шешімдерді қабылдайтын тұлғалардың
басты іс-әрекеттерін;
... ... ... жұмысын және банктегі несиелік қызметтің
сапалығын;
• ішкі бақылау қағидаларын.
Несиелік саясат банк ... ... ... ... ету үшін және ... ... лауазымды
міндеттерін анықтау үшін қажет. Несиелік ... банк ... ... ... ... ... секторын дұрыс таңдай білуіне,
сондай-ақ, несие беру мүмкіндігі туралы сұрақты шешуде банк үшін ... ... бар ... ... мен ... ... ... қабілетіне
қарап «өз клиентін» ... ... ... ... ... банктің бүгінгі иелігіндегі немесе ертең енгізуді дұрыс
санайтын несиелік өнімдермен анықталады. Мысалға, ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... несиелер, (өндірісті кеңейтуге, жаңартуға, техникалық жағынан
қайта қаруландыруға, ... ... ... ... ... ... қызметтерінің маңызды ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуде ерекше басымдықтарды иеленетін
және даму барысында ... ... ... клиент деп материалдық өндіріс саласының өні шығаратын
және қызмет көрсететін кез ... ... ... ... ... ... қоғамдар, жеке компаниялар мен
фирмалар, жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... ... несиелеу – банктік мекемелерден өзге заңды
тұлға болып табылатын банктің клиенттеріне несие беруді білдіреді.
Корпоративтік клиенттерді несиелеу ... екі ... ...... ... ... арналған
ақшалай ресурстарды жұмылдыру;
2)микроэкономикалық – банктердің табыстылығы мен тұрақтылығын арттыруға
ықпал ететін негізгі табыстарды алу.
Корпоративтік клиенттерге берілетін несиелерге мыналар ... ... ... – клиенттің ағымдық
шотындағы қаражат қалдығынан төлейтін төлемдер ... ... ... ... ... ... ... несиесінің ерекше формасы. Мұндай
жағдайда клиенттің шотынан қаражатты толық ... ... ... ... қалдықтан асатын сомада клиентке автоматты түрде несие береді.
Овердрафт нәтижесінде, бухгалтерлік тілмен айтқанда ... ... ... ... ... бойынша банктің сенімді клиенттері
ғана пайдалана алады, ол ... ... ең ... ... бойынша несие беру және оны ... ... ... ... ... ... несиедегі қайтарудағы барлық сома
клиенттің ағымдық шотын да есепке алынады.
Маусымдық несие – жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен түсімді ... ... ... ... ... ... ... несие.
Маусымдық несие көбіне ауыл шаруашылығы өндірушілеріне егін салып одан
табыс алғана ... ... жабу ... ... несие – банк клиенттерінің құрал-жабдықтарды және техниканы
жалға алумен байланысты берілетін несие.
Сенім несиесі – ... ... ... ... ... жоғары
корпоративтерге берілетін несие. Мұндай несиелер ... ... ... - ірі ... ... ... ... қосылып берілетін несиелері. Мұндай несиелер негізінен ірі жобаларды
несиелеуде бір банктің ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Инвестицилық несиелер - жаңа өндіріс орнын ... ... ... және ... ... ұзақ ... несие.
Иновациялық несие – банк клиенттерінің өндіріске озық технологияларды
немесе ноу-хауды игерумен байланысты берілетін ұзақ ... ... ...... сенімді клиенттеріне вексель формасында
берілетін қысқа мерзімді несиесі. Мұндай вексельдерді банктер шығарады және
оның номиналдық құны ... ... ... ... жай банктік несиеге
қарағанда біршама арзан.
Рамбурстық несие – шикізаттарды ішке алып кіру және жартылай фабрикат
және дайын өнімдерді ... ... ... ... ... ... – тауарлы-материалды құндылықтар мен мүліктік
құқықтарды, бағалы металдарды, бағалы қағаздарды және т.б. ... ... ... ... несие берушінің қатаң тіркелген сомада беретін
несиесі.
Форфейтингтік несие – сыртқы ... ... ... ... ... алу жолымен экспортерлерды немесе сатушыларды
қысқа мерзімді (180 күнге дейінгі) ... ... Банк ... ... ... ... үшін импортердің (сатып алушының)
берген ақшалай ... ... ... алуы ... ... ... ... толық немесе жартылай төлейді. ... ... ... ... ... ақшалай соманы оған төлейді.
Тез арада төлегені үшін форфейтор-банк экспортерден пайыз ұстап қалады.
Факторингтік несие – ... ... банк ... ... мен ... қызметтері үшін төленбеген ... ... ... ... сатумен байланысты несиелік операция.
Экспорттық несие – экспортты қолдау құралы ретінде өнімді ... ... ... ... ... оның ... берген несие.
Фирмалық экспорттық несие экспортер тарапынан беріледі де ... ... ... ... ... ... сатып
алушыларға тікелей беріледі.
Несиелік желі – келісілген лимит шегіндегі белгілі бір ... ... ... ... беріп отыруға несиелік мекеменің оған ... ... ... ... ... желі ... ... есебінен банк пен қарыз алушының
арасында жасалынған несиелік келісімшартқа сәйкес, кез келген есеп айырысу
құжаттарын ... ... ... желі ... бір ... ғана ... кейде одан да қысқа мерзімге ашылуы мүмкін. Клиент банктен несиелік
желі мерзімінің кез келген уақытында қосымша ... ... ... ... ... ... ала ... Бірақ банк қарыз алушының
қаржылық жағдайының ... ... ... ... шек ... ... ... құқығы сақталады. Белгіленген тәртіп бойынша,
несиелік желі тұрақты ... ... және ... ... ... ашылады. Клиенттің өтініші бойынша несиелеу шегі қайта қаралуы
да мүмкін.
ІІІ. Банк қызметін басқарудағы банктік тәуекелдердің мәні
3.1. банктің ... ... ... ... ... ... бір ... болғандықтан,
экономикалық тәуекелдердің әсерніне ұшырайды. Банк қызметіне әсер ... ... ... алдыменен «тәуекел» деген ұғымға түсініктеме
беріп көрсек дұрыс болады. Тәуекел бұл тарихи және экономикалық категория.
Тарихи категория ретінде тәуекел бұл ... ... ... қауіпті
танып білу. Ал бұл тәуекелдің қоғам дамуы ... ... ... мен Ф. ... ... ... ... қоғам дамуы үш дәуіріді басынан өткізді: жабайлық, варварлық,
цивилизация. Осы дәуірлердің әр қайсысы үш ... ... ... ... ... ... ... тәуекел өлім алдында қорқыныш сияқты сезімімен
байланысты цивилизацияның төменгі сатысында пайда ... ... ... тауар-ақша қатынастары пайда болды және тәуекел экономикалық
категорияға айналды.
Экономикалық категория ретінде тәуекел ... ... ... болмауы
мүмкін жағдайларды көрсетеді. Егер мұндай жағдай туындаса, онда ... үш ... ... алып ... ... нольдік және оң.
Мүмкін болатын нәтижелерге сәйкес тәуекелдерді ең ... ... ... таза және ... ... тәуекел деген теріс н,емесе нольдік нәтижені алу мүмкіндігі.
Спекулятивті тәуекел бұл не оң, не ... ... алу ... Оған ... ... ... ... әдебиеттерде келтірілген экономикалық тәуекелдердің әр
түрлі анықтамаларын қарастырып, олардың мазмұнын және ... ... ... ... ... ... экономикалық тәуекелдердің
әртүрлі анықтамалары кездеседі:
• «Тәуекел – шығындар қаупінің мүмкіндігі».
• «Тәуекел – кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... жету ... ... бір іс-шаралар жасау».
• «Тәуекел – болмай қоймайтын емес, мүмкін ... және ... ... болатын жағдайлар мен қауіптер».
• «Тәуекел – белгілі бір ... ... ... ... ... бар ... болу мүмкіндігі».
Келтірілген анықтамалардан «тәуекел» экономикалық ұғымның ... ... ... ... Біріншіден, тәуекел ықтималды және
кездейсоқ сипатқа ие, ... ... ... ... элементі
болып табылады, үшіншіден, тәуекел болмай қоймайтын емес, мүмкін болатын
сипатқа ие. ... ... не ... ... ... ... алып келеді.
Банктік тәуекелдерді кәсіпкерлік тәуекелдің бір бөлігі ретінде
қарастыру қажет.
Тәуекелдің классикаклық теориясы Д.Ж. ... Н.У. ... ... экономикалық теорияның басқа да классиктерімен қарастырылған деп
саналады. Олар бойынша ... ... ... ... ... ... ... күтімі,н көрсетеді.
Кейіннен кәсіпкерлік тәуекелді зерттеумен, тәуекелдің неоклассикалық
теорияның негізін салған, А. Маршал және А. Пигу ... ... ... тәуекелдің мәні кәсіпкердің іс-әрекеті арқылы қарастырылады. Яғни,
егер кәсіпкер шешім ... ... екі ... ... ... ... мен оның мүмкін болатын атқулар шамасына, онда бірнеше
нұсқаулар ... ... ... пайданың ауытқуы аз болатын нұсқауды
таңдайды.
Тәуекел концепциясының ... К. ... пен С. ... Д. МакНотан мен К.
Барлтон және басқа да тәекел зерттеушілердің еңбектерін де көруге болады.
Олар бойынша ... ... бір ... ... ... нарық
субъектілерінің қандай да бір іс-әрекеттерінің ... ... ... ... ... банктік тәуекелге келсек, о,нда ол аталып кеткен кәсіпкерлік
тәуекелге тән қасиеттердің барлығына ие. Банктік тәуекелдердің ... ... ... сипатталады. Ол өзінің негізінде несиелік
қызметті, сонымен қатар банктік мекемелердің атқаратын ... да ... ... ... туралы айта тура, банктің кейбір қызметін іске
асыратын несиелік жүйе мен кәсіпорындар,ұйымдардың да тәуекелдерін ... ... өту ... ... жүе де ... орындау кезінде банктің тәуекелді дұрыс бағалаудың маңызы
артуда.
Жоспарлық экономика кезінде банктер СССР мемлекеттік банктің жоспарлық
ережелері ... ... ... ... ... ... ... да банктік
тәжірбиеде «тәуекел» деген ұғым болған емес. Егер ... ... ... құжаттарын төлеу үшін жеткілікті қаражат көлемі болмаса, онда банк
оған жедел түрде ... ... ... тәуекелдер соңғы 10-жыл ішінде экономикалық ... ... және ... пәні болып табылады.
1992-1994 жж.кезеңі. Доллардың ... ... ... , осының
нәтижесінде валюталық лицензиясы бар кез келген банк ... ... ... несиелеу нашар дамуда, өндіріс дағдарыста,кепілхаттар жоқ,
несиелер бойынша пайыздар доллар бағамы өсуінен артта ... Осы ... ... банк дағдарысы байқалды. Бұл күн «қара сейсенбі»деген атқа
ие болды, себебі негізгі пайданы қамтамассыз ететін доллар ... ... ... ... Доллар бағамының тез арада төмендеуі және оның
динамикада өзгеруі «бағамдық тәуекелдің» не ... ... ... ...... тәуекел әрқашанда болады.
1994-1995 жж.кезеңі. Банкаралық нарықтың қарқынды дамуы. Барлық банктер
қаражаттарды тартуға және ... ... ... Контрагенттердің
саны өсті. Негізді екі ... ... ... банкаралық
арбитраждан пайда табу,екіншісі, банкаралық ... ... ... ... ... ... ... үлкендігі соншалық, оларды
қарыз алушының қаржылық жағдайы қызықтырмады, қарызға беру сомасының ... ... ... ... анықталды. 1985 жылы
банкаралық дағдарыстың нәтижесі жүйенің ... тыс ... ... ... ... ... ... банктер банкротқа ұшырап, қалғандары
үлкен шығындарға тап болды. Дағдарыстан алатын сабағымыз – ... ... ... ... тыс ... қажет.
1998 ж.дағдарысы. Банктік жүйеде алдыңғыларға қарағанда жетерліктей
қиратты. Барлық ... ... ... ... ... ... ... бойынша шамадан тыс ... ... ... ... ... ... ... оның нарығына капиталдың үлкен бөлігін тартты. Мемлекет
болып ... ... ... ... жоқ ... ... операциялардың көлемі қолда бар қаражаттармен шектелді. Осы уақыта
форвард мәмілелері жоғарғы атаққа ие болды. Басында ... ... ... ... валюталық тәуекелді жоғарлататын спекулятивті құралға
айналды. Дағдарыстың нәтижесі контрагенттердің ... қоса ... ... көлемінің шығындарымен түсіндіріледі. Валюталық тәуекел
доллардан теңгеге дейін барлық түрлері бойынша болды, ... ... ... ... де кірді.
Осы жерден мынандай қортындыға ... ... ... ... және ол ... ... келтірілген тәжірибелерден дағдарыстың жайдан
жай шықпайтынын көруге болады.
Қазіргі уақыттағы банктік нарықта тәуекелдің ... ... ... Ол
кез келген операцияларда көрініс табады, ... ол ... ... Сол ... де банк ... үшін ...... мүлдем жою
емес, оны болжау және ең төмен деңгейіне жеткізу болып табылады.
Қазақстан Республикасында барлық қызметтер саласында экономикалық қайта
құрулар процесі ... ... ... ... ... бірліктің,
қаржылық және өндірістік қызметіндегі негізгі концепциялардың бірі.
Тәуекелге талдау ... ... біз ... ... ... ... банк құрылымының қандай элементтері потенциалды қауіптің объектілері
болып табылады;
• бұл объектілерге нақты қандай қауіптер төнуде;
... ... ... ... ... ... мүмкін;
• олардың алдын алу және жою үшін,сонымен қатар ... ... ... ... үшін ... ... таңдау қажет.
Тәуекелдерді қате бағалаудың нәтижесінде және тәукелдерге қарсы шаралар
қолдану мүмкіндігінің ... ... өте ... ... ... ... орай батыс банктердің тәжірбиесінен бірнеше мысал ... жылы ... Midland Bank ... ... ссудалық пайыздың
деңгейіне қатысты қате болжаулардың нәтижесінде 116 млн.ф.ст.жоғалтты.
1990 жылыдың ақпанында ... ... таба ... Drexel ... ірі американдық банк күйреді. Ол кіші және танымал емес ... ... ... ... ... ... ... жүрді.
Осындай қаржылық теріс пайдаланудың нәтижесінде банк күйреді, ... ... ... ... ... орналастырған жинақ банкілерге қауіп төнгізді.
1991 жылдың қаңтарында New England ... ... 1990 ... ... ... ... ... шығарғандығы туралы өзінің
клиенттеріне хабар жеткізді. Кейіннен, үрейдің нәтижесінде, оның ... $ 1 ... ... ... ... соң, банк банкроттылыққа
ұшырады. Бұған федералдық үкметтің араласуы қажет болды және ... ... ... ... үшін ол ... $ 2,3 млрд.көлемінде көмек
көрсетті.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктердің тәуекелдеріне талдау
жасау барысында келесідей жағдайларды ескеру керек:
• нарықтық кезіндегі экономиканың ... ... ... ... ... бар ... мен олардың жетілдіруі.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында нарықтық экономиканың
қалыптасуы ... ... пен ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» заңында былай
делінген: «жеке кәсіпкерлік – бұл ... ... ... ... меншігіне негізделген және ... ... ... ... және мүліктік жауапкершілігімен іске асырылатын азаматтардың
инициативті қызметі».
Банктік тәуекелдер – бұл ... ... және ... ... банк ... ... немесе байланысты емес жағымсыз
жағдайлардың нәтижесінде мүмкін болатын шығындарды айтамыз.
1994 жылы Қазақстанда банктердің саны 3 есе ... яғни 2000 ... ... ... 53 банкке қысқартылды. Қазіргі уақытта Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... саны 35-ке тең. 1997 ... ... Банк 30 ... лицензиясын қайтарып алды. Олардың 22-нің
пруденциалдық нормативтерді бұзғаны үшін болды.
Келтірілген мәліметтер Қазақстандағы ... ... ... ... ... Ал бұл банктік жүйені оптимизациялау және
банктік тәуекелдерді төмендету үшін шешімдерді іздеуді қажет етеді.
Нарық жағдайларында қызмет ететін кез ... ... ... банк ... ... және ... ... мүмкін. Әрине, банк
басқармасы пайданы жоғарлатуға талпынуымен ... ... ... ... ... ... та бұл екі ... бір-біріне қарама-қарсы
келеді. Осы кезде біз ... ... мен ... ... ... ... ... отырмыз. Біріншілер,
егер жоғары табыс алу үшін тәуекелге бел байласа, ... ... ... ... ... ... ие. Сондықтан да табыстылық пен
тәуекел арасында оптималды арақатынасты ... ... ... ... ... әкеледі.
Банктікң қаржылық тұратылығы қаржылық ... ... ... ... ... қызмет ететін кез келген банктің түпкі мақсаты пайда
табу болса, оның қаржылық қызметін бағалаудың басты ...... ... болып табылады. Банктердің табыс көздеріне мынандай банктік
бизнес түрлерін жатқызуға болады:
... ... ... ... сақтау бизнесі;
• банктік кепіл беру қызметі;
• бағалы қағаздармен жасалатын бизнес;
• салымдар қабылдау және клиенттердің ... ... ... ... ... басқа банктермен корреспонденттік қатынасқа негізделген бизнес;
• дәстүрлі емес ... ... ... ... екі ... тұрады: клиенттерге (жеке және заңды
тұлғаларға) ссудалар беру және бос ресурстарды ... ... ... пайдалануға пайыздық сыйақы да беру. Ссудалық бизнестің екінші
бөлігі кейде ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ссудалық бизнестен пайыз формасында табыс түседі.
Дисконттық бизнес, төленбеген вексельдерді, чектерді және талаптарды
банктің ... бір ... ...... ... ... алуын
сипаттайды. Дисконт бизнестің түріне факторинг операциясы жатады. Факторинг
операциясы айналымды және айналымсыз болуы мүмкін. Бірінші ... ... ... ... ... ... (жабдықтаушыдан)
талап етуге құқылы. Ал екінші жағдайда, банктің ондай құқығы жоқ, бірақ ол
ондай операциядан ... ... ... үшін тәуекелге барады. Факторинглік
операциядан түсетін сыйақының жоғары болуы, өнімді сатудан ... ... ... Мұндағы табыс екі элементтен тұрады:
1) сатып ... ... ... ... аралықта банктің
несиелік ресурсын пайдаланғаны үшін төленетін пайыз;
2) факторинг операциясының түріне байланысты тәуекелге сәйкес шамасы
ауытқып отыратын комиссиондық сыйақы. ... ... ... белгіленетіндіктен, факторингтік операциядан
түсетін табысты банктің пайыздық табысына жатқызады.
Сақтау бизнесі банктің трасталық (сенім) және ... ... Бұл ... клиенттің мүлкін (жылжымайтын мүлік, бағалы қағаз,
шогттағы ... ... үшін ... ... формасындағы табыс
түрінде банкке табыс әкеледі. Мысалға, ... ... ... ... ... ... ... әкелетін активтерге орналастыратындығына
міндеттеме алады. Агенттік қызметте клиентпен ... қай ... ... қажеттігін келісіп алады. Трасталық операцияларда ... ... ... ... ... ... табысынан жоғары болуын қалайды.
Соған ... ... ... ... ... мөлшері де агенттік
қызмет көрсетуден түсетін табысқа қарағанда біршама жоғары болып келеді.
Мұндай ерекшелік, өз ... ... ... ... комиссиялық
сыйақының құрылымын анықтайды. Ол ... ... үшін ... ... мен жұмыстың нәтижесі бойынша төленетін сыйақыдан
тұрады.
Бағалы қағаздармен бизнес мынадай ... ... ... ... бағалы қағаздарын шығару;
2) оларды нарықта сату;
3) кәсіпорындарды жекешелендіруге байланысты қызмет көрсетуде басқа да
эмитенттердің бағалы қағаздары мен ... ... ... ... түсетін табыстар келесідей көздерден тұрады: 1) өзінің
және басқа да эмитенттердің ... ... сату ... ... 2) ... ... ... қызметі
(жекешелендірілетін кәсіпорынның есебін талап етілетін стандартқа ... ... ... акцияларын шығару және орналастыру, реестр жүргізу)
үшін комиссия.
Банктің кепіл блеру қызметі клиенттерге есеп айырысу үшін және ... үшін ... ... ... ... ... мен ... ақшалай сыйақы түріндегі табыс ... ... ... Егер ... банк үшін оның атын ... клиенттердің
қатарында болса, банк оған ақысыз кепіл-хатын беруі ... ... және ... тапсырмасы бойынша операцияларды
жүзеге асыру бизнесі банкке мынадай формаларда табыс ... ... ... шот ... үшін;
б) шотты жүргізгені үшін;
* белгілі бір мерзім ішінде белгіленген ... ... ... ... ... ... ... % түрінде алу);
в) шот бойынша операциялар туралы көшірме бергені үшін;
г) ... жабу ... ... – қол ақша беруге немесе есеп айырысуға байланысты операциялар
жзүргізгені үшін.
* банктің корреспонденттік шоты ... ... ... ... ... ... үшін алатын пайызы;
* дәстүрлі емес табыс түрлері банктің лизингтік, ақпараттық, кеңес
беру, валюта айырбастауға ... ... ... үшін
және т.б. алынатын табыстар. Мұндағы ... ... ... лизингтік төлемдер, пайыздық төлем және комиссия жатады.
Банктің барлық табысын үш топқа ... ... ... табыстар;
2. банктік қызмет көрсетуден алатын комиссиялар;
3. басқа да табыстар (бағамдық ... ... құны мен ... ... ... ... айып пұлдар, пениялар және т.с.с.)
Пайыздық табыс пен комиссиялармен ұштасуы мүмкін. Мысалға, несиелік
және факторингтік операциялардан банк ... ... мен ... ...... ... ... көзі ретінде банктің берген
ссудалары үшін қарыз алушылардың төлейтін төлемі болып табылады. Ссудалық
пайызды ... ... ... жіктеуге болады:
• неие формасына қарай: коммерциялық, банктік, тұтыну несиелерінің
пайызы және т.с.с.
• несиелік мекеменің түріне ... ... ... ... ... банктік, ломбардтық;
• ссудалардың мерзіміне қарай: қысқа мерзімді ссудалар бойынша пайыз,
ұзақ мерзімді ссудалар бойынша пайыз;
• ссудалар түріне байланысты: овердрафт ... ... ... ... ... есепке алу, мақсатты ссудалар
бойынша пайызы;
• операциялар түрлеріне қарай: ссудалар ... ... ... ... ... пайыз;
• есептеу тәсіліне қарай: жай және күрделі, қарапайым және тура және
т.б.
Комиссия – банктік ... үшін ... ... ... аударғанда
«comissio» сөзі тапсырма дегенді білдіреді. Оның мөлшеріне көрсетілетін
қызметтердің өзіндік құны мен ... ... ... ... ... табыс көздері екіге бөлінеді:
• тұрақты, оған банктік қызметтен алынатын ... және ... ... тұрақсыз, оған қайталама нарықтағы бағалы қағаздармен жасалатын
операциялардан және көзге көрінбейтін ... ... ... ... ... ... ... келесі бөлігін сипаттайтын
көрсеткіштерге олардың шығыстары жатады.
Коммерциялық банктердің шығыстарын формасына және есепке алу тәсіліне
қарай жіктеуге болады.
Формасына қарай, олар ... ... ... ... шығыстар
• пайызсыз шығыстар
• басқа да шығыстар.
Пайыздық шығыстар клиенттердің талап ету және мерзімді депозиттері,
басқа ... ... ... ... да банктерден сатып алынған
несиелік ресурстар ... ... ... ... ... ... ... құралады.
Пайызсыз шығыстарға жалпы банктің операциондық шығыстары мен басқару
аппаратын ұстау шығындары жатады.
Басқа да ... ... ... ... ... ... құру, салық төлеу ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыруға, банктің
мүлкін сатуға және т.б. байланысты болатын зияндарды сипаттайды.
Есепке алу тәсіліне ... ... ... ... түрлерге бөледі:
• банктің операциондық және түрлі шығыстары: банктің ... бір ... ... ... жер, ҚҚС, яғни бұл
салықтар банктің операцияларының өзіндік құнына жзатады) ... ... ... ... негізгі құралдардың
амортизациясы, арзан бағалы тез ... ... және ... ... ... ... шығыстары, жарнама есептесу
орталықтарының, пошта және телеграф қызметтері үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... және капиталдық емес сипаттағы басқа ... ... ... ... ... жалақы, сыйлықақы, ынталандыру
ақысы, ғимаратты, құрал-жабдықтарды және жеңіл машиналарды ұстау,
күзет үшін шығыстар, іс-сапар және ... ... шін ... ... ... ... ... банктің төлейтін айып – пұлдар, пениялары және т.б. шығыстары.
Енді, коммерциялық ... ... ... ... ... ... орыны ерекше. Банктің пайдалылығын бағалауда жиі қолданылатын
көрсеткіштеріне мыналар жатады:
1) ... таза ... ... ... = пайыздық табыстар –
пайыздық ... ... таза ... маржа = пайызсыз табыстар – пайызсыз
шығыстар
3) Банктің операциондық пайдасының таза ... = ...... ... ... ... ... қатысты банк пайдасы (ROE) = Салық төлегеннен
кейінгі таза пайда / Акционерлік капитал
5) Активтердің бір бірлігіне қатысты пайда (ROA) = Салық ... таза ... / ... ... ... таза ... маржасын есептеуде басты ақпарат
көзі ретінде: банк балансы және табысы мен ... ... ... ... «А» ... ... жылдардағы қаржылық
көрсеткіштерін 1-кестеден көруге болады.
1-кесте
«А» банктің «Пайда және зиян туралы» есебі.
|І. ... ... ... ... ... | |
| ... ... |882 356 |
| ... ... ... ... |25 118 |
| ... және басқа да бағалы қағаздар бойынша |38 092 |
| ... ... ... ... ... |675 501 |
| ... тұлғаларға берген ссудалар бойынша ... ... ... ... төлеумен байланысты шығыстар, | |
| ... ... ... |
| ... тұлғалар депозиттері бойынша |203 025 |
| ... ... ... ... ... |
| ... банк ... бойынша |13 642 |
| ... ... және ... ... |68 192 ... |Сыйақы (мүдделендіру) алумен байланысты таза | |
| ... ... |
| ... ... ... байланыссыз табыстар, | |
| ... ... |1 014 611 |
| ... ... және ... ... үшін | |
| ... мен ... ... ... |
| ... ... түскен табыстар |136 882 |
| ... ... ... ... ... да | |
| ... |509 800 ... ... ... ... ... шығыстар,| |
| ... ... |1 120 289 |
| ... ... ... ... және еңбек ақы| |
| ... ... ... ... |
| ... және ... ... шығыстары ... |
| ... ... ... ... да ... | |
| | ... |
|V. |Резервтерге аударудан бұрынғы таза табыс: ... ... ... ... ... зияндарды жабу резервтері|198 393 ... ... ... кейінгі таза табыс: |187 359 ... ... ... ... |53 527 ... ... ... табыс |40 761 ... ... ... дейінгі таза табыс ... ... ... ... | |
| | |66 492 ... |Таза табыс ... ... ... тек қана ... таза ... пайда маржасын есептей
аламыз, ол 491 430 мың теңгені құрайды. Ал, банктің таза ... ... ... ... ... отырғанымыздай, оның пайызсыз шығыстары пайызсыз
табыстарына қарағанда артып отыр және өзге көрсеткіштерді есептей ... ... ... балансы болуға тиіс.
Сонымен қатар, Қазақстандық банктер тәжірибесінде банк ... ... ... ... екі түрі: ROA және ROE есептеу
қолданылады.
Соңғы 5 жылда отандық банктеріміздің ... ... ... ... таза табыстарының өсіп 2004 жылдың аяғында 35,3 млрд. теңгені
құрады және ол туралы мәліметтерді 2-кестеден ... ... ҚР ... ... ... таза табыстарының динамикасы
| |1999ж |2000ж |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж ... ... |341,1 |527,9 |784,0 |1114,9 |1785,6 ... ... | | | | | | ... ... |69,0 |97,6 |122,2 |161,2 |223,5 |325,2 ... | | | | | | ... ... ... |9,5 |7,1 |7,4 |20,6 |30,1 |35,3 ... | | | | | | ... % |2,8 |1,3 |0,9 |1,8 |1,8 |1,1 ... |13,8 |7,3 |6,1 |12,8 |13,5 |10,8 ... ... ... ... банктердің меншікті капиталына
қарағанда активтері жоғары қарқынмен өсуде, айталық 1999 жылы оның сомасы
341,1 млрд. теңгені ... ал 2004 жылы ол 3 330,0 ... ... ... ... 10 есе артқан. Мұндағы ... ... ... ... баға ... ... ... таза табыстары 1999
жылмен салыстырғанда 9,5 ... ... 35,3 ... ... не 3,7 ... ... соңғы жылдағы таза табыстың банк активтеріне ... ... яғни бұл ... 1999 жылы 2,8 % ... ал, 2004
жылы 1,1 % -ға дейін төмендеген. Әрине, мұның басты себебі ... ... ... ... ... ... ... несиелер
үлесінің – 56,6% дейін төмендеуімен тікелей байланысты болып отыр.
Қорыта айтқанда банктердің несиелік портфелінің күрт ... ... ... ... ... себебі оған дәлел ретінде
соңғы жылдары кейбір банктердің несие беру ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну
несиелері, сондай-ақ шағын және орта бизнеске несиелер ... ... ... ... ... ... несиелері өсіп, стандартты
несиелері сәйкесінше ... ... ... ... банктердің қаржылық қызметін жете
бағалауда несиелік және пайыз тәуекелдерін басаруға, немесе осы салалардағы
тәуекел – менеджментінің ролін ... мән ... ... Банк ... автоматтандырудың ерекшеліктері.
Біздің елімізде соңғы жылдары банк жүйесі (БЖ) қарқынды даму үстінде.
Валюта операциясында алып-сатарлық және алаяқтық жасау ... ... ... ... ... Бүгінгі банктер өздерінің аса жоғары ... жаңа банк ... ... ... ... қаражат бөлу фирмаларына және сақтандыру
компанияларына клиенттермен қарым-қатынасты өзгертіп жетілдіруге көмек
береді және пайда табу үшін жаңа ... ... ... қолданбалы желілік бағдарламалық қамтамасыз ету
жүйесіндегі ең ... ... ... ... жүйе ... табылады.
Мысал ретінде, банк қызметінде ең озық технология қатарына ... ... ... ... ... (Unix ОЖ және Oracle ... ... банкаралық есептесуге арналған желіаралық қарым-
қатынас құралдарын, толық Internet жүйесіне сүйенетін немесе үйлесті ауыспа
(виртуалды) бактерін, жасанды ... ... және тағы ... ... ... жүйелерін айтып кетуге болады.
Қазіргі кезде БЖ банк қызметін ... ... ... ... ... ... модульдық негізде іске асырылады. Бірнеше жергілік есептеу
желін ... ... ... және ... компьютерлер кеңінен
қолданылуда. БЖ жүеаралық айырбастау және алысқа жететін ... ... ... ... ... кезінде туындайтын жағдайға
бейімделгіш құралдары ... ... ... болуы қажет. Банктің
күнделікті операциялық жұмысын реттеп отыру үшін БЖ ... ... ... Transaction Processing) нақты уақыт жағдайында жұмыс ... ... ... ... атап ... ... олар ... жүйенің бір-
біріне тәуелсіз қызметкері түрінде іске асып отырады):
• Күнделікті банкіші ... ... ... ... ... және ... жинақтаушы есебін жасау.
• Басқа қалалардағы бөлімшелер мен ... ... ... ... автоматтандырылған қатынас жүйелері (әдетте айтылатын
«банк-клиент» ... ... ... Банк ... ... жұмысы мен әрбір қабылданған
тиімді шешімдер жүйесін талдау.
• Жеке операцияларды автоматтандыру – банкоматтар мен ... ... ... есеп жүйелері.
• Бағалы қағаз нарығындағы банк жұмысын автоматтандыру жүйесі.
• Хабарландыру жүйесі. Қаражат ... әсер ... ... ... алу ... БЖ қойылатын талаптар банктегі операциялар көлеміне байланысты.
Қорыта айтқанда, БЖ ... ... және ... ... талдаудың арқасында, автоматтандыру жүйесі келесі
талаптарға жауап беруі керек: БЖ ... ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесінің болуы, жүйенің
сенімділігі, БЖ жұмысының үзіліп ... ... ... ... ... ... ... өзгеруіне қарай және ... ... ... іске ... нақты уақытта жұмыс істеу
мүмкіндіктері, қосымша функционалдық мүмкіндігінің болуы.
ІV. Қазіргі кездегі төлем жүйелерінің ролі.
4.1.Төлем жүйелерінің ... және ... ... жүйелерінің көптеген түрлері қызмет көрсетеді. Солардың
ішінде ең кең тарағандарын атап ... ... ... ... ... ... және ... ірі коммерциялық банкілер жүйесі, Cheeps
және Free Wine ... SWIFT ... Visa және Europay ... корона, Western Union Money Gran,Ресей Жинақ
банкісінің коммуналдық төлемдер қабылдайтын ... ... ... Plat, Assist ... ... қолданысы жағынан банкаралық, карталық, есепшот ашпай
ақша аудару,электронды ақша болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... алмаймыз. Бірінші жүйе
– төлем жүйелерінің бір субъектісімен анықталса, ...... ... арқылы, үшіншісі – технология арқылы, төртіншісі –
ақшаның материалдық тұтыну формасы арқылы анықталады.
Жалпы алғанда, бір фактор ... бір ғана ... ... ... көп түрлілігі мен күрделілігін бере алмайды.
Әдетте, төлем жүйелері төмендегідей болып сипатталады: көтерме, бөлшек,
жалпы, клирингілік, күнбе-күн, рейстік, кредиттік және ... ... қор ... статистикасы бойынша 1000 доллар төлемнің 5 %
- ын ғана ... ал осы ... құны ... ... айналымының 88 %
-ын құрайды.
Ұлттық банк пен Халықаралық есеп айырысу банкінің ... ... және ... ... ... ... болмайды. Ұлттық орталық,
ірі отандық және халықаралық банкілердің банкаралық есеп айырысу жүйелері
көтерме жүйе болып есептеледі. Ал ... ... ... ... ... электронды ақша негізінде құрылған жүйе – бөлшек жүйеге жатады.
Олардың арасындағы негізгі айырмашылық – ... ... ... ... ... ... ірі төлемдерде жүйенің барлық амал-
тәсілдерінің ... әрі ... ... өте ... Сонымен бірге,
клиенттер қауіпсіздікпен қамтамассыз етудің жылдам түріне ... ... ... ... ... ... мен шығындарды
анықтайтын болғандықтан, клиенттердің түсінігі бойынша тек ірі ... ... ... көрінеді.
Келісім жасаушылар төлемді жүргізуге кепілдік алып, оның басталуын
күтпей-ақ ... ... ... ... ... есеп ... көтерме
жүйе арқылы жүзеге асырады, бұл оның бөлшек жүйеге тәуелді екнін көрсетеді.
Бөлшек жүйелер өзіндік зерттеу ... және ... ... тек ірі ... ... ... ... көрінеді.
Келісім жасаушылар төлемді жүргізуге кепілдік алып,оның ... ... ... ... ... банкаралық есеп айырысуды көтерме
жүйе арқылы жүзеге асырады,бұл оның бөлшек жүйеге тәуелді екенін көрсетеді.
Бөлшек ... ... ... ... және ... ... ... Олар шығынды аз жұмсап, клиенттерден делдалдық
қызметі үшін аз ... ... ... төлем жүйесін тек орталық банкілер қалыптастырып, ... яғни ... ... ... реттейді. Себебі банкаралық
есеп айырысудағы ақаулықтар елдің ... соқы ... ... ... қауіпсіздігін бұзуы мүмкін. Көтерме төлем жүйелері тек кейбір
жағдайда,мысалы, SWIFT және Target жүйелерін қолданған жағдайда ғана ... аса ... ... ... ... ... тек бір ... төлем жүйесі қалыптасқан. Мысалы, Германияда оның саны – екеу, ал
АҚШ-та – ... ... бұл ... ... ... ... Бөлшек төлем жүйесі экономикасы дамыған елдердің бәрінде
қалыптасқан. Оларды заң реттеп, ... ... ... олар ... ... ... ... Мұндай жүйелер сан алуан ... ... ... түрлі кезеңдеріндегі әр түрлі технологиялық
дәуірлерге жатады. ... ... ... тек ... ірі төлем
жүйелерін, соның ішінде карталық жүйені ұлттық ... ... ... ... ... ... ... 1- кестеде берілген.
Клиенттер төлем шығындарын азайтуды талап ете алады: ... ... ... ... төмендету.
Төлем шығындарының азаюы төмендегідей төлем жүйелерінің үндестігін
сипаттайды. ... ... ... ... ... мен тәуекелдің
төмендігін қамтамассыз етуші), төлемді уақытында төлеу(жедел), дебеттік
ақша аудару(ең қарапайым және ... ... бұл ... ... банкілердің жалпы төлем жүйесінде
байқалады.
Төлем жүйесі күрделенген механизм, сондықтан ол ... ... ... ... жүйелерін жасауға көп көңіл бөлінеді, соған сәйкес
ол міндетті түрде заң шығару мен түрлі ... ... еске ... ... ... ... және есеп ... жүйелерінің комитеті осы
қағидаларға баса назар аударады.Отандық экономистер де осы қағидаларға көп
көңіл бөліп отыр. Алайда, олардың ... ... ... өте ... ... және ... түсіндіріледі. 1990 жылдан ... ... ... ақшасыз есеп айырысуға қатысты ұстанымдарды өзекті
ендіре түсті. Сол кезден ... ... ... ... ... ұстанымдарды қалыптастыруға көмегін тигізген құрылғылар да
өзгере бастады.
Қазіргі уақытта төлем жүйесі арқылы ... ... мен ... ... асыру кезіндегі уақытша кідірістер жойылған. ... ... мен ... ... ... ... жүйесі екінші деңгейлі банкілерден, банкілік емес ұйымдардан және
шаруашылық жүргізуші субъектілерден қолдау табуда.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... жүйе ... балансын, сыртқы қарызын, ақша-кредит саясаты мен валюталық саясаттың
параметрлерін бақылайтын, жоспарлайтын және тез ... ... ... жүйесі қалыптасты. Осыған байланысты 2001 ж. ... ... ... ... территориясында төлем құжаты
қолданылатын төлемдерді бекітудің ... ...... ... ... жұмыс тәрнтібі анықталды.
Зейнетақы реформасын жүзеге асыру үшін МТ 102 ... ... ... ... ... ... қатар, зейнетақы салымы бойынша
төлемдерді жүзеге асыру тәртібі банкімен бірлесіп дайындалды. ... ... ... ... ... ... ... бір
жағынан төлем кризисі мен оның салдары, ал екінші жағынан жаңа ... ... есеп ... ... ... ... уақыттағы
республикадағы Банкаралық есеп айырысудың ... ... ... ... ... мен ... төлем жүйесі қызмет етуде.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы аумағында төмендегідей төлем
жүйелері жұмыс істейді:
• нақтылы уақыт ... ... есеп ... ... ... ... жүйесі)
• клирингілшік жүйе (бөлшек төлемдер жүйесі).
Қазақстан Республикасы аумағында ... ... ... ... істейтін
бүтіндей (жалпы негізде) төлемдер жүйесі 1996 жылдың тамызынан бастап
Қазақстан Банкаралық есеп айырысу ... ... ... ... істеп
келеді. Бұл жүйе бұрын Ірі төлемдер жүйесі деп аталған болатын (ІТЖ). Ірі
төлемдер жүйесі ... мен оны ... ... ... ... ... жүйелеріне жақындату мақсатында Ұлттық банк тарапынан көп жұмыстар
атқарылды. 2000 жылдың соңына Ірі төлемдер ... ... ... ақша негізінде нақтылы уақыт режиміндегі есеп ... ... ... ... есеп ... ... қаржы
ұйымдарының төлем жүйесіне қоятын барлық талаптарына жауап беретін ... ... ... ... қайта құрылды.
Ұлттық банк 2005 ж. төлем карточкаларының нарығын дамытуға баса назар
аударды. Төлем ... ... ... ... жағдай жасау
мақсатында, 2002 ж. 23 қаңтарда Қазақстан Республикасының үкиеті ... ... ... ... құн ... босату
ережесін бекіту туралы» қаулы қабылдады.2006 жылдың 1 мамырындағы ... 20 банк және ... ... ... ... карточкаларын
шығаруды жүзеге асыра бастады. Екінші деңгейлі банкілер Ahyn Carci ... ... ... АҚ, ... ... банкі»АҚ, SmartAlemCard
– «Туран-Әлем банкі» АҚ, Дуэт – «Валют-Транзит Банк»АҚ, «Каспий банкі»АҚ,
«Сити банкі»АҚ, «Цесна ... KazCard – ... АҚ ... ... ... шығаруды қолға алды. Бұдан басқа, қазақстандық
банкілер халықаралық жүйе карточкаларының келесі түрлерін ... ... ... Visa ... Europay International American
Express ... және Diners Club ... 2006 ... ... ... ... шығарылған төлем карточкаларының саны 3,54
млн. дананы құраса, бұл карточкаларды ұстаушылардың саны – 3,37 млн. адамға
жеткен.(2005 ... ... бұл ... ... ... ... ... ішінде неғұрлым көп тарағаны – халықаралық
жүйе карточкалары. Олардың өзіндік ... 88,4% , ал ... ... үлесі – 11,6% 2005 жылдың 1 мамырында бұл арақатынас 87,5%
және 12,5% -ды құраған болатын.
2006 ... ... ... ... ... ... карточкаларын
қолдану арқылы жасалған трансакциялардың көлемі 89,4% млрд. теңгені құрады.
Бұл ... ... ... ... ... (9,2млрд. теңгеге дейін
немесе 70,8-%-ға) қолма-қол ақша алуға ... ... ... млрд..теңгеге дейін немесе 34,4-%-ға ) қарағанда ... ... келе ... айта ... дұрыс. 2006 жылдың сәуір айында
трансакциялардың саны 5 млн. трансакцияны ... 2005 ... ... ... ... өскен. Сондай-ақ, қолма-қол ақшасыз төлемдер санының
(575,7 мың трансакцияға ... ... ... ... ақша ... ... ... өсуіне (4,5 млн. трансакцияға дейін немесе
27%-ға)қарағанда жоғары ... өсуі ... ... ... сипаттамасы мен олардың өзгеру тенденциясы,
бәсекелестік қабілетінің оңтайлы дамуы мен тиімділігіне талдау жасау ... ... ... ... ... орталық және коммерциялық банкілердің төлем ... ... ... картогчка жүйесін, есепшот ашпай ақша аударуды,
электронды ақша жүйесін ... ... ... арасындағы өзгешелік
төлемнің тәуекелі мен ұсталымдарының балансын анықтағандағы төлемнің ... ... ... ... ... жүйесі төлемдерді есептік
сальдо түріндегі ... шот ... ... Ал ... ... төлемді әркім жеке жүзеге асыра алады.
Кредиттік аудару ... ... ... ... әрі ... ... ол төлем шығындарының аз болуын қамтамассыз етеді.
Дебеттік аударымдар ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың төлем сараланымдары да ... ... ... ... ... әр ... сипаттамаларға сын көзбен қарап
қолдану тәжірбиесі – көтерме ... ... ... пен ... ... төлем жүргізу әдісінің перспективасын тағы бір рет ... ... ... ... ... ... ... мағыналық, тәуекелді азайту, барлық субъектілер жағынан бақылау
мен басқару, қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік пен қатысу критерийі.
Ұш субъект (клиент, қатысушы-банк, орталық банк) ... ... есеп ... ... ... ... ... субъектілер
саны өседі. Орталық банк қызметінің бір бөлігін қамтитын есеп айырысу ... жүйе ... ... ... ... мен ... қайта қарастыруды,
олардың орындауын қадағалауды, келіспеушіліктерді шешуді,ауттрейд ... ... ... ... ... жүйе ... жүзеге асырады.
Қызметті жаңаша бөлу мамандандыруды күшейтіп, субъектілер арасындағы
келіспеушіліктерді жояды, бәсекелестікті жоғарлатып, ... ... әсер ... бір ... ... бір оператор мен бірнеше жүйеге қатысушы
болса, онда төлем жүйелерінің арасында бәсекелестік ... ... ... ... жоғарлайды, себебі әр жүйе ... олар ... ... төлем жүйесінде Орталық банк ... және есеп ... ... ... емес банкаралық ассоциациялар түседі. Бірақ
Орталық банк қай жағдайда ... ... ... бір ... ... роль ... ақша құрылымының тұрақтылығы мен ... банк ... ... мен бір ... ... ... Орталық
банкінің осы қызметтері оның төлем жүйесінде алатын ... ... ... ... ... ... елдің экономикалық қауіпсіздігінің
негізгі тірегі болып табылады. Қазақстанның Орталық банкі ... ... ... жүйесіне қарағанда, елеулі орын алатын ұлттық
карточка жүйесін қадағалайды.
Төлем жүйесіне қатысушылар – ... ... ... ... ... көрсетуді өз бетінше дамытулары керек. ... ... ... ... ... ... ... тарта алмайды.
Оларда төлем қызметтерінің жалпы қамтылымы ыңғайлы емес және клиенттердің
талаптарына сай ... ... ... – банкілер клиенттерге қызмет
көрсету жағынан бәсекелесе отырып, бірнеше төлем жүйелеріне қатыса алады.
Бірнеше оператор бірнеше ... ... ... ... ... ... асырушы банк ретінде Ресей ... Visa ... ... ... болады, ал екінші жағынан Ресей коммерциялық
банкілерін атауға ... ... ... ...... банкілердің
делдалдығының жоқтығы мен консенсустың болмауынан.
Банкілік шотқа қол ... мен ... ... ... ... құрайды. Қағаз құжаттар қолдану мен ... ... ... төлем жүргізу процесін өз беттерінше анықтайды. Электрондық жүйеде
технологияның қиындығы сонда, ... ... ... ... үшін ... мамандандырылған прогроммистерді жалдауға мәжбүр
болады. Сондықтан да ... ... ... ... прогромистер
қатысады, олар қатысушы – банкілер мен есеп айырысу институтының жүйе
операторы ... ... мен ... ... бөлу бәсекелестіктің пайда
болуына әкеледі, себебі зерттеушілердің саны көп те, осыған сәйкес олардың
қабылдайтын шешімдері де әр ... ... ... жалғыз болуы да мүмкін және
өзінің монополиялық жағдайына ... ... ... қатысып
отырмаса дамуға деген стимулы болмауы мүмкін. Сонда бәсекелестік ... ... ... ... ... басты
қызметтері кестеде көрсетілген:
Төлемдер жүйесінің субъектілері және олардың қызметтері
|Субъектілер |Қызметтері ... ... |
| | ... ерекшеліктер |
|Дәстүрлі төлемші |Қатысушы-банкілердің шоты | ... ... есеп ... | ... ... ... ... жоғарлауы, |
| ... ... ... |мамандандырудағы |
| ... ... ... төмендеуі. |
| ... ... ... | |
| ... ... ... |
| ... ... есеп ... ... ... ... пайдалану | |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... ... және бақылау, |пен ... есеп ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... |
| |ету, ... және ... ... дамуы мен |
| ... ... ... Төлем жүйесінің төлем карточкалары арқылы жұмыс жасауының экономикалық
аспектілері.
Банк карточкалардың күрт жылдам таралуы, олардың ... ... ... ... басым бөлігі арасында олардың ... ... өсуі ... ... ... категорияларына,
яғни, банктерге, сауда орындарына және карточка иелеріне есеп айырысудың
бұл ... ... ... ... табылатындығының тұрақты жұмыс жасап тұруын
қамтамассыз ету үшін мынадай 3 міндетті ... ... ... ... ... және табыстылық. Несие карточкалары ... ... ... мен ... 1-суретте көрсетілген.
Ол суреттің астыңғы жағында банк-эмитент пен ... ... ... ... ... ... қызметтерін атап көрсеткен жөн.
Банк-эмитенттің негізгі функцияларына мыналар жатады:
• Карточкалар шығару (карта иесінің жеке деректерін ... және ... ... ... аты-жөнін не компанияның
логотипін механикалық әдіспен басып түсіру),клиентке ... ... ... ... (өтініш иесінің қаржылық жағдайын
анықтау, карталық шот ашу, несиелік лимитті анықтау);
• Авторизация (мәміле ... ... ... автоматты түрде немесе
телефон бойынша сатушының сұрауларына жауап беру, мастер-файылдарды
жаңарту, ақпараттық айырбастау жүйелерімен өзара әрекеттесу);
• Ақпараттармен ... және ... үшін ... ... ... (картогчка иесіне қарыздар сомалары мен оларды ... ... ... ... және жіберу);
• Карточкалық шот бойынша операцияларды бухгалтерлік есепке алу;
• Мерзімі өткен қарыздарды қайтару және ... ... ... ... ... ... ... жауап беру, шағымдарды қарастыру);
• Қауіпсіздікпен қамтамассыз ету және алаяқтыққа бақылау орнату
(ұрланған және жасанды ... ... есеп ... ... ... ... клиенттер іздеу, жарнамалау, карточкалық шоттар
бойынша операцияларды белсендіру бағдарламалары);
Эквайригпен айналысушы банктің міндеттемелері карточкалық жүйенің оның
саудалық ... ... ... бойынша рөлімен анықталады. ... ... ... ... ... ... ... сатушының банкке ұсынған
сауда шоттарының процессингі;
• Мәмілелер ... ... ... және ... үшін ... төлеу;
• Сауда орындарының есеп айырысу жүйесіне ... ... ... ... және жаңа ... талдау, алаяқтықпен байланысты күдік туғызған
сатушыларды тексеру;
• Маркетинг, ... ... ... ... құрылғыларды сатып
алуға сатушыларға көмектесу.
Несие карточкаларының табыстылығы.
А) Эмитент үшін.
Несиелік ... ... ... ... ... мен шығыстардың келесідей негізгі құрамдас бөліктермен анықтауға
болады:
Алдымен табысты құрамдас бөліктер анықталады, яғни, пайыздан ... ... ... ... несиенің пролонгация деңгейіне
қатынасы бойынша жылдық пайыздық қойылым жүргізу бойынша анықталады. Ал,
пролонгация ... ... ... яғни ... ... ... барлық берілген несиелердің жалпы сомасына қатынасы
ретінде белгіленеді.
Банк-эмитентке төлеуі міндетті ... ... ... көлемінің) сомаларынан түсетін пайыздар эмитентке эквайердің орнын
толтыруы, өтеуі болып табылады.
|Банк – ... ... ... ... ... ... ... үшін сыйақы |
|дисконттар | ... сату ... ... шығындар |
|жалға беруден түскен | ... | ... ... ... ... ... ... қолдану | ...... ... ... ... ... |Ресурстар құны ... | ... ... ... ... |
| ... ... үшін |Алаяқтық пен жасанды|
|сыйақы ... ... ... ... бо ... ... ... шығындар |
|үшін жинақтар | ... ... ... ... қызмет |
|көрсету бойынша |
|шығындар ... ...... ... мүшелері арасындағы операциялар туралы
компьютерлік ақпараттың қозғалысы.
• Эмитент банк – ... ... ... ... Эквайер банк – сауда мекемесіне карточка бойынша қызмет көрсетуші
банк.
Жылдық төлемақылар (жылдық мүшелік жарна) дегеніміз ... ... ... үшін ... ұстаушысынан банк эмитентіне төленетін сома.
Карта ұстаушысы банкпен жасалған келісімшарт ... ... ... ... өз ... кідірілген жағдайларда, ПИНКОДТЫ жоғалтқан
немесе несиелік лимиттен асып кеткен жағдайда ... ... ... ... ... мүмкін.
Ал, енді шығын құрамдас бөліктерін қарастырсақ, ресурстар құны ... ... ... ... басым, ең үлкен бөлігі болып
табылады. Бұл дегеніміз карта ұстаушыларына ... ... ... ету үшін ... ... ақша ресурстарының әр алуан
түрлері бойынша орташа шамамен алынған пайыздық мөлшерлеме.
Несиелік тәуекелдерге резервтер құру – ... ... ... ... ... берілетін ссудаларға арналып резерв
құру мақсатындағы аударымдар болып табылады.
Банк міндеттемелеріне ... құру деп ... ... және ... ... ... бойынша міндетті резервтер
қорына деген аударымдарды ... ... ... ... өткен қарыздар
немесе қылмысты сипаттағы іс-қимылдар нәтижесінде пайда болады, әдетте,
жабылмаған несиелер сомасынан ... ... ... ... ... шығындары – бұл тікелей клиенттерге қызмет ... ... ... ... байланысты шығындар, мысалы,
операцияларды құжатты түрде рәсімдеуге жауапты ... ... ... ... телекоммуникациялық компанияларға бағытталған пайда
болып қалуы мүмкін шығындар және тағы ... ... ... ... салымының өтемақысы пластикалық картогчкалар ... ... ... салынған құралдардың қайтарылуын,яғни,
орнының толтырылуын қамтамасыз ететін аударымдар екені белгілі.
Нәтижесінде, пайдалылық несиелік карточкалар бойынша ... ... ... ... ... мен ... ... қатынасы ретінде анықталады.
Б) Эквайер үшін.
Банк – эквайер үшін пайдалылық келесідей көрсеткіштермен анықталады:
Эквайерге ұсынылатын ... ... ... ... – бұл ... жасаған мәмілелер құнын төлегені үшін
сауда ... ... ... ... ... ... бойынша жасалған
мәмілелер сомасының бір бөлігі. Жеңілдіктің ... ... ... ... көлемінің орташа пайыздық жеңілдіктерге қатынасына тең.
Ал, ... да ... ... ... мен ... сияқты
құрылғыларды сатудан немесе жалға беруден тікелй пайда болады.
Шоттар бойынша түсетін табыстар сауда және қызмет көрсету орындарының
банк – ... өз есеп ... ... ... ақша
құралдарын қолдану нәтижесінде пайда болады.
Эквайердің эмитентке жүргізілген операцияларды өтеуі шығындар көлемінің
ең үлкен бөлігін қамтиды.
Операциялық ...... және ... ... ... бойынша операцияларды, мысалы, авторизация, кәсіпорын шоттарын
жүргізу сияқты операцияларды қолдауға кететін шығындар.
Сонымен қатар, өткізулер мен ... ... ... және персоналды
қамтамассыз ету құнын қамтитын шығындар да болады. ... ... ... ... ... қаржыларды қайтару мақсатындағы аударымдар
инвестицияның өтелуін қамтамасыз етеді.
Дебеттік (есеп айырысу) карточкаларының ... ... ... ... ... ... ... табыстылығын
анықтаушы негізгі табыстар мен ... ... ... ... ... Тек қана ... ... пайыздық табыстар мен
ресурстар құнында. Дебеттік ... ... ... ... ... ... ақша құралдарынан құралып,оларды банк
басқа да тартылған құралдар сияқты ұқсас қолдана береді.
Пайыздық табыс дебеттік карточка ... ... ... ... бойынша банк – эмитентінің активтік ... ... ... ... ... ... ... (жылдық мүшелік жарна) – карта ... ... ... ... үшін банк-эмитентке төлейтін сомасы. Банктен
жасалған ... ... ... ... ... ... ... да бар. Ал, шығыстар құрамына келетін болсақ, ресурстар
құны дегеніміз карточка, ұстаушысының шотындағы ... ... ... ... ... болып саналады.
4.2. Дамудың жаңа бағытындағы төлем жүйесінің ... ... ... ... ... ... төлем жүйесі
қарапайым адамдар арсындағы қолма-қол есеп айырысу секілді қарапайым ... ... ... есеп ... клиент үлкен шығындардың орнын
толтыру тәсілдерін іздестіру қажет, сонымен бірге төлем жүйелерінің қосымша
мүмкіндіктерні де керек.
Егер қор және ақша ... ... ... бір ... ... ... мүмкіндігі туса, онда олар қолма-қол ақшасыз есеп айырысуға
көшер еді. Бұл жағдайда жеңіл іс-әрекеттері үшін клиенттерге рұқсат ... ... ... кредит беріледі.
Карточкалық төлем жүйелерінің ең бірніншісі қосымша қызметі – клиентке
кредит беру болып табылады. ... ... ... болуының өзі
сатып алу қызметтерімен байланысты, сол себепті карталар қолма-қол есеп
айырысудың құрамына ... ... ... ... ... қор
және ақша рыногында іс-әрекеттерді жүргізу мысалға алынған. Отандық ... ... ... ... ... SWIFT жүйесінің
мүмкіндігі, Украина Ұлттық банк есепшотының жүйесі мен т.б. ... ... ... ... ... ... ... электронды құралы мен SWIFT
жүйесі өз қатысушыларына стандартты төлем хабарларымен бірге, сан алуан
электронды ... да ... ... ... ... ... бар. ... қосымша офистері мен бөлімшелерінің саны өте көп.
Сол арқылы қашықтықтан қызмет ... ... ... ... ... Банкілер андеррайтер ретінде бізге өте қызық, себебі
олар имитация қағаздарының бөлігін аз қаржыларының ... ... ... ... ... ... инвестициялық портфельдің құрылымы бойынша
кепілдеме бекітіледі. ... ... баса ... ... ... енді
оны өз банкілері арқылы ... ... ... ... ... ... болып, бағалы қағаз кепілдемесінің негізінде,
жинақ қорындағы іс-әрекеттері арқылы өз клиенттерін ... ... ... ... қашықтықтан қызмет көрсетуге қол ... ... банк ... ... ... құралын атауға болады. Мұндай құралға
мысалы ретінде,ұялы ... ... ... ... ... ... орнатуды келтіруге болады. Ресей банкінің БАКО-сы
сауда жүйесінде клиенттің жұмыс ... ... ... ... ... ... оның электронды-цифрлы қолын бекітіп береді.
Қолма-қол есеп ... ... ... ... деректердің
электронды-кассалық аппараттарының көмегімен алуға болады.
Төлемдердің қазыналық ашылуы мен ... ... ... ... бір күннің ішіндегі барлық қолма-қол төлемдердің фактура-шотын
құрайды. Кейін оны банк ... ... ... ... ... өтінішпен
қосып банкіге береді.
Банкаралық төлем жүргізудің толығымен автоматтандырылғанына қарамастан,
банкілер әлі күнге дейін ... ... ... ... жоқ. ... төлем жүргізудің банкаралық бөлігі көп шығын жұмсайды. Алғашқы
кезекте ... ... ... ... кезеңін автоматтандырған
болатын. Сондықтан шығын және төлем жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... бұл бөлімде түрлі жүйелердегі банкаралық ақша аудару жұмысына
салыстырмалы ... ... ... ... ... үшін уақытты
жылдамдатудың мүмкін еместігін дәлелдеғйтін себептерді ... ... ... ... ... ... ішкі аймақтық және
аймақаралық жүйесін шетел банкілерінің ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
жүйелердегі жұмыстарды, есепшот ашпай ақша ... ... мен ... ... анықтайды.
Ішкі аймақтық есеп жүйесі деп аталатын Ресей банкінің Мәскеулік
аймағындағы төлемдердің көп ... ... ... ... екі
деңгейіндегілер кіреді: аймақтың басты төлеме кассалық ... мен ... банк ... ... ... коммерциялық банкілер. Төлем
жүргізу үшін қатысушы банкілер БАКО-да корреспонденттік шот ашады. Егер
қорыта айтатын ... онда ... ... корреспонденттік шотына ақша
қую арқылы жүзеге асады.
Электронды құжаттандыру айналымына енбеген немесе ... емес ... ... ... ... операциялық-кассалық
орталықтарының клиенттері болып табылады. Операциялық-кассалық орталық
клиенттердің төлем ... ... ... ... оны ... жүйесіне көшіруді жүзеге асырады.
Бірыңғай құжат айналымын қамтамассыз ету үшін ... ... ... болу ... ... төлем жүйесі арқылы төлемді ... ... ... ... ... ... есебінің немесе төлем құжатының көшірмесін
беру;
- алушының шотына ақшаның түсуі;
- жүргізілген көлемдегі корреспонденттік шотты немесе төлем құжатын
беру;
- ... ... ақша ... ... ... ... жүргізу
мен өңдеу;
- корреспонденттік шотта ақша болмаған ... ... ішкі ... ... ... ... ... немесе оны алмау;
- корреспонденттік шотқа ақша түскенде төлемді жүргізу;
- төлем құжатын тасымалдау:
- ... ... ақша ... ... ... ... ... жүргізілген төлемнің корреспонденттік шоты бойынша көшірме беру.;
- төлемші-банк;
- төлеушінің шоты бойынша жүргізілген төлемнің көшірмесін беру;
- төлеушінің шогтына ақша аудару;
- ... ... ... ... ... ... шоты ... бір қатардың бойымен төлемді
жүргізу өте күрделі. Төлем жұмыстарына төлем құжаттарын ... ... ... ... корреспонденттік шоты бойынша төлемді
жүргізу, ... ... ... ... ... ... банк ... қатысушы терминалдың көлемі арқылы электрондық
төлем жүйесін құрып, оны БАКО-ға ... Онда ... ... ... мен ... өтеді. Төлем құжатының көшірмесі ... ... ... ... ... ... қабылдаудан бас тарту жөнінде электронды
хабар жіберіледі.
Қол қойылып, төлем құжаттарының ... ... ... кейін,
төлемші-банкінің корреспонденттік шотында жеткілікті ақша болса, төлемші-
банк шоты мен алушы-банк шотының кредиті ... жол ... ... оның шотын дебеттеуді бекіткен хабар жіберіледі. Ал ... ... ... мен оның ... ... ... ... келеді.
Қазақстандағы төлем карточкалары нарығының даму жайындағы толығырақ
мәліметтер
|Көрсеткіштер ... ... |
|1 |2 |3 ... карточкалар саны (мың бірлік),|2 624,9 |3 541,8 ... ... | | |
|- ... жүйе ... |329,4 |411,2 |
|- ... жүйе карточкалары,оның |2 295,6 |3 130,6 ... | | ... ... ... ... ... International |449,4 |636,9 ... ... саны (мың ... ... ... |
|оның ішінде: | | |
|- ... жүйе ... |319,5 |378,5 |
|- ... жүйе ... |2 192 ... ... | | ... ... |1 748 ... |
|Europay International |443,7 |623,7 ... ... саны (мың ... ... ... ішінде: | | |
|- ... жүйе ... |133,1 |165,4 |
|- ... жүйе ... |1 119,2 |1 895,5 ... | | ... ... |895,9 |1 526 ... ... |223,2 |369,3 ... ... ... |4 629 |8,271 ... кәсіпорындарында |2 999 |6 387 ... |1 630 |1 884 ... ... ішінде |1 450 |1 413 ... ... |716 |712 ... |734 |701 ... саны(дана) |1 330 |1 849 ... ... саны ... |2 116 |4 093 ... ... ... ... |38 551,9 |48 009,2 ... | | ... ... ... қызметі.
Банктің электрондық қызметі – бұл банктік ... ... ақша ... ... арқылы көрсетілетін қаржылық қызметтері,
сондай-ақ қор ... ... ... ... ... ... делдалдары ретінде көрсететін банктік мекемелердің
электрондық қызметтері.
Электрондық қолма-қолсыз есеп ... ... - Банк пен ... ... ... жылдамдатуға, сондай-ақ олардың орындалысын
бақылау жасауға арналған есеп айырысу жүйесі.
Мұндағы есеп айырысу операцияларының жылдамдатылу қағаз ... ... ... ... ... жолдары арқылы жеткізілетін
олардың электрондық үлгілерімен айырбастау және төлем құжаттарын автоматты
түрде өңдеу нәтижесінде жүзеге асады.
Мұндай ... ... ... ... әр ... ... қорғайтын арнай технология немесе ... ... ... сандық қолтаңба жатады. Банк пен клиент арасындағы құжат алмасу
«Банк клиенті» ішкі жүйесі арқылы жүзеге ... ... ... – банк пен ... ... ... ... төлем құжаттарының түпнұсқалығын және ондағы
мәліметтердің шынайылылығын растайтын, сондай-ақ ... ... ... ... ... және есеп айырысу процесінде үшінші бір
тұлғаның араласуына жол бермейтін санмен құпияланған таңбалар. Электронды
сандық қолтаңба клиенттің ... ... қолы және мөр қою ... ... балама болып келеді.
«Банк клиенті» ішкі жүйесі мынандай қызмет атқарады:
- ... ... ... қол қою және ... ... және банктен берілетін шоттың көшірмесін қабылдау;
- құжаттарды қарау және мөр басу;
- құжаттардың архивін жүргізу.
Электрондық қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... жатады:
- клиенттің төлем тапсырмасы;
- клиенттің ағымдағы шотына ақша қаражаты түскендігі туралы хабарлама;
- ... ... ... ... жіберген құжаттарын қабылдай отырып, банк ... ... ... қолтаңбаның сәйкестігін және құжаттың дұрыс
толтырылуын автоматты түрде тексереді.
Электрондық қызмет көрсету түрлеріне сондай-ақ Internet banking ... ... ... ... ... қызметтерді отандық
банктеріміз клиенттерге ұсына бастады.
Интернет-банкинг – банкке келмей-ақ Интернет жүйесін пайдалану арқылы
клиенттерге банктің ... ... ... ... банктің
электрондық қызметі.
Интернет-банкинг жүйесі Интернет арқылы нақты ... ... ... ... ... ... ... өзіңіздің банктік шотыңызды
басқаруға арналған банк қызметі.
Интернет-банкинг жүйесінің ... ... ... ... ... ... асырады:
- ағымдағы және алдағы күндермен төлемдер жасау;
- валютаны сатып алу және сату;
- карточкалық шотқа қаражат салу;
- шоттың көшірмесін ... ... ... ... ... банкке берілген төлем құжаттарының архивін жасау;
- шот бойынша болжам жасау;
- зейнетақы ... ... ... ... ... ... алу;
- жедел түсім жүйесі бойынша жеке тұлғалардан төлемдер алу.
Интернет-банкинг ... ... ... жасалатын операциялардың қолайлығы мен қарапайымдылығы, яғни тұратын
қаладан кетіп қалсаңызда, кез келген шотыңыз арқылы ... ... ... ... ... яғни ... немесе сіздің бухгалтеріңізге
банкке бару қажет емес, сондай-ақ уақыт жұмсаудың, ... ... ... ... ... ... жұмыстың тиімділігін арттыру, жұмыс уақытыңызды үнемдеу арқылы, ол
уақытты басқа ісіңізге пайдаланасыз;
- қажетті ақпараттың алудың ... ... ... ... жылдам алуға мүмкіндіктің болуы;
- жүйені орнатудың және онымен жұмыс істеудің шығындарының төмендігі.
Интернет-банкинг жүйесіне қосылу үшін ... ... ... ... Интернетке қосылу;
- Microsoft Explorer 4.0. немесе одан жоғары бағдарламаның болуы;
- Интернет-банкинг жүйесі бойынша қызмет көрсету ... қол ... ... ... тіркелу және қосылу.
Интернет-банкинг жүйесінің қауіпсіздігі ... ... ... ... шифрлеу алгоритмі;
- электрондық сандық қолтаңба;
- Х. 509 стандарты бойынша сертификатталу;
- Барлық жасалған іс-қимылдарға аудиторлық бақылау жасау.
Интернет арқыл Банк пен ... ... ... байланысты орнату
сызбасы төменде берілген:
1) клиент Интернет арқылы Интернет-банкинг жүйесіне байланыс орнатады.
2) Клиенттің компьютерінің ... мен ... ... ... ... ... ... егер
Банктің қауіпсіздік серверге банк клиенті екеніне сенімді және Клиент
қажетті серверге түскеннен ... соң ғана ... ... ... сервері «қауіпсіздік сервері - Клиент»деген шифрланған
арна жасайды. Содан соң ... банк ... ... ... Клиент Интернет-банкинг жүйесімен жұмыс жасайды.
5) Жүйе арқылы жіберілетін ақпараттарға (төлем құжаттары және т.б.)
Клиенттің ... ... ... қойылады
Номе банкинг – банкоматтарды, ... есеп ... ... ... және ... отырып банктік операцияларды жүргізуге
мүмкіндік ... ... ... ... электрондық қызметі.
Жеке компьтерлерді банктік компьютерлер жүйесіне қосу арқылы банк
клиенттері мынадай ... ... ... ағымдағы күндегі шот балансын алу;
- белгілі бір уақыт ішіндегі ақша қаражаттарының қозғалысының есебін
алу;
- ақшалай аударымдар мен ... ... ... және өзге ... ... ... ... қызметін төлеу;
- бағалы қағаздар мен операциялар жүргізу.
Қазіргі кезде отандық банктер тәжірибесінде ... ... ... ... ақшалай аударымдар жасау біршама дамып отыр.
Ондай аударымдардың ... Western Union ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі аудармасы «Батыс Одағы» деген ұғымды
білдіреді.
Western Union 1871 жылы ... ... ... және оның
бүгінгі күні жер шарының 180 елінің 80 мыңнан астам өкілдері қызмет етеді.
Western Union аударым ... ... ... бар:
• ерекше банк қызметі, ақшалай қаржатты жөнелтушіге және оны алушыға
банктік шот ашудың қажеттігі жоқ;
• жылдам аударым, аударым жылдамдығы 5-10 ... ... ... ... нақты мәліметтерді білсеңіз, аударымды
ала ... қол ... жер ... кез ... ... аударым жасау
мүмкіндігі;
• сенімділік, компания әрбір аударымға кепілдік береді.
Western Union жедел аударымы ... тек жеке ... ... ... Western Union ... корпорацияның ең алғаш өкілі
«Банк ЦентрКредит» АҚ болып табылады.
Western Union жедел аударым ... ... ... аударым жасау шарты
мынадай:
- жеке куәлігін немесе төлқұжатын көрсету керек;
- СТН болуға тиіс;
- Алушының аты-жөнін көрсету;
- «Ақшаны ... ... ... ... оған қол қою ... ... ... банкке тапсыру.
Сонымен бірнеше минуттардан соң аударылған ... ... ... ... ... төленеді. Банк ақшалай аударымды жасағаны үшін
аударым сомасына қарай ... ... ... Union ... ... ... бойынша ақшалай аударымды алу шарты
төмендегідей:
- жеке куәлігін немесе төлқұжатын көрсету керек;
- СТН болуға тиіс;
- «Ақшаны алу»құжатының ... ... оған қол қою ... ... ... ... қосымша» құжат формасын толтырып, оған қол
қою керек.
Сонымен қатар банк операторы Western Union ... ... ... ... ... жасалғандығын тексереді және ақпарат нақтыланған ... ... ... ... сома ... жағдайда банктерде ақшалай аударымды алушыдан аударым-жасалған
бақылау номерін сұрауы мүмкін, егер ... ... ... алушыға ол
номерді хабарлаған жағдайда. Бұл номер ... ... ... аударымды алушының аты-жөнін тез іздеп табу үшін қажет.
Бүгінгі күні Western Union халықаралық корпорациясы өкілі Қазақстандағы
бірқатар банктермен келісім жасаған. Олардың ... бұл ... ... көрсетуші «Банк ЦенрКредит» АҚ.
Өзара келісім негізінде мысалға, «Банк ЦенрКредит» АҚ-ның Қазақстаннан
шетелге АҚШ долларында ... ... ... ... ... Union ... ... бойынша тариф жүйесі
|Сома ... ... ... ... ... ... |13,00 ... |160,00 ... |15,00 ... |180,00 ... |22,00 ... |200,00 ... |29,00 ... |220,00 ... |34,00 ... |240,00 ... |40,00 ... |260,00 ... |45,00 ... |280,00 ... |50,00 |7000,01-7500,00 |300,00 ... |75,00 ... |320,00 ... |80,00 ... |340,00 ... |90,00 ... |360,00 ... |110,00 ... |380,00 ... |120,00 ... |400,00 ... |140,00 | | ... ... ... ... бойынша) ... ... |3,00 ... хабарлау (кейбір елдер үшін) |3,00 ... ... ... ... |3,00 ... Pay 3000 АҚШ ... ... |15,00 ... Pay 5000 АҚШ ... ... |25,00 ... қатар, отандық банктеріміз тәжірибесінде жеке ... ... шот ... ... ... ... аударымдар жасау қызметі
көрсетіледі. Мұндай ... ... осы ... көрсететін банктердің
филиалдарынан бірнеше минуттардан кейін теңгеде алуға болады. Мұндай жедел
аударымдардың өзіндік ерекшеліктері бар және оны ... ... ... ... ... ... ... аударым жасау шарты мынадай:
- жеке куәлігін көрсету керек;
- СТН ... ... ... ... ... ... ... құжатының формасын толтырып, оған қол қою қажет;
- Жөнелтетін соманы банкке тапсыру.
Сонымен бірнеше минуттардан соң ... ... сол ... орналасқан жерлерде алушыға төленеді. Банк ақшалай аударымды
жасағаны үшін аударым сомасына қарай комиссиондық сыйақысын ... ... ... ақшалай аударымды алу шарты төмендегідей:
- жеке куәлігін көрсету керек;
- СТН болуға тиіс;
- Ақшаны жөнелтушінің аты-жөнін, ... ... ... сомасын білу
қажет;
- «Ақшаны алу» құжатының ... ... оған қол қою ... банк ... жедел аударым жүйесі бойынша ақшалай аударым
жасалғандығын тексереді және ақпарат нақтыланған жағдайда ақшалай ... ... сома ... Кей ... ... ақшалай аударымды
алушыдан аударым жасалған бақылау номерін сұрауы мүмкін, егер ... ... ... ол номерді хабарлаған жағдайда. Бұл ... ... ... ... ... ... аты-жөнін тез
іздеп табу үшін қажет.
Қортынды.
Дипломдық жұмысты қортындылай келе банк өзіндік ... ... ... ... өндіріс саласындағы өнімдерден көп өзгешелігі
бар өнімді өндіреді. Ол тек жай ғана тауарды ... ақша және ... ... ... тауарды өндіреді. Қолма-қол ақшаны шығару ... банк ... оны тек банк ... ... Банктің ерекше кәсіпорын
ретінде шығаратын өнімі материалдық өндіріс ... ... Ең ...... ... кәсіпорындардан өзара
ажыратылатыны, оның қызметінің өндіріс аясында емес, ... және ... ... ... ... ... ... емес ресурстары банктің қысқа мерзімді өтімділігін
қолдау мақсатында тартылады. Оларға: банкаралық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
тартқан ресурстары, сондай-ақ отандық және шетелдік басқа да ... ... ... ... ... Тартылған қаражаттарды тиімді
басқару банктің ... ... ... ... ... банктің қаражаттарды тартумен байланысты стратегиясы
мен тактикасын қамтиды. Депозиттік саясат – банктік саясаттың ... ... ... депозиттік операцияларын дұрыс ұйымдастыруға
бағытталған шаралардың жиынтығын білдіреді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ТМД мемлекеттерімен
салыстырғанда алдыңғы ... тұр. ... ... ... жүйесіндегі
стратегиялық талапты анықтап, оларға қол жеткізуге тырысу керек.
Төлем құралдары дегеніміз ақшаны бір клиенттің ... ... ... ... ... ... ... немесе қағаз жүзіндегі
тапсырма. Қазіргі кезде қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың негізгі ... ... ... есеп ... (аз ... ... да төлем
талаптарымен немесе есеп ... ... ... ... ... Чек және ... есеп ... өте сирек кездесетін жағдай.
Жеке және заңды тұлғалардың көпшілігі есеп айырысуды қазіргі ... ... келе ... ... ... ... жүзеге асырады.
Сондықтан төлем карточкаларын есеп айырысу мен төлем қатынастарына ... ... қою ... ... ... ... нарығын дамытудағы басты бағыт –
«Тенгри-карт» микропроцесингілік ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мен дипломдық жұмысымның барысында, жалпы банктің қызметі ... ... ... мен ... ... ... Дипломдық жұмысымды көрсетілген талаптарға сай ... ... Банк ... талдау бойынша, жарық көрген ... ... ... ... төлем карточкалары нарығының даму жайындағы толығырақ
мәліметтер
|Көрсеткіштер ... ... |
|1 |2 |3 ... карточкалар саны (мың |2 624,9 ... ... оның ... | | |
|- ... жүйе ... |329,4 |411,2 |
|- ... жүйе ... |2 295,6 ... ... | | ... ... ... ... |
|Europay International |449,4 |636,9 ... ... саны (мың ... ... |3 369,9 ... ... | | |
|- ... жүйе карточкалары |319,5 |378,5 |
|- ... жүйе ... |2 192 ... ... | | ... International |1 748 ... ... ... |443,7 |623,7 ... ... саны (мың ... |2 060,9 |
|бірлік),оның ішінде: | | |
|- ... жүйе ... |133,1 |165,4 |
|- ... жүйе ... ... |1 895,5 ... | | ... ... |895,9 |1 526 ... ... |223,2 |369,3 ... ... ішінде: |4 629 |8,271 ... ... |2 999 |6 387 ... |1 630 |1 884 ... ... ... |1 450 |1 413 ... кңәсіпорындарында |716 |712 ... |734 |701 ... ... |1 330 |1 849 ... ... саны (бірлік) |2 116 |4 093 ... ... ... ... ... |48 009,2 |
|қалдығы | | ... ... ... ... даму ... ... | 2006 ж. мамырындағы жағдай бойынша |
| ... ... ... |
| ... ... саны ... |
| ... бірлік) |(мың адам) ... ... ... |3 535, 6 ... ... ... облысы |122,6 |117,8 |81,6 ... ... |211,6 |206,5 |120,4 ... ... |102,6 |97,7 |62,2 ... ... |172,3 |163,6 |95,9 ... Қазақстан |310,4 |296,9 |205,9 ... | | | ... ... |171,1 |166,8 |108,4 ... ... |114,1 |108,8 |64,9 ... | | | ... облысы |472,7 |450,7 |229,8 ... ... |118,8 |113,7 |76,2 ... ... |110 |106,9 |67 ... ... |181,9 |160,7 |104,5 ... облысы |233,3 |223,9 |148,3 ... ... |92,9 |89 |59,5 ... | | | ... Қазақстан |211 |202 |104 ... | | | ... ... |662,3 |613,2 |385,3 ... қаласы |247,9 |234,1 |143,9 ... ... ... қазақстандық және ... ... ... ... 2006 ... ... ... бойынша қолданылуы (Қазақстандық банктер тарататын American
Express International, Diners Club ... Visa ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып )
| | ... |
| | ... | |
| ... ... ... |Қолма-қол ақша алуға |
| | ... ... |
| ... (мың ... ... (мың |Сомасы |
| ... ... ... ... ... ... |555,4 |8 866,3 ... ... ... ... |11,4 |218,6 |145,4 |1 906 ... ... |12,2 |370,9 |271 ... |
|Алматы облысы |8,7 |267,2 |122,5 ... ... ... |12,5 |558,7 |240,7 ... ... Қазақстан |21,5 |157 |438,9 ... ... | | | | ... ... |10,9 |74,2 |198,6 |2 690,6 ... ... |9,4 |349,8 |166,9 ... ... | | | | ... ... |64,7 |584,6 |465,7 ... |
|Қостанай облысы |13 |436,2 |150,2 ... ... ... |14,4 |154,2 |134,1 ... |
|Маңғыстау облысы |13,7 |149,2 |261,1 ... ... ... |13,8 |692,6 |267,9 ... |
|Солтүстік Қазақстан |9,6 |246,4 |125,7 ... ... | | | | ... ... |11,2 |235 |216,9 ... |
|облысы | | | | ... ... |267 ... |960,5 ... ... қаласы |61,4 |826,3 |388,6 ... ... ... ... ... Биханұлы. Коммерциялық банктер операциялары:
Оқу құралы – 2-ші басылым. Алматы 2004 ж.
3. Сатыбалдиева Р.Ж. банк ... ... ... 2001ж.
4. Ақбергенова А.К. Банктік өнімдерді сатудың негізгі
әдістері. ... ... ... А.К. ... ... төлем карточкалары арқылы
жұмыс жасауының экономикалық аспектілері. ЖезУ ... ... .Ә. Банк жаңа ... ... Егемен Қазақстан
2007ж 3-қазан.
7. Кушербаев Б.П. Банктер және ... ... ... ... «ҚР банктер және банктік қызмет туралы» ҚР ... ... С.Б., ... А.Ә. Банк ісі: Оқу ... ... ... 2004ж.
10. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие: Оқу құралы. Алматы.
Издат-маркет. ... ... С.Б. ... ... ... Оқу
құралы. Алматы. Издат-маркет. 2004ж.
12. Основы банковской деятельности: Учебник / Под.ред. К.Р.
Тагирбекова – Москва 2003 ... ... Е. ... мол ... ... ... ... Қазақстан / - 2004 ж. 16-наурыз.
14. ҚҰБ Басқармасының «Төлем карточкалары № 1073 ... ... және ... ... ... бекіту
туралы» 03.02.05. жылғы 21 қаулысы.
15. Тедеев А.А. Электронные банковские услуги. – М: ... ... ... ... ... управление, контроль. /
Под.ред. Брюса.Д. Саммерса – МВФ, ... ... Т.Б., ... О.В. ... банковской системы
и инавационные банковские продукты (пластиковые карты). М:
Гелиос 2002ж.
18. Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын ... ... ... мен ... аударымдарды жүзеге
асыру ережесі. 15.11.1999ж.ҚҰБ Басқармасының 397 қаулысымен
бекітілген.
19. ... ... ... ... д.э.н., профессора Жатканбаева Е.Б. – Алматы:
ИздатМаркет, 2006ж.
-----------------------
Клиенттің компьютері
Интернет
Қауіпсіздік сервері
«Интернет-банкинг» жүйесі

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Казкоммерцбанк АҚ бухгалтерлік есепті жүргізуді ұйымдастыру ерекшеліктері62 бет
Қазақстан - халықаралық сахнадағы19 бет
Авариялық-құтқару қызметi мен құрамаларының мiндеттерi4 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі39 бет
Григорий Уманов-Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым (1931)3 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен тәрбие жұмысы6 бет
Есту қабілеті зақымдалған балалардың дауысының ерекшеліктері28 бет
Жаз айларында оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру4 бет
Жастардың әр түрлі категорияларымен әлеуметтік жұмыстың халықаралық тәжірибелері және оның мәні19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь