Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқару әдістемесі және тәжірибесі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Коммерциялық банктердің негізі мен құрылымы
1.1 Коммерциялық банктердің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Коммерциялық банкті басқару және оның функционалдық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3 Коммерциялық банктердің қызметтері мен операция. лары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2 Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқару әдістемесі және тәжірибесі
2.1 Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқару үдерісін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2. Коммерциялық банктің капитал құрылымының қалып. тасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.3. Екінші деңгейдегі банктердің ресурстарын активтерге орналастыру және олардың сапасын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34

3 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің қызметтерін жетілдіру жолдары
3.1. Коммерциялық банктердің есепті ұйымдастырудың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
3.2. Ресурстарды тартудың жаңарту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61.62
        
        Мазмұны
Кіріспе..........................................................................................................................3
1 Коммерциялық банктердің негізі мен ...
1.1 ... ... ...
1.2 ... ... басқару және оның функционалдық құрылымы................................................................................................................11
1.3 Коммерциялық банктердің қызметтері мен ... ...
2 ... ... ... мен пассивін басқару әдістемесі және тәжірибесі
2.1 Коммерциялық банктің активі мен пассивін басқару үдерісін ұйымдастыру............................................................................................................20
2.2. Коммерциялық ... ... ... ... тасуы..........................................................................................................................26
2.3. Екінші деңгейдегі банктердің ресурстарын активтерге орналастыру және ... ... ... Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің қызметтерін жетілдіру жолдары
3.1. Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... жаңарту жолдары...............................................41
Қорытынды..............................................................................................................56
Пайдаланған әдебиеттер тізімі..............................................................................59
Қосымшалар.......................................................................................................61-62
Кіріспе
Несиелік жүйенің төменгі буыны халық шаруашылығына тікелей қызмет көрсететін және коммециялық ... кең ... ... ... ... дербес банктік мекемелер торабынан тұрады. Бұлар коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... деген жалпы атпен біріктірілген.
термині банк ісінің ертеректегі даму кезеңінде, банктердің сауда, тауар айырбасы операциялары мен ... ... ... барысында пайда болды. Негізгі клиенттері саудагерлер болған, міне осыдан ... ... ... болды. Бірақ өнеркәсіптің және басқа салалардың дамуымен банктер ... өзге де ... ... ... ... да ... ... атауы бастапқы мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол банктің деген ... ... оның ... ... барлық жұмыс түрлеріне қызмет көрсетуі олардың қызметтерінің саласына байланыссыз болады. Коммерциялық банктер - ... ... ... ... мен ... көрсететін несиелік мекемелердің тобын білдіреді[1].
Коммерциялық банктер өз ... ... ... ... әр түрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір жағынан ақшаның сақталуын қамтамасыз етсе, екінші жағынан өтімділікке деген клиенттің ... ... ... ... үшін облигацияға немесе акцияға жұмсалғанға қарағанда, мұндай ақшаны ... ... ... болып табылады.
Қазіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, несиелік жүйенің ... да ... ... ... ... ... отырғандығын айта кету керек. Яғни операциялар формасы, ... ... ... және ... ... ... Коммерциялық банктердің мынадай бастапқы қызметтері бар: депозиттер қабылдау, ақшалай төлемдерді және есеп айырысуларды жүзеге асыру, несие беру.
Жалпы қазіргі кезеңдегі қазақстандық ... ... орын ... өтімділік дағдарысы, өз кезегінде коммерциялық банктердегі есепті ұйымдастыру ерекшеліктерінің тиімсіздігін, соның ішінде өтімділікті қамтамасыз ететін активтер мен ... ... ... ... мен ... ... ... болуын нақты дәлелдейді.
Коммерциялық банктің есепті ұйымдастыру ерекшеліктеріне бағытталған ғылыми жұмыстарға жасалған талдаудан, банктің өтімділігі мен табыстарын қамтамасыз ... ең ... банк ... ... ... ... ... басқаруға қатысты орын алған мәселелердің болуы зерттеу тақырыбының өзектілігін сипаттайды. Өкінішке орай, коммерциялық банктің есепті ұйымдастырудың ... және ... ... ... ... ... ... әр жақты көрініс тапқан. Сондықтан да, коммерциялық банктің есепті ұйымдастыру мен банктің активі және ... ... ... және ... ... ... мен оның аз ... әдістемелері, сондай-ақ оларды тиімді басқару тәжірибесіндегі орын алатын өзекті мәселелер бұл диссертациялық жұмыстың ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты ҚР-ның екінші деңгейдегі банктерінің өтімділігі мен ... ... ... ... заманға сай банктің есепті ұйымдастыруды ... ... ... және ғылыми-тәжірибелік тұрғыдан негізделген ұсыныстар жасау.
Қойылған мақсатқа жету мынадай міндеттерді шешуді ... ... ... ... ... мен ... теориялардың дамуын зерделей отырып, қазіргі заманға сай банктің қызметінің мазмұнын анықтау және жасау;
* банктің активі мен пассивін ... ... ... және ... ұйымдастырушылық- ақпараттық негізін айқындау;
* депозиттік қоржынды басқарудың банктің тұрақты пассивін қалыптастырудағы маңызын көрсету;
* депозиттік емес ресурстарын ... ... ... мен ... ... өтімділігі мен тұрақтылығына тигізер әсерін айқындау;
* екінші ... ... ... ... мен ... ... отырып, олардың қоржынындағы стандартты және жіктелетін активтердің шекті қатынасын айқындау;
* банктердің несиелік ... ... ... ... ... ... ... банктердің несиелік қоржындарының сапасын бағалау әдістемесін жасау.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, 3 ... ... ... ... ... және ... ... Коммерциялық банктердің негізі мен ...
1.1 ... ... ... ... ... - бұл ... кәсіпорындарға, ұйымдарға, сондай-ақ халыққа қызмет ететін банктерді ... ... ... деп бұл ... ... ... деңгейдегі банктер туралы айтылып отыр.
Коммерциялық банктер мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
* Жарғылық капиталдың қалыптасуына қарай:
* мемлекеттік;
* акционерлік;
* жеке;
* пай қосу ... ... ... ... аралас (шетел капиталының қатысуымен).
* Операцияларының түрлеріне қарай:
- әмбебап, яғни экономиканың барлық ... ... және кең ... ... ... көрсететін банктер;
- маманданған, яғни бір ғана салаға қызмет көрсететін банктер;
3. Аумақтық белгісіне қарай:
- халықаралық;
- мемлекетаралық;
- ұлттық;
- ... ... ... ... өнеркәсіптік банктер;
- сауда банктері;
- ауыл шаруашылық банктері;
- құрылыс банктері;
5. ... ... ... ... көп ... банктердің жарғылық капиталы шығаратын акцияларын сатудан түсетін түсімдерден құралады. Акциялар екі түрге бөлінеді: жай және ... ... ... ... сол ... басқару ісіне араласуына, оның пайдасына қарай дивидент алып отыруға құқық ... Ал ... бар ... ... ... ... ... құқық бермегенмен, уақытылы, яғни қоғамның пайдасына байланыссыз тұрақты пайызын алуға, қоғам банкроттыққа ұшыраған жағдайларда жай ... ... ... ... ... өз үлесін алуға құқық береді.
Егер де банк ... ... ... ... ... ... онда оның ... қорының әр құрылтайшыға тиетін үлесі құрылтайшылық құжатта анықталады және бұл банктің қатысушылары немесе құрылтайшылары ... ... үлес ... ғана оның ... ... ... ... - нарық экономикасында қаржылық операциялар мен қызмет көрсететін несиелік мекемелердің тобын білдіреді[3].
Бүгінгі ... ... өз ... 200 - ге жуық әр ... өнімдер мен қызмет көрсетуге әзір. Мұндай кең көлемді операциялар коммерциялық банктерге өз клиенттерін ... ... ... ... өзінде пайдалы жұмыс жасауға септігін тигізеді.
Бір операциялардан болған зиян, екінші бір ... ... ... ... ... Нарық экономикасы дамыған барлық елдердің коммерциялық банктері несие жүйесінің негізгі операциялық буыны болып қалуы кездей-соқтық ... Олар ... ... нарығының жағдайына көндігетін қабілетінің барлығын көрсете алады.
Депозиттік-қарыздық операцияларды жүзеге асыра отырып коммерциялық банктер ... ... ... ... ... бұл қызметі екі жаққа да пайда әкеледі. Салымшылар үшін өздерінің депозиттері айналыс құралы қызметі мен өтімді активтер қызметін ... ... кей ... оның ... ... әкеледі. Қарыз алушылар кейде көптеген ұсақ қарызды пайдаланады. Бұл кейде көптеген ұсақ қарапайым клиенттердің банкке аз ғана соманы қысқа ... ... ... де ... ... Мұндай кезде коммерциялық банктер ретінде іскелік операциялар жүргізіп, уақытша бос ақша ... ... ... ... ... ... өз клиенттерінің ақшаларын сақтауға қолайлы әртүрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір жағынан өтімділікке ... ... ... қанағаттандырады. Көптеген клиенттер үшін облигацияға немесе акцияға жұмсағанға қарағанда, мұндай ақшаны сақтау формасы тиімді ... ... ... ... - ең ... және ... ... орны ауыстырылмай қаржылық қызметтердің формасы ретінде ол нақты қарыз алушының қажеттілігін ескереді және олардың қарыз алу ... ... ... ... ... банктердің мынадай бастапқы қызметтері бар: депозиттер қабылдау, ақшалай төлемдерді және есеп айырысуларды жүзеге асыру, ... ... ... банктердің басқа қаржы институттарынан айырмашылығы және ерекше бір қабілеті ол ақша ... мен ... ... ... Бұл жерде ақша деп тек қолма-қол ақшалар ғана емес, сондай-ақ талап етуге дейінгі ... ... ... ақша ... мүмкіндігі экономика үшін өте маңызды. Ол тиімді несие жүйесін іске асыра отырып, экономиканың өсуіне қажетті жағдай туғызады. Коммерциялық банктер ... ... және ... операцияларының көмегімен олар уақытша бос ақаш қаражаттарын жинақтайды және несие түрінде оларды бере отырып, халық шаруашылығының ... ... яғни жаңа ... ... жасайды.
Банк жүйесін ұйымдастыру белгілеріне қарай филиалсыз банктерге, бөлімшелері бар ... және ... ... ... ... ... елдерде банк жүйесінің бір типі берілген, ал ... ... ... банктік ұйымдардың барлық түрлері бар.
Ұлттық банктің рұқсатымен банктер Қазақстан Республикасы аумағында және одан ... ... ... аша ... ал өздерінің өкілеттілігін - Ұлттық банкінің келесі бір хабарлауымен ашады.
Банк филиалы - бұл бас ... ... ... шегіде банктік операцияларды жүзеге асыратын банктік мекеме. Банк филиалы заңды тұлға ... ... ... ... болмайды және өзінің бас банкі берген қаражаттар мен өкілеттіліктер шегінде қызмет етеді.
Банк өкілдігі - ... ... ... бір ... ... орындайтын және өз атынан, банктің тапсырмасымен жұмыс жасайтын ... ... ... ... ... бөлімше.
Еншілес банк - жарғылық қордың 50% - нан астамы бас банкіге тиесілі, заңды ... ... ... банктік мекеме.
Қазақстан бұрынғы КСРО - ның монополиялық ... ... ... ... ... ... ... Кредсоцбанк, Агроөнеркәсіпбанкі, Әлембанк, Халық банкі) республиканың барлық аумағында өздерінің бөлімшелерін иеленіп, жаңадан құрылған коммерциялық банктер де сондай өз филиалдарын құрды ... ... ... Темірбанк және т.б.)
Әлемдік банктік тәжірибеге қарағанда, бөлімшелері бар банктердің артықшылығы - олар бас банктің толық бақылауында және оның ... ... ... ... ... ... банктердің күрделі иерархиялық құрылымы болды. Олардың бас кеңсесі Алматыда орналасқан, оған облыстық басқармалар бағанса, ал соңғысына аудандағы бөлімшілер бағынышты ... ... ... банк ... ... тұлға болуға және дербес мекеме ретінде тіркелуге ... ... ... ... ... ... ... факторинг, жылжымайтын мүлікті мерзімін ұзартып сатуға мамандандырылған. ... ... ... ... барлық коммерциялық банктер филиалсыз, яғни шоғырланған болып келеді[4].
Банктің ұйымдастырылуы құрылымы және соған сәйкес операциялары орталықсыздандыру дәрежесі, бірінші кезекте ... ... ... ... да ... бір - екі ... ... болса, онда орталақтан басқаруды жүзеге асыру тиімді. Кез келген жағдайда да барлық жүйені тиімді жедел ... ... ... ... ... қабылдау барысында кешігу, бас кеңсе мен бөлімше арасында ақпараттық үзіліссіз болмауға ... ... ... ... ... екі ... анықталады - банктің басқарылуы құрылымы және оның функционалдық бөлімшелері мен қызметтерінің құрылымы. ... ... ... мақсаты - банктің негізгі қызметін іске асыру мақсатында, ... ... ... тиімді, үнемді және жедел жетекшілік етуді қамтамасыз ету.
Банктің ұйымдастырылуына, ондағы жетекші мен ... ... - ... оның ... ... ...
Банкті басқарудың құрылымын анықтау, басқару органдарын бөліп қарауды, олардың банк ... ... ... ... ... және ... ... бекітуді алдын ала қарастырады. Банкті басқарудың жалпы тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымына қатысты көптеген сұрақтарды коммерциялық банктің дербес түрінде шешуге құқығы бар.
Коммерциялық банктің басқару құрылымына оның жарғылық ... ... ... ... ... және ... немесе оның торабының (филиалды немесе филиалсыз) даму дәрежесі тікелей ықпал етеді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... құрылатындақтан да, оларды басқаруға акционерлері қатысады. Ондай формадағы банктің ең жоғарғы басқару органы банк ... ... ... ... ... Ол ... баланс пен есепті бекітеді, банктік саясаттың бағыты мен мақсатын анықтайды, басқарма мүшелері мен төрағасын сайлайды, банктің ... ... ... ... Яғни ... ... міндеттерін шешеді. Акционерлер жиналысы жылына бір рет, жылдық есепті, жылдағы балансты құрғаннан ... бір ... ... ... ... (банк кеңесі) - банк иелерінің, оның ... ... ... және ... ... ... ... ең басты міндеті жұмсалған капиталға қажетті пайда деңгейімен қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... туралы да жұмыс жасауға тиіс.
Жетекші орынға адам ... Осы ... банк - ... және ... ... ... ... да, оны білгір, білікті мамандар мен жауапкершілігі бар адамдар басқаруы ... ... ... Ірі ... ... қабылдау үшін мынадай комитет құрылады: әкімшілік (ағымдағы сұрақтарды), есеп-қарыздық ( ... беру ... ... ... жағдайын тексеру).
Қарыздық және инвестициялық операцияларға бақылау жасау. ... ... ... несие мен бағалы қағаздар портфелінің құрылымына банк саясатының бекіткен мақсаттарына сәйкес бақылау ... ... ... мерзімді тексеру. Басқарма мүшелері банктің операцияларына жалпы бақылауды жүзеге асырады. Өз ... ... ... ... ... тыңдайды және банк ісін талқылайды. Басқарма мүшелері өздерінің шешімдері, зияндары, қателіктері, банктер туралы ... ... үшін ... ... ... ... ... жиналысының нұсқауына сәйкес тәжірибелік қызметті жүргізетін ең жоғары басқару органы болып табылады. Кеңес (басқарма) тәжірибелік операцияларға жетекшілік ... және ... ... үшін ... басқаратын құрылым құрады. Операцияларды басқару ресурстарды жинақтау ... және ... ... ... ... ...
Директорлар кеңесі іс - тәжірибелік операцияларды жүзеге асыру және басшылық ету үшін банкінің басқару құрылымын құрады. Өкілеттік ... мен өз ... ... ... ... ... 3 деңгейден тұрады.
1. жоғарғы менеджерлер;
2. администраторлар;
3. қадағалау және ревизиялық функциялар берілген тұлғалар.
Жоғарғы менеджерлер - бөлімдер мен ... ... ... ... ... нақты мақсатын айқындайды, кеңес және олардың жұмыстарына ... ... Олар ... ... ... банк ... нәтижесіне аударды.
Администраторлар - бөлімше жетекшілері. Олардың ... ... - ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Үшінші деңгейдегі қызметкерлерге - ... ... Бұл ... ... ... көрсететін, күрделі және даулы сұрақтарды шешетін, нақты жағдайлар бойынша кеңес ... ... ... ... ... ... ... немесе бөлімшелерге басшылық ету тапсырылған неғұрлым мамандандырылған кәсіпқой мамандар.
Бақылаушы - ... және ... ... ... ... ... жаңа тәсілдерін және есептің автоматтандырылуымен айналысады.
Банктің құрылымы, бөлімдерінің саны, қызметтердің ... ... ... ... ... тағы сол сияқты факторларға байланысты және экономикалық біртұтастығымен анықталады. Банк құрылымын ұйымдастырудың ұтымдылығын ... - ... ... еңбекті тиімді ұйымдастырудың, оның коммерциялық қызметінің маңызды шарты. Банктің ұйымдастырушылық құрылымының негізгі белгілері - банктің орындайтын операциясының көлемі мен ... ... ... ... ... іс ... ... ұйымдастырушылық құрылымының 2 түрі бар: функционалдық және дивизионалдық[5].
Функционалдық ұйымдастырушылық құрылымы банк қызметінің жекелей бөліктерге бөлінуі, іс-әрекеттің немесе қызметінің ... ... ... бір ... ... ... жүзеге асырылуы банктердің алдына қойған мақсатына жетуге септігін тигізеді. ... банк ... ... ... әдетте банк операцияларын басқару, маркетинг, бухгалтерлік есеп пен есеп беру және ... ... тағы ... ... Бұл ... ... шешетін міндеттерінің көлеміне байланысты шағын бөлімше құрылуы мүмкін.
Дивизионалдық ұйымдастырушылық құрылымы ... ... ... нарық жағдайында, несиелік мекемелердің арасындағы бәсекелестіктің өсуі жағдайында қолданылады. Мұндай ... банк ... ... ... ... бөлінбейді, ал банктердің ұсынатын өнімдерінің түрлеріне сәйкес тұтынушылардың топтары аймақтық белгісі ... ... ... ... ... әр түрлі құылымдық бірліктер - басқару бөлімдері, қызметтер, секторлар кіреді.
Банк өнімінің әр ... ... ... ... ... да, өз клиенттеріне қызметтің жеке түрлерін үлкен көлемде көрсететін банктер де жиі ... ... ... ... ... маманданған бөлімшелердің жетекшілері жоғары білікті, осы салада ... ... бар оның ... оны ... бәсекелес қабілетті етеді. Өнімдерінің белгісі бойынша ұйымдастырылған банктер, осыған орай, қызмет көрсетудің сапасы әлемдік стандартқа жеткізуде, сонымен бірге банктің ... жаңа ... ... ... ... ие.
Тұтынушылардың әр түрлі топтарына бейімделген құрылым. Мұндай принциптер бойынша ... ... ... ... ... ... белгілі бір тобына бөледі, басқаша айтқанда белгілі бір тұтынушылардың сегментіне көңіл бөледі. Ірі ... ... ... ... ... басқармасы, несиелендіру бөлімі, инвестициялық қызмет көрсету, трасталық операция; тиісті бөлімдері бар тұрғындарға қызмет көрсету басқармасы бар.
Аймақтық ұйымдастырушылық құрылымы. Банктер ... ... ... ... ... ... кезде, оның ұйымдастырушылық негізінде іс әрекет ететін бөлімдердің торабы арқылы құруды болжайтын, әр түрлі аумақтарда өз қызметін ұсынатын аймақтың ... ... ... ... ... ... обылыс, аудан шегінде клиенттерге қызмет көрсетуге бағытталған құрылым жергілікті жағдайларға дұрысырақ ... ... ... ... ... ... банк қызметтерінің сан алуан түрін көрсетуге, әртүрлі клиенттер топтарымен жұмыс жасауға, сонымен бірге, аймақтың ... ... ... ... ... дивизиондық құрылымы құрылған.
Банктің жалпы ұйымдастырушылық құрылымында бөлімдердің екі типін бөліп көрсетуге болады: желілік функцияларды орындайтын және штабтық функцияларды орындайтын ... ... ... ... ... ... айналысады: салымдық, несиелік, трасталық, бағалы қағаздарды сату сатып алу және т.б. ... ... - ... бөлімдерге қызмет көрсетумен айналысады. Яғни, инфрақұрылымдық оның дұрыс жұмыс жасауын қамтамасыз етеді. Бұл жоспарлау, кадрлар, заң, статистикалық бөлімдер. Банктің ... ... банк ... және ... ... ... олар банк ... жіктелуін есепке алады, сәйкестендіре отыра олардың функционалдық белгісі ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, пайдалылық, өтімділік қызметтердің сан алуан түрлерін орындауына үлкен ... ... Бұл үшін ... ... ... құрылады.
Депозиттік операцияларды басқару банктің меншіктік капиталымен тартылған қаражаттарды есептеу және талдауым айналысады. Ол әдетте депозиттік операция, қор бөлімдерінен ... ... ... салымшылармен шарт жасасуымен, депозиттік қаражаттарды есептеу, талдаумен айналысады, екіншісі банктік меншіктік қаражаттарын есептеу және талдаумен айналысады.
Несиелік басқарма ... ... ... ... ... Ол ... тұрғындарды қысқа мерзімді несиелендіру, банк аралық операция және тағы басқа бөлімдерден тұрады[6].
Сонымен, банктің филиалдарын басқару ... ... ... ... ... банк ... ... әдістемелік көмек көрсетумен айналысады.
Есеп-кассалық операциялар басқармасы - клиенттерге шот ... ... ... және есеп айырысуды жүргізумен айналысады. Валюталық басқарма валютамен операцияларды жүргізуге арналған. Статистикалық және ... ... ... ... талдау, жинаумен және клиенттерге ақпараттық - анықтамалық қызмет көрсетумен айналысады.
1.2 Коммерциялық банктерді ... және оның ... ... банктердің ұйымдастырылу құрылымы банкті басқару құрылымына және оның функционалдық бөлімшелері мен әр түрлі ... ... ... ... ... және соған сәйкес операциялары орталықсықдандыру дәрежесі, бірінші кезекте жалпылама түрде анықталады. Сондықтан да банктің бір-екі ... ... ... онда ... ... ... асыру тиімді. Кез келген жағдайда да барлық жүйені тиімді жедел басқарудың болғаны міндетті, өйткені шешім қабылдау барысында кешігу, бас кеңес мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымы басты екі әдіспен анықталады - банктің басқарылу құрылымы және оның ... ... мен ... ... ... ... мақсаты - банктің негізгі қызметін іске асыру мақсатында, банктің коммерциялық қызметіне тиімді, үнемді және жедел жетекшілік ... ... ... банктің басқару құрылымына оның жарғылық қорының қалай құрылуы немесе оның торабының даму дәрежесі ... ... ... негізгі қызметтері:
* Банктің стратегиялық мақсатын анықтау және оның саясатын жасау. Ірі ... ... ... мен ... және оған ... нақты іс-әрекеттер бағдарламасы, түрде дайындалған арнайы меморандумда көрсетіледі. Ол мынадай жағдайларды қамтиды:
* банк ... ... ... ... ... ... категорияларына бағытталады;
* алдағы кезеңде дамуға мүмкіндік беретін операцияларды;
* банктің филиалдары мен өкілеттігін ашу туралы сұрақтар;
* маркетинг әдістері және жаңа банктік ... мен ... ... ... өтімділікті қамтамасыз етудің озық әдістері;
* банктің қызметкерлерінің мөлшері мен құрамы, олардың біліктілігін және тағы басқа арттыру бағдарламасы.
* Жетекші ... адам ... Осы ... ... және ... ... кәсіпорын болғандықтан да, оны білгір, білікті мамандар мен ... бар ... ... тиіс.
* Комитет құру. Ірі банктерде шешім қабылдау үшін мынадай комитеттер құрылады: әкімшілік, ... ... ... және ... ... ... ... Басқарма заңды түрде несие мен бағалы қағаздар портфелінің құрылымына банк ... ... ... ... ... ... Банк ... мерзімді тексеру. Басқарма мүшелері банктің операцияларына жалпы ... ... ... Өз ... басқарма, бөлім жетекшілерінің есептерін тыңдайды және банк ісін талқылайды. Акционерлік банктерді ... ... 1-ші ... ...
Несиелік
комитет
Акционерлердің
жалпы
жиналысы
Ревизиялық
комиссия
Бақылау кеңесі
Басқарма
Басқарма
төрағасы
Төраға
орынбасарлары
Департаменттер,
бөлімдер
Басқару
бөлімдері
Қызметтер
Сурет 1. Коммерциялық банктің басқару құрылымы
Басқарма мүшелері өздерінің шешімдері, зияндары, қателіктері, банктер туралы заңға ... үшін ... ... ... ... ... жиналысының нұсқауына сәйкес тәжірибелік қызметті жүргізетін ең жоғары басқару органы болып табылады.
Кеңес ... ... ... ... және ... ... үшін ... басқаратын құрылым құрады. Операцияларды басқару ресурстары жинақтау қызметтеріне және ... ... ... ... ... ... пайда алу мақсатында коммерциялық банктіңқызметіне тиімді жетекшілік етуді қамтамасыз етеді. Бпнктің құрылтайшылары басқару ... ... ... банктерде саясаттың мақсаты туралы жазбаша меморандум жасалмайды. Филиалсыз банктер үшін саясаттың принципін құру, филиалы бар ірі банктерге қарағанда оңай ... ... ... ... ... үшін ... жағдайларды ескеру ерекшеліктері орын алады.
Акционерлік коммерциялық банктің ең жоғарғы органы акционерлердің жалпы жиналысы болып табылады.
Акционерлердің ... ... ... бір рет ... отырады. Бұл жиналыста мынадай міндеттер шешіледі: - банктің жарғысына өзгерістер ... ... ... ... ... банктің Кеңесін сайлау;
- банктің жылдық есебін бекіту;
- банктің табысын бөлу;
- банктің құрылымдық немесе еншілес бөлімшелерін құру және ... ... ... ... ... кеңесі болып табылады. Банктің бақылау кеңесі банк қызметіне бақылау жасау органы ретінде мынадай міндеттерді ... ... ... ... ... ... Басқарма төрағасының шешімі бойынша жасалған мәмілелерді бекітеді.
Келесі басқару органы - ... ... ... ... яғни ол ... ... оның акционерлерінен құралады және олардың мүдделерін қорғайды. Басқарманың міндеттеріне мыналар жатады:
* банктің стратегиялық мақсатын анықтау;
* ... ... ... жетекшілік қызметке кадрлар таңдау;
* комитеттерді құру;
* ссудалық жіне инвестициялық операцияларға бақылау жасау.
Басқарма төрағасы банктің бірінші ... ... ... және ол банк ... ... ... ... Банк төрағасына мынадай міндеттер жүктеледі:
* банктің қызметіне қатысты барлық мәселелер бойынша бұйрықтар шығару және нұсқаулар беру;
* барлық мемлекеттік және ... да ... ... ... оның ... ... ... банк қызметіне қатысты барлық мәселелер бойынша өкілеттілікті жүзеге асыру;
* банктің мүлкіне жіне қаражаттарына ие болу;
* банктің штаттық жұмысшыларының саны мен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларымен келісімдер жасасу.
Ревизиялық комиссия банк қызметіне қаржылық есептің дұрыстығы жағынан бақылау жасасу орган болып табылады.
Несиелік комитет - бұл ... ... ... ... жасаушы орган. Несиелік комитет мынадай міндеттерді орындайды.
* несие алуға берген клиенттің өтінішін және несиелік қызметкердің
* несие беру туралы ... ... ... беру ... одан бас тарту туралы шешім шығарады.
* несиелік тәуекелдерге байланысты несиелеу формаларын анықтайды.
* несие сомасы мен мерзімін анықтап, пайыз мөлшерлемесін бекітеді.
* ... ... ... ету ... ... белгілейді.
* несиелеу шартын бекітеді (несиелік лимит, несиелік желі);
* берілген несиелерге мониторинг жүргізу тәртібін бекітеді;
* банктің несиелік ... ... ... бойынша бөлімшелердің жұмысын талдайды;
* несиелік комитеттің мәжілісінің хаттамаларына қол қояды және хаттамаларды тіркеу кітабынан жүргізеді.
Қызмет бөліміне: кадр бөлімі, заң ... ... ... ... ... ... ... екінші дәстүрлі-базалық қызметі-экономиканы және халықты несиелендіру. Бұл қызмет банктік қызмет көрсету аясындағы маңыздыларға және банкінің актив операцияларына жатады. ... ... ... ... ... қатысты болады.
Несиелік операциялар - бұл несие беруші мен қарыз алушының арасындағы біріншінің екіншісіне ... ... және ... ... белгілі ақша қаражаттары сомасын ұсынуы бойынша қатынастар. Банктің несиелік операциялар активті және ... ... ... ... ... банктер мен қарыз алушылар қарыз ұсынғанда, ал пассвтер, банк қарыз ... ... ал ... - ... ... ... ... пайда болады. Сәйкесінше несиелік операциялардың екі нысаны ... ... және ...
Коммерциялық банктің несиелік операцияларын әртүрлі белгілері бойынша жіктеуге болады: мерзімі бойынша - қысқа ... орта ... ... 5 ... дейін) және ұзақ мерзімді(5 жылдан жоғары); қамтамасыз ету түрлері бойынша - ... ... және ... ... ... ... ... - активтік және пассивтік қарыздық операциялар; несиелендіру мақсатына ... - ... ... ... ... ... қаржыландыруға, тұтынушылық мақсаттарға арналған қарыздыр.
Сонымен, банктердің несиелік ... ... және ... ... қатынастары, қарыз берудің барлық шарттары реттеліп жасалған несиелік келісім шарттар негізінде жүзеге асырылады. Несиелік келісім шарттың шарттары ... ... ... ... саясаттың әрбір нақты сәтіне байланысты. Несиелік саясаттың құрамдас бөлігі болып пайыздық ... ... ...
1.3 Коммерциялық банктердің қызметтері мен ... ... ... ... ... бұрынғыша салымдар тарту мен қарыздар беру жатады. Банктер өз пайдаларының көп бөлігін осы операциялар бойынша пайыздық айырмадан алады. Бірақ осы екі ... ... ... ... ... нысандары жасалынып шығуы мүмкін.
Коммерциялық банктердің желісі ақша нарығының қалыптасуына ықпал етеді, ал заңды және жеке ... ... ... бос ақша ... ... және оны экономика мен халықтың қысқа мерзімдік қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдалану ақша ... ... ... ... ... банктер негізінен өз клиенттерінің шаршылық қызметтеріне қызмет ... ... ... есеп ... және ... ... барлық түрлерімен айналысады[8].
Ұлттық банкінің арнайы лицензиялары бар болса, банктер басқа да ... ... ... ... ... ... ... шетел валюталарымен операцияларды жүргізу; халықтың ақшалай салымдарын қарау; ... ... ... ... ... ... топтай отырып, олармен атқарылатын негізгі қызметтерді былай құруға болады:
* ... бос ... ... ... ... операциялар);
* экономиканы және халықты несиелендіру (активтік операциялар);
* қолма-қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастыру және жүргізу;
* инвестициялық қызметті;
* клиенттерге басқа да ... ... ... операциялар негізінде банктің ресурстары жинақталады. Сондықтан да пассивтік операцияладың коммерциялық ... ... рөлі ... ресурстары пассивтік операциялар нәтижесінде құрылатындықтан, оған анықтама берген дұрыс. Қаржы және несие сөздігінде: , - ... ... ... сүйенсек, пассивтік шоттағы немесе активті-пассивтік шоттағы қаражаттардың өсуін, яғни пассив пен активтің арту формасын білдіретің операциларды сипаттайды.
Бұл анықтамалар бірін-бірі ... десе ... ... ... ... ... ... түсінігін бере алмайды. Пассивтік операциялардың көмегімен банктер нарықтан несиелік ресурстарды ... ... ... ... ... формалары болады:
* коммерциялық банктердің бағалы қағаздарды алғашқы эмиссиялауы;
* банк пайдасынан капиталдарды немесе қорларды ұлғайту және құру;
* басқа да ... ... ... ... ... операциялар.
Пассивтік операциялар айналыстағы ақшалай қаражаттарды банктерге тарту мүмкіндік береді. Алғашқы пассивтік операциялардың екі формасы ... ... ... ... тобы, яғни меншікті ресурстары құралады. Келесі екі формасы негізінде екінші ірі топ - ... ... ... ... ... банктің ресурстары екі топқа бөлінеді:
* банктің меншікті қаражаттары;
* банктің тартылған қаражаттарығ.
Банктің меншікті қаражаттары қатарына ... ... мен оған сай ... баптар кіреді. Коммерциялық банктердің меншікті капиталының рөлі мен шамасы, басқа қызметпен айналысатын кәсіпорындар және ұйымдарға қарағанда өзіндік ерекшкліктерге ие. ... ... ... ... оның ... қаражаттарға деген қажеттілігінің 10%-ы өтіледі. Шын мәнісінде, ... және ... ... ... шекті ең төменгі мөлшерде шекарасы болады.
Банктің меншікті қаражаттарының банктің ... ... ... ... ... бар. ... ... құрылуы барысында, осы меншікті құражаттары алғашқы шығындарды, яғни жерге, ғимаратқа, жабдықтауға, жалақыға жұмсалатын шығындарды жабады. Себебі, меншікті қаражатсыз ... ... ... мүмкін емес. Осы меншікті қаражаттар есебінен меншікті қаражаты - бұл ұзақ ... ... ... ... көзі ... ... меншікті қаражаттары-банктің экономикалық дербестігін және қызмет ету тұрақтылығын қамтамасыз ететін әр түрлі қорлар мен бөлінбеген ... ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталы;
* банктің резервтік капиталы;
* қосымша капиталы және пайда есебінен құрылған ... ... ... ... бөлінбеген пайдасы.
Банктің жарғылық капиталы - банктің заңды тұлға третінде ... ... ... және өмір ... ... негізін құрайды. Жарғылық капиталдың төменгі мөлшері Қазақстан Ұлттық банктердің нормативтерімен реттеліп отырады. Банктің жарғылық капиталы, оның құрылтайшыларының қосқан ... ... ... ... тұрады.
Бағалы қағаз шығару есебінен құрылған банктің жарғылық капиталын банктің акционерлік капиталы деп ... ... ... көлемі акцияны ұстаушылар - акционерлер қосқан жарналардан құралады.
Қазақстанда екінші деңгейлі банктер мынадай екі ұйымдық формаларда құрыла алады:
* пай қосу ... яғни ... ... ... ... ... банк;
* шетел капиталының қатысуымен.
Банктің меншікті қаражатының түріне резервтік қор жатады.
Резервтік қор - банк ... ... ... ... ... орнын жабу мақсатында құрылған ақшалай қаражаты. Резервтік қор банктің тұрақты қызмет ... ... ... ... ... ... түрде жарғылық қормен теңескен жағдайда жарғылық капиталға толығымен аударылады. Резервтік қордың құрылуының негізгі көзіне банк пайдасы жатады. ... ... ... ... ... ... қор есебінен банктің артықшылығы бар акциялары бойынша дивидендтер төленеді.
Қосымша капиталдар негізгі ... ... ... ... аударымдар есебінен және белгілі мақсатқа бағытталатын пайданы бөлу нәтижесінде құрылады.
Бөлінбеген пайда - акциялар бойынша дивидендті төлегеннен кейін және ... ... ... ... ... бөлігі.
Банктің тартылған қаражаттары активтік операциялар, оның ішінде, несиелік операциялардың 90%-ға жуықтай ресурстарға деген қажетін қанағаттандырады. Олардың рөлі ... ... ... ... және жеке ... ... бос қаражаттарын тарта отырып, коммерциялық банктер халық шаруашылығының қосымша айналым қаражаттарына деген сұранысымен қатар халықтың тұтыну қажетін қанағаттандырады.
Банктердің ресурстарының ... ... ... ... ... ... басым бөлігін құрайды[10].
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, сондай-ақ ескі банктік жүйе үшін дәстүрлі ... ... бос ... ... ... тәсілдерінің болуы, тартылған қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе де болады.
Әлемдік банктің тәжірибеде барлық тартылатын қаражаттарды ... ... ... ... екі ... ... топ - ... топ - депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ... ең көп ... ... ... банк үшін ... - бір ... ... көзі болып табылады.
Депозит - бұл клиенттердің банктегі бір ... ... және ... пайдалана алатын қаражаттары.
Депозиттік емес тартылған қаражаттар - бұл банктің қарыз түрінде немесе меншікті қаражаттарын сату жолымен тарататын қаражаттары.
Депозиттік емес ... ... ... мен ... ... ажыратылады. Біріншіден, олар персоналдық емес, яғни банктің нақты клиентінің атынан тартылмайды; екіншіден, мұндай қаражаттарды тарту ... ... ... туындайды.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі коммерциялық банктер айналысады. Өйткені, депозиттік емес қаражаттар ірі сомада ... ... да, ... ... ... ... сипатына жатқызуға болады.
Қазіргі банктік тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және депозиттік емес ресурстардың шоттарының әр ... ... Бұл ... ... ... нарықта банк қызметтерінедеген клиенттер топтарының сұранысын қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен уақытша бос қаражаттарын банктік шоттарға тартуға ұмтылуына жағдай ... ... ... депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
* талап етуіне дейінгі депозиттер;
* мерзімді депозиттер;
* ... ... ... ... ... ... ... - бұл салым иелерінің бастапқы талап етуіне байланысты әр түрлі құжаттар арқылы қолма-қол ақшаларын ... әр ... ... ... етуге дейінгі депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері үшін жоғарғы өтімдіоігіне ... ... ... етуге дейінгі депозиттік шоттарға қаражаттар, шаруашылық және басқа да ... -дың ... ... барысында түседі және пайдаланылады.
Мерзімдік салым депозиті - белгілі мерзімі бар және тұрақты пайыз төленетін, сол сияқты алдын ала ... шек ... ... иесі келісілген мерзімнен бұрын алған жағдайда банк айып-пұл ... оған ... ... ... ... ... ... біркеңінен таралған салымның түрі - жинақ салымдары. Олардың белгіленген мерзімі жоқ, ... ... ... ... ... салымның жоғары шегі шектелген, ақшаны салу және алу кезінде жинақ кітапшасын көрсетуі қажет.
Отандық банктік тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ ... ... ... ... және ... қарай мынадай түрлерге бөлінеді.
Мерзімді жинақ салымдарға тұрақты мерзімі ... және сол ... ... ... мүмкін емес салымдар жатады. Мерзімді жинақ салымдарына басқа ... ... ... ... ... ... ... жинақ салымдар, негізінен, жалақы, зейнетақы, үздіксіз төлемдерді төлеу үшін жинақталатын және пайдаланылатын өзара қаражаттарды білдіреді. Мұндай салымдар бойынша өте ... ... ... ... мен ... салымдарының бір түріне депозиттік және жинақ сертификаттарын жатқызуға ... ... - бұл ... ... ... ... несиелері. Банкаралық несие бұл басқа ресурстармен салыстырғанда өте қымбат ресурс болып табылады. ... ... бір ... ... ... ... ... қысқа мерзімді өтімділігін қолдап отыру мақсатында беріліп отырған мынадай несиелерін ... ... ... бір ... және ... ... - ... Ұлттық банктегі корреспонденттік шотында дебеттік қалдықтың пайда болуына байланысты бір түнге берілетін несие. Мысалға, оны ... ... ... жағдайда, ертеңіне кешке қайтаруға тура келеді. Кей ... бұл ... алу ... ... ... күні ... жұма күнге түссе, онда несие келесі аптаның бірінші күні қайтарылуы тиіс.
Күндізгі заем - банктік ... күні ... ... ... банкте ашқан корреспондентік шотында уақытша қаражат жоқтығын немесе жетіспеуіне байланысты ақшалай аударымдар мен төлемдер жасау мақсатында берілетін несие.
Бұл аталған несиелер ... ... ... ... банк ... ... банктер бүгінгі күні орта және ұзақ мерзімде несиелерді бермейді.
Осындай жағдайда ... ... ... ... қаржыландырудың басты көзі ретінде пайдаланылатын тартылған қаражаттарды жинақтауда, коммерциялық банктерден депозиттік операцияларды ұлғайту талап ... ... ... ... ... ... ... баланс өтімділігін сақтай отырып, мынадай талаптарды ескеруі тиіс:
* депозиттік ресурстардың қаржыландыратын активтік операциялардың мерзімдері мен сомасына сәйкес келуі;
* депозиттік операциялар банк ... ... ... болашақта пайда алу үшін жұмыс жасауға тиіс;
* депозиттік операцияларды ... ... ... ... мен ... ... көбірек тартылуына көңіл бөлу;
* салым несиелерінің санын өсіру мақсатында, депозиттік операциялар түрлерін ұлғайтып, қосымша қызмет көрсетіп, ... ... ... ... ... активі мен пассивін басқару әдістемесі және тәжірибесі
2.1 Коммерциялық банктердің активі мен пассивін басқару үдерісін ұйымдастыру
Қазіргі кезде банк активтерін басқару үш ... ... ... ... - ... банк ... сақтай алады, егер оның активтері қысқа мерзімге орналастырылып, сондай-ақ олар уақтылы қайтарылатын болса. Екіншісі - коммерциялық банк өтімді ... ... егер ол ... ... ... ... өзге ... мен инвесторларға сата алса.Үшінші - коммерциялық банктің өтімділігін жоспарлауға ... егер де ... ... ... ... алушының болашақтағы табысы негізінде құраса.
Осы үш әдістемелік бағытқа активтерді басқарудың үш теориясы ... ... ... ... ауысымдылық және күтілетін табыс теориялары.
теориясының негізінде банктердің өтімділігін басқару туралы көзқарасты А.Смиттің еңбегінде былай деп береді: . Бұл ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарын толықтыруға беретін қысқа мерзімдік несиелерін сипаттайды. Аталған теорияның басты кемшілігі, ол ... ... ... ... жоқ. Бірақ та коммерциялық ссудалар теориясы, өзінің кемшіліктеріне қарамай бүгінгі күні де өз ... ... жоқ. ... ... мәні банк ... қысқа мерзімді ресурстары мен талап етілетін міндеттемелері есебінен ұзақ мерзімді активтік операцияларды ... ... ... ... ... операциялар банкке коммерциялық вексельдерді немесе қазынашылық вексельдерді, облигацияларды және өзге де бағалы қағаздарды сатып алуға мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... ... ... жоғары сапалы бағалы қағаздардың болуын және сол бағалы қағаздар нарығының дұрыс қызмет етуін ... ... ... теориялардың негізінде активтерді және пассивтерді жеке-жеке басқару әдістері пайда болып, ... ... ... және шетелдік банктер тәжірибесінде қолдана бастады. Біздің ойымызша банк активтері мен пассивтерін кешенді ... ... бұл банк ... ... бөліктерге бөліп емес, тұтастай үйлестіре басқару болуға тиіс. Банктің активтері мен пассивтерін кешенді басқару банкке депозит және ... ... ... ресурстарын әр түрлі маусымдық ауытқулардан қорғау және банктің түпкілікті мақсатына қол жеткізетін ... ... ... ... ретінде зор мүмкіндік береді. Банк активтері мен пассивтерін кешенді басқару мәселелері кешенді түрде әлі күнге дейін терең ... ... ... ... ... активтері мен пассивтерін кешенді басқару бұл банктің стратегиясына сәйкес, бәсекелестікті артыратын, өтімділік пен табыстылықты ... ... банк ... ... ... ... және оларға ықпал ететін қаржылық тәуекелдерді жүйелі ... ... ... ... активтері мен пассивтерін кешенді басқарудың құрылымының қазіргі үлгісін 2-ші ... ... ... мен ... ... ... ...
қоржынды
басқару
Капиталды басқару
Активтердің
қоржынын басқару
Қаржылық
тәуекелдерді басқару
Банктің
қаржылық менеджменті
Инвестициялық қоржынды
басқару
Табыстылықты / өтімділікті басқару
Депозиттік қоржынды
басқару
Депозиттік емес ресурстар қоржынын
басқару
Несиелік ... ... ... басқару
Өтімділік тәуекелін басқару
Нарықтық (валюта, пайыздық, баға)
тәуекелдерін
басқару
Сурет 2. Банктің активтері мен ... ... ... ... ... 60 ... АҚШ-та пайда болды. Оның жақтаушыларының көзқарастарынша банктер өтімділік мәселелерін нарықтан қосымша қаражаттар тарту арқылы шешуге болатындағын айтады. Нақтырақ ... ... ... бұл ... ... құрылымын өзгерту жолымен өтімді қаражаттарға деген қажеттілігін қанағаттандыру шараларын білдіреді.
Әдістемелік тұрғыдан алғанда банк активтері мен пассивтерін кешенді басқаруды базалық және ... деп ... ... болады. Банк активтер мен пассивтерін базалық басқару бұл капитал жеткіліктігіне, өтімділік деңгейіне, активтер мен пассивтердің пайыз мөлшерлемелерінің және валюталардың ... ... ... ... арналған реттеуші ұйымдардың талаптарын білдіреді. Базалық басқарудың мақсаты тәуекелдерді анықтау және талдауға басты ... бөле ... банк ... құрылымын ұстап отыру және жаңа тәуекелдердің пайда болуына жол бермеу. Банк активтері мен пассивтерін күрделі басқару бұл банк ... ... ... табыстылықты көздейтін, тәуекелді төмендетуге бағытталған банктің стратегиясын жасауды білдіреді. Күрделі басқару капиталдың жеткілікті шамасын белгілеу, өтімділік пен ... ... ... ... ... ... ... ұстау, банктің активтерінің сапасын бақылау сияқты шараларды қамтиды. Күрделі ... ... яғни ол ... ... ... ... және ... қабілетін барынша көрсете біледі.
Қазақстанның банктік секторының 2005-2011жж аралығындағы экономикадағы рөлін талдаудан соңғы жылдардағы ... ... ... ... қамтамасыз етуге тигізген ықпалын 1-кестеден көреміз.
Кесте 1
Қазақстан банк секторының ... ... млрд ... ... ... ... ... 453,0
10 139,5
13315,2
Активтердің ЖІӨ-ге қатынасы, %
25,1
30,6
36,3
45,8
60,6
87,5
87,7
Несиелік қоржынның ЖІӨ-ге қатынасы, %
15,9
19,1
23,6
30,9
41,1
59,1
66,6
Меншікті капиталдың ЖІӨ-ге қатынасы, ... ЖІӨ ... ... - [13] ... көзі негізінде құрастырылған.
2005 жылдан бастап, экономикалық өсудің жыл сайын орта есеппен 10% тұрақты өсуге ие ... ... ... өсу ықпал еткендігі белгілі. 2005 жылдан бастап, 2011 жылдың 1 қаңтарына дейін банктік сектордың активтерінің ЖІӨ-гі үлесі 25,1%-дан ... ... 3,5 есе ... 2005 ... ... 2011 ... 1 ... дейін несиелік қоржынның ЖІӨ-гі үлесі де 15,9 % -дан 66,6 %-ға дейін 4,2 есе ... ... жоқ ... ... банктеріміздің капиталы өте төменгі жағдайда. 2011 жылдың 1 қаңтар айына капиталдың мөлшері 1 781,8 млрд. теңгені немесе 14,8 млрд АҚШ ... ... Мұны ... ... қарасақ, АҚШ-ғы банктердің капиталының ЖІӨ-ге қатысты шамасынан 10 есе кіші немесе шығыс Еуропа елдерінен 35 есе кіші, ... 25 есе ... ... ... үш ірі ... ... капиталы 145 млрд. АҚШ долларын құраса, онда оның мөлшері біздің отандық банктеріміздің капиталынан 10 есе үлкен ... ... ... ... капиталы мен активтердің соңғы 2003-2010 жж қатынасын төмендегі 3-ші суреттен көруге болады.
1144,9
1677,9
2687,5
11 683,4
4515,1
8872
527,9
816,6
97,6
122,1
161,2
223,5
346,8
587,2
1168,6
1 782
0
5000
10000
15000
2003ж
2004ж
2005ж
2006ж
2007ж
2008ж
2009ж
2010ж
ЕДБ-дің ... ... ... ...
Сурет 3. ЕДБ-дің меншікті капиталы мен активтер серпіні, млрд теңге
3-суреттен ... ... ... деңгейдегі банктердің активтері 2003 жылы 527,9 млрд теңгені құраса, ал бұл көрсеткіш 2010 жылдың ... ... 22 ... ... 11 683,4 млрд ... ... ... капиталдары 2003 жылы 97,6 млрд теңгені құраса, 2010 ... ... ... 18 есе ... 1 78,8 млрд ... ... отыр.
Сонымен қатар, Қазақстандық банк жүйесіне қатысты халықтың сенімінің артуын соңғы жылдардағы банктердегі депозиттердің көлемінің артуынан байқауға болады. ... 8 жыл ... ... ... 12 есе ... нәтижесінде 2010 жылы 3480,7 млрд теңгені құрады. Ал депозиттердің ЖІӨ-ге қатынасы 2005 жылы 15 % және 2011 жылы 48,2 %ға ... ... ... ... ... 4-ші суретпен беруге болады.
290,6
444,8
610
733,2
1270,8
1653,5
3076,7
6423,9
1 144,9
4 515,1
8 872
11 683,4
2 687,5
1 677,9
527,9
816,6
0
5000
10000
15000
2003ж
2004ж
2005ж
2006ж
2007ж
2008ж
2009ж
2010ж
ЕДБ-дің активтері
ЕДБ-дің депозиттері
Сурет 4. ... ... мен ... ... млрд теңге
Көптеген Қазақстандық банктердің қаржылық нәтижелері соңғы жылдары тұрақтылыққа қол жеткізді. Банктің рентабельдік көрсеткіштері бойынша ... ... ... ... ... банктерінің осындай көрсеткіштерімен тең түсуде, оны 2-ші кестеден көреміз.)
Кесте 2
ЕДБ-дің табыстары мен ... ... ... ... млрд теңге
7,1
7,4
20,6
30,1
34,9
53,1
127,5
266
ROA, %
1,3
0,9
1,8
1,8
1,2
1,8
1,4
2,3
ROE, %
7,3
6,1
12,8
13,5
9,2
14,1
14,6
18,6
Ескерту - [13] ... көзі ... ... көріп отырғанымыздай 2003 жылы таза пайданың көлемі 7,1 млрд теңгені құраса, 2010 жылдың соңына оның мөлшері 266 млрд ... ... ... Таза ... ... ... жж аралығында 37 есе өскен. Оған ЕДБ-дің активтерінің, соның ішінде банктің клиенттерге берген несиелерінің өсуі себеп болып ... ... осал ... ... ... ... ... Қаржыгерлердің конгрессіне арналып жасалған Қазақстаннның қаржы секторының SWOT-талдауынның нәтижелерін негізге ала отырып, банк секторына қатысты ... ... ... болады.
Кесте 3
ЕДБ-дің қызметіне жасалған SWOT-талдауы
Күшті жақтары
Мүмкіндіктері
* Пәрменді несие, депозит және инвестициялық ... ... мен ... ... ... ... ... тәуекелді басқарудың кешенді жүйесін кезең-кезеңімен қалыптастыру.
* Жиынтық активтердің, несиенің, ... және ... ... ... ... Банк ... Халықаралық стандарттарға сай жұмыс жасауы.
* Жаңа банктік өнімдерді ... ... ... шығындар, желілік тиімділіктер мен технологиялар есебінен арта түсуі.
* Банк қызметтерінің тарифтерін ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемелерін төмендету.
* Банктер арасында бәсекелестікті күшейту.
* ... ... ... ... мен ... басқару және тәуекелді басқару жүйесін одан әр жетілдіру.
Әлсіз жақтары
Қатерлер
* Банк секторының қаржылық тұрақтылығы мен өтімділік, капиталдану және бәсекелестік қабілеттілік жағынан қол ... ...
* Ішкі ұзақ және орта ... ... ... ... ... тәуекелдердің жоғары деңгейде орын алуы;
* Ішкі нарықтағы банктің инвестициялық операцияларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... көп ... болуы.
* Жіктелген активтердің, оның ішінде несиелерінің жоғары деңгейі.
* Банктік қызметтер нарығында банктер арасында бәсекелестік тепе-теңдіктіктің бұзылуы. Үш ірі ... ... өте ... деңгейде болуы.
* ДСҰ-на кіруге байланысты шетел капиталының қатысуымен банктердің көбеюі.
Ескерту - ... ... ... ... 2003-2011 жж аралығындағы дамуына жасалған зерттеулерді, SWOT-талдауын және Елбасының ... ... ... банктік сектордың алдына қойған мақсаттарын басшылыққа ала ... ... ... сай ... ... мен пассивтерін басқаруды жетілдіруге қолжеткізуге тиісті банктік сектордың даму мақсаттарын М. Портердің ромбысы үлгісінде 5-суретпен ... ... ... ... және ... арттыру
Банк секторының өтімділігі мен қаржылық тұрақтылығын қолдау
Банктің ... мен ... ... ... ... ... ... 5. Қазақстанның банк секторының даму ... бұл даму ... ... банк ... орын алған басты мәселелер анықтап береді, оларға: біріншіден, капиталдану деңгейінің төмендігі, екіншіден өтімділік пен қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... банк ... озық ... ... ... төртіншіден, тәуекелдерді басқару жүйесін дамыту туралы мәселелерді шешу. ... ... ... ... ... ... бәсекелестігін тежейтін басты факторларға айналуда.
2.2 Коммерциялық банктердің капитал ... ... ... ... бәсекелестігін тежейтін басты факторлардың бірі ретінде коммерциялық банктің капитал құрылымының қалыптасуын талдауға, оның қазіргі ... баға ... ... ... байланысты болып келеді.
Банктің капиталы деп бұл жерде оның ресурсы, соның ішінде меншікті капиталы мен тартылған ... ... ... Банктің тұрақтылығын және жұмысының тиімділігін қамтамасыз етуде меншікті капиталдың маңызы ерекше. Капиталдың ... ... ... ... ... біздің ойымызша, банк жүйесінің элементерінің тұрақтылығына ықпал ететін жағымсыз құбылыстардың алдын алуға мүмкіндік береді. ... ... ... капиталдың өте төменгі үлесінде болуы да дұрыс емес. Себебі, ол банктің салым иелері алдындағы жауап беру мөлшеріне сәйкес ... ... ... ... ... капиталдарын жеткілікті мөлшерде ұстап отырғаны жасырын емес. Қор нарығындағы жағдайлар банктің акционерлік капиталын ұлғайтуға мүмкіндік бермей отыр. Қаржылық қадағалау тарапынан банк ... ... ... қойылған. Бірақ та оны ұлғайтатын басты көз пайда десек ол жеткіліксіздік танытуда. Субординирленген қарызды тартудағы банктердің мүмкіндігі бірінші ... ... ... ... ... ... ... шектеу тағы да бар[13].
2007-2011 жж банктік сектордың меншікті ... ... ... ... ... 4
ЕДБ-дің меншікті капиталдарының адекваттылық көрсеткіштері
(мерзімнің басына)
Меншікті капиталдың адекваттылық көрсеткіштері
2007ж.
2008ж.
2009ж.
2010ж.
2011ж.
І деңгейлі капиталдың жиынтық ... ... ... ... тәуекел дәрежесіне қарай өлшенген активтер мен баланстан тыс міндеттемелерге қатынасы (к2)
0,17
0,16
0,15
0,15
0,14
Меншікті капиталдың ссудалық ... ... ... ... ... қатынасы
3,49
2,62
3,40
3,91
3,43
Меншікті капиталдың күмәнді несиелерге қатынасы
0,60
0,47
0,48
0,43
0,34
Меншікті капиталдың үмітсіз ... ... - [13] ... көзі ... ... ... адекваттылық көрсеткіштері І деңгейлі капиталдың жиынтық активтерге қатынасына (к1) ... ... ... ... мәні 0,06 кем ... тиіс, ендеше 2007 жылдың 1 қаңтарына 0,09 құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның көлемі 0,11 дейін өскен. Меншікті ... ... ... ... ... ... мен ... тыс міндеттемелерге қатынасына (к2) тоқталсақ, оның мұндағы нормативтік мәні 0,12 кем болмауға тиіс, ендеше 2007 жылдың 1 ... 0,17 ... 2011 жылы 1 ... оның ... 0,14 ... дейін азайған. Нормативтік мәнді орындағанмен де капитал деңгейінің тәуекел ... ... ... активтер мен баланстан тыс міндеттемелерге төмендегендігі байқалады. Бұл ... ... ... ... активтердегі артқандығы белгілі. Меншікті капиталдың ссудалық қоржынға қатынасы 2007 жылдың 1 қаңтарына 0,22 ... 2011 жылы 1 ... оның ... 0,20 ... ... Бұл ... ... несиелік қоржынының көлемі активтер құрамында күрт өсуіне, оның меншікті капиталының баяу өсуі сәйкес келуде. Меншікті ... ... ... ... 2007 ... 1 ... 3,49 құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның көлемі 3,43 төмендеген немесе несиелер бойынша құрылған провизиялар көлемінің ... ... ... ... ... ... капиталдың күмәнді несиелерге қатынасы 2007 жылдың 1 қаңтарына 0,60 құраса, 2011 жылы 1 ... оның ... 0,34 ... ... төмендеген. Бұл дегеніміз банктің несиелік қоржынындағы күмәнді несиелер көлемінің артуын баяндайды. Ал меншікті капиталдың үмітсіз несиелерге ... 2007 ... 1 ... 10,38 ... 2011 жылы 1 ... оның көлемі 13,54 мөлшеріне дейін артқан. Бұл ... ... ... ... ... ... көлемінің азайғандығын көрсетеді.
Коммерциялық банктер өз клиенттерінің ақшаларын сақтауға қолайлы әртүрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір жағынан өтімділікке деген клиенттерінің ... ... ... ... үшін облигациялар немесе акциялар жұмсағанға қарағанда, мұндай ... ... ... ... ... табылады.
Банк операцияларының тиімді, икемді жүйесі кең ауқымды клиенттерімен ішкі ... ... ... жасау керек. Осыған байланысты өзгермелі экономиканың қалыптасып келе жатқан қажеттілігіне жауап бере алатын икемді банктік қызмет көрсету мәселесі ... ... ие ... ...
Қазіргі дамып жатқан ақпараттық технологиялар заманында өз ... ... ... ... ауқымын кеңейтіп, жоғары пайдаға қол жеткізу үшін көптеген кәсіпорындар тауардың жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... орай банктер де жаңа қызметтерді ендіруге және бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... қызметтерге пластикалық карточкалар, банкаралық электрондық есеп-айырысулар, әлемдік Интернет байланыс жүйесіндегі қаржы нарығының құрылуы жатады.
Біздің еліміздегі ... ... ... ... жаңа ... атқара бастады. Клиенттің заказы бойынша маркеингтік зерттеуді, валюталық операцияларды, басқа да қызметтерді, соның ішінде, трасталық, ақпараттық-анықтамалық ... қор және т.б. ... ... ... көрсетіп жүрген банктер ролін жандандырудың мәні мынада: шығынды азайта отырып, ... ... ... қол ... ... ... ... клиенттер қажеттіліктерін толықтай қанағаттандыруға, жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету сапасын жақсартуға, банктік қызметтер спектрін кеңейтуге және олардың өзіндік құнын ... ... ... топтастырылған түрлері талдаудан, олардың қандай жағдайда меншікті капиталдарының деңгейі қалыптасқандағын 5-ші кестеден көруге болады.
Кесте 5 ... ... ... серпіні, млрд теңге ... ... ... ... 7
14, 6
21, 3
39, 6
48, 2
74, 0
223,3
259,3
ТӘБ
5, 0
8,9
14,8
19,7
51, 5
91, 9
167,5
384,9
Халық ... ... ... ... ... 3
113,5
138,1
Барлығы
22,3
31,6
50,9
80,4
134,1
226,2
504,3
782,3
БЖ үлесі, %
22,5
25,9
31,6
36,0
38,7
38,5
57,3
56,5
В тобы
АСҚ банкі
1, 5
1, 9
4 ,4
9, 1
18, 9
27, 8
64,4
82,4
Центркредит Банкі
1, 4
2, 1
3, 2
7, ... ... ... ... ... 1
16,3
29, 2
83,4
150,1
Темірбанк
1,3
1,8
2,3
4,4
5,4
14,7
27,6
53,3
Каспий банкі
1,0
1,2
1,6
3,6
8,7
13,4
21,5
31,3
Нұрбанк
-
-
4,7
6,2
7,2
10,4
13,6
24,3
Еуразия банкі
-
3,8
4,2
4,3
8,5
11,6
18,2
20,2
Барлығы
6,4
12,1
22,5
39,3
77,2
133
268,5
426,
БЖ үлесі, %
6,5
9,9
13,9
17,6
22,3
22,6
30,5
30,8
С тобы
Өзге банктер
68,9
78,4
87,8
103,8
135,5
228,0
106,7
176,6
БЖ үлесі, %
70,6
64,2
54,5
46,4
39,1
38,9
12,2
12,7
Барлық ЕДБ-дің капиталы
97,6
122,1
161,2
223,5
346,8
587,2
879,5
1384,9
Ескерту - [17] ... көзі ... ... ... тобындағы үш банктің капиталы жоғары қарқынмен өскен. 2004 жылы олардың үлесі -22,5%-ды құраса ал, 2011 ... ... 2,5 есе ... ... ... ... ол ... банк жүйесіндегі капиталдың жартысынан жоғары көрсеткішке ие. тобындағы банктердің банк жүйесіндегі меншікті капиталдары да 5,7 есе ... Яғни ... ... 2004 жылы ... ... ал 2011 ... ... 5,7 есе өсіп, 30,8%-ды құраған немесе банк жүйесіндегі капиталдың үштен бірін алады. тобындағы өзге 23 ... ... өсуі ... яғни ... ... 2004 жылы ... ... ал 2011 жылдың аяғында 5,9 есе төмендеп, 12,7%-ды құраған.
ЕДБ-дің депозиттік қоржындарының құрылымына жасалған талдаудан қай ... ... ... ... ... ... ... ресурсты қалыптастыру мәселесін шешуде белсенділік танытып отырғандығын байқауға болады. ЕДБ-дің депозиттерінің серпінін 6-шы кестеден көреміз.
Кесте 6
2004-2011 жж ... ... ... млрд ... ... ... ...
20,5
52,5
119,8
171,2
181,8
272,2
628,8
1687,4
ТӘБ
24,2
46,9
131,9
187,2
375,5
624,5
1052,1
1344,9
Халық Банкі
45,6
97,2
134,6
147,8
223,9
311,1
621,6
919,4
Барлығы
90,3
196,6
386,3
506,2
781,2
1207,4
2302,5
3951,7
БЖ үлесі, %
31,0
44,2
63,3
69,0
61,5
48,7
34,2
58,7
В тобы
АСҚ Банкі
7,3
10,9
23,3
30,9
43,8
66,7
412,9
467,3
Центркредит Банкі
9,8
13,5
22,5
50,8
93,2
137,4
317,8
470,4
Альянс Банкі
3,9
6,1
16,4
36,8
66,2
162,7
349,4
539,8
Темірбанк
5,4
8,4
13,0
10,2
12,2
40,9
108,2
187,2
Каспий банкі
1,9
5,4
8,2
18,1
28,5
43,3
65,8
73,8
Нұрбанк
-
-
23,4
34,9
47,4
42,5
105,4
78,3
Еуразия банкі
-
3,1
-
21,5
28,6
62,6
75,0
82,9
Барлығы
28,3
47,4
106,8
203,2
319,9
556,1
1434,5
1899,7
БЖ үлесі, %
9,8
10,7
17,5
27,7
25,2
22,4
21,3
30,3
С тобы
Өзге ... ... ... ЕДБ-дің депозиттері
290,6
444,8
610,0
733,2
1270,8
2482,6
6733,9
6273,8
Ескерту - [17] қайнар көзі негізінде құрастырылған.
Кестеден көріп отырғанымыздай банк жүйесіндегі тобындағы үш ... ... ... ... ... 2004 жылы олардың үлесі -31,0%-ды құраса ал, 2011 жылдың аяғында 2 ... ... ... құраған немесе ол дегеніміз банк жүйесіндегі депозиттердің жартысынан жоғары көрсеткішке ие. тобындағы банктердің банк ... ... де 3 есе ... Яғни ... ... 2004 жылы - ... құраса, ал 2011 жылдың аяғында 3 еседей өсіп, 30,3%-ды құраған немесе банк ... ... ... ... ... ... өзге 23 банктің депозиттерінің өсуі баяу, яғни олардың үлесі 2004 жылы -59,2%-ды құраса, ал 2010 ... ... ... 5,3 есе төмендеп, 11,0%-ды құраған.
Кестедегі талдаудан, тобынша жататын үлкен үштіктің депозиттік нарықтағы үлесінің өте жоғары болуы ... ... ... ... үшін ... депозиттік саясатын жүргізуін көрсетсе, ал тобына жататын банктердің депозиттерінің азаяюы, олардың отандық депозиттік нарықта ... ... іске ... ... ... кіретін банктердің де депозиттік нарықтағы үлесі орташа ... ... ... ... бәсекелестік артықшылықтарды ескере отырып, депозиттік саясаттарына қайта қарау қажет етіледі.
ЕДБ-дің тартылған қаражаттарының өсуіне депозиттермен қатар, депозиттік емес ресурстары да үлкен үлес ... ... емес ... ... ... ... ... 7-ші кестеде талдау жасап көрейік.
Кесте 7
ЕДБ-дің депозиттік емес ресурстарының серпіні мен құрылымы
Банктердің депозиттік
емес ресурстарының
құрылымы, млрд ... ... ... ... мен банктің жекелеген операцияларын жүзеге асыратын ұйымдардан алған займдары
217,4
343,9
576,8
1414,3
1 798,2
үлесі,
14,6
14,2
14,2
17,7
17,5
ҚР Үкіметінен алған займдары
7,5
5,4
3,1
2,2
7,7
үлесі,
0,5
0,2
0,1
0,0
0,1
Халықаралық қаржы ұйымдарынан алған займдары
17,7
19,2
26,5
27,4
85,1
үлесі,
1,2
0,8
0,6
0,3
0,8
Бағалы ... ... ... ... ... бағалы қағаздары
27,8
102,1
273
421,6
467,6
үлесі,
1,9
4,2
6,7
5,3
4,6
Өзге де міндеттемелері
80,2
150,5
256,3
628,8
908,9
үлесі,
5,3
6,2
6,3
7,8
8,9
Барлық міндеттемелері
1491,3
2418,6
4 073,9
8 001,6
10 ... - [17] ... көзі ... ... ... ... ... депозиттік емес ресурстарының көздері өскендігін көреміз. Банкаралық депозиттері 2007 жылдың 1 қаңтарына 69,0 млрд теңгені құраса, 2011 жылы 1 ... оның ... 319,9 млрд ... ... 4,6 ... ... Банктердің басқа банктер мен банктің жекелеген операцияларын жүзеге асыратын ұйымдардан алған займдарының көлемі 2007 ... 1 ... 217,4 млрд ... ... 2011 жылы 1 қаңтарында оның көлемі 1798,2 млрд теңгеге дейін ... 8,3 есе ... ҚР ... алған займдарының мөлшері де 2007 жылдың 1 қаңтарына 7,5 млрд ... ... 2011 жылы 1 ... оның ... 7,7 ... ... ... Халықаралық қаржы ұйымдарынан алған банктердің қарыздары 2007 жылдың 1 қаңтарына 17,7 млрд ... ... 2011 жылы 1 ... оның ... 85,1 ... ... ... өскен. Бағалы қағаздармен жасалатын операциялары мөлшері 2007 жылдың 1 ... 76,9 ... ... құраса, 2011 жылы 1 қаңтарында оның көлемі 245,4 млрд. ... ... ... 3,2 ... артқан.
Банктердің сыртқы міндеттемелердің құрылымында резидент еместерден (банктердің сыртқы ... 29%) ... ... ... ... ... заемдар бөлініп шығады жəне 2010 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 588,9 млрд.теңге болды. Бұл ретте, бейрезиденттерден алынатын заемдардың негізгі ... ... жəне ... Ирландияның Біріккен Корольдігі, Жапония, Германия, Австрия жəне АҚШ елдері құрап отыр, олардың банк секторының ... ... ... 16,1%-ды құрады. Осы қаражаттар клиенттердің (резиденттерге жəне резидент еместерге) сауда-саттық операцияларын қаржыландыруға ... Заем ... ... тағы бір ... көзі ... мен банктердің борыштық бағалы қағаздарын орналастыру болып табылады. Айналысқа жіберілген бағалы қағаздар сыртқы міндеттемелердің 10%-ын құрады жəне есепті кезеңде 142 ... ... өсті жəне 2010 ... 1 ... ... ... 206,6 млрд. теңге болды. Банктердің сыртқы міндеттемелерінде 2010 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 117,3 млрд. ... ... РЕПО ... ... атап өту ... ... отырған кезеңде де АМК заемдары мен еурооблигациялары түрінде басымдықпен белсене қарыз алуды ... АМК ... ... кəсіпорындар) - қазақстандық банктердің жəне кəсіпорындардың əлемдік қаржы нарықтарында делдал болу ... шет ... ... еншілес кəсіпорындары және олардың көпшілік бөлігі Нидерландта тіркелген. Осы елдердің кредиторлары алдындағы міндеттемелері 2010 жəне ... ... 25,6 жəне 12,3 ... ... ... ... 34 млрд. долл. болды. Сондай-ақ Қазақстан үшін Ұлыбритания - 2009 жəне 2005жж. тиісінше 10,4 жəне 4,3 млрд. ... ... 15,4 ... ... ... АҚШ - 2009 жəне ... тиісінше 6,8 жəне 5,8 млрд. долл., ірі кредитор болуын жалғастыруда. Kazkommerts International B.V. 250 млн. долл., Kazkommerts Finance 2 B.V 250 млн. ... ... Finance B.V. 30 ... ... ... сондай-ақ HSBK (Europe) B.V. 700 млн. долл. ... ... ... ... ... атап айту ... ... банктердің негізгі резидент емес кредиторлары мынадай қаржы ұйымдары болып ... ... ... (Morgan Stanley Bank ... Limited, Standard Bank Plc, Deutsche Bank AG London Branch, ... əр ... синдикаттары), Халықаралық қаржы ұйымдары (Еуропа қайта құру және даму банкі, Азия даму банкі) жəне басқа да ... ... ... ... АМК ... ... ... ұстаушылары болып табылатындар).
Тұтастай алғанда, банктер үшін негізгі кредитор елдер үлестеріне 45,9 млрд. долл. жалпы берешек ... 50 % ... ... жəне ... - 17,8 % ... табылады, ол 6-шы суретте көрсетілген.
Сурет 6. ... ... ... ... ... қарыздары
30.06.2011 ж., %-бен
Банктер секторы бойынша сыртқы борыштың ең көп үлесін еліміздің үш ірі банктері АҚ, Банкі>> АҚ және АҚ ... яғни 2011 ж. 30 ... ... ... 58,5% (2010 ж. жəне 2009 ж. ... 57,6 % жəне 63,3 % ) ... Содан кейінгі орында келесі үш банкке тиесілі, яғни Банкі>> АҚ, АҚ жəне АҚ - 28,5 % (2010 жылы жəне 2009 жылы ... 28,9% жəне 20,3 %) ... Бұл ... ... ... ... АҚ, ... АҚ жəне АҚ көшбасшы жағдайға ие болуына қарамастан, банктерінің сыртқы қарыз алуы өсуінің жоғары қарқынын ... ... ... ... ... ... орналастыру және олардың сапасын бағалау
Капиталдың құрылымын талдау нәтижесінде ... ... ҚР ... ... ... ресурстарын активтерге орналастыруына және активтер сапасын бағалауға, сондай-ақ активтерді қоржындық тәсілмен басқару әдістемесін жасауға байланысты. Банктік активтердің сапасы активтік ... ... ... ... ... ... құны жоқ ... көлеміне және активтердің өзгеріске ұшырау белгілеріне қарай анықталады. Банк ... ... баға ... және ... ... ... банк ... негізіне алынуда. Әлемдегі банктердің банкротқа ұшырауы банктердің активтерінің сапасының төмендігінен туындап отыр. Көптеген банкирлер және реттеуші ұйымдардың пайымдауынша активтерді ... ... ... ... ... ... сипаттайды. ЕДБ-дің активтері сапасының сипаты 7-суретпен берілген.
69
71,3
60,8
56,2
59,1
58,7
2
55,2
39,8
52,7
39
28,9
26,7
37,1
40,9
39,6
45,7
2,3
2,9
5,8
2,1
2,1
1,5
1,6
0
10
20
30
40
50
60
70
80
2004ж
2005ж
2006ж
2007ж
2008ж
2009ж
2010ж
2011ж
Стандартты
Күмәнді
Үмітсіз
Сурет 7. ЕДБ ... мен ... ... ... ... ... ... мен шартты міндеттемелерінің сапасына жасалған талдаудан, стандартты активтер мен шартты міндеттемелердің үлесінің 2004 ... ... 2011 жылы ... ... ... ... көруге болады. Ал күмәнді активтер мен шартты міндеттемелердің үлесі болса ... 2004 ... ... 2011 жылы ... ... ... ... Күмәнді активтердің ішінде, 1-санаттағы күмәнді активтер мен шартты міндеттемелердің үлесі 2004 жылмен салыстырғанда 2010 жылы 17,8-дан 31,8-ға ... ... ... ... мен ... ... ... керісінше төмендеп отыр, немесе 2004 жылмен салыстырғанда 2011 жылы ... 1,0-ға ... ... ... ... несиелік қоржынның сапасына байланысты. Қаншалықты несиелік қоржында жіктелген (күмәнді және ... ... ... ... ... ... банк ... рейтингі төмен болып келеді. Сондықтан да несиелік қоржынды басқару бұл өз кезегінде активтерді ... ... ... ... біріне жатады. Банк несиелерінің өсу серпіні өз кезегінде банк жүйесіндегі тәуекел деңгейін арттырып, несиелік ... ... ... ... ... ол 8-шы суретте көрсетілген.
74,6
24,2
1,2
72,4
25,9
1,7
73,2
25,5
1,3
72,2
26,9
0,9
57,5
41,5
1
0%
20%
40%
60%
80%
100%
2007ж
2008ж
2009ж
2010ж
2011ж
Стандартты
Күмәнді.
Үмітсіз
Сурет 8. ЕДБ-дің ... ... ... ... ... ... 2007 ... көрсеткішпен салыстырғанда біршама нашарлағандығы байқалады, оны несиелік қоржында күмәнді несиелердің өсуінен байқауға болады, айталық 2007 жылы стандартты несиелер - 55,2%, ... - 39,0%, ... 5,8% ... ... ал 2011 ... аяғына стандартты несиелер - 39,8%, күмәнді - 58,7%, ... 1,5% ... ... несиелік қоржынның сапасының нашарлауына 2003 жылдан бастап, ... ... 2007 жылы 16 ... №465 ... ... ... ережесі бойынша қойылатын талаптардың күшеюі ықпал етсе, екіншіден, банктердің кепілсіз шартпен несиелеу көлемін өсіруге ынталы ... да әсер ... ... бұл ... ... басында тұрған несиелік тәуекелдің деңгейін сипаттайды. Мемлекеттік емес бағалы қағаздарға корпоративтік бағалы қағаздарды ... ... ... ... активтерінің құрылымындағы бағалы қағаздарға жұмсалымдар үлесінің азаюы бір жағынан, экономикаға ... ... ... ... ... ... ... жағынан банктердің республикалық бюджеттің тапшылығының азаюына байланысты, мемлекеттік бағалы қағаздардың шығарылымының қысқаруымен және ... емес ... ... өтімсіздігімен түсіну.
Несиелік тәуекелді бағалау сапалық және сандық талдаулар тұрғысынан іске асады. Сапалық талдау бұл ... ... ... ... ... немесе ықпал ететін факторларды және тәуекелді анықтауда пайдаланылатын ақпарат көздерін талдауды қамтиды[14].
Сапалық талдау әсіресе банктің несиелік қоржынының сапасын талдау ... ... ... ... бұл несиелік тәуекелдің дәрежесін формалау, яғни сандық тұрғыдан анықтау мақсатында жүзеге асады. Активтер мен ... ... ең ... ... ... ... нарығында экстремальды жағдайлар орын алуына байланысты өтімділікті жұмылдыру жоспарын жасау жатады.Өтімділікті жұмылдыру жоспарын жасау үшін жиі стресс-тестілеу жұмыстарын өткізген ... ... ... бұл ... ... ... ... уақытында немесе жалпы дағдарыс жағдайында өтімділік тәуекелінің факторларына деген банк балансының ... ... ... операциондық тәуекелдің пайда болу себептерінің бәрі адамның қызметімен байланысты. Операциондық тәуекелдерді бағалау екі тәсілмен: сандық және сапалық бағалау түрінде жүзеге ... ... ... бағалау ықтималдық немесе болжамдық сипатқа ие. Бұл жерде бағалау статистикалық әдістерге сүйенеді, ал тәуекел шамасы қабылданатын ықтималдық деңгейіне байланысты ... ... ... тәсілі операциондық тәуекелді анықтауды, оның ерекшеліктерін зерттеу, ... ... ... тәуекелдің деңгейін анықтау үшін мынадай әдістер қолданылады:
-операциондық тәуекелдерінің көздері мен нақты ... ... ... ... ... көздері мен нақты зияндарын статистикалық талдауға негізделген әдісі банктегі өткен уақыттарда болған зияндардың көлеміне байланыстыра отырып, операциондық тәуекелдің шығындарын ... ... ... ... ... ... сараптамалық бағлау негізінде банктің қызметінің нормативтік көрсеткіштері таңдалып алынып, олардың қатысты маңыздылығы анықталады.
Операциондық тәуекелдерінің көздеріне ... ... ... әдісті статистикалық талдау әдісімен қатар қолдану операциондық тәуекелді басқарудың күшті және әлсіз жақтарын анықтауға мүмкіндік жасайды.
Әрбір ақпараттың деңгейін бағалау бес ... ... ... - ... ... ... деңгейі;
- операциондық тәуекелдің қанағаттанарлықсыз деңгейі;
-операциондық тәуекелдің ... ... - ... ... ... ... - операциондық тәуекелдің төменгі деңгейі.
Жаңа Базель келісімінде операциондық тәуекелге аударылған капиталдың мөлшерінің есебінің үш әдістемесі қарастырылған: ... ... ... ... ... ... жетілдірілген әдістері. Бұл жерде банктер өздерінің қолында бар әдістемелердің бірін операциондық тәуекелді өлшеу күрделілігіне қарай таңдап ала ... ... ... ... ... ... келісімінің ұсыныстарына сәйкес, операциондық тәуекелге қатысты меншікті капиталды резервтеу сомасын анықтауда базалық әдісті ... ... ... ... ... ... операциондық тәуекелге қатысты соңғы үш жылдағы жалпы табыстың орташа шамасынан тұрақты пайыз мөлшерінде (α әріпімен белгіленген) белгілі бір ... ... ... ... ... ... жеңілдетілген тәсіл;
-стандарттық тәсіл;
-жетілдірілген тәсіл.
Базалық көрсеткіштерге негізделген жеңілдетілген есептеу тәсіл бойынша операциондық ... ... ... ... ... жылдық жалпы табысына байлынысты белгіленеді. Бұл жерде жаңадан құрылған ... үшін ... ... ... ... ... соңына қарай есептеледі[15].
Базалық әдісті қолданатын банктер операциондық тәуекелге қатысты соңғы үш ... ... ... ... ... тұрақты пайыз мөлшерінде (α әріпімен белгіленген) белгілі бір капиталдың көлемін аударуға тиіс. Операциондық тәуекелдерге қатысты аударылатын капиталдың сомасы мынадай ... ... = ЖТ х α, ...
КБК - базалық көрсеткіштері бойынша операциондық тәуекелдерге қатысты аударылатын капиталдың мөлшері;
ЖТ - ... үш ... ... ... ... = 15% - ... ... тәсіл операциондық тәуекелдерге қатысты аударылатын резвертің сомасын есептеуде коммерциялық банктің қызметі бойынша сегіз өндірістік желіге бөліп қарастырады: корпоративтік тұлғаларды ... ... және сату ... жеке ... банктік операциялар, коммерциялық (заңды тұлғалармен) банктік операциялар, төлемдер мен есеп айырысулар, ... ... ... ... ... ... жеке ... брокерлік қызмет көрсетулер.
Жалпы аударылатын резервтік капиталдың ... ... ... желі ... ... капиталға аударылатын аударымдардың сомасы ретінде есептеледі. Капитал аударымының жалпы сомасын төмендегідей формуламен есептейді:
КСТ = ∑ (ЖТ 1-8 х β1-8), ... ... - ... әдіс ... ... аударымының мөлшері;
ЖТ 1-8 - әрбір өндірістің сегіз желісі бойынша соңғы үш жылдағы жалпы табыстың орташа жылдық ... - ... ... бекіткен тұрақты пайызы, ол талап етілетін капитал көлемінің сегіз өндірістік желі ... ... ... ... бөліндісін білдіреді.
Базель келісіміне сәйкес операциондық тәуекелдерге қатысты талап етілетін резервтік капитал көлемінің банк қызметінің негізгі ... ... желі ... ... ... ... ... қарай жіктелімі 8-кестеде көрсетілген.
Кесте 8
Резервтік капитал көлемінің негізгі өндірістік желі бойынша түсетін жалпы ... ... ... желілер
β - коэффициенті, %-бен
Копоративтік тұлғаларды қаржыландыру
18
Сауда операциялары
18
Жеке тұлғалармен банктік операциялар
12
Коммерциялық (заңды тұлғалармен) банктік ... ... мен есеп ... ... ... ... ... қызметтері
12
Брокерлік қызмет көрсетулер
12
Ескерту - Операциондық тәуекелге қатысты резерв мөлшерін ... ... ... ... жаңа ... ұсыныстарына сәйкес автормен құрастырылған.
Мұндай жіктелімді стандартты ... ... ... коммерциялық банктер үшін ортақ болып табылады. ... ... банк ... ... ... ... ... балама стандартты тәсілді қолдануға рұқсат етеді. Балама стандартты тәсіл банк қызметінің кейбір ... ... ... құқылы екендігін сипаттайды.
Жетілдірілген тәсілдер қарастырылған тәсілдердің ... ... ... ... қолданылады.
Активтер мен пассивтерді басқаруда банктің нарықтық тәуекелдерін ... аса ... орын ... Банк қызметіндегі орын алатын нарықтық тәуекелдер түрлеріне мыналар жатады:
* валюталық тәуекелдер, яғни валюталық бағамдардың ... ... ... пайыздық тәуекелдер, яғни пайыздық мөлшерлемелердің қолайсыз өзгерісінен туындайтын зияндар;
* баға тәуекелі, яғни нарықтағы корпоративтік бағалы қағаздардың бағамдарының қолайсыз өзгерісіне ... ... ... ... ... банктердің активі мен пассивін теңгерімді басқаруда ең маңыздысы бұл пайыздық тәуекелдерді басқару. Банктік тәжірибеде банктің таза пайдасына пайыздық ... ... ... ететіндігін бағалауда мынадай тәсілдер қолданылады: пайыздық маржа ... және ... ... Spread ... ... және ... бағалау; GAP талдауы; Дюрация; Имитациялық моделдеу.
Spread - бұл ... ... мен ... ... мөлшерлемелер арасындағы айырма, яғни ол төмендегі формуламен ... ... = iа - іп , ... iа - ... ... ... бойынша пайыз мөлшерлемесінің орташа деңгейі;
іп - банктің міндеттемелері бойынша төленетін пайыз мөлшерлемесінің орташа деңгейі.
Сонымен қатар, ... ... бас ... ... ... филиалдар мен бөлімшелердің қызметінің пайдалылығын бағалауға болады.
Пайыздық тәуекелді ... ... ... GAP ... ...
GAP - үлгісінің формуласы төмендегідей:
GAP = RSA - RSL ... GAP - ... ... ... ... банк ... мен ... арасындағы айырма.
RSA - Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімтал банк активтері.
RSL - Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне ... банк ... ... ... ... банк ... мыналар жатады: қысқа мерзімді бағалы қағаздар; банкаралық несиелер; өзгермелі пайыз мөлшерлермесімен берілген қарыздар; пайыз мөлшерлересін ... ... ... ... сай ... қарыздар.
Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімтал банк пассивтерге мыналар жатады: өзгермелі ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі белгіленген бағалы қағаздар; банкаралық несиелер; пайыз мөлшерлемесін қайта қарастыру көзделген келісімшартқа сай тартылған депозиттер.
Пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне сезімтал банк активтер мен ... ... ... оң және ... GAP пайда болады. Демек оң GAP тұсында пайыздық тәуекел егерде нарықта пайыз мөлшерлемесі төмендесе ғана пайда ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесімен берілетін ұзақ мерзімді активтердің көлемін ұлғайтуға және сонымен бірге қысқа мерзімді ... ... ... ... Бұл ... активтер мен пассивтер арасындағы теңгерімсіздікті қалыпқа келтіріп, таза пайданың төмендеуін ... ... ... ... GAP ... ... ... егер нарықта пайыз мөлшерлемесі жоғарылаған кезде пайда болады. Мұндай жағдайда банк менеджерлері ... ... ... ... ... өлшеуге тиіс[18].
Коммерциялық банктер негізінен өз клиенттерінің шауашылық қызметтеріне қызмет көрсетумен байланысты несиелік есеп ... және ... ... ... ... айналысады.
Заңға сәйкес банктер мынадай операцияларды орындай алады:
- ақылы ... ... ...
- ... мен банк ... ... жүргізу және оларға кассалық қызмет көрсету;
- қайтарымдылық, мерзімдік және төлемділік шарттарымен ... және жеке ... ... ... ... ...
- инвестицияланатын қаражаттар иелерінің немесе иемденушілердің тапсырмалары бойынша капиталдық жұмсалымдарды қаржыландыру;
- заңда көрсетілген ... өз ... ... ... ... ... депозиттік сертификаттарды, акцияларды және басқа да қаржылық міндеттемелерді);
- төлем құжаттарын сатып алу, сату және сақтандыру, олармен басқа да ... ...
- ... ... ... брокерлік қызметтерді көрсету, клиенттердің тәуекелі бойынша оларды агенттері ретінде әрекет ету;
- клиенттердің тапсырмалары бойынша сенімдік операцияларды (қаражаттарды қарау және ... ... ... ...
- банктік қызметпен байланысты кеңес беру қызметін көрсету;
- лизинтік операцияларды жүзеге асыру.
Сонымен, ... ... ... ... бар болса, коммерциялық банктер басқа да банктік қызметтерді жүзеге асыра алады. Соның ... ... ... операцияларды жүргізу, халықтың ақшалай салымдарын қараумен айналысады.
3 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердің есепті ұйымдастырудың ... ... ... ... жетілдіруі үшін коммерциялық банктер халыққа көптеген операцияларды жүзеге асырады. Еліміздің екінші деңгейлі банктері ақша ... мен ... ... ұйымдастыруымен ғана шұғылданып қоймай, сонымен қатар, халық шаруашылығын қаржыландыру, ... ... ... ... ... ... қаржылық операциялардың барлық түрлері, ал кейбір жағдайларда делдалдық келісімдер және мүлікті басқару операцияларын жүргізеді, оны 9-шы ... ... ... ... ... ... ... сандық құрамы ... ... ... ... ... деңгейдегі банктер барлығы:
оның ішінде:
130
101
82
71
55
47
44
38
Мемлекеттік
4
4
6
1
1
1
2
2
Мемлекетаралық
1
1
1
1
1
1
1
-
Шетел капиталының қатысуымен
8
9
22
23
22
16
16
17
Еншілес банктер
5
5
7
11
12
12
11
11
Ескерту - [16] қайнар көзі ... ... ... ... ... ... әртүрлі секторларында қызмет ететін көп қызметті мекемелер ... ... Олар ... ... белгілі бір көптеген қаржылық операцияларды орындайды. Коммерциялық банктер кез ... ... ... жүйесінде әдеттегідей негізгі, базалық буын рөлін атқарады.
Олар үкіметтің, іскерлер мен ... жеке ... ... ... ... ... жүйесінің орталығы болып қала береді. ... ... ... және ... ... ... өздерінің әртүрлі қорларына ... ... қол ... ... ... ... ... қаржы нарығында ең маңызды делдалдық қызметті атқарады. Несиелік ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді қаржылық қызмет жасайтын ... ... ... ... ... Бұлар коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... ... жалпы атпен біріктіріледі.
термині банк ... ... даму ... ... ... ... ... операциялары мен төлемдеріне ... ... ... пайда болды. Негізгі клиенттері саудагерлер болған (міне осында ... ... ие ... ). ... ... және ... ... дамуымен банктер экономиканың өзге де сфераларында қызмет көрсете ... да ... ... ... ... мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол ... ... ... ... оның ... ... барлық жұмыс түрлеріне қызмет көрсетуі олардың қызметтерінің саласына байланыссыз болады. ... ... - ... экономикасында қаржылық операциялар мен қызмет көрсететін несиелік мекемелердің тобын білдіреді[18].
Коммерциялық ... - банк ... ... деңгейіндегі банк, олар кез келген мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. Коммерциялық банктің негізгі қызметі - ... ... ... ... қызмет көрсету.
Коммерциялық банктер жеке және заңды тұлғалар үшін бүкіл операциялық қызметтерді орындайтын ақша ... ... ... әмбебап буыны ретінде қатысады.
Бүгінгі коммерциялық банктер өз клиенттеріне 200-ге жуық әр ... ... мен ... көрсетуге әзір. Мұндай кең көлемді ... ... ... өз ... ... ... ... жағдайда өзінде пайдалы жұмыс жасауға септігін тигізеді.
Бір операциялардан болған ... ... бір ... ... ... ... ... Нарық экономикасы дамыған барлық елдердің коммерциялық банктері несие жүйесінің негізгі ... ... ... ... ... ... Олар ... ақша - несие нарығының жағдайына ... ... ... көрсете алады.
Соңғы кездері екінші деңгейлі ... мен ... ... ... арасындағы бәсеке күшейе түсуде. Бәсекелестік банктердің жаңа операциялар түрлерін іздестіруге, клиенттерге ұсынылатын қызмет түрлерін ... және ... ... ... өз орнын нығайту үшін олар банктерге тән емес операцияларды меңгеріп, елдің ... ... ... ... ... банктер активті және пассивті операцияларын орындайды. Бұл екі түрлі операция бір ... екі ... ... секілді көрінеді, себебі, пассивтік операциясыз активті операцияның ... ... ... ал ... ... ... ... мәні де жоқ. Алайда, жүзеге асырылатын банктік операцияларының барлығы, күмәнсіз, бір ... ... - ... өсуі және ... кемуі.
Қазақстан Республикасының Заңы бойынша қызмет көрсету - бұл . Бұл ... ... ... ... ... жекелеген түрлерін ұйымдастырудың ерекшеліктері көрініс тапқан[1].
Аталған заңға сәйкес коммерциялық банктер келесі операцияларды орындауға құқылы:
* ... және жеке ... ... ... ... ... ... шоттарын ашу және жүргізу;
* банктердің және ... ... ... ... ... асыратын ұйымдардың корреспондентік шоттарын ашу және жүргізу;
* заңды және жеке ... ... ... ашу және ... кассалық операциялар: банкнота мен монетаны қабылдау, ... ... ... айырбастау, ұстау, сорттау, қаптау және сақтау;
* банкнота мен монеталарды және бағалы қағаздарды инкассациялау және жөнелту;
* аударым операциялары: заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... алу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін және өзге борыштық міндеттемелерін есепке алу (дисконт);
* қарыздық операциялар: ақы ... ... ... және ... ... ... ... несиелер беру;
* заңды және жеке тұлғалардың, оның ішінде корреспондент-банктердің тапсырмаларына байланысты, олардың банктік шоттары бойынша есеп ... ... ... ... клирингтік операциялар: төлемдерді жинау, тексеру және растау, сондай-ақ олар бойынша өзара есепке алу ... ... және ... ... таза ... ... ... операциялар: тез іске асатын бағалы қағаздар мен жылжитын мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несиелер беру;
* коммерциялық мәмілелерді ... ... сату ... ... ... көрсетілген тәртіппен өз бағалы қағаздарын шығару (чектерді, вексельдерді, аккредитивтерді, депозиттік сертификаттарды, ... және өзге де ... ... ... ... ... ... сатып алу, сату және сақтандыру, олармен басқа да операцияларды жүргізу;
* ақшалай нысанда орындауды қарастыратын үшінші тұлғалар үшін кепілдеме және өзге де ... ... ... ... ... ... ... иемденушілердің тапсырмалары бойынша капиталдық жұмсалымдарды қаржыландыру жатады.
Сонымен қатар бағалы қағаздар нарығында басқа да кәсіби қызмет түрлерін жүзеге ... ... ... ... ... кастодиандық. Бұл банктік операциялар бойынша қызметтерді көрсету,клиенттердің тәуекелі ... ... ... ... ... ... орай, банктік заңдарына сәйкес, банк - уақытша бос ақша қаражаттарын жинақтауға, клиенттердің тапсырысы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктер заңнаманың барлық құқықтық жағынан қамтылған кең көлемде операциялар түрлерін ұсынады. Коммерциялық банктің операцияларын 3 ... ... ...
* ... ... арқылы клиенттердің уақытша бос ақша қаражаттарын тарту;
* қызмет көрсетулерсіз клиенттердің ақша қаражаттарын ... ... ... ақша қаражаттарын тарту.
Пассивті операциялар (тартылған қаражаттар)
Активті операциялар (қаражаттарды орналастыру)
* банктердің өз шотына және пайдасына жүргізілетін операциялар;
* клиенттердің шоттарына және олардың ... ... ... ... ... ... (комиссиялық делдал)
* клиенттердің қажеттіліктері бойынша және комиссиялық бастама негізінде (таза банктік қызмет ... ... ... 9. ... банк операцияларының негізгі құрылымы
Коммерциялық банктің кіріс алу және өтімділікті қамтамасыз ету мақсатымен банктің шоғырландырылған ресурстарын орналастыру оның активті операцияларының ... ... ... ... ... ... - табыс алу және өзінің өтімділігін қамтамасыз ету мақсатында иелігінде бар ресурстардың орналастыру жүзеге ... ... ... Бұл екі мақсаттың бірегейлігі банкті коммерциялық кәсіпорын ретінде ... ... ... ерекшелігін сипаттайды.
Шынында да, банктер мұндай операциялардан пайда ... Олар ... ... қарағанда, қарыздарға біршама жоғары пайыз мөлшерлемесін ... ... ... қоғамға көмек, олар банктен алған қарыздары ... ... ... ... алға қойған мақсатына жеткенде ғана пайданы сезінеді (мысалға жалпы пайда ... 4-тен 5%-ға ... ... ... ... ... ... отырып, олардың ішінде берілетін ... ... ... ... ... ... жағдайы келсе, соларға банктер ақшалай қаражаттарын бере ... ... ... Қазақстанда несиелер үкіметтің қажеттілігіне ... ... ... ... ... олар банктерге және олардың акционерлеріне пайда әкелмек түгіл, уақытында қайтарылмай қалды. Ондай қарыздардың ешкімге де ... ... ... ... өз ... ... қолайлы әр түрлі депозиттерді ұсыныды, бұл бір ... ... ... ... ... екінші жағынан өтімділікке деген клиенттің қажеттілігін қанағаттандырады. Көптеген клиенттер үшін облигацияға немесе акцияға жұмсағанға қарағанда, мұндай ақшаны сақтау формасы ... ... ... ... ... ... туралы сөз қозғағанда, несиелік жүйенің басқа да буындары сияқты олардың үнемі дамып отырғандығын айта кету керек. Яғни ... ... ... ... ... және ... жүйелері өзгеруде[20].
Коммерциялық банктердің мынадай бастапқы қызметтері бар: депозиттер қабылдау, ақшалай төлемдерді және есеп ... ... ... ... беру.
Коммерциялық банктердің басқа қаржы институттарынан айырмашылығы және ерекше бір қабілеті ол ... ... мен ... ... ... Бұл ... ақша деп, тек ... - қол ақшалар ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ақша жасау мүмкіндігі экономика үшін өте маңызды. Ол тиімді несие жүйесін іске асыра отырып, экономиканың ... ... ... туғызады. Банк несиелерінің жетіспеушілігі және өте жоғары пайыз мөлшерлемесі тұсында ... ... ... ... Халық шаруашылығындағы осы сияқты іс - тәжірибелер тиімсіз, себебі бір жағынан, мынадай ірі ақша сомасы белгісіз уақытқа ... ... ... ... ... ... ақшалар қажетті емес.
Отандық банк жүйесін қолдау қажеттілігі оның ... ... ... ... рөлінің болуымен түсіндіріледі. Тәуелсіздік жылдарында отандық банктер отандық экономикалық жүйенің ажырамас бөлігіне айналған, оның жұмыс істеуін ... ... және оның ... ... ... ынталандыратын жетілдірілген қаржы жүйесін қалыптастырды.
Отандық банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет олардың ішкі экономика мен нақты секторды кредиттеу көлемін ... атап ... ... және орта ... ... ... және ипотекалық несиелеу бойынша қолайлы жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім ... ... ... - ... жүйе ... ... және сақтау. Бұл мақсаттар үшін Қазақстанда тиісті реттеу мен қадағалау, сондай-ақ депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе ... ... ... ... ... банк ... жағдайды тұрақтандыруға қажетті тәртіпте және көлемде қаржылық қолдау көрсетеді.
Мемлекет банктің борыштары бойынша ешқандай ... ... ... банктердің операциялық қызметіне араласпайды. Ағымды жағдайда банктер банк ... ... ... ... етіп ... мен пассивтерді тиімді басқаруды қамтамасыз етулері тиіс. Бұған қарамастан мемлекет қызметі ел ... одан әрі ... ... ететін жүйе құраушы банктерге қатысты тұрақтандырушылық бастамаларымен шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай шаралар қабылданатын болады:
Біріншіден, ол қарапайым және ... ... бар ... ... алу, ... ... ... беру арқылы төрт жүйе құраушы банктердің қосымша капиталдандыру. Бұл ретте ... ... ... ... ... басты шарттарының бірі капиталды банк акционерлерінің өздерінің ұлғайтуы болып табылады.
Қазіргі таңда банктер берген ... 35.6%-ы құны ... ... ... мүліктермен және жермен қамтамасыз етілген. Бұл банктер активтерінің сапасын төмендетеді. Осыңан байланысты банк секторына шығындардың едәуір ... ... ... ... Банк секторын сауықтыру үшін Қаржы қадағалау агеттігі банктер құрған провизияларға қойылатын талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз шығындарын мойындауына және ... ... ... ... ... ... ... тигізеді. Бірақ, банктердің провизияларды құруы үшін қосымша капитал қажет.
Банктерді қосымша капиталдандырудың жалпы сомасы кемінде 4 ... АҚШ ... (480 ... ... ... ... ішінде:
1 млрд. АҚШ доллары (120млрд. теңге) төрт жүйе банктердің (Қазақстанның Халық банкінің, Қазкоммерцбанктің, ... банк пен ТӘБ - нің) ... ... ... алу түрінде берілетін болады.
3 млрд. АҚШ доллары (385 млрд. теңге) реттелген борыш түрінде және ... беру ... ... ... артықшылығы бар акцияларды сатып алу арқылы берілетін болады.
Берілген қаражатты банктер ... ... ... ... және ел ... ... ... кредиттер беруге жіберуі тиіс.
Мемлекет банктер капиталындағы бақылау пакетін сатып алмайды. Құны 2008 жылғы 24 қарашада, яғни банк ұсыныс ... ... ... Лондон және Қазақстан қор биржаларында акцияларға баға белгілеуге байланысты белгілі болатын банктердің дауыс беруші акцияларының 25%-ына дейін ... ... ... ... банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы болып қалмайды. Әлемдік ... ... ... және ... ... рыноктарына жол ашылған жағдайда қоры нарық қағидаттары бойынша акцияларды сату бағасы сатып алу ... ... ... ... Банктердің акционерлері 5 жыл ішінде акциялардың мемлекеттік ... ... ... ... ... ие ... қоры банктердің сыртқы борыштарын қайта құрылымдау жөнінде шаралар қабылдайтын болады. Банктер жеткілікті өтімділікке ие, ал қайта құрылымдау сыртқы қорландырудың ... ... ... ... қаупін азайту тиіс[21].
Екіншіден, Стресті активтер қоры құрылды. Оның қызметі қазақстандық банктердің кредиттік портфельдерінің сапасын жақсартуға бағытталатын болады. Банктердің сенімсіз активтерін ... алу және ... ... ... осы ... іске асырудың негізгі тетігі болады. Макроэкономикалық, нарықтық және басқа да факторлар әсерінен елеулі тәуекелдерге ұшырайтын активтер, ... ... ... және жер ... ... баруі осындай активтер ретінде қарастырылады.
Банктерден мұндай қарыздарды сатып алу банктердің балансын ... аз ... ... және ... өз ... ... мәжбүрлейді. Активтерді сатып алу Стресті активтер қоры айқындайтын дисконтты немесе тәуеклдерді бөлудің басқа нысанын баланстық құны ... ... ... ... жылы ... ... ... активтер қорын капиталдандыруға алғашқы траншпен 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың жарғылық капиталы ... ... ... ... 122 ... ... дейін жеткізілетін болады.
Үшіншіден, банктердің міндеттемелеріне уақтылы қызмет көрсетуді қамтамасыз ету мақсатында өтімділіктің қосымша көздері ұсынылатын болады. Ресурстық базаны ... ... ... компаниялардың, акционерлік қоғамдардың, мемлекеттік кәсіпорындардың және ... ... ... ... ... ... активтері Ұлттық Банктің басқаруындағы мемлекеттік ұйымдардың уақытша бос ақша ... ... ... ... ... болады.
Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу жетілдірелетін болады. ... ... ... ... ... ... ... сыртқы міндеттемелерін және тұтастай көтерме қаржыландыру деңгейін төмендету жөніндегі жұмыстарды жалғастыратын болады. Бұл ретте банк заңнамаларының қолданыстағы және жаңадан енгізіліп ... ... ... ... әртараптандырылған базасын құруға, яғни белсенді операцияларды көптеген жағдайда ... ... атап ... жеке ... ... қаржыландыруға ынталандыруы тиіс.
Таңдаулы халықаралық практика негізінде банктердің капиталдандыру ... ... ... ... бұл банк ... ... факторлардың болуы мүмкін, оның ішінде экономика секторларында іскерлік белсенділіктің төмендеуі, жағымсыз сыртқы құбылыстарға ұшырау, айырбас бағамдарының ... ... ... ... ескере отырып банктердің қосымша резервтерді қалыптастаруын көздейді.
Тәуекелді басқару жүйесіне және банктердегі ішкі ... ... ... ... Ең алдымен банктер өтімділікті жоғалту тәуекелі мониторингіге тәсілдерді елеулі түрде қайта өңдеуі тиіс болады, ал ... ... мен ... ... ... ... ... ескере отырып үлгіленуі тиіс.
Бесіншіден, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жаңа жағдайлардағы жұмыс ... ... ... ... Зейнетақы қорларының салымшыларының мүдделерін қорғау мақсатында Үкімет халықтың зейнетақы жүйесіндегі жинақтарының сақталуын, жинақтаушы зейнетақы қорларының салымшылары үшін ашықтықтың ... ... ... ... олардың хабардар етілуін және қаржылық сауаттылығын арттырды.
Халықтың зейнетақы қорларына барлық салымдарын мемлекет зейнетақы жинақтарын төлеу сәтіне инфляцияның деңгейінде олар ... ... ... ала ... ... ... ... азаматтарға зейнетақы қорларынан тұрақты төлем мониторингін жүзеге асыратын болады және жыл сайын инфляция есебі бойынша зейнетақы жарналары және зейнеткерлікке ... ... іс ... ... ... айырмашылықтың орнын толтыру үшін республикалық бюджетте жыл сайын қажетті қаражат көзделеді. Жинақтаушы ... ... ... ... ... үшін ... пен қоры зейнетақы активтерін басым инвестициялық жобаларды қаржыландыру үшін ... ... шара ... ... Стресті активтер қоры инвестициялық рейтінгі бар борыштық бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... қарастырылған тәсілдердің кемшіліктерін қалыпқа келтіру мақсатында ұсынылды. Бұл тәсіл коммерциялық банктерде операциондық ... ... ... ... және ... ... мониторингінің болуын талап етеді. Ондай талаптар банктерге операциондық тәуекелдерді бағалау және басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... жаңарту жолдары
Азаматтардың тұрғын үй проблемаларын шешу және Астана мен Алматы қалаларында жылжымайтын ... ... ... үшін қоры ... ... ... берудің және тұрғын үй секторын дамытудың арнайы бағдарламасы іске қосылатын болады. Осы бағдарламаны қаржыландыруға Қор Ұлттық қордың және ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырылатын 5 млрд. АҚШ доллары (600 млрлд. теңге ) мөлшерінде сома ... ... Осы ... ... есебінен екінші деңгейдегі банктер арқылы Алматы және Астана қалаларында құрылыс аяқталмаған тұрғын үй кешендерін аяқтауға қарыздар беру қамтамасыз етілетін ... ... ... мен ... үйді әділ ... ... сатуға дайын құрылыс салушы компаниялар осы бағдарламаға қатысушылар болады.
Жылжымайтын мүлік рыногындағы ахуалды тұрақтандыру ... ... ... ... қоры ... ... банктерде жеңілдікті ставка бойынша 15 жылға бірқатар несиелік желілер ашатын болады. Өз кезегінде екінші деңгейдегі ... ... ... әр ... ... ... ... мерзімінен бұрын өтеу құқығымен 10.5%- 12.5% - бен 15 жыл мерзімге дейін беретін болады.
2) Қаражаттың бір бөлігі жаңа ... ... үшін ... ставканың 10.5 % деңгейінде болуын және 2011 жыл бойы іске асырылуын көздейтін жаңа ипотекалық бағдарламаға ... ... Осы ... ... ... ... ... ставкалармен және тұрғын үйдің қолжетімді бағасы бойынша тұрғын үй алуға мүмкіндік береді. Екінші ... ... ... ... нысандардан пәтерлер сатып алуға ипотекалық қарыздар беру жолымен қарыз алушы құрылыс компаниялармен ахуалды түзертуге және ... ... ... ... дәрежеде жақсартуға мүмкіндік алады.
3) Екінші деңгейдегі банктер бұған дейінгі кезеңдерде алаңы 120 шаршы метрден аспайтын тұрғын үй ... ... ... ... және осы ипотекалық қарызға қызмет көрсету бойынша өз міндеттемелерін адал орындаған, қарыз алушының, ... ... ... ... ... ... үйді ... басқа тұрғын үйі болмаған жағдайда кредит желісінің бір бөлігін қарыз алушылар үшін ипотекалық қарыз бойынша пайыздық ... 10.5% - ... ... төмендетуге бағыттайтын болады.
4) Өз кезегінде мемлекет ұлттық компаниялардың және мемлекет қатысатын ... ... ... ... және ... ... рыногынан әділ бағамен жаға тұрғын үйлер сатып алатын ... ... ... ақ ... үйге ... қамтамассыз ету бойынша шаралар қабылдайтын болады. Бұл үшін қолданыстағы тұрғын үй құрылысын ... ... ... ... ... жеке ... ... пәтерлерді құрылыс аяқталған және дайындығы жоғары дәрежедегі нысандардан белгіленген баға бойынша сатып алу құығы берілетін болады. Бұл ... үй ... іске ... ... мүмкіндік береді.
Азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз етуді ұлғайту мақсатында арендалық тұрғын үй құрылысына 15 млрд. теңге жіберілетін болады. Бұл қосымша 265 мың ... метр ... ... үйді ... ... мүмкіндік береді.
Мемлекеттік бағдарлама шеңберінде салынған барлық обектілер тұрғын үй құрылыс жинақтарының жүйесі арқылы сатылатын болады. Бұл халықтың басым санаттарына ... дан ... ... ... ... ... ала тұрғын үй қарыздарын ұсынуға және тұрғын үй сатып алу үшін бастапқы салымның жинақталуына байланысты қиындықтарды болдырмауға мүмкіндік береді.
Үлескерлердің ... ... ... ... ... үлестік құрылыс мәселелері бойынша заңнамаға өзгерістер енгізетін болады.
Экономиканы ... ... ... ... ... ... жағдайында шағын және орта бизнеске көмек көрсету ... ... ... қолдау олардың салалық тиістілігіне қарамастан, шағын және орта бизнестің барлық субъектілеріне көрсетілетін болады. ... осы ... қоры 2011 жылы ... 1 ... АҚШ ... (120 млрд ... ... Бөлінетін қаражат шеңберінде 70% ағымдағы жобаларды қайта қаржыландыруға және 30% жаңа ... іске ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеске кредит беру бойынша барлық бағдарламалардың операторлары ... қоры ... ... ... бір ... қаржыландыруға арналған лимит 3-тен 5 млн. АҚШ. долларына дейін өседі.
Үкімет қорымен бірлесіп шағын және орта ... үшін ... ... ... ... ... дейін(14%-дан аспайтын) тұрақтандыру бойынша шара қабылдайды, сондай-ақ ... ... ... ... ... және орта ... қолдау бойынша қабылданған барлық бағдарламалар қайта қаралатын болады.
кәсіпкерлікті дамыту қоры шағын және орта бизнеске берілетін кредиттерге кепілдік беру тетігін ... ... қоры ... ... ... ... ... оның ішінде ауылдық кәсіпкерлерге кредит берудің бағдарламасын әзірлейді.
Үшіншіден, шағын және орта ... ... ... тапсырыстармен қамтамасыз ету мақсатында олардың жаңа заңның қолданылуы ... ... ... мен ұлттық компаниялардың мемлекеттік тапсырыстарына қол жеткізуіне жағдай жасалады.
Жер қойнауын пайдаланумен және ... ... ... ... ... ... ... күшейтілетін болады.
Төртіншіден, Үкімет кәсіпкерлікті дамыту үшін әкімшілік кедергілерді төмендету және рұқсат беру.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамуға ерекше назар аударылатын болды.Агроөнеркәсіп ... ... ... мен ... ... бірі ... белгілеуге мүмкіндік беретін негізгі факторлар мыналар:
1. Агроөнеркәсіптік кешен жұмыспен халықтың жалпы санының ын ... ... ол ... ... ... ... ... бағытталған шаралардың орталық буыны б.т.
2. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұраныс жағымсыз экономикалық үрдістің әсеріне неғұрлым азырақ ұшырайды.
3. ... ... ... азық ... ... ... ету жөніндегі міндетті шешеді.
Республикалық бюджеттен агроөнеркәсіп кешенін дамытуға бөлінетін шығыстар 2009-2011 жылдары шамамен 350 ... ... ... ... кешенді қолдауға холдингінен қосымша 1 млрд. АҚШ доллары (120 млрд. теңге ) көлемінде қаражат бөлінеді. Жобалар әлеуметтік - ... ... ... іске ... ... ең ... астық секторы, ет және сүт өнімдерін қайта өндеу және жеміс - көкеніс дақылдарын өндеу ... ... ... ... және жаңа ... ... секторларды дамытуға бағытталатын болалды. Дамыған экспорттық инфрақұрылымдарды бар жылыжай шаруашылықтарының, көкеніс қоймаларының, құс фабрикаларының, тауарлы - сүт ... ... ... мен ... ... ... болады. Қазіргі заманғы ет өндеу кешендерін ұйымдастару, тамшылатып суару технологияларын қолданып жеміс - көкеніс ... ... және ... ... терең өндеуді дамыту, Қазақстан астығы экспортының инфрақұрылымын дамыту, аграрлық техникалық маркеттерді құру және дамыту, сондай-ақ ауыл ... ... ... жөніндегі жобалар іске асырылатын болады[22].
Банктік тәжірибеде банктің активі және пассивін ... ... ... ... ... асырылады. Ең бастысы әдісі арқылы басқару. Бұл әдістің негізіне барлық ресурстарды біріктіру идеясы жатыр. Сосын жинақ қаражаттар сай ... ... ... үкіметтің бағалы қағаздары, қассалық қолма-қолдылық және т.б.) кейбір түрлерінің арасында бөлінеді. Аталған әдіс отандық банктер ... осы ... ... ... келген әдіске жатады. Бұл әдістің кемшілігі мұнда активтердің санттары бойынша қаражаттарды бөлу үшін ... ... жоқ және бұл әдіс ... шеше ... ... бұл бос ақша ... ... көздерінің көп түрлілігіне негізделеді. Әрбір қаражат көзі жеке қарастырылады және оларды мерзіміне қарай активтермен ... ... ... ... деп ... болады. Себебі аталған әдіске сәйкес әр түрлі көздерден тартылған қаражаттарды орналастыру үшін пайдаланатын ... ...
... ... ... ... ... жоғары активтердің үлесін дәлірек анықтауға және қосымша ресурстарды мүмкіндігінше жоғары өтімді активтерге салуға ... ... ... ... ... артықшылығы, сондай-ақ банк табыстылығына қол жеткізу болып табылады. Активті және ... ... ... ... ... ... ... өтімділігі жүз пайызды қамтамасыз етілер еді деген көзқарас бар. Соңғы кездері коммерциялық банктердің активтері мен пассивтерін басқаруда бастысы өтімділікті басқаруға ... мән бере ... ... ... банктер өтімділікті қолдау мақсатында қаражаттарының бір бөлігін өтімді активтерге орналастырса, екінші бөлігін пайда табу мақсатында табысты активтерге ... ... Бұл ... табысты активтерді қайтарудың тәуекелмен байланыстылығын ескерсек, онда оңтайлы шамадан ... ... ... ұстау өз кезегінде банктің табыстылығын азайтып, банктің құнына теріс әсер етеді.
Біздің ойымызша, тек активтер немесе ... ... ... ... отыру, банктің алдына қойған мақсатына қол жеткізуге әрдайым мүмкіндік бермейді. Осы жерде банктердің балансының өтімділігін басқарудың ... ... ... ... ... ... ... қарастырылғын әдістерді негізге ала отырып, біздің ойымзша, ... ... ... ... қарапайым үлгісі 10-шы суреттегідей қатынасты бейнелеуге тиіс.
Тұрақсыз
пассивтер
Тұрақты ... ... ... ... өтімді активтер
Сурет 10. Банк балансының өтімділігінің ... әдіс ... ... ... талдауда барлық активтерді екі топқа бөлеміз: өтімді және өтімсіз. Соған сәйкес банктің пассивтерінде екі топқа бөлу ... ... және ... Бұл ... ... ... ... мен тұрақсыз пассивтерін өзара салыстыру арқылы таза өтімді анықтауға болады. Бұл әдістің негізгі мақсаты банктің балансының өтімді ... мен ... ... ... алшақтықты айқындау болып табылады.
Сонымен қатар, біздің ойымызша бұл ұсынылып отырған үлгісі банк балансының активтері мен пассивтері арасындағы ... ... ... ... ... ... қазақстандық банктердің өтімділік мәселесі біздің ойымызша проблемалық активтерді басқарумен байланысты болып ... ... ... ... ... ... ... несиелермен жұмыс бөлімі болғанымен жалпы проблемалық активтерді басқарумен айналыстан құрылым жоқ. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... аса қажет.
(ПАБК) бұл кез келген банктің проблемалық ... ... ... ... өкілетті ұйым болып табылуға тиіс. ПАББ-тің өзінің типтік міндеттеріне байланысты, оның ... ... ... ... ... қарастыруға болады:
* бөлімшенің қарауында болатын проблемалық активтер бойынша ... ... ... ... ... ... ... асыру;
* өзге бөлімшелермен бірлесе отырып, проблемалық қарыздарды қайтаруға байланысты ... ... және ... ... ... ... жоғарғы коллегиялық ұйымдарына арналған сараптамалық қорытынды даярлау;
* активтердің проблемалық топқа ауысу кезеңінен бастап, олардан нақты нәтиже шыққанша жұмыс ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімшелерінің қызметіне бақылау жасау және есепке алуды ұйымдастыру;
* бөлімшенің қарауында есепке алынатын қарыздарды қайтаруға ... ... ... ... ... ... резервтермен есеп айырысуды, есептеуді және бақылау қоюды жүзеге асыру.
Банктерде ПАББ жұмысының сызбасын әр түрлі жасауға болатыны белгілі. ... ... ... ... ... және ... бөлімшенің функциональдық байланыстары 11-суреттегідей болғаны дұрыс.
Оның болуы мүмкін құрамын қарастырамыз.
1. Бөлімшенің жетекшісі - ... ... ... көп, ... ... ... бас ...
2. Экономикалық білімі бар маман проблемалық активтерді есепке алып, есептік құжаттарын жасайды, ... ... ... ... ... ... және ... Бухгалтерлік білімі бар маман банктің бухгалтерлік есебін жетік білуге және бөлімшенің ұсынған проблемалық активтермен жұмысының сызбасының үлгісін жасай ... ... ... ... ... артықшылықтары ретінде оның кәсіпорынның бухгалтерлік есебін білуі, себебі қарызды қайтару сызбасын іске асыру қарыз алушы-кәсіпорынның қызметін талдайды және есебін ...
4. ... ... ... ... ... ... білуге, банктің нормативтік материалдарын, экономиканың өнеркәсіптік секторының қызметінің ерекшеліктерін және күрделі қаржыландыру сызбасын құра білуге ... ... ... ... ... ... орынбасары
Несиелік комитет
Проблемалық активтер комитеті
Талдау бөлімшесі
Проблемалық активтер бойынша үнемі болатын жиналыстар
Несиелік бөлімше
Экономикалық бөлім
Проблемалық активтер бөлімшесінің жетекшісі
Жобалық қаржыландыру бөлімшесі
Ішкі аудит бөлімшесі
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... бөлімшесі
Қазынашылық
Сурет 11. Проблемалық активтерді ... ... ... және ... ... ... ... үлгісі
5. Салық саласының маман тек қана банктік емес корпоративтік секторға салық салу тәжірибесі мен заңдылықтарын білуге, сондай-ақ банктің ішкі ... ... ... байланысты болуы тиіс.
6. Арбитраждық білімі бар заңгер банктің атынан арбитраждық сотта банктің мүдделерін қорғай ... және ... заң ... ... ... ... қажет.
7. Қауіпсіздік мәселелері бойынша маман банктің қауіпсіздік қызметі мен мемлекеттік билік ұйымдарының құқық қызметкерлерімен өзара қарым-қатынаста болуға тиіс.
8. Филиалдар бойынша ... ... ... ... экономикалық-қаржылық жағдайын жетік білуге, олардың өңірлердегі қызмет ету ерекшеліктерін, ... және ... ... ... ... ... ... саласының маманы есептеуіш техника, бағдарламалау және байланыс құралдары бойынша кез келген мәселелерді білуі қажет[25].
Қорыта ... ... ... ... ... жаңа ... ... құрылымында болуын бәсекелестік тұрғыдан қаламауы мүмкін. Бірақ та уақыт өте келе ондай құрылымының қызметінің тиімділігіне көздері жететіне ... ... ... ... банктерінің активтерінің бүгінгі жағдайы немесе сапасы ПАББ сияқты ... оның ... ... ... активтерді жаңаша басқару бөлімшесінің құрылуын қажет етіп отырғаны сөзсіз.
Қорытынды
Қазақстанның банктік нарығы жетілмеген бәсеке нарығы болып табылады. Бұнда тауардың дифференциациясы маңызды орын ... яғни ... ... ... ... ... ... банктік өнімінің бөлінуі.
Бұндай жағдайларда банктер жарнаманың әр ... ... ... өзінің атағын күшейтуге және қоғаммен байланыс бойынша қандай да бір шаралар арқылы өзінің репутациясын жақсартуға ұмтылады.
Олар біздің республикамызға өтіп жатқан әр ... ... ... демеуші ретінде қатысады, акционерлер жиналысын жүргізеді, жылдық есеп беруді құрайды, жарнамалық проспекттер мен буклеттерді шығарады, теле және ... ... ... ... шығын жұмсайды. Бірақ клиенттерді ұлғайту үшін уақыт қажет, ... ... және ... ... ... ... ... уақытының кішігірім аралығынан, шетел валютамен салыстырғанда ұлттық ... ... және ... да ... тұтынушылар өз ақшаларын сеніп тапсыру ықтималдығы төмен болады. Бұдан басқа заңнамалық база, көбінесе, өткізу нарығын шектейді.
Банктік қызметтерді талдау оның ... ... ... ... ... әрі көп негізделген бағалармен банктердің қызмет нәтижесін білеміз, олардың күшті және ... ... ... ... ... шешу ... анықтап және олардың жұмысында өтімділікті, яғни банктердің өтімділігіне және ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті ұстап тұру, салымшыларға сенімді болуы. Коммерциялық банктердегі қызметтердің негізін қалаушы ... ... ... ... ... болып табылады. Банктік ресурстарының негізгі көздеріне клиенттердің салымдары ... яғни ... ... ... ... Яғни ... құрылымы банктерде активтік операциялардың жүргізілуіне мүмкіндікті анықтайды.
Қазіргі заманға сай банктердің есепті ұйымдастыру ... ... мен ... ... ... ... ... зерттеу мынадай тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді:
Банктің активтері мен пассивтерін басқару ұғымын анықтау барысында әр түрлі ғалымдардың көзқарастарына ... ... ... ... ... мен ... теңгерімді басқару деп банктің стратегиясына сәйкес, өтімділік пен табыстылықты қамтамасыз ... ... банк ... ... мен ... ... ... және оған ықпал ететін қаржылық тәуекелдерді жүйелі түрде басқару шараларын түсіну туралы ... ... ... ... ... Сонымен қатар, банк активтері мен пассивтерін басқаруды осылайша түсіну тәсілі ... ... қол ... ... ... ... тәуекел деңейінде банктің өтімділігі мен табыс алуын ... ... ... ... құрылымын жасауға, тартылған қаражат көздері бойынша жұмасалатын шығынды азайтуды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ең ... ... алуды, яғни активтер табыстылығы мен пассивтер шығысының арасындағы айырманың оң болуын қамтамасыз ететін активтер мен пассивтер ... ... және ... ... ... топтастырылған екінші деңгейдегі банктердің капиталына жасаған талдаулардан, капитал деңгейін өтімділік ... ... ... ... ... жасалды: біріншіден, банктердің меншікті капиталдарының жеткіліктігі коэффициенттерін кемінде екі есеге көтеру; ... ... ... ... ... ... акциялардың орналастырылуына мемлекет тарапынан қолдаулар көрсету; үшіншіден, капиталы өте төмен банктердің өзара бірігуі ... ... ... ... ... күні ... банктердің депозиттік қоржындарын басқару жүйесі мынадай элементтер есебінен жетілдіруді қажет етеді: депозиттік операциялармен байланысты тәуекелдің түрлерін ... ... ... ақпараттық базасына қойылатын талаптарды күшейту, депозиттік операциялар бойынша жүргізілетін депозиттік саясатты оңтайландыру. Коммерциялық банктер депозиттер ... ... ... бағалау барысында сандық және сапалық бағалау әдістерін пайдалануға тиіс. Сандық және сапалық бағалауда құрылымдық талдау, нормативтік коэффициенттерді пайдалану, ... ... ... ... талдау, ақша ағымын талдау әдістерін пайдаланумен қатар, депозиттік операциялар бойынша тәуекелдерді кешенді түрде бағалауға мүмкіндік беретін бағдарламалық қамсыздандырулар жасауы ... ... ... ... ... ... барысында депозиттік емес ресурстардың үлесі, соның ішінде сырттан тартқан қарыздардың үлесі банктердің ... және ... ... тобында жоғары көрсеткіштке ие екендігі анықталды. Талдау нәтижесінде банктердің активтердің жартысына жуық бөлігін сырттан тартқан ресурстар есебінен ... ... ... ... Біздің ойымызша, олардың сырттан қаражат тартуларына реттеуші ұйымдар тарапынан нормативтік ... ... қою ...
Екінші деңгейдегі банктердің активтерінің ағымдағы жағдайы мен үрдісіне талдау жасау барысында, активтерінің жіктелімінің ережесіне сәйкес, жіктелген (проблемалық) активтердің, оның ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы орынды АҚ және АҚ алады. Осылардың қатарында да ... ... ... ... активтерінің сапасына мән беру қажет. Себебі, жіктелген активтердің үлесінің жоғары болуы аталған банктердің ағымдағы пайдасы есебінен белгілі мөлшерде провизиялар құруын ... ... ... ... ... ... орын ... тұста мұндай мәселені дербес түрде шешетіндігі бізді күмәндандыратыны белгілі. Бұл жерде активтердің жіктелімі туралы ережедегі күмәнді активтердің түрлеріне қарай, ... ... ... ... провизия құру мөлшерлемесін азайту тұрғысынан қайта қарау қажет.
Екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... өтімділікті жоспарлау әдістемесі мен стресс-тестілеу үлгісі жасалды. Стресс-тестілеу бұл ... ... ... байланысты болуы мүмкін банк қоржындарының әлуиетті табыстары немесе зияндарының нұсқаларын талдауды білдіреді.
Дипломдық жұмыстағы осындай ... ... ... ... мен ұсыныстар, банктердің өтімділігі мен табыстылығын қамтамасыз ететін қазіргі заманға сай ... мен ... ... ... ... жетілдіруге қажетті теориялық, әдістемелік және тәжірибелік алғы шарттарын ... ... ... ... ... ... ... 30.03.2009 (қосымшалар мен толықтырулар)
2 ... ... ... ... мен ... Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. / Оқу құралы/ Алматы: ИздатМаркет, 2006ж. - 572 с.
4 ... дело Под ред. О.И. ... ... 2007 - 521 ... ... Б. , / Оқу ... ... 2007 - 423 с.
6 Н. ... ... Ел ... ... ... ... Алматы - 2005 ж.
7 Сейтқасымов Ғ.С. , / Оқу құралы/ Алматы/ - 2008 ж. - 612 ... ... Ө.Қ. , / Оқу ... Алматы -2005 ж. - 327 с.
9 ... Б.П. , / Оқу ... ... 2008 ж. - 475 ... Банк ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдар қызметі туралы// Банки Казахстана-2009, №3
11 Банки Казахстана. №12, 1. -20010 Банки Казахстана №1 2009ж. ... ... ... №8, 2010ж. ... Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің арнайы сайты-2011ж.
14 ... Ғ.С. / Оқу ... ... 2008ж. - 367 ... ... И.Т. ... и банковское дело. /Учебное пособие/ - СПб: Питер, 2007. - 304 с.
16 ... ... ... Агентігінің арнайы сайты-2011ж.
17 АҚ-ның сайтындағы ЕДБ-дің қаржылық есептері және ЕДБ-дің 2004-2011 жж. ... ... ... ... В.И. Банковское дело: Учебник. - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: Финансы и ... 2007. - 464 ... ... Г.М. ... ... ... ... Учебное пособие. - 2-е изд., ... и доп. - М.: ... и ... 2009. - 496 с.
20 Лаврушин О.И. Банковское дело: Учебник для вузов, обучающихся по экономическим специальностям. - 2-е изд., ... и доп. - М.: ... и ... 2008. - 672 ... ... О.И. ... Кредит. Банки. - 2 - е изд., ... и доп. - ... ... М.: , 2008. - 460 ... ... М.В., ... О.В. Финансы, денежное обращение и кредит: Учебник. - М.: Юрайт - Издат, 2007. - 543 ... ... В.К., ... А.И. ... ... ... и кредит: Учебник. - М.: , 2007. - 496 с.
24 ... Л. ... ... ... ... и практики/Учебное пособие/. - 2-е изд. - М.:Дело, 2008. - 176 с.
25 ... Е.М. ... ... ... пособие/ - 3-е изд. - М.: Дело, 2008. - 400 с.
Қосымша А
Кесте ... ... ... ... ... ... құрылымы
Бағалы қағаздар
01.01.2009ж
01.01.2010ж
01.01.2011ж
млн.
теңге
үлесі, %
млн.
теңге
үлесі
%
млн.
теңге
үлесі, %
ҚР мемлекеттің бағалы қағаздары, оның ішінде:
217 ... ... ... ... ... ... 869
1,15
Қаржы Министрлігінің бағалы қағаздары
91 509
14,14
97 414
7,86
136 696
17,75
ҚҰБ-нің ноталары
83 511
12,90
338 211
27,28
148 957
19,34
Жергілікті атқарушы ұйымдардың бағалы қағаздары
2 ... ... ... ... ... бағалы қағаздары
139 800
20,05
74 826
6,03
3 863
0,50
Шетелдік эмитенттердің мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... емес ... қағаздары, оның ішінде:
85 374
13,19
212 692
17,15
178 984
23,24
акциялар
3 712
0,57
32 ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес бағалы қағаздары, оның ішінде:
67 075
10,36
239 394
19,31
139 328
18,09
акциялар
0
0,00
0
0,00
1 043
0,14
облигациялар
67 075
10,36
239 394
19,31
138 285
17,95
Барлығы
647 ... 239 ... ... ... алушының несиелік тәуекелін басқару әдістері
Мүдделердің қақтығысын жоққа шығару
Қарызды синдинцирлеу
Қарыз алушының тәуекелін сақтандыру
Міндеттемені ... ... ... және ... ... анықтау
Бір қарыз алушыға шектеу қою
Сурет 1. ... ... ... ... басқару әдістері

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банк балансының активі мен пассивін теңгерімді басқару арқылы өтімділікті қамтамасыз ету бағыттары56 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
Коммерциялық банктің активтері мен пассивтерін басқару12 бет
Коммерциялық банктің табысы және шығысы26 бет
Коммерциялық банктер туралы ақпарат76 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктер туралы25 бет
Қазақстан Республикасының комерция банктері, олардың қызметтері мен операциялары44 бет
Бухгалтерлік баланс есебі12 бет
Есеп циклі және қаржылық есепті дайындау12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь