Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы

ЖОСПАР

1.1 Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы
1.2 Жұмыссыздық және оның түрлері
1.3 Еңбек биржасы және оның атқаратын қызметтері
1.4 Еңбек қарым.қатынасы
1.5 Еңбек ресурстарын басқарудың маңызы мен механизмі
1.6 Еңбек ресурсын басқарудың әдістері

Қорытынды
1.1 Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы

Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни, талаптануы, тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана іске асатындығын көрсетті. Еңбек нарығы дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным. Әрине, бұл тым ерекше, өзгеше нарық. Жұмыс күшін реттеуде оны әкімшілдік-әміршілдік әдіске қарама-қарсы әдіс деп қарауға болады. Еркін еңбек – бұл тиімді экономиканың негізі.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде еңбек нарығы болмады. Мамандарды қайта дайындаудың тым қарапайым жүйесінің болуы – тұрғындарды толық, бірақ тиімсіз түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды, өмір суру ресурстарын бөлуде теңгермешілдікке жол берді, ал ол белгілі бір дәрежеде қоғамның өндіргіш күштерінің дамуын тежеді. Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі жағдайында мемлекет, жұмыспен толық қамту мәселесін өндіргіш күштерді орналастыру бағдарламасына сәйкес орталықтанған жоспар бойынша өндіріс салалары мен аймақтарына бөлу арқылы шешіп отырды. Жаңа жұмыс орындарын жасау еңбек етуге қабілеті бар тұрғындардың санынан асып кетіп отырды, ал ол, өз кезегінде жұмыс күшінің тапшылығын тудырды. Және де, бұл қардарлық экстенсивті типтегі шаруашылық механизмінен қолдау тауып отырды: кәсіпорынның жалақы қоры жұмыскерлердің санынан тәуелді болды, олардың санының өзгеріп отыруы еңбек өнімділігінің төмендігінің және жұмыскерлерді өндірістегі негізгі жұмыстарынан ауыл шаруашылық және басқа жұмыстарға пайдаланудың орнын талтыруға тиіс еді.
Оның есесіне жұмыскерге белгілі бір жұмыс орнына ие болуға нақты кепілдік берілетін және оны жұмыстан шығару іс жүзінде мүмкін болмады. Соның нәтижесінде жұмыс күшіне деген сұраным еркіндігі мен ұсыным еркіндігі қатаң шектелді. Мемлекет жұмыскерлердің белсенділігі мен қозғалысына қатаң бақылау жасап отырды, олардың елдерінің жұмыс күшін қолдануына тек қана мемлекет белгілеген еңбек нысандарының шеңберінде ғана рұқсат етілді.
Кадрларды тұрақтандыруда «жас маман» институты, белгілі бір кезеңге мерзімдік шартқа қол қою сияқты тікелей әдістер, тиісті жұмыс уақыты өтелгеннен кейін пәтер беруге уәде ету, бір кәсіпорында істеген үзіліссіз жұмыс стажын жоғалту қатері сияқты жанама әдістер де қолданылды. Өздерінің қабілетін толығырақ көрсетуге және лайықты өмір қалпын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін жұмыс іздеу ұмтылысы – қалада төлқұжат тәртібі түрінде, елде керісінше колхозшыларға төлқұжат бермеу, жұмыстан шығуға кедергі жасау, пәтер алу қиындықтары сияқты әкімшілік механизмі кедергілеріне тірелетін. Бір орында ұзақ уақыт жұмыс істеу экономикалық тұрғыдан да және әлеуметтік тұрғыдан да ынталандырылды. Соның нәтижесінде еңбекті ауыстырудың экономикалық заңы бұзылды. Оның мәні – адам өзінің экономикалық жағдайын жақсарту үшін белсене жұмыс істеуі керек, ал ол, үнемі өзін-өзі жетілдіруді қажет етеді, соған сәйкес жұмыс істейтін өмірінің барлық кезеңі бойына екбек ету нысанын ауыстырып отырады.
Мысалы, американдықтар еңбек ететін өмірі бойына, орта есеппен 7,5 рет жұмысын ауыстырады. Жапонияда, бір бөлегі өмірлік жалдаумен қамтылған жұмысшылар 2,6 рет жұмысын ауыстырады екен. Батыс Европада бұл көрсеткіш Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ АҚШ-тағыдан төмен. Бұл процесс, нарықтық принциптерге көшіп жатқан экономикаға тән көрініс. Мысалы Финляидияда өндірісте және басқа салаларда жұмыс істейтіндердің үштен бірі
        
        Жоспар
1.1 Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы
1.2 Жұмыссыздық және оның түрлері
1.3 Еңбек биржасы және оның ... ... ... ... ... ... басқарудың маңызы мен механизмі
1.6 Еңбек ресурсын басқарудың әдістері
Қорытынды
1.1 Жұмыспен қамту саясаты және еңбек нарығы
Адамзат ... ... ... ... деген ең жақсы ынтасы,
яғни, талаптануы, тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана ... ... ... ... дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне
сұраным мен ұсыным. Әрине, бұл тым ... ... ... ... ... оны ... ... қарама-қарсы әдіс деп қарауға
болады. Еркін ... – бұл ... ... ... уақытқа дейін біздің елімізде еңбек ... ... ... ... тым ... ... ... – тұрғындарды толық, бірақ
тиімсіз түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды, өмір суру ресурстарын бөлуде
теңгермешілдікке жол ... ал ол ... бір ... ... ... ... тежеді. Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі жағдайында
мемлекет, жұмыспен толық қамту мәселесін өндіргіш ... ... ... ... ... бойынша өндіріс салалары мен
аймақтарына бөлу арқылы шешіп отырды. Жаңа ... ... ... еңбек
етуге қабілеті бар тұрғындардың санынан асып кетіп отырды, ал ол, өз
кезегінде ... ... ... тудырды. Және де, бұл қардарлық
экстенсивті типтегі шаруашылық ... ... ... ... ... қоры ... ... тәуелді болды, олардың
санының өзгеріп ... ... ... төмендігінің және жұмыскерлерді
өндірістегі негізгі жұмыстарынан ауыл ... және ... ... ... ... тиіс еді.
Оның есесіне жұмыскерге белгілі бір ... ... ие ... ... ... және оны ... шығару іс жүзінде мүмкін болмады.
Соның нәтижесінде жұмыс күшіне ... ... ... мен ... ... ... ... жұмыскерлердің белсенділігі мен қозғалысына қатаң
бақылау жасап отырды, олардың елдерінің жұмыс күшін қолдануына тек ... ... ... ... ... ғана рұқсат етілді.
Кадрларды тұрақтандыруда «жас маман» ... ... бір ... шартқа қол қою сияқты тікелей әдістер, тиісті ... ... ... ... беруге уәде ету, бір кәсіпорында істеген үзіліссіз
жұмыс стажын ... ... ... ... ... де ... ... толығырақ көрсетуге және лайықты өмір қалпын қамтамасыз ... ... ... ... ... – қалада төлқұжат тәртібі түрінде,
елде керісінше колхозшыларға төлқұжат бермеу, жұмыстан шығуға ... ... алу ... ... ... механизмі кедергілеріне
тірелетін. Бір орында ұзақ уақыт жұмыс істеу экономикалық тұрғыдан да ... ... да ... ... ... ... экономикалық заңы бұзылды. Оның мәні – адам өзінің экономикалық
жағдайын жақсарту үшін белсене жұмыс істеуі керек, ал ол, ... ... ... етеді, соған сәйкес жұмыс істейтін өмірінің барлық кезеңі
бойына екбек ету нысанын ауыстырып отырады.
Мысалы, американдықтар еңбек ететін өмірі бойына, орта ... 7,5 ... ... ... бір ... ... жалдаумен қамтылған
жұмысшылар 2,6 рет жұмысын ауыстырады ... ... ... бұл көрсеткіш
Жапонияға қарағанда жоғары, бірақ АҚШ-тағыдан төмен. Бұл ... ... ... ... ... тән ... Мысалы Финляидияда
өндірісте және басқа салаларда жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... басқа жұмысқа ауысады.
Қазірде жұмыспен қамту саласында, өндіріске қажетті жұмыс күші мен
олардың жұмыстың ... ... ... ... ... ... бар.
Оның шиеленісуі – кадрлардың ... ... ... ... ... және ... ... жақсарту
мақсатында жұмыс орнын ауыстырам деп біраз уақыт ... ... ... 2 ... 6 айға ... ... ... бірге миллиондаған дипломы
бар мамандар да ондай дайындық деңгейін талап етпейтін ... ... ал бұл ... яки ... ... орын алып ... жағдайлар, қазірде нарықты экономикаға өту кезеңін басынан кешіріп
жатқан біздің елімізге де тән бола ... Атап өту ... – бұл ... ... ... өтуде. Мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің
нәтижесінде көп укладты экономика орнығуда, ал ол, өз ... ... ... ... ... қамтылған жұмыскерлердің босауын
жеделдетуде. Кәсіпкерліктің және басқа да шаруашылық нысандарының ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
бермей отыр. Қалыптасқан шаруашылық байланыстардың үзілуі, соның салдарынан
шикізаттың және ... ... ... ... толық
пайдаланылмауына, көптеген кәсіпорындардың ... ... ... Қорыта айтқанда жұмыссыздық нарықты экономикаға тән құбылыс
болып ... ... оның әр ... ішкі ... байланысты белгілі бір
мөлшері болады. Егер жұмыссыздар сол мөлшерден асып ... ... ... экономикаға залалын келтіреді. Ал қажетті деңгейде тұрса, ... ... ... ... ... жасайды.
Қазіргі таңда Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету шамасы қандай? Біздің
елде еңбек ресурстары 1992 жылы 9,4 ... ... ... ... ... санының (17 млн. адам) 55 процентін құрады. ... ... ... салаларында 7,4 миллион адам жұмыспен қамтылған. ... ... ... ... 81 проценті экономиканың мемлекеттік секторында
жұмыс істейді. Бұл мемлекеттік кәсіпорындардың әлі де ... ... ... ... тән ... қамту қатынастарының қалыптасуы өте баяу
жүріп ... ... ... қатар қазіргі еңбекпен қамту
қатынастары, әкімшілдік ... ... ... ... ету ... терең дағдарысын көрсетіп отыр. Біздің қоғам
әкімшілдік басқару жүйесі жағдайында халықты толық, ... ... ... мәселесін шеше алмады. Бұл ұғымдар туралы біз нені түсінеміз.
Еңбекпен толық қамту дегеніміз, ол халық шаруашылығы көлемінде еңбекке
деген қабілеті бар ... ... ... ... ету. Ал ... ... ... – қоғамдық қажеттіліктерді ... ... ... ... ... елдерінің тәжірибесі, тиімді еңбекпен қамту тек
еңбек нарығы өмір сүрген жағдайда ғана болатындығын көрсетті.
Осы уақытқа дейін, біздің елде ... жоқ және ... өзі ... деп ... 1991 жылы еңбекпен қамту қызметіне жұмыс іздеп
жүрген 185 мың адам өтініш ... оның 75 мыңы ... ... ... ... Сол жылы бірінші 4 мың адам жұмыссыз деп ... ... ... ... ... Ал 1992 жылы ресми түрде, 70,5 мың адам жұмыссыз
деп тіркелді. Олардың 54 проценті ... ... ... ... 80 ... дейінгісі әйелдер, ал олардың жартысына жуығы
29 жасқа дейінгі жастар. Әрбір жұмыссыздың бесеуі – ... ... ... – орта кәсіпті маман, әрбір үшеуі – жалпыға бірдей орта білімді.
Болжаммен үстіміздегі жылдың аяғына ... ... ... саны 250-500 мың адам ... мүмкін деп күтілуде. Сондықтан
мемлекет, ... ... ... ... ... ... бұл ... үйренуі қажет. Жұмыссыздықтың әлеуметтік және саяси өткірлігін
азайту үшін соңғы 30 жыл ... ... ... ... ... ... ... берудің әртүрлі жүйелерін қолдануда.
Халықты еңбекпен қамтудың ... ... ... оның ... ... әртүрлі мамандандырылған мекемелердің экономикалық тұтқалардың кең
жүйесін қолдануды қажет етеді. Осылармен бірге мемлекет қайта мамандандыру,
жаңа ... ... құру және ... ... ... ... ... саясат шараларын жүзеге асыруы қажет.
Жұмыссыздыққа берілетін жәрдем ақшаның мөлшері мен оны ... ... 26-34 апта ... ... 50 процентін, кейбір штаттарда 47 аптаға
дейін; (Жапонияда жұмыссыздық жасына және басқа көрсеткіштеріне қарай 3-12
ай ... ... 60-80 ... ... – 1-2,5 жыл ... жалақының
42 процентін, оған қосымша күніне 40 франк жәрдемақша; Ұлыбританияда – ... ... 28,5 фунт ... ... ... істейтіндердің еңбек ақысынан
ұстап қалу есебінен ... ... құру ... да жұмыссыздыққа байланысты
жәрдем ақша беріледі.
Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» ... ... ... ... ... деп ... ... бұрынғы
жұмыс орнындағы негізгі жалақысының 50 проценттен кем емес мөлшердегі,
бірақ ... ... ... ... ... ... және өмір
сүру минимумінен төмен болмайтын жәрдем ақша беруге кепілдік ... ... ... ... ... ... азайту үшін
иммиграцияны (шетел азаматтарының ... ... ... ... ... ... ... жұмыс аптасының ұзақтығын
қысқарту, жұмыс орнын бөлу және мерзімінен бұрын құрметті демалысқа ... ... ... ... ... Мемлекет қосымша жұмыс орындарын
жасау үшін қаржы бөлу бағдарламасын жүзеге асырады, ... ... жапа ... ... ... жастар мен үнемі ... ... ... ... ... көп ... енбек нарығы әр түрлі топтағы
адамдарды, әсіресе жастарды ... ... жеке ... ... Ол үшін ... ... қабылданып іске асырылады. Осы
мақсатта кәсіпкерлердің қатысуымен жастар үшін жалақы шығындары бөлінеді,
және ... ... ... ... шығындарды мемелкет толық өз
мойнына алады.
Еңбек нарығы барынша күрделі және жетілмеген ... түрі ... ... ... ... ... әдетте олардың еңбегіне деген сұранымнан
хабардар бола бермейді, олар тіпті өздерінің тұратын қала шеңберіндегі ... орны ... да ... ... Ал ... ... ... орны
туралы одан да аз біледі.
Еңбек нарығы да басқа нарықтар сияқты сұранымның, ұсынымның және тепе-
теңдік ... ... ... ... ... еңбекке
сұраным қисық сызығы жалдаушының тілегін, ал ... ... ... ... ... ... ... енбек нарығы,
әдетте, бізге бұрыннан ... ... ... 1. ... ... нарығы.
1-ші суретте еңбекке сұраным мен ұсыным және жалақының тепе-теңдік
деңгейінің ... ... ... мен ... шарттарының ауытқуы SS
және ДД қисық сызықтарының жылжуына және жалақының тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... кері пропорционалды тәуелділікпен
әсер етеді. Басқаша айтқанда, егер ... ... ... ... өндіріс
факторларын ұсынумен салыстырғанда шектеулі болатын болса, онда жалақынын
өсуі орын алады. Еңбекті ұсыну мынадай ... ... ... мөлшерімен;
- тұрғындардың жалпы санындағы еңбек етуге ... бар ... ... бір жыл ішінде атқарған жұмыс сағатының орташа санымен;
- жұмсалатын еңбектің саны және сапасымен, ... ... ... тепе-теңдік деңгейін орнықтырудың ... ... ... ... бар. Тепе-теңдікке жету механизмі болып, жұмыссыздық
көлемінің өзгеруінің ықпалымен және тауарлардың ... әсер ... ... ... ... ауытқуы қызмет етеді: ақшалай жалақы
өскен жағдайда бағаның жалпы деңгейі өседі, ... ... ... ... біз ... ... ашып көрсете алдық па? Жоқ.
Себебі, біріншіден, ... ... ... жоқ, ... әртүрлі
мамандық иелерінің жалақы айырмашылығы көрсетілмеген.
Барлық экономика үшін біртұтас ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде оқшауланған сегменттермен кездесеміз. Еңбек
нарығы мамандықтар, салалар және территориялар ... ... ... басқа сегментке өту үлкен шығынмен байланысты. Еңбек нарығындағы
тепе-теңдік ... ... ... ... анықталады.
Жұмыссыздыққа байланысты берілетін жәрдем ақша еңбекті ұсыну жағдайына ... ... ең ... ... ... ... мен ұсыным қозғалысына
автоматты түрде бейімделу әрекстіне шек қояды.
1.2 Жұмыссыздық және оның ... ... ... себептерін талдай отырып, оның әртүрлі
нысандарын тудыратын нақты факторларын қарайды. Жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Осыларға толық тоқталайық.
Жасырын жұмыссыздық - өндіріс пен ... ... ... қолданған жағдайда орын алады. Шын мәнінде, олардың жұмысына
аз ғана жұмыс күшімен орындауға болады.
Фрикциондық жұмыссыздық – ... ... бос ... күші ... ... ... болады.
Маусымдық жұмыссыздық ауыл шаруашылығының кейбір салаларында, әсіресе
қайта өңдеу өнеркәсібінде жұмыс күші тек маусымдық ... ... ... ... қуатының жетіспеуінің нәтижесінде,
сондай-ақ жынысының, жасының, ұлтының, мамандығының және басқа ... ... ... ... таба ... жағдайда болуы
мүмкін.
Технологиялық немесе өтпелі жұмыссыздық адамдарды машинамен ауыстыру
нәтижесінде болады, ол ... ... ... ... ... игеруді қажет етеді. АҚШ Конгресінің, экономикалық ... ... ... ... ... ... шет елдерде
жұмыссыздықтың 70-ке жуық нысандары және олардың болуының ерекше ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың нысандарын екі үлкен
негізгі топқа ... ... ... ... ... ... соның ішінде ең алдымен циклдік жұмыссыздықты
жатқызады. Екіншісіне – ... ... ... ... болатын –
жұмыссыздықты (фрикциондық, құрылымдық, технологиялық және ... ... ... ... ... ... ... және фрикциондық
болып табылады. Нарық қатынастарының қалыптасу ... ... ашық ... ... ... 1992 жылы жасырын
жұмыссыздықтың ауқымы кеңи түсті. Осы аталған ... ... ... 138 ... таяу ... бар 160 ... ... тоқтап тұрды.
Осындай кәсіпорындардан 2 мыңнан астам ... ... ... 25 мың
адам еріксіз демалысқа жіберілді.
Жұмыссыздықтың зардабын бәсеңдететін факторлардың бірі ... ... ҒТП, жаңа ... ... ... ... ... жаңа
өндіріс түрлері мен шаруашылық салаларын тудырады, ол материалдық өндіріс
саласында еңбек етуге қабілеті бар ... ... ... ... ... ... жағдайында жұмыспен қамтуды ... ... ... өндірістік емес салалардың ... ... ... Оның ... ... ... ... түрлеріне деген
шығынының тез өсуімен және халық ... ... ... жоғары еңбек ауқымдылығымен сипатталады. Мысалы, 80-шы жылдары
жұмыспен қамтуды көбейтуде өндірістік емес саланың үлесі АҚШ пен Жапонияда
80-90%, ал ... ... 100% ... ... ... ... аса ауыр ... және әлеуметтік қайшылық. Батыс елдерінде
жұмыссыз болу – тек қана жұмысты жоғалту ғана ... ... ... ... ... ... ... деп те есептеледі.
Шетелдердегі бағалау бойынша, жұмысты жоғалту, өзінің қасірет - жағынан
жақын туыс ... ... ... ... ... ғана кейін тұрады ... ... ... ... ... ... ... қамту
жұмыскерлердің өндіріс тиімділігін арттыруға ... жеке ... әсер ... ... ... басқарудан шеттелуіне әкеліп соқтырды.
Осының бәрі ... ... ... ... ... ... жол берді.
Бұдан тиімді түрдегі жұмыспен қамту жолы еңбек нарығында жатқаны айқын
бола түседі. Еңбек нарығы – бұл жұмыс күшін ... ... ету ... түрінде сату-сатып алуға байланысты болатын экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз
көтерілуіне әсер етеді, осының арқасында әрбір жұмыс орнының бағасы артады,
жұмыскерлерге және олардың еңбегінің ... ... ... күшейеді.
Еңбек нарығына барынша қабілетті және іскер жұмыскерлерді қатал, аяусыз
түрде іріктеу тән. Ол ... ... және ... ... ... Еңбек нарығы жұмыс күшін толық ... ... оның ... ... ... ... болады, іскерлік пен белсенділікке ынталандырады. Нарықта жұмыс
күшіне сұраным мен ұсыным заңы әрекет етеді, ол ... ... ... ... Бұл ... ... ... сатушылар мен сатып алушылар
кездеседі. Өзінің жұмыс күшін, яғни ... ету ... ... ... болып табылады. Еңбек ұжымдары мен кәсіпкерлер жұмыс күшінің
сатып алушылары болады. Бір сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... және оның ... құрал-
жабдықтарымен қосылу тәсілін түбегейлі ... ... ... ... ... ... табиғаты жөніндегі ғылыми дау ... ... ... Еңбек нарығының әрекет ету жағдайында жұмыс күші
тауарға айналады, ал оны ... ... қосу ... ... ... алу арқылы жүзеге асады.
Егер де жұмыс күші тауар болса, онда оның құны туралы сұрақ ... ... ... және ... ... оның ... қандай? Жұмыс күшінің
құны, оны қайта өндіруге қажетті өмір сүру құралдарының құнымен анықталады.
Әзірше, ... ... ... елдеріне қарағанда біздің елімізде адамның
еңбегі, оның жұмыс күші төмен бағаланады. Мысалы, Швейцарияда бір ... – 30, ... – 28, ... – 22, Францияда – 15 доллар тұрады.
Біздің есебіміз бойынша бұл көрсеткіш, ... ... ... ... 0,10 ... (әрине бұл арада инфляцияның деңгейін ... ... ... ... және оның ... ... проблемаларын шешуде еңбек биржалары (тұрғындарды жұмыспен
қамту қызметі) айтарлықтай орын алады. Нарық қатынастары дамыған елдерде
еңбек биржасы ... ... ... беру ... ... ... ... болды. Уақыт өте келе және еңбек қатынастарының
дамуына сәйкес, оның мақсатымен және ... ... ... ... – бұл ... жалдау барысында жұмыскерлер мен кәсіпкерлердің
арасында делдалдық ... ... ... ... ... мекеме.
Бұрынғы КСРО-да ең соңғы еңбек биржасы 1932 жылы ... ... ... ...... ... барлық элементтерін қайта жаңғыртудың
қажеттігін көрсетіп отыр. 1991 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... қамту қызметі жұмыс істей бастады. Еңбек
биржаларының негізгі атқаратын қызметтері мыналар: ... ... мен ... ... жұмыссыздарды есепке алу және бос ... ... ... ауыстыруға және жұмысқа тұруға тілек білдіретін
адамдарға ақпараттар ... ... ... жүрген кадрларды оқыту мен қайта
дайындауды ұйымдастыру; жастар арасында кәсіптік ... беру ... ... ... ... үшін ... ... көрсету және
жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы тағайындау. Мемлекет кәсіпорындар мен
ұйымдардың мүдделерін есепке ала отырып, ... ... ... ... ... Еңбек биржасы беретін жұмысқа жолдама кәсіпкерлер үшін міндетті
болмайды, ол тек қана ұсынымдылық ... ... ... ... ... ... ... хұқы бар және оны өздерінің кадр ... ... ... ... ... ... ... күшіне сұраным мен ұсыным туралы
мағлұматтар банкісі болуы қажет. Осы бағытта ... ... ... тәжірибесін қолдануға болады. АҚШ-та, мысалы, аймақты және
жергілікті деңгейде жұмыс ... ... ... ... ... ... кезде жоғары сапалы консультациялық көмек көрсетіледі.
Нәтижесінде ... ... ... ... 40 ... ... ішінде жұмысқа орналасады. Сондай-ақ, жұмыссыздарды қаржыландырудың
жаңа бағдарламасы ендірілген. ... ... ... ... ... ... жұмыс тәжірибесі бар және өз ісінің маманы ... ... ... ... белгілі бір уақытқа дейін мүмкіндік беріп, алдын-ала
жәрдемақы төлейді. ... өзі, ... ... ... ... дәлелі
бар, әдейі курстарды өткен, сондай-ақ жаңа істі ... ... ... ... ... ... А. ... ұсынған қажеттілік иерархиясы.
|Физиологиялық ... ... ... ... |
|Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... былайша
анықтауға болады:
➢ физиологиялық қажеттіліктер – дұрыс тамақтану, жылу, тұрғын үй
және басқа да ... ... ... ... ...... ... әлеуетін
толық көрсету қажеттілігі, мәселен, бала өсіру, ұрпақ тәрбиелеу
т.б.;
... сый - өзін және ... да ... ... қажеттілігі,
бедел, даңқ, атақ;
➢ әлеуметтік қажеттілік - өзін қандайда бір ... ... ... осы ... ... ... олармен достық қарым-
қатынаста болу;
➢ қауіпсіздік – бұл қорғану және тәртіп сақтау қажеттілігі.
Маслоудың ұсынған және оның ... ... ... ... ... ... ... еңбекке жұмылдыруды жетілдірудің
өзіндік үлгісін қалыптастыруға тиіс. Оның негізгі факторлары:
1. Жалақы, кәсіпорын қызметтерінің нәтижесінде ... ... ... (абсолютті шамасы және кәсіпорынның ... ... ... ... мен ... Ол ... ... немесе сала кәсіпорындарында еңбекке ақы төлеуге бәсекеге қабілетті
болуы тиіс.
Жалақы қызметкердің біліктілігіне, жеке ... ... ... қарай анықталады, оған әр түрлі қосымша төлемдер, ... ... ... ... өзі ... ... айтқанда,
ішкі кәсіпорындық жеңілдіктер:
➢ жеңілдікпен тамақтану, бөлімдерде, арнайы орындарда ыстық су
қондырғыларын ... ... ... өнімдерді өз қызметкерлеріне төмен
бағамен сату (әдетте, 10 немесе одан да ... ... ... жұмыс орнына келетін және қайтатын ... ... ... ... ... өз ... процентсіз немесе төмен процентті несие
ұсыну;
➢ кәсіпорын есебінен ... және ... ... ... ... ... шаралар қабылдау;
➢ кәсіпорында көп жылғы еңбегіне қосымша төлемдер төлеуді немесе
тиімді сыйақы беруді ұйымдастыру.
3. Материалдық емес жеңілдіктер:
➢ жұмыс ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір жетістіктері үшін
кезекті демалыстың ақылы мерзімін ұзарту;
➢ зейнеткерлікке ерте шығу және ... ... ... қызметкерлердің дербестігі мен жауапкершілігін
және олардың биіктілігін арттыру жолындағы ынталандыру шаралары.
Қызметкерлерді ... ... ... тарту жүйесін жетілдіру
– басқарудың көлденең байланыстары мен көлденең құрылымдарын жан-жақты
дамытудың көрсеткіші.
5. Қолайлы ... ... ... ол үшін ... мен ... ... аппараты мен қатардағы қызметкерлер
арасында мәртебелік, әкімшілдік, ... ... жол ... ... ... ... мен түсіністікті баянды ету.
Қызметкерлердің әр түрлі ресми емес ... ... ... сапалық үйірмесі, қызметкерлерді мадақтау.
Бұл әрбір қызметкерде атқарған ісінің, кәсіпорынның түпкі мақсаты -
жоғары тиімділікке қол ... ... ... ... ... Қызметкерлердің қызмет бабында ... ... ... ... көтеру.
Аталған шаралар қызметкерлердің еселі еңбек етулеріне, кәсіпорында
еңбек әлеуетін мейлінше тиімді ... ... ... ... ... нарықтағы бәсеке қабілеттілігін арттырады.
1.5 Еңбек ресурстарын басқарудың маңызы мен механизмі
Қай бір ... ... ... ... ... оны ... отыру
керек. Өйткені ол өнім өндірушілермен тұтынушылардың материалдық және
рухани тілегін қанағаттандыру мәселесіне ... ... ... ... ... ... тереңдеген сайын, оны басқару қиындай түседі. Оның
себебі еңбек ресурстары жеке ... ... ... ... қамтамасыз
етеді талап етеді. Сонымен бірге қоғаммен өнеркәсіптің де талабы өндірістің
өсіуне нұқсан келтірмеу тиіс.
Еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ... өсу ... басқарумен байланысты болу
керек.
Еңбек ресурстарын басқару ... деп сол ... ... түрі мен ... ... ... және пайдалануы. Осының
бәрі қосыла отырып өндірістің тиімділігінің артуына, интенсивтенуіне өзінің
ықпалын тигізеді.
Еңбек ресурстарын басқару, жалпы экономиканы ... бір ... ол ... ... ... ... қажетін қанағаттандыруға
бейімделсе, екіншіден өндірістің толық жұмыс бастылығын қамтамасыз етіп,
әрбір ... ... сай ... ... ... мүмкіндік
жасаса, үшіншіден еңбек ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік ... ... бәрі ... тығыз байланысты, оларды ажыратуға,
бөлуге болмайды. Еңбек процессін басқару жүйесінің жақсы ... ... ... жүйелерінің дұрыс жұмыс істеуде әсер етеді. ... ... ... ... және басқа түрлері болуы мүмкін. Бұл ішкі
басқару жүйесі ... ... және ... ... ... ... ... Ғылыми-техникалық жетістіктердің өсуімен, оларды
техниканың тағы да ... ... ... әсерін тигізеді, оларды
дамытып жетілдіреді. Міне осыған лайықты ішкі ... ... да әр ... ... қарап, жетілдіріп отырған жөн. Өйткені өндірістегі өзгеріс соны
талап етеді, былайша айтқанда басқарудың механизмін өзгертіп, дамытып отыру
қоғамға да ... ... ... ... ... басқаруды мына төмендегі
түрде көрсетуге болады.
Системаның бөлігіндегі жұмыс күшінің құрылуы
а) Халықтың ұдайы кеңітілетін жүйесін басқару;
- түс ... ... оған ... ... жасау;
- әйел-аналардың жағдайын жақсарту;
- адамзаттың дені саулығын сақтауға ... ... ... ... ... жүйесін басқару;
- жалпыға бірдей дайындық;
- мамандық кәсіпкерлікке ... ... ... ... ... ... ... кадрларды кәсіпкерлік-техникалық ағарту жүйесіне дайындау;
- арнайы орта және ... оқу ... ... ... ... (шеберлікті) жаңалау және қайта дайындау;
в) Басқаруды реттеу арқылы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қорларды тұтыну;
- азық-түлік тамақтармен, өндіріс товарларымен қамтамасыз ету және өнім
өндірмейтін өндірістердің дамуы;
- бос уақытты пайдалану;
Системаның бөлігіндегі ... ... ... ... ... ... ... құрудағы басқаруды өзгерту;
- материалдық өзгерісті;
- өнім өндірмейтін өрістерді.
б) Жұмыс күшін бірінші бөлуін ... ... орта ... бар оқушыларды бөлу;
- кәсіпкерлік-техникалық системаны бітіргендерді бөлу;
- жоғары және орта арнаулы білімі бар мамандарды бөлу;
в) Жұмыс күшін қайта бөлуді басқару.
- ... ... ... ... ... алуды ұйымдастыру;
- ауыл шаруашылығында қоныс аударуды басқару;
- жұмыс күшінің бір саланың ішінде ... ... ... ... ... жастарды жалпылай үгіттеу.
Жұмыс күшін пайдалануды басқарудағы ішкі жүйені өзгерту:
а) ... ... ... ... өзгерістерді автоматтандыру және механикаландыру, оның
ішінде қол күшінің және ауыр еңбек түрлерін кысқарту, ... ... ... енгізу;
- жұмыс орнын бағалау және жаңалау (өзгерту);
- жаңалау және ойлап шығару, реттеу;
б) Ғылыми еңбек ұйымдастыруды басқару;
- еңбекті бөлу және ... ... ... орнын ұйымдасгыру және еңбек әдісін жетілдіру;
- еңбекті мөлшерлеу;
- жұмыс уақтысын пайдалану;
- еңбек тәртібі;
- ... ... және оны ... ... және алдыңғы қатарлы тәжірибені қорғау;
- материалдық және моральдық ынталандыру;
- еңбекке дұрыс қарауға тәрбиелеу;
в) Еңбек үнемдеуді басқару.
- еңбек өнімділігін жоспарлау және ... ... ... ... ақы ... ұйымдастыру, оның ішінде еңбек өнімділігі мен
еңбек ... ... ... ... ... басқаруда аса бір маңызды міндет атқаратын мәселе
баланстық және ... ... ... ... ... ... тәжірибе қажет. ... ... ... әрекеттері еңбек ресурстарын құрағанда, ... ... ... ... ... ... ... басқару – қалыптасқан экономикаға сүйенеді. Қоғамда еңбек күшін
дұрыс пайдаланып, ... ... өсу ... ... ... Ол
дегеніміз халықтың жұмысқа жарайтын мүшелерін, ол жас па кәрі ме, зейнеткер
ме, оқушы ма оларды қоғамның өсу ... ... ... қерек. Бұл
туралы біздің көптеген оқымысты экономистеріміз өздерінің ... ... ... ... ... ... реттеу – ол тек елдің
(халықтың) ... ... ол сол ... ... ... және сапасын мінездеу,
жанарту, ілгерілету.
Еңбек күшін кеңейтудің мақсаты, ол оның бір қалыпты күйде ... ... ... ... ... және ... ... жақсартуға
мүмкіндік жасап отыруы керек.
Жұмыс күшінің жаңадан қалыптаса бастаған кезеңінде басқаруды мына түрге
бөлуге болады.
1. Халықтың көбеюінің қозғалысын өз ... ... ... ... үйленуге араласпау.
2. Еңбек күшін өзгертуге, дайындауға араласу, яғни айтқанда түрлі
мекемелерде оқыту, өндірістің ... ... ... (мамандықты)
жоғарылату.
3. Жұмыскердің еңбекті атқаруға кеткен физикалық және рухани ... ... ... ... көпшілік қорлар арқылы немесе жеке ... тағы да ... ... ... ... ... ... Сөйтіп,
халықтың денсаулығын қорғау, халық жағдайын жақсарту т.б.
Міне бұл кезеңдердің бәрін сақтау, басқару және іске асыру үшін ... ... ... ... ... мен байланыстыру қажет. Ол үшін
қоғам орындайтын тиісті жұмыстарды анықтап, оны ... ... ... ... ... ... осы жағдайды орындау үшін ғылыми негізге сүйенген жоспарлау,
халықты бір жерден екінші жерге ... ... ... іске ... ... дұрыс пайдалана білуі керек.
Осы істерді орындау үшін:
1) Жұмыс бастылығын ... Бұл ... мына ... мәселелерді
қамтуы мүмкін – жұмыс орнын дайындау, өндірістің өнім өндіретін және ... ... ... ... ... тегіс жұмыс бастылығымен
қамтамасыз ету;
2) Жұмыс күшін бөлумен айналысу, өндірістің ... ... ... ... ... ... оқу ... бітіріп келген
оқушыларды, мамандықтары бар тағы басқа жұмыскерлерді өндіріске, ... ... ... ... басқа да салаларына жолдама беру,
реттеу, бағыттай білу керек.
3) Жұмыс күшін қайта бөлу – ... ... ... алу ... ... ... ... халықты, жұмсау ауыстыру, алмастыру,
өндірістің өзінде немесе өндірістен басқа өндіріске ауыстыру т.б;
Осындай жұмыс күшін ... ... ... ... қояды: Еңбекті жоғарғы
құрал жабдықтармен қамтамасыз ету; ... ... ... ... ... аз қол ... ... жұмыс уақтысын пайдалануды жақсарту,
деректі жұмысшылығын азайту, өндіріліп жатқан өлшем бірлігіне, материалдық
және моральдық ынталандыру жұмыскерлерді, ... ... және оны ... арасына өзара, жарысты дамыту тағы басқалар.
Еңбек күшінің тиімділігін арттыру үшін әлеуметтік-экономикалық даму
жоспарларында мына ... ... ... ... ... ақы ... қорының мөлшерінің құрамы;
- Экономикалық ынталылық қорының мөлшерінің құрамы (өндірістің ғылымның
және техниканың дамуы, әлеуметтік даму, материалдык сыйлық т.б.).
- Еңбек ... ... ... ... ... және еңбекке
ақы төлеу, оның өсуімен салыстыру.
- Сонымен еңбек ... ... ... ... ... ... ... қарай және аймақтың жағдайына қарай
жұмыс күшін тиімді пайдалану, оны тиімді дайындау, бөлу, қайта бөлу қажет.
Жұмыс ... ...... ... пен ... ... өндірісті, цехты, бригаданы) басқаруды және ... ... ... ... байланыстылығын көрсетеді.
Еңбек ресурстарын (жұмыс күшін) тиімді пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама жасалынып
(өңделініп) шықты. Бұл ... ... ... ... ... бойынша үш түрлі бағытталған бағдарламалардан тұрады: Еңбек
өнімділігі, ... ... ақы ... және әлеуметтік даму.
Өндірістегі өнім өндіретін және өндірмейтін салалар барлық аймақтық
жұмыс ерекшелігімен еңбек ресурстарын ... Бұл ... ең ... ... республикаларда – Мемлекеттік еңбек комитеті жұмыс істейді.
Олар бағдарламаны жеткізу мен ... ... және ... ... ... ... ... басшыларына өздерінің мәселелерін
өндіріске енгізуге, қайта қарауға, өңдеуге ... ... Ал ... бұл бағдарламаны толықтыру, ғылыми зерттеу еңбек ... ... ... ... ... ... ... сала аймақ
бойынша жұмыс күшін өңдеу - қазіргі жағдайын және ... ... ... ... ...... келгенде еңбекке жарайтын халықты
толық және тиімді түрде жұмысқа қосу, орнын дайындау және оның ... ... ... ... ... ресурстарын басқару, экономиканы басқарудың басқа жүйелері
сияқты, маңызы мен механизмі ... ... ... ... ... ... басқару өндірістерде кейінгі кезде үлкен орын алып
отыр. Өйткені ол кәсіпорындағы жұмыскерлердің ынталылығын арттыратын бірден
бір негізгі жол ... ... ... халық шаруашылығында материалдық-
техникалық жабдықтау, баға жүйесін жетілдіру, ақша ... ... ... ... да ... ... ... түрде жолға қойып,
өндірістегі ... ... ... ... жол ... ... экономикалық әдіс, өнеркәсіптегі қорларды тағы ... ... ... іске ... еңбек ресурстарың тиімді
пайдалануға жол ашуы ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер тез және жылдам ыңғайланады, сондықтан
халықтың керекті тұтыну жағдайына ... ... ... ... қолына тиеді, өздерінің өнім өндірудегі міндеті ұлғаяды. Өндірісті
келешекке ... ... ... ... мекеменің өз қолдарына тиеді.
Сонымен бірге экономикалық әдісте ... ... ... жеке
мүшелерінің, коллективтің ынталылығы да бірігеді. Міне бұның барлығы жұмыс
күшін тиімді, пайдалануға мүмкіндік береді.
Бұл әдіс ... оның жеке ... ... ... ... көп ... еместігін, мамандықты қайта дайындауға,
олардың білімін көтеруге маңызы зор екендігін көрсетеді.
Экономикалық ... ... ... ...... ... тиімді пайдалану. Ол үшін жұмыскерлердің атқарған жұмысының
нәтижесіне қарай ынталандыру, ... ... ... құн, баға, несие
беру, пайда экономикалық ынталандыру қоры тағы басқаларды дұрыс ... ... ... отыр. Осыларды тиімді пайдалану, басқарудың
экономикалық жолын жетілдірудің ... ... ... ... еңбек
ресурстарын тиімді пайдалану деп түсінуге болады.
Кейінгі жылдары, халық шаруашылығында шаруашылық есепті енгізу ... ... ... Оның өзі қазір кәсіпорындарда жоғарыдан ... көп ... ... ... ... тек ... өзін-өзі басқару саясаты қолданылып отыр. Оның ішінде әсіресе
келешекте экономикалык мөлшерлік (норматив) әдісі қолданылуы ыңғайлы.
Ал, енді экономикалық нормативке көшкенде ... ... ... оның ішінде мемлекетке, жергілікті орындарға баратын пайданың мөлшері
(бюджеті), ынталандыру корының мөлшерін реттеу, ... ... ... ... ... ... тағы ... жолға қою, болып табылады.
Сонымен сайып келгенде экономикалык мөлшерлікті белгілеу қорларды
реттеу, ... ... ... жеке ... ... ... қызығып жұмыс істеуіне, оның сапасын, көлемін
арттыруға мүмкіндік жасайды. Алдын ала мөлшерлікті белгілеу әлеуметтік-
экономикалық саясатты іске ... ... ... ... ... бір жолы болып есептеледі.
Мөлшерлік жүйеге көшу ... ... ... ... ... ... ... ақы қоры да, орта айлық мөлшері
де бұрынғыдай жоспарланбайды.
Нарықтық экономикаға өту, экономикалық ... ... ... ... ... ... ол тек шарт ... өнім өндіріп, соны тиісті
орынға жеткізу. Міне мұның барлығы өзін-өзі қаржыландыру, өз ... ... Осы ... ... ... іске ... олардың
қарауындағы өндірілген өнімнен түскен қаржысын өздерінің келісімі бойынша
жаратуына толық ... ... ең ... бір ... бұл ... ... рентабельді жұмыс
істеуі керек.
Еңбек ресурстарын басқарудағы тағы бір ... ... ... ... ... ... пайданы мемлекетке-бюджетке, өзін басқаратын орынға
және ... ... ... жүйе әдісінде ең негізгі мәселенің бірі еңбекке
ақы төлеу. Сондықтан бұл жұмысты, еңбек ресурстарын басқару ... оны ... ... ... ... тағы ... категорияларда
жұмыс істейтін жұмыскерлер мен олардың ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... ... ... жасайды.
Мәселен, жаңадан ашылып жатқан кәсіпорындар да, Сибирь, Шығыс, тағы да
басқа қиыншылық-ерекшелігі көп аймақтарда еңбек ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеуді тәртіпке келтіру
керек. Онанда ... ... ... ... басқару үшін жұмыскерлерге қосымша
ақы төлеу, зейнет ақының ... ... ... ... еңбек еткен
мерзіміне (стажына) қарай ақы төлеуді тәртіпке келтіру ... ... ... ... ақыны бір тәртіпке келтіру, 20-25 жыл бір ... ... ... ... ... (әйелдерге 20, ерлерге ... ... ақы ... ... жаңа ... ақы ... жолы, оның әдісі, еңбекке ақы төлейтін
қордың құрамы және ынталандыру қоры, қоғамның экономикалық даму кезеңінен
кем ... ... ол ... ... ... тиіс.
Еңбекке ақы төлеу қоры тек еңбекке қатысқан жұмысшылардың үлесіне қарай
бөлінулері керек.
Еңбекке ынталандыру ... тек қана ... тағы да ... еңбекті
бағалау, материалдық жәрдем ретінде қолданылуы тиіс.
Өндірісті дамыту, ғылым және техника қорын өнеркәсіп, ... ... ... жұмыстарды қаржылауға негізгі қорды
жаңалауға және ұлғайтуға сол кезеңдегі техниканың ... ... ... өсуіне, тағы да басқа өндірістің ... ... ... ... ... қаржыны өзінің жағдайына лайықты
пайдалану, рұқсат етілген, белгіленген мөлшер ... ... ... ... даму ... еңбек коллективі үй құрылысын салуға материалдық-
техникалық негізгі мәдениет ... ... үшін ... ... дене ... тағы да ... ... жағдайларды қанағат
ету үшін жұмсау керек.
Кәсіпорынның, өнеркәсіптің басшыларына, ... ақы ... ... ... ... отыр. Олардың көрсеткіштерін өзгерту ... өнім ... ... ... ... көбейту, өнімнің
өзіндік құнын азайтуға және тағы да ... да ... ... болады.
Бұндай жолмен ақы төлеуде басшы қызметтегі қызметкерлердің, мамандардың
саны, жоғарыдан көрсетілмейді.
Сонымен экономикалық ынталандыру түрлі мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... ... күштерді
өндірістегі ынталандыру, жұмыс күшінің дамуына ықпал жасауының ... оның ... ... халық шаруашылығында еңбек ... ... ... тұтынушыларға оның түрін бұзбай жеткілікті
шарттағы көрсетілген бойынша қамтамасыз ету болып табылады.
Сайып ... ... ... ... әдіспен басқару
негізінен өндірісте мына ... ... және ... ... ... етіп ...... ресурстарын дайындаудың тиімділігін арттыру және
кеңейту, бөлу, қайта бөлу. Олар тағы оның ... ... ... ... ... ... ресурстарын басқаруда, экономикалық
әдістен басқа ... ... ... (қолданылады).
Бұл деген сөз, мемлекеттің басқару мекемесі ретінде, берілген тапсырма
бұлжытылмай орындалуы тиіс.
Мәселен, профтехучилище бітіргеннен ... ... ... ... барып жұмыс істеуі қажет, не ары қарай оқуын ... ... ... кәсіпорындардың тағы ... ... ... ... қабылданған анықтамалар арқылы реттеледі.
Әкімшілік жолмен ... өзі екі ... ... біріншісі әкімшілік-
хұқылык (правовой) ал, екіншісі ... ... ... ... басқару, басқа әдістердің еш
қайсысына жол бермей, мәселен экономикалық хұқылық әдістерге, өзінше шешім
қабылдайды. Міне соның ... ... ... ... ... атқаруға нұқсан келтіреді.
Міне бұндай әдістердің барлығы кейінгі жылдары үкімет жағынан болсын,
қызметкерлер жағынан болсын тиімсіз екені ... ... ... ... жолмен реттеу қаралып отыр.
Еңбек ресурстарын басқаруда көп пайдаланылатын әдіс-жоспарлы-баланстық
әдіс. Сонымен еңбекті ... ... бір ... ол ... тарапынан
жоспарлау – еңбек ресурстарын баланстық ... ... оның ... ... санын, дамуын қарау болып табылады.
Жоспарлау балансы еңбек ресурстарын есептегенде сол аймақтың, өлкенің,
ауданның орта жылдық жағдайына қарайды.
Облыстағы, өлкедегі, аймақтағы жоспарлау ... ... ... ... ... ... (реттеумен) бірге ... ... ... ... осы ... ... барлығы,
келешекте қанша болатынын, екіншіден жұмыс күшінің ішкі мүмкіншіліктерін
пайдалануды іздестіріп, бақылап отырады. Оларды ... бөлу сол ... ... салаларында жүргізіледі.
Ал, енді жылдық баланс негізінен келешекте халық шаруашылығында жұмыс
қүшінің көбею, кему қатынасын анықтап отырады.
Жаңадан ұйымдаскан ... ... ... ... ... ... жұмыскерлердің керек екенін, қысқаратынын талдап
отыратын болып табылады.
Құрама ... ... ... ... екі ... тұрады:
1) Кіріс, онда еңбек ресурстарының саны мен құрамының көрсеткіштері
белгіленеді;
2) ... ...... ... бөлінуі шаруашылық жағдайына
қарай, жалпы ... ... ... түріне, халық шаруашылығының
саласына карай бөлінеді.
Сонымен еңбек ресурстары өзінің пайдаланылуына ... ... ... ... - ... ресурстарының көздері; еңбек ресурстарының жұмыс
бастылығына, ... ... ... халық шаруашылық саласының түріне
бөлу.
Алдымен ... ... ... ... ... ... қалыптасқан
жағдайды және еңбек ресурстарын қайта ... ... ... - ... ... аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын және балансын
құрайды.
Сондай-ақ ... мен ... жасы 16-ға ... және ... ... қол үзіп ... не бір жола миграциялық жағдайы
ескеріледі. ... ... ... саны анықталғаннан кейін оларды жұмыс
бастылығына қарай бөлуге болады:
1) Жалпы шаруашылықтағы жұмысшылар, жұмыскерлер және қызметкерлер;
2) Оқушылар он алтыдағы және одан ... ... ... қол ... ... Үйінде және жеке өз шаруашылығында жұмыс істейтіндер.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... екеніне қарайды. Өнеркәсіптің, мекемелердің ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы кеззеңге тағы басқа жаңа құрылысқа саны есептеліп
құрылысшыдан мәлімет беріледі.
Ал, енді ауыл шаруашылығында жалпы ... ... ... ... ... ... саны ... өндірісте жұмыскерге алдын ала ескерілген жобадан асатын болса,
онда ... ... ... ... ... ... ... күштерін
күрделі құрылысқа бөлінетін қаржыны қайта қарап бөледі.
Халық шаруашылығында жұмыс күші ... ... ... болса, онда артық
еңбек ресурстарын қайта қарап оны, басқа ауданға бөлуге, өнеркәсіптің ... ... ... жасайды.
Сонымен баланстық есеппен қосымша, немесе артық жұмыс күшін есептеп,
олардың қайдан пайда болатынын, жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... Тағы бір ... ... баланстық есептеу
арқылы, егерде өндірісте жаңа ... және ... ... ... оны ... оған білімді мамандарлы дайындау да осы ... ... ... ... әдісімен есептеу арқылы жаңадан ... ... ... ... ... ... үшін де қолдану қаралады.
Баланс әдісімен есептеу жас ... ... үш ... ... ... ... ... жастар, оныншы классты бітірген
жастар және бесінші классты бітіріп ... ... ... Ал осылардың
бәрін есептеу үшін негізгі бастама – статистикалық көрсеткіш болуы керек.
Жұмыс күшін тиімді ... ... ... ... жас ... ... үшін, оларды бөлу, келешекте де халық шаруашылығының
салаларының ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Өйткені өндіріске, өнеркәсіпке сол жергілікті аймақта ... ... ол ... ... ... ... ... бар. Міне осының барлығы әрбір облыстағы, аймақтағы ... ... ... ... тиімді жоспарлануы болып табылады.
Себебі, кәсіпорындар жаңа дайындалған жұмысшы мамандарға ... ... ... ... ... – олар ... ... шыққан,
басқа ауданнан жұмысшыларды көлікпен тасып шығындамайды.
Қорытынды
Еңбек нарығы дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне сұраным мен ... бұл тым ... ... ... ... ... ... оны әкімшілдік-
әміршілдік әдіске қарама-қарсы әдіс деп қарауға болады. ... ...... экономиканың негізі.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде еңбек нарығы болмады.
Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі жағдайында мемлекет, жұмыспен
толық қамту мәселесін ... ... ... ... ... ... бойынша өндіріс салалары мен аймақтарына бөлу арқылы
шешіп отырды. Жаңа жұмыс орындарын жасау еңбек етуге қабілеті ... ... асып ... отырды, ал ол, өз кезегінде жұмыс күшінің
тапшылығын тудырды.
Қорыта айтқанда жұмыссыздық нарықты экономикаға тән құбылыс ... ... оның әр ... ішкі жағдайына байланысты белгілі бір мөлшері
болады. Егер жұмыссыздар сол мөлшерден асып ... ... ... ... ... ... Ал қажетті деңгейде тұрса, онда экономиканың
тиімді дамуына қолайлы жағдай жасайды.
қазіргі еңбекпен қамту қатынастары, әкімшілдік экономика жағдайында
қалыптасқан жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... отыр.
Еңбек нарығы барынша күрделі және жетілмеген нарық түрі болып табылады.
Өзінің жұмыс күшін ұсынатындар, әдетте олардың еңбегіне ... ... бола ... олар ... ... ... қала ... бос
жұмыс орны туралы да білмеуі мүмкін. Ал басқа аймақтардағы жұмыс ... одан да аз ... ... - ... пен ... ... ... қолданған жағдайда орын алады. Шын мәнінде, олардың жұмысына
аз ғана жұмыс күшімен орындауға болады.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты20 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
Activstudio Professional16 бет
C++ программалау тілі17 бет
IFRS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты40 бет
Java тілінде қарапайым сағат құру12 бет
NGN желісі туралы мәліметтер22 бет
SCADA жүйесіне түсініктеме6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь