Датұлы Сырым

Датұлы Сырым (1712.1802) . Ресей патшасының отарлау саясатына қарсы күрескен Кіші жүз қазақтары көтерілісінің көрнекті басшысы, атақты батыр, әйгілі шешен. Шыққан тегі . Кіші жүздің Байұлы тайпасының Байбақты руынан.
Өзінің асқан ақылдылығы арқасында өз ортасында тым ерте танылып, әділдішімен аты шыққан «Бала би» атанды. Жасы ұлғайған кезінде отарлаушылардың озбыр саясатына қарсы шығып, жерінен айырылып, жайылымсыз қалған, патша әкімшілігінің езіп.жаншуынан, тонауынан әбден титықтап біткен халқының наразылығына үн қосып, қарулы күреске шығады. Ол өзінің Орынбордың генерал. губернаторы Игельстромға жазған бір хатында: «Сіздердің түрлі әдістермен алдап, қолға түсірген ноғай, башқұрттар сияқты бізге де бұғалық салып, езбекші екендігіңіз белгілі» деп жазады.
Бұдан Сырым батырдың қолына қару алып, көтеріліске шығып, басын бәйгіге тігудегі мақсатының айқындығы, халқының мойнына түскелі тұрған сол бұғауды үзуге ұмтылғаны анық аңғарылады. 1783 жылы Сырым бейқам жатқан қазақ ауылдарын шауып, кезекті тонауға келген казак.орыс атаманы Чагановтың отрядымен шайқасып, оны ойсырата жеңеді. Атаманның өзін тұтқындап, Хиуаға құлдыққа сатып жібереді. Бұл патша әкімшілігіне үлкен соққы еді.
Соған орай Орал қаласындағы патша әскері түгел аттанып, осы жылдың күзінде Cырымды қолға түсіреді. Бірақ оны Нұралы хан қыруар мал беріп, бірер айдан кейін босатып алады. Түрмеден босағаннан кейін Сырым Табын руының старшыны Тіленші Бөкенбайұлының қолдауымен Oрал казак.орыс әскерімен күресін әрі жалғастырады. Бірақ Нұралы хан бұл жолы Сырымды қолдамайды, қайта оған қарсы шығып, шекаралық әкімшіліктен көтерілісшілерді басу үшін арнайы әскер жіберуін талап етеді. Сөйтіп ол былайғы жерде Сырымға қарсы күресте шекара әкімшілігімен бір болады.
Міне, осы кезден, яғни 1784 жылдан бастап патшаның отарлау саясатына қарсы күресте ханының да, қарашасының да ортақ ниеттестігіне
        
        ДАТҰЛЫ СЫРЫМ 
Датұлы Сырым (1712-1802) – Ресей патшасының отарлау саясатына қарсы
күрескен Кіші жүз қазақтары көтерілісінің көрнекті ... ... ... ... ... тегі - Кіші ... Байұлы тайпасының Байбақты руынан.
Өзінің асқан ақылдылығы арқасында өз ... тым ерте ... аты ... ... би» ... Жасы ... ... озбыр саясатына қарсы шығып, жерінен айырылып, жайылымсыз
қалған, патша әкімшілігінің езіп-жаншуынан, тонауынан әбден ... ... ... үн ... ... күреске шығады. Ол өзінің Орынбордың
генерал- губернаторы Игельстромға ... бір ... ... ... ... ... түсірген ноғай, башқұрттар сияқты бізге де бұғалық
салып, езбекші екендігіңіз белгілі» деп жазады.
Бұдан Сырым батырдың қолына қару ... ... ... ... тігудегі мақсатының айқындығы, халқының мойнына түскелі тұрған сол
бұғауды үзуге ұмтылғаны анық ... жылы ... ... ... ... ... ... тонауға келген казак-орыс атаманы Чагановтың
отрядымен шайқасып, оны ойсырата жеңеді. Атаманның өзін тұтқындап, Хиуаға
құлдыққа сатып жібереді. Бұл ... ... ... ... ... орай Орал ... ... әскері түгел аттанып, осы жылдың
күзінде Cырымды қолға түсіреді. Бірақ оны ... хан ... мал ... айдан кейін босатып алады. Түрмеден босағаннан кейін Сырым Табын
руының старшыны Тіленші Бөкенбайұлының қолдауымен Oрал ... ... әрі ... ... ... хан бұл жолы ... ... оған қарсы шығып, шекаралық әкімшіліктен көтерілісшілерді басу ... ... ... ... етеді. Сөйтіп ол былайғы жерде Сырымға қарсы
күресте шекара әкімшілігімен бір ... осы ... яғни 1784 ... ... патшаның отарлау саясатына
қарсы күресте ханының да, ... да ... ... ие ... ... арасына жік түсіп, Сырым бастаған халық қозғалысының
күресі енді Әбілқайыр әулетінен шыққан хан мен ... ... Кіші ... ... рулары Нұралы ханға ... ... ... ... ... болған старшындар
жиналысы Нұралыны хан деп ... бас ... ... ... ... ... қысымына шыдамаған Нұралы шекаралық шептегі
қамалға қашуға мәжбүр болады. Оның ақыры сол жылы Екатерина ІІ-нің ... ... ... жарлыққа қол қоюына әкеп соғады. 
Хан тағына Нұралы кетіп, Ералы отырғанымен де жағдай түзелмейді.
Халықтың ... одан ... ... ... ... бастаған көтерілісшілер
енді ашық соғыс қимылдарына көшіп, патша қамалдарына шабуыл ... ... олар ... ... жете алмайды. Елек қамалына жасаған шабуылдың
сәтсіздігінен ... ... ... тәсілін өзгертіп, партизандық ... ... ... ... сұлтандар мен оларды қолдаушылардың
ауылына тұтқиылдан шабуылдап, адамдарын тұтқынға алады. 1797 ... ... бір тобы ... ... хан ... ... Есімнің
ауылына тұтқиылдан шабуыл жасап, ханды өлтіреді.
Есім ханның өлтірілуі Сырымға тілектес билер мен ... ... ... себепші болады. Есімнің орнына Айшуақ хан сайлағаннан кейін, ол
Eсімнің кегін алмақ болып, арнайы отряд ... ... ... аттанады.
Соңынан індете қуып, маза бермеген патша экспедициясынан ығысып, Сырым ... ... өтіп ... арасына атағы кеңінен тараған батырдан
қауіптенген Хиуа ханы оның көзін жоюдың амалын жасайды. Ақыры оның ... улап ... Бұл ... ... ... ... әңгімелер айтылады.
Шым-шытырық кезеңнің шындығы
немесе жазушы-драматург Рахымжан Отарбаевтың “Сырым батыр” тарихи
драмасынан кейінгі ... мен ... ... ... ... пен ... ... қиыр-
шиыр күрестің кіндігіне айналып келгені тарихтан белгілі. ... ... ... ... ... ... тарихта” бұл күрестерге ... ... ... ... ... ... да солай ма? Шын
мәнінде олар жәй ғана бір қозғалыс деген ... ... ... ... ... емес пе еді? Осы ... аталған өңірде ең алдымен
Арынғазы, Сырым, ... ... ... көтерілістері ауызға
алынады.
Бұлардың қай-қайсысы да империялық пиғылдағы отаршылдардың аяусыз іс-
әрекеттерін ауыздықтай алмаса да, ... ... ... ... ... ішінде Сырым бастаған көтерілістің орны да, мәні мен маңызы да
бөлек дей аламыз. Өйткені, ол ұзақ ... бойы тек орыс ... қана ... жоқ, сонымен бірге оған башқұрттармен, ... ... де ... тура ... қоса ... ... сол тұста Нұралы ханмен де ұстасты. Ол Сырымға
тіпті де бөтен адам емес еді. ... ... ... ... ... ... ... облыстық қазақ драма театры қойған Рахымжан
Отар­баевтың “Сырым батыр” тарихи драмасына батыр өмірінің ... он ... ... ... әрі шым-шытырық кезең өзек болып тартылыпты.
Алағай да былағай, аласапыран дүниенің ортасында қалған Сырымды автор
қай ... ... ... ... ... ба, әлде ... мен
шешендігін бе? Қаламгердің жаңа туындысында мұның бірде ... ... шыға ... ... ... туындыға ең алдымен динамика,
интрига, талас-тартыс, іс-әрекет, қимыл-қозғалыс пен ... ... бұл ... ... ... ... көреміз.
Мұндай жағдайды ескермей сахнада басты кейіпкердің көсемдігі мен
шешендігін дәріптеймін деп, бас-көзге қарамай ... ... ол ... ма? ... ... ... да мұндай қадамға барудан пьесаның
авторы Рахымжан Отарбаев та, оны сахнаға қойған режиссер ... ... ... ... бас ... байқалады.
Сонда олардың көрерменге айтайын, жеткізейін деген басты ойы ... жаңа ... ... орыс ... жарлығымен
Сырымның бас старшын болып сайланған сәті бейнеленген. Шен-шекпенге ... ... ... ... ... ... ... еді. Пьесаның басты
кейіпкері олай істе­мейді. Бұл шен оған зымиян, сайқал ... ... ... ... ... ... ... одан әрі іштей
серпіліп, ширыға түседі.
Ел, халық мүддесі, ... ... ... орын ... озбырлықтар
оның жанын бәрібір жәй таптырмайды. Сөйтіп, орыс ... ... атақ ... өз ... мен ... сарп ете ... ... қорғап,
ауызбіршілікті нығайтуға, ел намысын жықпауға, халықтың сағын сындырмауға
ұтымды пайдалана біледі. Мүмкін, көсемдік деп ... де бір ... ... ... айтайын деген басты ойының бірі де осы ... ... ... дана деп ... Қате ... ... Әйтсе де, қоғам мен
дүниенің тегершігін дөңгелететіндер тек дара ... емес пе? ... ... ... тарихи дара тұлға ретіндегі сахналық бейнесі мен
орамды образын аша алды деп ... ... ба? ... С. Датұлы Ресей
отаршылдарымен үздіксіз он бес жылға жуық ... бойы ... ... ... осы ... үдерісі аз ғана уақытпен шектелсе, немесе күрт тоқтаса не
болар еді? Сөз жоқ, ... ... ... ... сахарасына кеулей
еніп, сұғына кіріп, олардың елге тигізетін зияны мен сойқаны бұдан да ... ... ... еді. ... ... көтеріліс сол зардаптың уытын
азайта алуымен әрі тежеу салуымен де құнды.
Пьесада көрсетілгендей, жасы жетпіске жақындаған Сырымның бір ... ... де, ... де ... ... көсемдігі мен шешендігі
тағы бар. Сонда оған не жетпейді? Құдасы Нұралы ханмен төс соғыстырып, ... ... ... өмір ... әбден болар еді ғой. Алайда, Сырым
бұлайша өмір сүре алмайды. Бұлай ... ... ... ... қым-қиғаш
жағдайда да халық қамын көксеу – оның басты мұраты. Сондықтан да ол ... іске ... үшін ... тауға да, тасқа да соқты.
Міне, тарихи драманың айтайын деген басты ойы осындай десек, шындықтан
алшақ кетпейміз. ... ... ... ... ... ... ... рет
сахналанған қойылым мінсіз дүние деуден аулақпыз. Мысалы, режиссерлік шешім
болар, о бас­та екі актілі пьесаға арналып жазылған дүниенің ... ... ... ... ... ... да шығар, сахна жабылған кезде
көрермендер бейнебір пьеса аяқталмай қалғандай көңіл-күйде қалады. ... А.П. ... ... ...... ... ... деген басты ой мен түйінді шашыратпай, жинақы түсіргенге не жетсін.
Ең бір өкініштісі, ... ... ... ... ... ... ... режиссерлік нұсқада көрініс таба алмай қалған.
Екіншіден айтайын дегеніміз, Сырым ұшқалақ, сабырсыз біреу емес. Ол ой
мен ақылдың, білік пен парасаттың адамы. ...... ақыл – ... ... ... ... жан. ... кемеңгер көсем, тарихи тұлғаның қылышын
қайта-қайта жалаңдата ... де ... ... қоймайды. Осындай
“әттегенайларға” қарамастан, Мұсағали Бектенов, Боранбай Молдабаев, Қуаныш
Амандықов, Теміржан ... ... ... Самал Әбуов, Айбар
Жарыл­ғасовтар өз қабілет-қарымдарына қарай өз рөлдерін сәтті ойнап ... айта ... ... ... ... ... ... көрермендерге
ұсынылған бұл қойылымды келісім-шарт бойынша республиканың екінші ... ... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датұлы басшылығымен жасаған көтерілісі15 бет
Сырым Датұлы9 бет
Сырым Датұлының шешендік өнері 10 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
Алашорда10 бет
Ақтабан шұбырынды40 бет
Ақтан батыр12 бет
Сырымбет Датыұлы8 бет
Сырымда әлі сыр бар8 бет
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь