Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуы

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3

1 БАНКТІК ҚЫЗМЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ 6
1.1 Банк жүйесінің мәні және оның атқаратын қызметтері 6
1.2 Банк қызметін ұйымдастырудың ерекшеліктері 15

2 ҚАЗАҚСТАНДА БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ 24
2.1 Қазақстан банк жүйесінің даму деңгейі және оның экономикалық бәсекелесіне ықпалы 24
2.2 ҚР Ұлттық банкінің екінші деңгейлі банктер өтімділігі мен валюта жүйесін реттеудегі рөлі 35
2.3 ҚР банктік қызметті мемлекеттік. құқықтық реттеуін талдау 47

ҚОРЫТЫНДЫ 57
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 60
ҚОСЫМША
        
        ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНКТІК ҚЫЗМЕТІН МЕМЛЕКЕТТІК-ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
МАЗМҰНЫ
| ... |3 |
|1 ... ... ... ... |6 ... |Банк жүйесінің мәні және оның атқаратын қызметтері |6 ... ... ... ... ... |15 |
|2 ... БАНК ... ... МЕН ... |24 |
|2.1 ... банк ... даму ... және оның |24 |
| ... ... ... | ... |ҚР ... ... ... деңгейлі банктер өтімділігі мен |35 |
| ... ... ... рөлі | ... |ҚР банктік қызметті мемлекеттік- құқықтық реттеуін талдау |47 |
| ... |57 |
| ... ... ... |60 |
| ... | ... ... біздің еліміз үшін «өзгерістер дәуірі» болды.
Елімізде көпкуладты нарықтық экономиканы ... ... ... ... ... ... ... күшті де серпінді дамыған ... ... ... рөл атқарады. Бұл кезең ... банк ... ... ... жүйесін, яғни Ұлттық банк тарапынан басқару
және бақылау ... ... ... ... ... ... талаптарына жауап беретін қазіргі заманғы жаңа банк секторына
көшу, ... ... ... ... ... ... өз егемендігін алғаннан бері нарықтық ... ... ... ... ... экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанмен,
оның өзін-өзі ... ... ... Оған ... бір ... мемлекет
өзінің саясаттары арқылы әсер етіп ... ... ... ... ақша-несие саясаты және қаржы (бюджеттік) саясаты жатады.
Экономиканы ақшалай-несиелік реттеуді қаржы саласының ... ... ... іске ... Банк жүйесі қазіргі заманғы экономикада екі
деңгейлі болып келеді, яғни ... ... ... іске ... банк ... елде ... ... және екінші деңгейлі банктер.
Орталық банк ұлттық валютаны айналымға шығарады, мемлекеттің алтын резервін
басқарады, коммерциялық ... ... шот ... ... қызмет
атқарады, оларға міндетті резервтер ... ... ... банк
ақша-несие саясаты құралдары арқылы ақша-несие ... ... ... ... банкі мемлекеттің ақша-несие саясатын анықтайтын
және жүзеге асыратын органы болып табылады. ... ... ... ... ... басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның
төлем қабілеттілігі мен басқа шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын, ... ... ... ... ... ... ... инфляцияға
қарсы саясатты қамтамасыз етуді көздейді.
Қазіргі таңда нарықтық ... ... ... ролі ... ... ... ең маңызды және біртұтас құрылымдарының
бірі. Банктер халық шаруашылығы қызметінің ... ... ... ... ... ... жүйе елімізде қалыптасып, экономиканың тиімді
қызмет етуіне ат салысатын ... ... ... Оның әр ... ... ... өтпелі кезеңнен алып шығып, экономикалық өсуге бет
алдық.
Қазір ... банк ... ... ... бері жүргізіліп келе
жатқан нарықтық ... ... ең ... ... жүйе ... ... ... «Қазақстан дамуының жаңа кезеңі» атты
Жолдауында ішкі және ... ... аса ... 30 ... ... қаржы жүйесінің ырықтандыру жағдайындағы тұрлаулылығы мен
бәсекеге қабілеттілігінің жаңа деңгейін ... осы банк ... ... ... ... атап ... Ол, ең ... біздің
банктеріміздің жергілікті нарықтағы, өңірлік әрі халықаралық жобалардағы
бәсекелестік күреске әзір болуы ... ... ... Сондай-ақ, банк
жүйесі тарапынан экономиканың келешегі бар секторларына нарықтық ... ... ... үшін жағдай жасау және банктердің өңірлік
экономикалық жобаларға қатысуын күшейту және де ... ... ... ... ... ауқымдағы жобалардың іске асырылуына тарту
туралы маңызды ... шешу ... ... ... ... банк
жүйесінің экономикадағы, соның ішінде қаржы секторындағы басымдық рөлін
айқындап, оны одан әрі дамытып және ... ... ... ... ... ... ... дипломдық жұмысымның тақырыбы «Қазақстан
Республикасындағы банктік қызметті мемлекеттік-құқықтық ... ... және ... ... ... ... ... экономикаға өту жағдайында банк жүйесіне
көмек көрсету тұрақтандырылған экономикалық өсуге жетуге ... ... Банк ... дамуы елдегі қаржы нарығының өркендеуіне және Ұлттық
банктің өз саясатын ... ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуына әсер ететін бірден-бір
фактор банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... және біртұтас құрылымдарының бірі. ... ... ... уақыт сатысында тиімді, нәтижелі және ... бірі банк ... ... ... ... ... ... банктер негізінен басқарудың экономикалық қатынастарын
көрсетеді, ал әр ... ... ... ең ... ... ... ... ал экономикалық мүдде өндірістің мақсаты, яғни оны қозғаушы
фактор болып табылатын әдістемелерді пайдаланады.
Зерттеу ... ... ... ... екінші деңгейлі
банктерге әсер етудегі экономикалық қатынасын анықтау.
Зерттеу объектісі-Қазақстан Республикасының банктері, соның ... ... ... ... ... және қалыптасу негіздерін
мазмұндап, еліміздегі олардың түрлері мен қызмет ету ... ... ... ... ... мен қадағалау әдістерін
және тұтас банк ... ... ... анықтау.
Мақсатқа сәйкес бітіру жұмысының міндеттері:
• Банк жүйесінің қалыптасу және даму ... ... ... Банк ... және ... ... ету ерекшеліктерін қарастыру;
• Ұлттық банктің екінші деңгейдегі банктер өтімділігін реттеудегі рөлін
анықтау;
• Елімізде банктік қызметті мемлекет ... ... ... ... банк ... ... маңыздылығын айқындау.
Диплом жұмысының құрылымы: кіріспеден, екі бөлімнен, қорытынды және
пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен ... ... ... ... ... кәсіпорны ретіндегі мәні және
қалыптасу ... ... ... ... ету ерекшеліктері сипатталады.
Екінші бөлімде, еліміздегі банктік жүйенің ... және ... ... ... рөлі мен ... саясаттарын және екінші денгейлі
банктер өтімділігін реттеудегі рөлі баяндалады. Сонымен қатар, дағдарыс
жағдайында ... ... ... ... мен ... ... деңгейде жүріп жатқаны қарастырылады.
Дипломдық жұмыста осы салаға ... ... және ... ... ... мен ҚР ... жолдаулары, заң күші бар
жарлықтары, ҚР «Банктер және банк ... ... ... ... ... банк ... заңы, ҚР Ұлтық банк пен екінші
денгейлі ... ... ... ... құжаттар мен
ережелер басшылыққа алынған.
1 БАНКТІК ҚЫЗМЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Банк жүйесінің мәні және оның атқаратын ... ... ... ... алғашқы банктер капитализм
дамуының мануфактуралық сатысында дүниеге келіп, ... ... ... дамуына орай XIV-XV ғасырларда пайда болған.
«Банк» сөзі ... ... ... ... ... ... ... Бұл «айырбас столы» тауарлармен сауда жасалатын
алаңдарда құрылады. Сауда ... ... ... ... шекіп шығаратын алуан түрлі монеталар арқылы жүргізілген. Банктер
пайда болардың алдында ... ... ... ... ... ... оларды әр түрлі елдердің ақшаларына
айырбастауға ... ... ... өте ... ... ... ... өздерінің ақша қаражаттарын ссудаға беріп, пайыз алу
үшін пайдалана бастайды.Сөйтіп, ... ... ... [6, ... ... және банктік қызмет туралы» заңның 1- бабына
сәйкес, «банк- осы ... сай ... ... ... ... құқылы
коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға».
Банктік қызмет- бұл банктік ... ... ... ... ... Аталған заңның 30-бабына сәйкес банктің
негізгі ... ... ... ... тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік шоттарын ашу және
жүргізу;
- жеке тұлғалардың ... ... ... ... ашу ... ... және ... операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын
ұйымдардың корреспонденттік шоттарын ашу және жүргізу;
- заңды және жеке тұлғалардың металдық шоттарын ашу және жүрзізу;
- ... ... ... мен ... қабылдау, беру, қайта санау,
айырбастау, ұсату, сорттау, қаптау және сақтау;
- аударым ... ... және жеке ... ... ... ... орындау;
- есепке алу операциялары: заңды және жеке ... ... ... ... ... ... алу;
-заемдық операциялар: ақы төлеу, мерзімін белгілеу және қайтару шартымен
ақшалай формада несиелер беру;
- заңды және жеке ... оның ... ... ... байланысты, олардың банктік шоттары бойынша есеп айырысу
операцияларын жүргізу [14, ... ... ... ... ... буыны, нарықтық экономиканың
маңызды құрамдаc бөлігі болып табылады. Ол несие және қаржы ... ... ... Кез ... жүйе барлық қажетті элементтер
мен қажетті пропорцияларды қамтуы керек, онда олар өзара әрекеттесіп, ... ... ... ... бір жүйе ... де ... ... енеді. Банк жүйесіне бұл принциптердің де тікелей қатысы ... кез ... ... банк ... оның ... ... әр түрлі тұрпаттағы банктер, банктік емес мекемелер, банктік
инфрақұрылым, банктердің бірлестігі және т.б. Банк ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Ал, несие жүйесі елдің
экономикалық жүйесіне кіреді. Сол себепті де ... ... мен ... ... ... ... байланыстырып қарау қажет. Банктер мен
банк жүйесі өзінің ... ... ... және басқа да
жүйелермен өзара ... ... ... ... басқару мен
реттеудің жалпы тетігімен шектеліп, сабақтасады. Банк жүйесі белгілі бір
өзгешеліктер мен ... ие. Банк ... ... Банк ... ... алғы ... Орталық банк құрайтын нақты
бірліккке бағына отырып әрекеттеседі.Онда кездейсоқ ... ... Банк ... ... ... элементтерімен, олардың өзара әрекетімен
анықталатын өзіндік ерекшелікке ие. Онда елдің Орталық банкі ... ... ... ... ... ғана тән ... ... Банк жүйесі элементтерді өзара алмастыруға қабілетті. Оны біртұтас
ретінде және бір ... ... әр ... ... ... ... Бұл оның ... бөліктерінің қажет болған жағдайда бір-бірін
алмастыра алатындай етіп байланысқанын білдіреді. ... ... ... ... ... ... банктер орындай алады, ал
ауылдық жерлерде бұл істі пошталық жинақ ақша жүйесіне ... ... ... да бір банк ... ұшыраса да, банк жүйесі сақталып
қалады.
4. Банк жүйесі динамикалық жүйе болып табылады. Ол ... ... ... ... Ол жаңа ... жаңа ... ... Жаңа несие түрлері мен қаржы институттары пайда болады.
5. Банк жүйесі ... ... жүйе ... де алға ... ... ... тән, осы ... ғана арналған өз тәртібі, ережесі, нұсқауы бар
және банктің өз ... ... Банк ... ... ... ... ұйымдастыратын» жүйенің
сипатын ие. Тұтастай алғанда жүйе ... ... ету ... ... ... ... қарай өзгертіп отырады.
Экономикалық дағдарыс орын алса оған ... ... ... экономиканың
тұрақты даму жағдайында басқа саясатты жүргізеді.
7. Банк ... ... Ол ... банк ... әрекет етеді
әрі реттеледі және орталық атқару немесе өкілетті органдарға ... ... ... ... ... банк операцияларының жекелеген
түрлерін жүзеге асыратын банктік емес жеке мекемелер де, ... ... ... әрі ... ... ... әрекетін
қамтамасыз ететін кейбір қосымша мекемелер де кіреді.
Банктік жүйе-нарықтық экономиканың ең ... және ... бірі және ... ... ... ... ... табылады.
Себебі, масштабы және маңызы жөнінен несие қатынастарының басым ... ... ... Банктер мемлекет пен кәсіпорындардың, ... мен ... ... ... ... ... ақша ... шоғырландырып, оларды іс жүзіндегі ... [7, ... және ... ... ... тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрді және олар бір-бірімен ... ... ... ... ... ... барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей
байланысты болды. Олар арқылы ұдайы өндіріс үрдісіне ... ... ... ... ... Осы кезде банктер
қаржылық делдал ретінде шаруашылық қызметтің ... ... ... да бос
ақша қаражаттарын тарта отырып, қарыз алушылардың уақытша ... ... есеп ... жүргізеді және экономика үшін басқа ... ... ... ... ... өндірістің тиімділігі мен
қоғамдық өнімнің ... ... ... ... ... және ... ... ... ... жеке ... ... ... ақша қаражаты
Тікелей инвестицияны, Нарықта акцияларды және
акцияларды, ... ... ... ... ... ... сатып ... ... ... ... берілетін ақша ... 1. ... ... делдалдары ретіндегі ролі
1-суретте көрсетілгендей, қаржылық делдалдар осылай ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету арқылы
маңызды халық шаруашылығы қызметін атқарады.
Банктер нарықтық экономикада басты қаржылық ... ... Өз ... ... олар ақша ... ... ... жаңа
талаптар мен міндеттемелерді ... ... ... ... банк ... ... жаңа міндеттеме жасаса, ол қарызды беру ... ... жаңа ... ... Осы жаңа ... мен ... жасау
үрдісі қаржылық делдалдықтың негізін құрайды. Несие ... ... ... ... ... қаржылық институттар қызметі қозғалысы орын ауыстыруды,
қаржылық ресурстардың құйылуы қаржылық делдалдық деп аталады [4, ... ... ... ... ... ... кең
өкілеттік беруі екінші деңгейлік банк жүйесінің тиімді жұмыс ... ... ... банк ... ... ... құқығы негізінде
экономиканы жалпы мемлекеттік тұрақтандыру саясатын, тауар-ақша тепе-теңдік
саясатын жүргізеді. Әр түрлі көздерден ақша капиталын жинау арқылы ... ақша ... ... ... және ... ... істеп тұратын
капиталға айналдырып, әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... мен тұрғындардың қаржылық-
несиелік қызмет көрсетуін ұйымдастыру және несиелік жүйенің ... ... ... ... ... ... ... экономикада банктер монополистерге айналды және барлық
қаржылық капитал арқылы нақты экономиканы басқарады. Олар тек ... ... ... ... ... фазасының аясына ғана кіреді.
Банктер шаруашылық өмірдің орталығы, барлық ... ... ... ... [8, ... ... ... мен міндеттері негізінен экономиканы жалпы
басқарудың мақсаттары мен міндеттерімен бірдей, әйтсе де банктер басқарудың
кішігірім жүйелері ретінде ... ... ... мақсатына жетуді
қамтамасыз ететін, өзіне тән жеке міндеттерін орындайды. ... ... ... ... ... ... қатынастарын
көрсетеді, ал әр қоғамның экономикалық қатынастары ең алдымен мүдде ретінде
көрініс алады, ал экономикалық мүдде өндірістің мақсаты, яғни осы ... ... ... ... ... ... ... деп
түсінумен келесі туындайды, яғни ... ... ... әсер ... байланысты [11, 63б].
Банктер басқарудың экономикалық әдістері мәселен, несиелеу арқылы,
экономикалық әр түрлі буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін ... ... мен ... ... есеп ... ... экономиканың
үздіксіз қызмет етуіндегі қажеттілігін қанағаттандырады, қоғамдық өнімнің
тоқтаусыз қозғалысын ... ... есеп ... операцияларын жүргізудің тәртібін бұзғаны үшін
айыппұл, төлем төлеу күнін созғаны үшін өсім, ... өз ... үшін ... пайыздарды алумен өзінің мүддесін ғана емес,
сонымен қатар, бұл ... ... да ... ... өз ... орындау кезінде ... ... ... ... ... аумақтарды
(жергілікті орган) басқару органдарымен өзара тығыз байланыста ... ... ... органында жоқ ағымдағы ақпараттар
болады. Ең алдымен ол ... ... ... негізгі қызметі
туралы ақпарат болып табылады. ... ... ... жабдықтаушыларға төлем
жасау, банктік несиелерді қайтару үшін қаражаттардың болмауы тек объективті
ғана ... ... ... осы шарт ... ... нашар екендігінің
күнделікті оперативті көрсеткіші болып табылады. ... ... ... құруды күтпей-ақ кәсіпорын қызметтерінің көптеген
маңызды ... ... әрі ... ... ... көруге
мүмкіндік береді [10, 45б].
Банктік жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорлары шоғырландырылған:
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бар. ... осы қорлардың қалыптасуына белсенді қатысады, яғни оларды
пайдалану бойынша бақылау жүргізеді, ақша ... ... және ... ... ... ... әсер ... Қазақстанның нарықтық
экономикаға көшуімен банктердің алдында жаңа мүмкіндіктер ... ... мен ... ... жеке ... ... және акционерлік түрлері, кооперативтік қозғалыс кең етек алуда,
меншіктің аралас түрі негізінде кәсіпорындар ... ... ... ... ие ... ... пайда болуда. Нарықтық қатынастардың
дамуы бойынша экономикада, қоғамда ... ролі ... ... ... ... орнын- экономикалық әдістер алмастырады. Сөйтіп
экономикаға банктік ықпал етудің құндық құрылымдарының мағынасы арта ... ... ... ... ... және ... ... көшуінде, ең алдымен меншікті ... ... ... ... ... негізгі мақсаты- несиелік механизмді
жетілдіру, есеп ... ... және ... ... ... ... меншікке кәсіпорындарды жекешелендіруді қайта құруға
банктік ... ролі ... ... ... ... негізгі
мақсаттарының бірі- экономикалық жеке секторды құру және кәсіпорындарды
жекешелендіруде ... ... ... ... жүйенің реформасы инвестициялық қорлардың ролін жоғарылату
және ... ... құру ... жекешеленген кәсіпорындарды қайта
құруға қолғабыс етті. Сауықтыру банкінің ролі жекешелендіру бағдарламасының
негізгі мақсаты ... ... ... жекешеленген және көп шығынды
кәсіпорындарға корпоративті жетекшілікті күшейтуге қатысты арта түседі.
Банктік ... ... жеке ... ... несие алуын
қамтамасыз етеді, жеке сектордың ... ... ... Осы ... ... мемлекеттік кәсіпорындарды қайта құруды ынталандырады [12, 39б].
Банк ісі- қарыз капиталын жинақтаумен және оны ... ... ... түрі. Қазіргі кезде банктердің экономикадағы
маңызының ерекше екендігін олардың жүргізетін ... аса ... ... ... ... жүйе ... оның ... формалары мен қызметтері болатыны
анық. Жалпы банктің атқаратын қызметтерін төмендегідей қарапайым жіктеуге
болады:
• Уақытша бос ақша қаражатын ... ... және оны ... ... ... ... жеке ... несие беру, бағалы
қағаздармен операциялар жүргізу;
• Ақша айналымын реттеу. Банк - әр ... ... ... ... ... ... Банк өзінің есеп айырысу жүйесі арқылы
клиенттеріне айырбас, ақша айналымын жүргізуге мүмкіндік ... ... ... құралдарын шығару. Банк клиентіне тек жинаған бос ақша
қаражатымен несиелеп қоймай, сонымен қатар депозиттік ... ... де ... ... және ... ... беріп отыру;
Орындайтын айрықша қызметтеріне байланысты банктер: эмиссиялық және
эмиссиялық емес болып екіге бөлінеді.
Эмиссиялық банк-ол ... ақша ... ... құқы бар, ... ... банк деп аталады. ... елде ... ... ... банкі деп аталады. Мемлекеттің ... ... ... ақша ... шығару, қалған банктерге
ерекше тауар-ақша белгісін сату және банк жүйесінің несие есеп, эмиссиялық
жұмысын ... ... ... ... ... ... да ақша белгілерін
шығаруға құқы жоқ эмиссиялық емес ... Олар ... ... ... және ... банктер. Коммерциялық
банктер клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... банк. Ал басқа банктер бір-екі қызмет түріне маманданған
банктер.
Инвестициялық және инновациялық банктердің екі түрі де ұзақ ... ... ... ... яғни олар облигация, акция және
басқа бағалы қағаздар шығару арқылы ақша ... ... ұзақ ... ... ... ... ... қарыз берсе, ал
инновациялық банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеуді және оны игеруді
несиелейді.
Ипотекалық ... ... және ... мүліктерді кепілдікке
алып, ұзақ мерзімге несие береді. Олар ипотекалық облигация, ... ... ... қағаздарды сату арқылы ақша жинайды [7,136б].
Бағанадан бергі банктік жүйеде басты банк деп айтып жүрген ... ... ... ... ... ... міндеті- ұлттың
ақша өлшемінің төлем қабілеттілігі мен валюталық курсының тұрлаулылығын
қамтамасыз ету. Осы міндеттерді ... үшін ... банк ... ... орындайды:
• Банкноталарды монополиялы түрде эмиссиялау;
• Ақша-несиелік қатынастарды реттеу;
• Сыртқы экономикалық қатынастарды жүргізу;
• Банктердің банкісі болу және үкімет банкісі қызметі;
Орталық ... ең ... ... ... мемлекеттің
өкілі ретінде-заңды түрде банкнота шығару. Ол-елде төлем ... ... ... ... ... төлем құралы. Кейбір мемлекеттерде
орталық банк монополиялы түрде ... ... Көп ... монетаны
қаржы министрлігі соғып, орталық банк оларды номиналымен сатып алады.
Сөйтіп, орталық банк ... ... ... өзі ... ... ... түсіреді.
Орталық банктің эмиссиялық монополиясы оны банк жүйесінің эмиссиялы-
кассалық орталығына ... ... ... ... міндеттемелері кез-
келген коммерциялық банктің кассалық қоры болып табылады. ... ... ... ... банктер, ал олар орталық банк пен
экономика салалары арасында делдал ретінде қызмет ... ... ... реттеу қызметі. Экономиканы ақша және
несие айналымына әсер ету ... ... ... ... ... Оның ... мақсаты-экономикалық өсудің
тұрақтылығы, инфляция мен жұмыссыздықтың төменгі деңгейіне және ... ... қол ... ... ... банктің сыртқы экономикалық қызметі–ол орталық ... ... ... ... және ... ... органы
болуы. Ол- ұлттық валютаның айырбастау ... ... және оны ... және одан тыс ... ... құндылықтардың қозғалысын
қадағалау: ... ... ... және ... ... ... ... жүргізу. Орталық банк дүниежүзілік қарыз капиталы
нарығы мен алтын нарығына ... үшін ... ... ... ... ... және ... валюта-несие ұйымдарында өз елінің
өкілі болып қатысады.
Орталық банктің банктердің ... ... ... ... және ... тура ... көрсетпеуі, яғни орталық банктің
негізгі ... ... ... ... Бұл оның ... айырмашылығы. Орталық банк коммерциялық банктердің ... ... және ... ... атқарады. Бұл қорлар банктік
міндетті резерв қорлары деп аталады. Орталық банк ... ... ... ең аз ... ... яғни ... нормасын бекітеді.
Коммерциялық банктердің кассалық резервтерін сақтауға қабылдаумен
қатар ... банк ... ... ... көрсетеді. Оның несие үшін
проценттік төлем мөлшері ... ... ... ... ... ... ... несиесін басқа несие алу мүмкіндігі болмаған
ақырғы ... ғана ... банк ... ... ... елдің төлем жүйесінің басты
реттеуші органы ... ... Ол ... есеп ... ... ... реттеу және үйлестіру жұмыстарын жүргізіп,
банк жүйесінің есеп айырысу орталығы болып табылады.
Орталық банктер қадағалау мен ... ... ... ... Банктік қызмет түрлеріне лицензия беру;
• Кейбір операция түрлерін жүргізуге;
• Банктер берген қаржылық есепті тексеру және талдау;
• Клиенттерді ревизиялау (тексеру);
... ... ... және ... ... ... сонымен бірге олардың орындалуын тексеру.
Орталық банктің үкімет банкісі қызметі. Үкіметтің ... ... банк оның әрі ... әрі ... ... әрі ... кеңесшісі.
Орталық банкте үкімет пен мемлекеттік органдардың есепшоттары ... банк ... ... ... ... ... ... өтеу мәселелері бойынша, нарықтық жағдайларға байланысты мемлекеттік
бағалы қағаздарды және оның табысты ... ... ... ... ... ... ... шұғылданады.Қорыта айтқанда, орталық банктің
атқаратын қызметтері бірімен-бірі тығыз байланысты [4, 158б].
Мемлекеттің несие ... ... ... ... орны ... Олар ... капиталы нарығының әр түрлі саласында жан-жақты іс-әрекет
етеді. ... ... ... ... ... ... өз клиенттеріне несие беру, депозит қабылдау, есептеу,
бағалы қағаздарды, шетел валютасын сатып ... мен ... ... ... да ... ... қызметтер көрсетеді.
Коммерциялық банктер-нарықтық экономикада несие жүйесінің негізгі
буыны. Олардың міндеті-ақша ... мен ... ... ... ... ету, ... мекемелерін, мемлекет пен халықты
несиелеу, халық шаруашылығына қор жинау үшін ... ... ... ... коммерциялық банктер қаржы делдалы ретінде ақша капиталын
салааралық және ... ... ... ... ... маңызды халық
шаруашылық қызмет атқарады. Енді коммерциялық банктермен кеңірек танысу
үшін олардың ... ... ... ... ... және ... қызметі–банктердің ежелден
атқаратын қызметтерінің бірі. ... және жеке ... ... ... банкке тарту, бір жағынан, олардың иесіне процент түрінде табыс
түссе, ал екінші жағынан ... ... ... ... негіз
қалайды. Шоғырланған жинақ ақша әр ... ... және ... ... ... ... атқаратын келесі қызметі–несие беруде
делдал ... Бос ақша ... иесі мен ... ... ... тікелей
несие қатынастарының туындауына кедергі болатын жәйттер: ұсынылатын капитал
көлемінің ... ... ... сай ... капиталдың айналысынан босау
мерзімінің қарыздарға қажет мерзіммен сай келмеуі. ... ... ... мен ... ... ... ... делдал ретінде осы
кедергілерді жояды. Банктік несие экономиканың әр ... ... ... ... ... етеді.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп айырысу жүйесінсіз тұрақты
экономика ... ... ... ... банктің келесі ... есеп және ... ... ... ролі ... ... есеп айырысудың негізгі бөлігі қолма-қол ақшасыз
жүреді. Банктер делдал ретінде клиенттердің тапсырысы бойынша ... ... ... ... және ... ... банктердің ерекше қызметі-құралдарын ... ... ... ... ... артығын жою, яғни ақша массасын көбейту
немесе азайту. Төлем құралдарын шығару олардың ... және ... ... ... ... екі ... ... банкке ақша
салуы арқылы немесе қарыздарға банктің несие беруі ... ... ... ... мен облигация ... ... ... және орналастыру эмиссиялық-құрылтайшылық қызмет
атқарады. Банктердің жинақтарды өндірістік мақсатқа ... ... ... ... қағаздар нарығы несие жүйесін толықтырып, әрі онымен
тығыз байланысты жұмыс істейді. Ұзақ мерзімді инвестиция ... ... ... мен облигация шығарады.
Банктер сенімхат бойынша клиенттердің мүлкін басқару қызметін де
атқарады. Жеке ... осы ... ... ... ... уақытша басқару; ізбасарларының мүддесі үшін өлген адамның мүлкін
басқару; пайда табу ... ... ... және т.б. ... ... ... Ал ... көрсететін қызметтері: банктің
облигациялар бойынша кепілші болуы; нарыққа шығарылған акцияларды ... ... үшін өкіл ... корпорацияның зейнетақы қорының
қаржысын басқарушы болуы және т.б. қызметтер ... ... ... ... банктердің клиенттеріне
кеңес беру қызметіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ашу; ... және ... қызмет көрсетуден бастап, ақша және
тауар нарықтарында операциялар жүргізуге ... ... ... ... ... ... басқа несие мекемелерінің
арасындағы бәсеке күшейе түсуде. Бәсеке банктердің жаңа қызмет ... ... ... қызмет түрлерін өсіруге және қызмет
көрсету сапасын жақсартуға ынталандырады. Сондықтан қызмет нарығындағы өз
орнын ... олар ... тән емес ... батыл меңгеріп,
қаржылық кәсіпкерлікте кең қолдануда. Сонымен, ... ... ... ... [13, ... Банк қызметін ұйымдастырудың ерекшеліктері
Банк қызметі дегеніміз-банк операцияларын жүзеге асыру болып
табылады. Банк ... және өз ... ... басқа да
қызметтер банк өнімдері деп аталады. Банк операциялары және ... ... ... ... ... ... және өндірістік
сипатқа ие болады. Банк қызметін банктің клиент мүддесі үшін белгілі бір іс-
әрекеттерді орындауы деп ... ... Кез ... банк ... қандай да бір сұранысты қанағаттандыру қажеттілігі жатады [4,
153б].
ҚР «Банктер және банк ... ... ... ... бойынша
мынадай операциялар жатады:
1) депозиттердi қабылдау, заңды тұлғалардың ... ... ашу ... ... ... жеке ... ... шоттарын ашу және
жүргiзу;
3) банктер мен банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдардың корреспонденттiк ... ашу және ... ... жеке және ... ... ... шоттарын ашуы және
жүргiзуi жатады, оларда осы ... ... ... ... және ... металдардан жасалған монеталардың нақты саны
көрсетiледi;
5) кассалық операциялар: банктердiң және Ұлттық почта операторының қолма-
қол ақшаны ұсақтауды, айырбастауды, ... ... ... ... ... қоса алғанда, оны қабылдауы және беруi;
6) аударым операциялары: жеке және заңды тұлғалардың ақша төлемi ... ... ... ... ... алу ... жеке және заңды тұлғалардың вексельдерi мен
өзге де борышкерлiк мiндеттемелерiн есепке алу (дисконт);
8) банктiк заем ... ... ... ... ... ұстаушы
ретiнде клиенттердiң шоттарын жүргiзу құқығы бар брокерге және ... ... ... ... ... ... ... еншiлес ұйымдарына төлемдiлiк, ... ... ... ... ... ... ... V053870
9) шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру;
10) банкноттарды, монеталар мен құндылықтарды инкассациялау;
11) төлем құжаттарын (вексельдердi қоспағанда) инкассоға қабылдау;
12) аккредитив ашу (ұсыну) мен оны ... және ол ... ... ... ақшалай нысанда орындау көзделетiн банк кепiлдiктерiн беруi;
V085231
14) банктердiң үшiншi тұлғалар үшiн ақшалай нысанда ... ... ... және өзге де ... беру [14, ... ... банк операциялары Ұлттық Банк белгiлеген тәртiпте
электрондық тәсiлмен жүзеге асырылуы мүмкiн.
Банктердің осы операцияларын топтастыра ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
- депозиттік операциялар;
- экономиканы және халықты несиелендіру /активті операциялар/;
- қолма- қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру мен ... ... ... өзге де ... қаржылық қызметтер.
Банк өз қызметін банк операцияларын жүргізудің жалпы ... ... мен ішкі ... ... ғана ... алады.
Ережелерде мына төмендегі деректер мен процедуралар болуға тиіс:
• қабылданатын ... мен ... ... ... ... ... депозиттер мен несиелер бойынша сыйақы ставкасының шектiк мөлшерi;
... мен ... ... ... ... шарттары;
• банк қабылдайтын қамтамасыз етуге қойылатын талаптар;
• банк операцияларын жүргiзу ставкалары мен тарифтерi;
• банк пен оның ... ... мен ... ... ислам банкiнiң және оның клиентiнiң құқықтары мен мiндеттерi, ... банк ... ... ... және солармен байланысты
тәуекелдер;
• банк ... ... банк ... ... ... ... қажет деп есептейтiн басқа шарттар, талаптар мен
шектеулер.
Банкiнiң iшкi ... банк ... ... ... қызметi мен өкiлеттiгiн;
• iшкi аудит қызметiнiң, несие ... мен ... да ... ... қызметiнiң құрылымын, мiндеттерiн, қызметi мен өкiлеттiгiн;
• құрылымдық бөлiмшелер басшыларының құқықтары мен мiндеттерiн;
• банкiнiң атынан және оның ... ... ... ... ... мен банк қызметкерлерiнiң өкiлеттiгiн белгiлеуге тиiс.
ҚР «Банктер және банк ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында банктік қызметті ұйымдастыру мынадай үш кезеңнен тұрады:
1. Банк ашуға рұқсат алу;
2. Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өту;
3. Банк ... ... ... ... ... ... ... және жеке тұлға ашуға құқылы.
Бірінші кезеңде, банк ашушы банк ашуға рұқсат алу өтінішін ... оған қоса ... ... ... рұқсат алу үшін беретін өтініші;
• құрылтайшылық шарт (түп нұсқа);
• банктің ... (түп ... банк ... ... және банк ... ... ... хаттама;
• құрылтайшылар туралы мәліметтер;
• құрылтайшылардың соңғы екі есептілік жылдағы бухгалтерлік балансы (заңды
тұлғалар үшін);
• құрылтайшылардың ... ... ... ... ... егер бір ... одан да көп құрылтайшылары ҚР- ның резиденті болмаса,
ондай жағдайда сол ... ... ... ... ... жазбаша келісім қажет;
• егер банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйым банк
ретінде қайта ... ... оның ... ... ... ... мерзімге жасалған бухгалтерлік балансы, ұйымның қаржылық ... ... ... банктің жетекшілік қызметіне тағайындалатын тұлғалар туралы мәліметтер;
• жаңадан құрылатын банктің толық ұйымдастырылу құрылымы (банктің өкілетті
органымен бекітілуі ... ... ... банктің ішкі аудит қызметі туралы ережесі( банктің
өкілетті органымен бекітілуі тиіс);
• жаңадан құрылатын ... ... ... туралы ережесі (банктің
өкілетті органымен бекітілуі тиіс);
• жаңадан құрылатын банктің бизнес- ... оның ... болу ... ... ... ... мен ... қаржылық болашағы (есеп
айырысу балансы), бастапқы қаржылық үш ... ... ... және зиян
туралы есебі, маркетинг жоспары (банк клиенттерін қалыптастыру), еңбек
ресурстарын қалыптастыру жоспары;
... ... ... ... ... ... туралы
құрылтайшылардың есебі;
• нотариалды түрде куәландырылған, құрылтайшылардың ... ... ... ... растайтын құжаты;
• басқа банктің жарғылық капиталына қатысуы ... ... ... ... үшін ... алуға берілген өтініш үш ай әрі
кеткенде алты ай мерзім ішінде өкілетті органда ... ... ... құрылатын банк Қаржылық қадағалау агенттігі
рұқсат берген күннен бастап, бір ай ішінде ҚР Әділет министрлігінде ... ... ... Оған, Қаржылық қадағалау агенттігінің банк
ашуға берген рұқсатын және оның келісімімен ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін ... ... ... ... Ұлттық Банк немесе уәкiлеттi орган
лицензия берген кезде Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... ... нақтылауға құқылы
[6, 75б].
      Лицензия берiлгенi үшiн алым алынады, оның ... мен ... ... ... ... белгiленедi. Лицензия алу
үшін мемлекеттік тіркеуден ... ... ... бір ... ... ... ... өтiнiштi;
• барлық ұйымдастырушылық-техникалық iс-шараларды орындағаны туралы, оның
iшiнде уәкiлеттi органның және ... ... ... ... ... ... ... үй-жайдың, жабдықтың және
бухгалтерлiк ... және бас ... ... ... ... ... етудiң дайындығы туралы, ... Банк ... сай ... ... банк ... бар
екенi жөнiнде куәландыратын құжаттарды табыс етуге және тиiстi
бiлiктiлiгi бар ... ... ... нотариат куәландырған көшiрмесiн және өтiнiш берушiнiң ... ... ... ... ... ... куәлiктiң көшiрмесiн;
• салық төлеушi куәлiгiнiң және статистикалық карточканың көшiрмесiн;
• жекелеген қызмет ... ... ... ... ... ... ... құжатты;
• банктiң директорлар кеңесi бекiткен iшкi аудит қызметi туралы ереженi;
• банктiң директорлар кеңесi ... ... ... ... ... штат кестесiн (қызметкерлердiң тегiн, атын және бар болса әкесiнiң атын
көрсете отырып);
• банктiң бағдарламалық техникалық құралдарының ... ... ... ... ... бюро ... ... талаптарына
сәйкес келуiн растайтын құжаттарды;
• ең төмен мөлшерi уәкiлеттi органның немесе Ұлттық Банктiң нормативтiк
құқықтық актiлерiнде ... ... ... төленгенiн растайтын
құжаттардың көшiрмелерiн табыс етуге тиiс.
      Жұмыс iстеп тұрған банк қосымша банк ... ... ... үшiн ... қосымша банк операцияларын жүргiзуге лицензия алу үшiн
өтiнiш берген айдың алдындағы қатарынан үш ай ... ... ... ... ... ... тәуекелдердi басқару
және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуы бөлiгiнде уәкiлеттi ... ... ... ... ... ... банк ... түрлерiн жүргiзудiң жалпы шарттары туралы ереженi табыс етуге ... ... ... ... беру жөнiндегi өтiнiштi
уәкiлеттi орган немесе Ұлттық Банк ... ... ... ... ... құжаттар табыс етiлген күннен бастап отыз жұмыс
күнi iшiнде қарауға тиiс.
Ұлттық және (немесе) шетелдiк ... банк ... ... ... ... берiледi. Банк ... ... ... ... ... берiлмеуге тиiс. Банк
операцияларының барлық түрлерi оны ... ... ... тiкелей
көрсетiлген жағдайда ғана ... ... ... Банк ... лицензия беру жөнiндегi шешiмдi уәкiлеттi органның немесе Ұлттық
Банктiң ресми басылымдарында жариялайды. Банк ... ... ... ... ... ... көшiрмесi банк
клиенттерi көруiне оңтайлы жерге орналастырылуы ... ... ... Ұлттық Банктiң нормативтiк құқықтық
актiлерiнде банктер мен жекелеген қызмет ... ... ... банк ... ... түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдарға қосымша талаптар белгiленуi мүмкiн.
Банктер банк ... ... ... ... ... жағдайда мына операцияларды жүзеге асыруға құқылы:
      1) тазартылған қымбат бағалы ... ... ... ... ... ... ... құйма күйiнде, тазартылған қымбат бағалы
металдардан жасалған ... ... алу, ... қабылдау, есепке алу,
сақтау және сату;
      2) құрамында бағалы металдар мен асыл тастар бар зергерлiк ... алу, ... ... ... алу, ... және сату;
     3) вексельдермен жасалатын операциялар: вексельдердi инкассоға
қабылдау, төлемшiлердiң ... ... ... ... ... ... тәртiбiмен домицилденген вексельдердi, вексельдер
акцептiн төлеу;
      4) лизинг қызметiн жүзеге асыру;
      5) ... ... ... (акцияларды қоспағанда) шығару;
      6) факторингтiк операциялар: ... ... ... ... төлемсiз тәуекел етiп қабылдай отырып, төлем жүргiзудi талап
ету құқығын алу;
      7) форфейтингтiк операциялар (форфетингтеу): тауарларды ... ... ... қарыз мiндеттемесiн сатушыға айналым түспейтiн
жолмен вексель сатып алу арқылы төлеу;
      8) сенiмгерлiк ... ... ... және ... ақшаларды, ипотекалық қарыздар және ... ... ... ... талап ету құқықтарын басқару;
      9) сейфтiк операциялар: сейфтiк жәшiктердi, шкафтарды және бөлмелердi
жалға берудi қоса ... ... ... шығарылған бағалы
қағаздарды, клиенттердiң құжаттары мен құндылықтарын сақтау ... ... ... ... қойылатын жалпы талаптар:
      1. Банкiлер банк қызметiн операцияларды ... ... ... ... мен iшкi ережелер болған жағдайда ғана жүзеге асыруға
құқылы.
      2. Банк ... ... ... ... ... ережелерiн
банк директорларының кеңесi бекiтуге және оларда мынадай мәлiметтер мен
рәсiмдер болуға тиiс: қабылданатын ... мен ... ... ... мен ... ... мен несиелер бойынша сыйақы
ставкасының шектiк мөлшерi; депозиттер мен ... ... ... төлеудiң
шарттары; банк қабылдайтын қамтамасыз етуге қойылатын ... ... ... ... мен тарифтерi; банк пен оның клиентiнiң
құқықтары мен мiндеттерi, олардың ... банк ... банк ... ... ... ... ... қажет деп
есептейтiн басқа шарттар, талаптар мен шектеулер.
Банк операцияларын жүргiзудiң жалпы ... ашық ... ... және ол коммерциялық немесе банк құпиясының мәнi бола алмайды. Бұл
қалып заңға сәйкес банк құпиясына не ... ... ... сәйкес
коммерциялық құпия санатына жатқызылған нақты банк операциясын жүргiзу
шарттарына қолданылмайды. Банкiлер ... ... ... етуi ... ... ... жалпы шарттар туралы ережесiн беруге
мiндеттi. ... ... банк ... ... ... тәуекелдер туралы ақпарат беруден бас тартуға құқығы жоқ [11, 82б].
Сонымен қатар, ҚР- ғы екінші деңгейдегі банктер өз ... ... ... ... ... ... ... банктерін аша алады.
Банктің филиалы- филиал туралы ... ... ... ... ... жүсеге асыруға құқылы және өзінің дербес
бухггалтерлік балансы бар, заңды тұлға болып табылмайтын банктік мекеме.
Заңға сәйкес, банктер ... ... ашу үшін ... ... ... алуға тиіс. Ол үшін мынадай құжаттарды
тапсырады:
- филиал ашуға рұқсат алу өтініші;
- банк операцияларының тізімі ... банк ... ... ереже;
- бірінші жетекші және бас бухгалтер қызметіне кандидаттар туралы
мәліметтер.
Банктің өкілдігі-банктік ... ... ... ... тапсырмасымен және оның атынан әрекет ететін ... ... тыс ... ... ... ... ... банктің құрылымдық
бөлімшесі. Банк өкілдігі де Қаржылық қадағалау ... ... ... ... елу ... ... бас ... және өзінің дербес бухгалтерлік балансы бар заңды тұлға.
Есеп айырысу-кассалық бөлімі (жинақ кассасы)- ҚР ... ... ... ... ... ... немесе өкілеттік
мәртебесі жоқ, заңды тұлға емес, ҚР Қаржылық ... ... ... құрылатын банктің аумақтық бөлімшесі [22, 176б].
Банктік қызметтің келесідей ерекшеліктерін атап ... ... банк ... ғана ... ... ... қаражаттарды да пайдаланады,
демек, банктің кәсіпкерлік қызметінің тәуекелі банктің салымшыларына да
қатысты болады;
2. банктік операцияларды іске асыру ... ... ... ... ... бір ... ... табылады. Айталық, заңды тұлғаларға есеп
айырысу шоттарын ашу ... оның ақша ... ... мемлекет
тарапынан бекітілген заңды тұлғалардың ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ережеден туындайды;
3. банктік қызмет құқықтық реттеудің ерекше режиміне ие болады. Банктік
қызметті реттейтін ... үшін ... ... ... әрекеті мен жүріс- тұрысын неғұрлым қатал және нақты
реттеу ... ... ... нарығында басқа да кәсіби қызмет түрлерін
жүзеге асыра алады. Оларға мыналар жатады:
- боркерлік-мемлекеттің ... ... ... Республикасының және
рейтингтiк агенттiктердiң бiрiнiң ең төменгi талап етiлетiн рейтингiн
алған елдердiң ... ... ... не ... уәкiлеттi органның
шешiмi бойынша мемлекеттiк бағалы қағаздармен, базалық активтерiнiң
тiзбесi мен оны ... алу ... ... ... белгiлейтiн туынды
бағалы қағаздармен және туынды қаржы құралдарымен;
- ... және өзге де ... ... ... және ... агенттiктердiң бiрiнiң ең төменгi талап
етiлетiн рейтингiн ... ... ... қағаздарымен не онсыз уәкiлеттi
органның шешiмi бойынша мемлекеттiк бағалы қағаздармен, сондай-ақ базалық
активтерiнiң тiзбесi мен оны ... алу ... ... орган
белгiлейтiн туынды бағалы қағаздармен және туынды қаржы құралдарымен, ... ... ... ... өзге де ... ... ... клирингтік.
Кастодиандық қызмет. Республикада зейнетақы ... ... ... ... құрылғаны белгілі. Осыған орай
банк қызметінің жаңа түріне-кастодиандық қызмет ... ... Бұл әдіс ... қорларындағы ақша құралдарының қозғалысын
бақылауға ерекше әдіс болып табылады. Банк- ... оған ... ... мен ақша ... тіркеуді және әр түрлі жағдайлардан
сақтауды жүзеге асырады. Бұл үшін банк ... ... ... ... сауда-қаржы банкі кастодиандық қызмет көрсеткені үшін бағалы
қағаздардың номиналды құнының 0,15%- ы ... ақы ... Бұл ... ... ... ... ... қызметті өзге де қаржылық институттармен жүргізе
алады ... ... ... ... ... кастодиандық қызметке лицензия алған 12 ... 7- і ... ... банк ... ... маңызды перспективті бағыты- банк
операцияларында әлемдік Интернет ... ... ... ... банк
қызметінде компьютерлік технологияны қолданатын банктер көбеюде. Мысалы,
Халық Банкі өз қызметтерін ... ... ... ... ... айырысу қызметін Интернетті және ... ... ... ... Интернетті банк жұмысымен
ұштастырудағы жарқын мысал- TexaKaBank.
Инкассация. Банктердің өз клиенттеріне ... ... ... ... кәсіпорын, ұйымдардың және ... ... қол ақша мен ... ... ... ... несие
мекемелеріне жеткізуді жүзеге асырады. Сондай-ақ аталған ... ... ... жол ... ақша ... ... жеткізілуі
мен қабылдауын, олардың есеп айырысу шотына түсуін қарастырады [12, ... ... ... ... ... ... ортақ
болғанымен Ислам банкінің қызметтерінің ерекшеліктері бар. Ислам банкiнiң
процент түрiнде сыйақы алуға, ... ... ... ... ол
бойынша табысқа кепiлдiк беруге, темекi, iшiмдiк өнiмдерiн, қару-жарақ пен
оқ-дәрi шығарумен және (немесе) сатумен, ... ... ... ... ... қаржыландыру принциптерi жөнiндегi кеңес
қаржыландыруға (кредиттеуге) тыйым салған кәсiпкерлiк қызметтiң өзге ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi кеңес ислам банкiнiң
қызметiне ислам ... ... ... өзге де ... ... құқылы. Ислам банкi қызметiнiң, операцияларының және
мәмiлелерiнiң ... ... ... ... ... үшiн ислам банкiнде
мiндеттi түрде исламдық қаржыландыру принциптерi жөнiндегi кеңес құрылады.
Исламдық қаржыландыру принциптерi ... ... ... ... ... ... ... акционерлерiнiң жалпы жиналысы тағайындайтын
тәуелсiз орган болып табылады [4, 146б].
Ислам ... ... ... ... ... ... Ислам банкiнiң iшкi кредиттiк ... ... ... исламдық
қаржыландыру принциптерi жөнiндегi кеңестiң оң қорытындысы болған кезде
ислам банкiнiң ... ... ... тиiс. ... ... ... жеке және ... тұлғалардан талап етуге дейiнгi ... ... жеке және ... ... банк ... ашу ... жеке және ... тұлғалардың инвестициялық депозиттерiн қабылдау;
V095687
      3) банктiк заем операциялары: ислам ... ... ... ... және сыйақы алмай ақшалай нысанда кредиттер
беруi;
4) кәсiпкерлiк қызметтi мынадай түрде қаржыландыру: коммерциялық
кредиттi бере ... ... ... ... сауда қызметiн қаржыландыру;
заңды тұлғалардың жарғылық ... ... ... және ... ... ... өндiрiстiк және сауда қызметiн қаржыландыру;
      5) лизинг (жалдау) талаптары бойынша инвестициялық ... 6) ... ... банк ... ... ... ... ислам банкiнiң банк операцияларына жатады.
Ислам банкi, егер жарғыда осындай көзделсе, мына операцияларды:
      1) факторингтiк операцияларды: ... ... ... ... ... ... ... көрсетулердi) сатып алушыдан төлемдi
талап ету құқықтарын сатып алуды;
      2) ... ... ... ... ... ... сатып алушының борыштық мiндеттемесiн
сатушыға айналымсыз вексельдi сатып алу жолымен ... ... ... және банк қызметі туралы» Заңының ... ... ... ... осы Заңның 30-бабында көзделген банк
операцияларын және өзге де ... ... ... ... асыруға
құқылы [14, 15б].
Жаңа бағдарлама енгізе отырып, банк өз ... ... жаңа ... ... ... ... Республикадағы банк
қызметі нарығының әрі қарай ... мен ... орай ... ... ... ... операциялар, андеррайтинг сияқты дәстүрлі емес
операцияларды, ипотекалық несие беру операциясын ... ... ... ҚАЗАҚСТАНДА БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ
2.1 Қазақстан банк жүйесінің даму деңгейі және оның ... ... ... ... арнаған биылғы “Жаңа онжылдық-
жаңа экономикалық өрлеу- Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері” атты ... ... ... ... мен орнықтылығын қамтамасыз етудегі
жаңа міндеттер ... ... ... ... ... ... банк секторының сыртқы міндеттемелері үлесінің ... ... ... ... ... етуін және
банктердің экономикаға оның дағдарыстан кейінгі қалпына келуі мен ... ... ... тиіс ... де атап ... болатын [1, 2б].
Банк жүйесі кез келген қоғамның өмір сүруіне зор ықпал етеді, ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Ол еркін ақша қаражатын шоғырландырумен қатар оны ... ... ... ... ... ... ақша ... салалар арасында аймақаралық
қайта бөлінудің алғышарты, ... ақ ... ... ... ... және ... ... маңызды элементі болып табылады. ... елде ... ... банктер әр түрлі ұйымдардың тарамдалған жиынтығы
ғана емес, бұл белгілі бір ... ... ... білдіреді. Банк
жүйесінде жүргізілген әр түрлі банктік қызметтің ұйымдастырылу ... ... ... ... банк ... ... ... негізін құру процесінде айқындалады. Қазақстан Республикасында
осындай ... ... ... жүйенің қалыптасуы, сонымен қатар оның
нормативтік құқықтық негіздерінің ... ... ... ... ... және ... реформаның жемісті нәтижесіне жатады.
Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін ... бері банк ... ... ... ... ... ... банк
жүйесінің құрылуы 1990 жылдың желтоқсанында ҚазКСР-ның Жоғары Кеңесі
қабылдаған ... және банк ... ... ... ... ... ... банктік жүйенің қалыптасуы мен дамуы
төмендегідей үш банктік реформаға тікелей байланысты;
1) 1987-1988 жж. банктік ... 1995 ж. ... ... ... жж. ... ... 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі реформалар.
1987-1988 жж. банктік ... ... ... жүйеснің
қайта құру тұсындағы дамуы, КСРО-да соңғы рет ... ... жж.) ... ... ... ... ... КСРО-ның
Мемлекеттік банкті және Құрылыс ... ... ... ... ... КСРО Агроөнеркәсіптік банкі және КСРО Тұрғын үй-
әлеуметтік банкі құрылды. Сол сияқты, кезінде ... ... ... ... ... ... негізінде- КСРО Жинақ банкі, Сыртқы сауда
банкі негізінде- КСРО Сыртқы ... банк ... Сол ... ... банк ... мен ... кассалық және несиелік
есеп айырысу қызметін ... ... ... ... Орталық
банкісіне айналды.
1990 жылғы «Банктер және банк ... ... ... ... екі ... банк жүйесі құрылды. Осыдан бастап Қазақстан банк
жүйесінің жаңа даму сатысына көшті.
1990 жыл желтоқсан айында ... ... ... ... ... ... алғашқы заң Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік банк
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі болып қайта құрылып, облыстық
басқармаларымен және ... ... ... ... ... ... коммерциялық Тұранбанк банкі, Агропромбанк-
Қазақстан Республикасының акционерлік- ... ... ... ... акционерлік- коммерциялық банкі, Республикалық
Сбербанк- Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... құрады. 1993 жылы бұл банктер акционерлік
банктер болып, ал Жинақбанкі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық, аралас, кооперативтік,
жекеменшік банктер пайда бола бастады. Осы жылы ... ... ... да ... ... құрылды. Кейіннен банктер саны күрт
өсті. 1993 жылғы шілдеде ҚР Банктер ассоциациясы құрылды. Сөйтіп, 1988 ... ... ... ... ... банк ... ... сатысы болды.
1992 жылдан 1993 жылдың соңына дейінгі кезең ақша реформасы мен
банк жүйесін ... ... ... ... ... ... Орталық
банк функцияларын атқаруға біртіндеп көшуі, коммерциялық ... ... ... ... оның ... ... ... Ұлттық валютаны енгізу банктердің пайда ... ... ... нақ сол ... ... банк ... ... экстенсивті-
интенсивті (сандық және сапалық) дамуы бастау алды. Ұлттық ... ... ... ... ... ... мен ... сақтау
жөнінде белсенді шаралар қабылдауды ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс тәжірибесінің
жоқтығына байланысты тұрақты ұлттық валюта идеясы 1994 жылдың орта ... қиял ... ... Сол ... ... ... алу жолымен бюджет
зәрулігін қаржыландыру практикасы еріксіз сақталды. Ұлттық банк пен Үкімет
алдында тұрған міндеттердің қайшылығы, ... ... ... ... ... банктердің меншікті капиталының өтімділігін
арттыру ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптар қатайтылды. Жарғылық қорды ... ... ... ... қойылып, коммерциялық банктердің Ұлттық банкте
депозитке қойылған қаржысын қайта алуды көздейтін резервтеудің жаңа тәртібі
алынды және ... ... ... ... үшін ақы төлеу
енгізілді. Анағұрлым тиімді болып ... ... ... ... ... жөнінде банктерге рұқсат ... Ақы ... ... 25%- ына сай етіп белгіленді.
1995 жылғы банктік реформа. Бұл банктік реформа ... ... ... ... ... банктік жүйені реформалау» бағдарламасына
сәйкес жүзеге асырылды. 1995 ... 1 ... ... саны 237- ... ... 25-інің бас валюта лицензиясы болды және ... ... ... ... ең ірі ... қатарына жатты. Жалпы
санаттағы банктер ішінде 8 банктің ғана жарғылық қоры 5 млн. ... ... ... болды [9, 29б].
1995 жылы Қазақстандағы банк заңнамасының негізі ... екі ... Олар 1995 ... 30 ... қабылданған «ҚР Ұлттық банкі
туралы» № 2155 Заң және 1995 ... 31 ... ... ... және банк ... ... № 2444 Заң. Алғашқы
заңда Қазақстан Ұлттық банкінің елдің Орталық банкі және банк ... ... ... ... қызметінің құқықтық ... ... ... мен ... ... ... заңда да банк мәртебесі, банк жүйесі, банк операциялары
ұғымдары, ... ... ... ... ... құру, тарату, банк
қызметін жүзеге асыру және реттеу тәртібі, ... ... ... мен ... ... ... ... қабылданғаннан кейін республиканың банк ... ... ... ... болып табылған банк жүйесінің сандық
тұрғыдан сығымдалуы басталды. Банктердің сығымдалуына ... ... ... ... талаптарын қатайту және банктер арасындағы
бәсекені күшейту арқылы қол жеткізілді. Барлық ... ... ... ... және әлемдік стандарттарға жақындайтын банктер тобын (10-
15 банк) құру ... ... ... ... ... банк ... классикалық ақша-кредит құралдарын пайдаланды:
- қайта қаржыландыру кредиттерінің көлемін реттеу;
- қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің деңгейін реттеу;
- міндетті резервтер тетігін ... ... ... қағаздармен операциялар жүргізу;
- Ұлттық банктің валюта нарығындағы интервенциялары.
1993- 1995 жылдардағы кезең ішінде банк ... ... кему ... ... 1995 жылдың соңында Ұлттық банктің банк
операцияларын жүргізуге ... ... бар 130 ... ... ... ... бар) тіркелді. Олардың саны 1995 ... 1 ... ... 1994 ... 1 ... ... үштің біріне
кеміді. Республикада өнеркәсіп орындарының қаржылық жағдайларының нашарлауы
банк қызметінің көрсеткіштерінен көрініс тапты (қайтарылмаған кредиттердің
өсуі), ... ... ... ... ... тиімсіз филиалдарын жабуға мәжбүр
болды. Олардың жарғылық капиталының ... 20 мың ... әрі ... ... 6,8 млрд ... құрады. Мұның өзі 1995 ... ... 1,4 есе ... ... ... ... 62 банк тарату процесін бастан кешкенімен, іс
жүзінде 6-ақ банк жабылды. Кей ... бұл ... тура 2 ... ... проблемалар Ресейде де орын алды, мұнда 1995 жылы 315 банк
жабылуға тиіс ... ... ... 6 банк ... Қазіргі кезде
банктерді тарату тетігі анағұрлым пысықталған және соншалық ұзақ уақытқа
созылмайды. Сонымен 1998 жылғы 1 ... 77 банк ... ... ... ... Ұлттық банк банк секторында жүріп
жатқан өзгерістерге тиісті бағыт беру үшін қүш-жігер жұмсады. ... ... ... кейбір процестер бей-берекет жүрмейтін болды,
бұған оң қабақ танытылды. Заңнамаға ... ... ... бойынша
консервация тәртібі енгізілуі мүмкін болды. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... уақыт жұмыс
істеп, ол банкротқа ұшырады да, 2004 жылы оның ... ... ... ... ол да өз ... ... тайқып кете алмай, нашар
кредит саясаты мен менеджменттің ... 2005 жылы сот ... деп ... ... таратылды.
1995 жылдан бастап Ұлттық банк ... ... ... ... ... бір мүмкіндігін көрсетті. Аса ірі Әлембанк аз
уақыт Ұлттық банктің уақытша әкімгершілігінде болды. ... банк ... қосу ... ... ... 1996 жылы Тұран және Әлем сияқты
ірі банктер, 1997 жылы ... мен ... ... [7,
65б].
Банк нарығындағы ахуалды өзгертудің ... бір ... ... ... ... жіберу, қаржы жағдайы мүшкіл қазақстандық
банктерді олардың сатып алуына жағдай болып табылады.
Банк ... ... ... ету үшін ... сақтандыру қоры құрылды. Екінші деңгейдегі барлық ... оған мүше ... ... ... ... ... ... сәйкес
банктердің бухгалтерлік есеп (БЕХС) және қаржылық ... ... ... көшуі банк реформасының басты міндеттерінің,
оның нәтижелерінің бірі ... ... ... банктердің бухгалтерлік есептің
халықаралық стандарттарына көшуі жөніндегі Орта ... ... 1995 жылы ... ... Республикасының банктерінде және
өзге де кредит мекемелеріндегі бухгалтерлік есеп пен есептілік саласындағы
бірыңғай әдістемелік саясатты қамтамасыз ... банк ... ... реформалау аяқталды деуге болады.
Бағдарлама жұмыс істеген мерзім ... ... ... және екінші
деңгейдегі банктердің жаңа есеп жоспарлары толық енгізілді. ... ... ... мен төлем балансы статистикасы және ұлттық есептер үшін
маңызды мәні бар жаңа ақпарат ... ... ... ... ... ... Бұлар ақша-кредит саясатын, нормативтік
ережелердің орындалуын талдау, ... және оған ... ... даярлау және қайта даярлаумен қатар жүргізіледі.
Мұнымен қатар халықаралық стандарттар бойынша ... ... жаңа ... негізделген банк қызметінің ішкі және
сыртқы аудитін жүргізу тәртібі туралы нормативтік база ... жылы ҚР ... ... «Екінші деңгейдегі банктердің халықаралық
стандарттарға көшу мәселелері туралы» қаулы қабылданып, оған сәйкес екінші
деңгейдегі 30 банк ... ... ... және ... халықаралық
стандарттарға 2000 жылдың соңында жетуге тиіс болатын. Қалған 17 банк ... ... ... ... ірі банктерге сіңіп кетпек.
Аталған қаулы банк реформасы барысында толығымен орындалды.
Банк реформасын жүргізу ... ... ... - ҚР ... ішкі және сыртқы тұрақтылығын әрі қарай ... ... ... ... кеңейту үшін екінші дейгейдегі
банктердің жүйесін нығайту.
Көздеген мақсатқа жетуде Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... әдістері мен құралдарын жетілдіру;
- елдің қаржы нарығына Ұлттық банктің араласуы ... ... қол ... ... ... ... ... реттеуді дамыту және алтын валюта резервін басқару;
- банктік ... ... және банк ... ... ... ... бухгалтерлік есепті және банк жүйесін реформалауды аяқтау;
- Ұлттық банктің басқа елдердің орталық банктерімен және басқа да қаржылық
институттарымен ... ... ... ұйымдарына қатысуы;
- Ұлттық банктің құрылымын жетілдіріп, кадр және ... ... ... ... банк ... ... төлем жүйесін дамыту;
- елдің банк жүйесінің қызмет етуінің және ... ... ... ... [18, ... ... кезге дейінгі реформалар. Қазіргі кезде
Қазақстан Республикасының банк жүйесі макроэкономикалық тұрақтандыруға ... ... қол ... ... рөл ... ... құрылуы өзіне тән біртұтастық және ... ... ... Осы ... және ... мәні мен сипаты банк жүйесінің тиісінше дамуына ... ... ... заң ... ... ерекше құқықтық
мәртебесі бар Қазақстанның Даму Банкін қоспағанда, өзге ... ... ... ... ... ... Даму ... Қазақстан
Республикасының Даму Банкі туралы заңының 1-бабына ... ... оның ... ... ... басқару компаниясы. Даму Банкі- ұлттық
даму институты. Даму банкі өзінің ерекше құқықтық мәртебесіне орай ... ... банк ... көрініс тапқан. Шет елдер қатысушы банк-
орналастырған акцияларының үштен ... ... ... Республикасының резиденттері еместердің;
ә) орналастырылған акцияларының немесе жарғылық ... ... ... бірінен астамы Қазақстан Республикасының резиденттері
еместердің не соларға ұқсас ... ... ... ... иелігінде, меншігінде немесе басқаруында ... ... ... ... тұлғаларының;
б) Қазақстан Республикасының резиденттері еместердің не мемлекетаралық банк
заңды тұлғалардың қаражаттарына билік етушілер (сенім білдірілген адамдар)
болып ... ... ... резиденттерінің иелігінде,
меншігінде немесе басқаруында болатын екінші деңгейдегі банк.
Мемлекетаралық банк- халықаралық шарт (келісім) негізінде ... ... ... құрылтайшылары Қазақстан Республикасының Үкіметі
(немесе ол ... ... ... орган) мен сол шартқа қол қойған
мемлекеттердің үкіметтері болып табылатын банк [19, 168б].
Несиелік жүйенің ... ... ... ... тікелей қызмет
көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді ... ... ... ... мекемелер торабынан ... ... ... және жеке ... ... ... коммерциялық банктер
деген жалпы атпен біріктіріледі.
Бүгінгі нарықтық қатынастарға негізделген экономикалық жүйедегі
Қазақстан Республикасының ... ... банк ... ел ... ... ... дамуда. Осы банк жүйесінің банктік заңнамаға және
өзге де нормативтік ... ... сай ... ... ... ... Ұлттық Банкі, Қазақстанның Даму Банкі ... ... өз ... ... уәкілетті мемлекеттік
органдарға, заңды және жеке тұлғаларға қаржылық-несиелік, инвестициялық
және есеп ... ... ... ... жалпы ұлттық өнімді құруға өз
үлестерін қосады.
Сонымен бірге олар ақша қаражаттарын, оның ... ... ... ... аудару, республикалық және жергілікті бюджет
қаражаттарын қарыз алушыға немесе берушіге ... ... бос ... депозитке алу және осыған орай тиісті бюджетке ... ... ... ... тапсырма бойынша аудару, банктік несиелеу
барысында қоғамның қаржылық инфрақұрылымының шешуші ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарда макроэкономикалық өсу
көрсеткіштерінің ... ... ... мемлекеттің экономикалық
тұрақтандыру саясатының жүргізушісі ретінде көрініс табады. Сондықтан банк
жүйесінде болып жатқан ... ... әсер ... ... ... ... мемлекеттердің барлығында несиелік жүйені реттеу-
басты мәселенің бірі. Несиелік жүйенің ... ... ... ... қызмет көрсететін және коммерциялық негізінде кең көлемді қаржылық
қызмет жасайтын ... ... ... ... ... жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша банк секторы 38 ... ... ... Олардың толық тізімі қосымша ... Жыл ... ... ... ... ... ... 187,9
млрд. теңгеге немесе 1,6%-ға көбейді, ... ... және ... ... 83,0 млрд. теңгеге ... ... ... резервтер
(провизиялар) 51,7 млрд. теңгеге немесе 1,3% төмендеді.
2010 жылғы ақпан ... ЕДБ ... 76,6 ... теңгеге немесе
0,7%-ға көбейді, банктік займдар және «кері РЕПО» ... 2,0 ... ... ... (провизиялар) 36,7 млрд. теңгеге ... ... ... басым бөлігі 5- 6 ... ... ... ... ірі ... де, ... банктер де нарықтық бәсекелестік
жағдайында өз орнын тауып, қызмет ... ... ... ... 2010 жылғы құрылымын 1-кестеден көруге болады [27, 13б].
Кесте 1
Банк секторының құрылымы*
| |2009 |2010 ... ... ... ... оның ... |38 |38 |
|- ... ... мемлекеттің 100% |1 |1 ... бар ... | | ... ... банктердің филиалдарының |374 |354 ... | | ... ... ... қосымша |1 925 |1 862 ... саны | | ... ... ... ... |17 |18 ... саны | | ... Республикасындағы резидент емес |32 |31 ... ... саны | | ... ... ... |36 |36 ... ... ұжымдық кепілдік | | ... ... ... ... | | ... саны | | ... ... жүзеге асыруға |11 |11 ... бар ... саны | | ... ... Банковский сектор РК. // Банки Казахстана. 2010г №1,13стр.
Банк жүйесінің дамуының соңғы жылдардағы қорытындысына ... ... ... ... ... бар елдегі принциптер бойынша
құрылған банк жүйесінің қалыптасқанын байқаймыз. ... ... ... банк ... өз ауқымындағы мемлекеттік банктік менеджмент
мән-жайларымен ғана ... ... ... ... ... және
ұйымдастыруға қабілеттілігімен ерекшеленеді. Ол айтарлықтай қуатты ... ... ... мен ... ... ... күрделі
процестерінде маңызды рөл атқарып келеді. Қазір елімізде банк жүйесінің
дамуында сапалы өзгерістер ... та ... ... ... ... ашық та ... қызмет көрсетуге ұмтылуда. Бизнес үлгілер, жаңа
банктік технологиялар, несиелеудің әрбір түрлері енгізілді. Осыған лайықты
Ұлттық банк жүйесінің ... да кең ... оның ... қаржысы әрбір
адамға, әрбір кәсіпорынға, әрбір аймаққа жеткілікті болуы тиіс. Дегенмен,
осы тұрғыдан қарағанда еліміздегі банк ... әлде де ... ... ... ... Банктердің капиталы да өсті, материалдық ... ... ... ... мен ... ... ... шебер мамандар даярланып жатыр. Қосымша Ә-дан қарауға болады.
Бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіру ... ... іске ... үшін ... ... ... «Қазақстан
Республикасы Ұлттық банк жүйесінің бәсекеге қабілетін дамыту ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің қарқынды дамуына
тосқауыл болып тұрған мәселе-банк заңдарының бүгінгі талапқа банк жүйесімен
мемлекеттік басқару құралы ... сай ... ... ... ... ... қаржы жүйесі мемлекеттің монетарлық және экономикалық
саясатын іске ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің ең үлкен және тез дамып отырған ... ... ... ... жыл ... екінші деңгейдегі банктер активтерінің
күрт өсуі салдарынан және банктердің ресурстық базасының жалғасып ... ... ... ... операцияларының абсолютті сияқты
салыстырмалы түрде де көлемнің ұлғаюы ... ... ... банк секторының
несиелік және рыноктық тәуекелге, өтімділікті ... ... әлі де ... ... [23, ... таңда еліміздің банк саласына қаржы дағдарысының ... тиіп ... ... ... агенттігі елбасының тікелей тапсырысымен
2007 жылы сырттан қарыз алуды шектеді. Яғни, елбасы шектеуінің арқасында
біздің ... банк ... ... аман ... ... банк ... жеке ... болғанымен, банк саласының ... ... ... әкеп ... ... қазіргі таңда еліміздің банк
саласында мемлекеттік қадағалаудың болғаны абзал, сонымен қатар ... ... ... бір ... мемлекеттік әсер ету
тетігінің өз деңгейінде болуы. Мұндай ... ... ... ... ... соншалықты билікті өз қолына алуы керек. Мемлекет тиесілі
заңнамалық актілерді қабылдау арқылы ғана ... ... бір ... ете ... ... ... бұл ... барлық мәселелерді қамтитын
Қаржы кодексін қабылдаса жөн болар еді. Бұдан басқа мемлекеттің ықпал ... жоқ, ... ... ... ... банктердің барлығы
дерлік жеке меншік негізде ... етіп ... Бұл ... айта ... жайт,
мемлекет банктердің қаржылық дағдарысын қатты сезініп отыр. Екіншіден,
Қазақстан банктерінің осы күнге ... ... ... қарызы тағы бар, яки
банктердің үстіміздегі ... ... ... 12 ... теңгені құрайды. Сол
секілді келесі жылы да банктер шетелге мерзімі келген қарызды қайтаруы тиіс
болады. Осыны ... ... ... банктердің мүлдем құлдырап кетпеуі
үшін банктік қадағалау жүргізіп, арнайы шаралар қолданып ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
банктеріне қатты әсерін тигізді. Қазіргі таңда Альянс Банктің негізгі
акционері ... ... ... ... ... ... әл- ауқат қорына 76% акциясын сатуға келісім жасады. ... ... ... әл- ... ... АҚ «БТА ... та әрбір жай
акцияны 8401 теңгеге 29915425 акция пакетін сатуға келісті. Нәтижесінде АҚ
«БТА Банк» 251319485425 теңгеге ... ... ... Ал ... ... ... ... дағдарысқа қарсы бағдарлама шеңберінде экономика
саласындағы жобаларды қаржыландыру үшін 1 миллиард доллардан алғашқы транш
бөлініп отыр. Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... өз ... көп мөлшерде үстеме қосып таратса, қазіргі ... ... ... ... жұмысынан айырылып, банктерден алған
ипотекасы мен несиелерін қайтара алмай отырған азаматтардың төлем мерзімін
бір-екі ... ... ... ... ... ... берілетін
шаралар Үкімет тарапынан екінші деңгейдегі банктерге тиісті ... ... ... ... ... ... банктерге арнайы
қорлар құру және банктердің акцияларын сатып ... ... - ... әсер ету. Өйткені қазіргі Қазақстандағы банктердің барлығының
шетелде өкілеттігі бар, олар ... ... ... ... аударып жіберсе, бірден қиындықтар туындары айдан анық. Жалпы,
сарапшылардың берген ... ... және ... ... ... ... 2009 жыл ... экономикасы үшін де, отандық банктер үшін де
өткен жылға қарағанда ерәуір қиын жыл ... Оны тек ... ... ... ғана ... алмақ, сондықтан да ... ... ... мемлекеттік қадағалау болу керек [29, 9б].
Қазіргі жағдайда банк жүйесіндегі туындаған мәселелерге ... ... ... ... дағдарысқа» тоқталайық. Қазіргі
дүниежүзілік қаржы саласындағы жағдай, осыдан 70 жыл бұрын Батыс ... ... дәл ... ... еске ... Ол ... де барлық мәселе
Америкадағы жылжымайтын мүлік акциясына байланысты болған еді. Ал, бұл бір
мемлекетте ғана емес, сол ... ... ... ... ... ... де экономикасында әсерін тигізді. Кейіннен бұл ... ... ... ... ... ... Дағдарыстын орын алуының басты себебі -
бұл мемлекетаралық ... ... ... ... ... бұл - ... арасындағы өзара сауда-саттықта қолданылатын
валютаның көлемі (эмиссия) мемлекетаралық ... ... ... ... мен ... ... бірдей қажет
еткенімен, олардың ақшаларға қол жеткізімділігі ... Осы ... не үшін әсер ... ... болсақ:
Біріншіден, банктеріміз Америкадағы «ипотекалық дағдарыс» әсерін
болжамдай алмады. Жағдайдың тұрақты ... ... ... ... ... ... ... алып, оларды өз клиенттеріне ұзақ ... ... ... ... ... үй ... алыпсатарлық бағаның
қалыптасқанын ескермеді және басқа салаларға ... ... жоқ. ... ... мол ... өз ... ... үшін жұмсамай, оларды
еліміздегі және шетелдердегі ғимараттар мен өндірістік нысандар ... ... ... ... Сондықтан да еліміздің банк
жүйесіндегі айтарлықтай қауіптердің бір мезгілде жинала бастағаны ... ала ... ... ескеріп, Ұлттық банк пен ... және ... ... мен ... ... ... екі жыл бұрын шетелден алынатын
қарыздардын көлемін банктердің қорларына сәйкестендіру үшін шек ... ... ... шұғыл қайтаруға қажет болған ... ... кез ... ... дайын резервтік қорларының
қаражаттарын үш ... ... және ... ... ... ... енгізілуіне шектеулер қойып, шұғыл шаралар қолдануға мәжбүр
болды. Бұл ... ... ... ... ішкі ... ... деп
кінәлағаны да белгілі. Алайда дәл осы ... мен ... ... соңғы болған жағдайлардан көп қиналмай шығуға ... ... ... ... ... әлемдегі қаржы дағдарысының болғандығы емес,
біздің қаржылық жүйенің осы жағдайдан қалай ... ... ... пен ... оның ... шетелдіктердің де сенім
деңгейі елдің қаржы жүйесі тиімділігінің негізгі критерийіне айналуға ... ... ... жоқ. ... ... ... банктерден депозиттерін кері ала
бастайды, банктер несие беруді және қаржыларын инвестициялауды ... ... ... бізде байқалып отырған жоқ. Мысалы, біздегі қаржы
саласының тұрақтанғандығын сезген жекеленген ... ... ... ... несие беруді өндіретін компанияларды тікелей
қаржыландыруға ... ... ... ... өз филиалдарын ашуға
құштарлық білдіріп отыр. Сондықтан да Елбасы биылғы Жолдауында Қазақстанның
қаржы жүйесінің, оның ... банк ... ... ... ... тұрақтылығын арттыру басты міндет ретінде айқындады.
Осыған орай, Ұлттық банк ... ... аса ... ... ... асыру тұр:
- экономикада қаржылық делдалдықтын ... ... ... ... банк ... қол жетімді болуын қамтамасыз ету;
- ұлттық тауар өндірушілерге, ... ... ... субъектілерге
қаржылай қолду көрсету;
- экономиканы құрылымдық жағынан қайта құруға ықпал ... ... ... жоғары технологиялы өндірістерді несиелеу көлемін ұлғайту;
- ауылда ипотекалық несие көлемін кеңейту;
- мемлекет инфляцияға қарсы саясатты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және олардың өтімділігін басқару
механизмдерін жетілдіру;
- банктердің өз жұмысын жүргізу ... ... ... ... ... ... ... және шағын банктердің қызметін дамытуға ықпал жасау
[30, 133б].
Дегенмен, Банк жүйесі ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикасы бар елдердегі ... ... банк ... ... байқаймыз. Ол айтарлықтай
қуатты қаржы институтына айналып, қоғам мен ... ... ... ... ... рөл ... ... Банктердің капиталы да
өсті, материалдық базасы да құрылып, ... ... ... ... ... ... ... мамандар даярланды. Мысалы,
екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... толығымен қарастырылған.
Кесте 2
Банктердің экономика саласына берген кредиттері, млн.тенге. 01.04.2010ж*
|Салалар ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... | ... |7 600 585 |5 452 807 |2 147 778 ... ... | | | ... ... | ... ... ... |10 429 ... ... ... ... |14 435 ... |1 484 487 |1 473 256 |11 232 ... ... |221 417 |6 060 ... |50 642 |50 606 |35 ... |1 772 041 ... |162 008 ... ... |3 051 400 |1 107 821 |1 943 579 ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені-
2010ж № 3(наурыз)
Жетістіктерді ... тиек ете ... ... және ... ... ... ... банктер қызметін жетілдірудегі
өзекті проблемаларды, жалпы, банк жүйесін дамытудың ... ... ... керек деп ойлаймын [25, 22б].
    Банк секторын дамытудың негiзгi бағыттарының бiрi ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардан және
микрокредиттiк ұйымдардан ... ... ... үш ... ... табылады.
      Бiрiншi деңгей- банк секторын одан әрi дамыту, бұл ... ... ... ... басқару және тәуекелдердi басқару
жүйесiн енгiзу, сондай-ақ ағымдағы қадағалау, оның iшiнде банк ... ... ... ... ... мен стандарттарына сәйкес
топтастырылған қадағалау әдiстерiн одан әрi ... ... ... ... ... ... жағынан тұрақты шетелдiк банктер үшiн банк ... ... ... ... ... қоса қызметi банк қызметтерiнiң белгiлi тiзбесiн жүргiзудi
көздейтiн мамандандырылған банктер құрылатын болады. Атап ... ... ... ... үй ... ... жүйесi, мамандандырылған
ипотекалық банктер шеңберiнде келешегi бар.
      Екiншi деңгей- қаржы ... ... ... сияқты
түрлерi дамытылатын болады, бұл орайда ... ... ... ... ... ... және орта ... бола алады.
      Үшiншi деңгей- ... ... ғана ... ұйымдардың
қызметiмен тiкелей байланысты кредит беру жүйелерi. Микрокредиттiк ұйымдар
кредит ... өз ... ... және ... кәсiпкерлерге арналған
бағдарламаға қатысушылар жарналары есебiнен жүзеге асыратын болады [17,
15б].
Қазақстан Республикасының 2020 ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің одан әрі ... ... ... ... ... ... былай болуы тиіс деп
есептейді: қандай да болмасын қарыз алу ... ... ... ... ... ... ... қатаң пруденциалды
стандарттарға және ашықтық талаптарына негізделуі тиіс, халықаралық капитал
нарықтарына қолжетімділік банк ... және ... ... заңды
тұлғаларының сыртқы борышының деңгейін жауапты басқаруды ... ету, ... ... ... өсуі орнықты, ашық және ... ... тиіс ... ... ... ... ... қалпына
келтіру кезеңінде қаржы жүйесін мемлекеттік қолдау сақталады, алайда, бірте-
бірте жеке бастамаға орын бере отырып, тікелей мемлекеттің ... ... [2, ... ҚР Ұлттық банкінің екінші ... ... ... ... ... ... рөлі
Қазақстан Ұлттық банкі (ҚҰБ) еліміздің эмиссиялық және резервтік
орталығы ретінде ... ... және ... саясатының басты
бағыттырын анықтайды. Оның қызметінің басты ... ... табу ... яғни
мемлекеттің ақша-несие саясатын ... және ... банк ... ету. Іс ... ... ... банкінде барлық кассалық
резервтердің шоғырлануы және олардың шаруашылық айналымына түсуі Қазақстан
Ұлттық банкі мекемелерінің ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп ... ... ... жүргізе отырып, қажет жағдайларда ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің ақша-кредит саясатының
негізгі бағыттары Ұлттық банктің негізгі тұжырымдамалық ... ... жыл ... үш ... ... ... жылда жүргізілетін шаралар жан-жақты
көрсетіле отырып жасалады. Онда негізгі макроэкономикалық ... бар. ... ... болжамды Ұлттық банк елдің әлеуметтік-
экономикалық даму динамикасын, ... ... ... және ... ... ... жасалған талдау негізінде әзірлейді.
Ұлттық ақша-кредит саясаты банктің орташа жылдық ... ... ... ... ... арналған шаралары сыйақының
қысқа мерзімді ставкаларының нарықтық ставкаларды реттеу рөлін көтеру
жөніндегі ... ... ... ... банктердің Ұлттық
банктегі қысқы мерзімді ноталары мен ... ... ... ... ... ... банктердің артық өтімділігін реттеудің
негізгі құралдары болып қала береді [24, 22б].
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ұстанады. Ұлттық
банк теңгенің ауытқу бағамының бағдарларын ... ... ... ... ішкі валюта нарығына қатысуын ... ... ... ... ... ... мақсаттары үшін жүргізілетін
болады. Өйткені Ұлттық банк ... қор үшін ... ... ... шетел валютасын сатумен қатар ішкі нарықтан шетел валютасын
сатып та алады.
2008 ... ... ... ... ішкі ... ... теріс
девальвациялық күтулердің едәуір өсуі байқалды. Бұл ... ... ... Банкі айырбастау бағамының тұрақтылығын қамтамасыз
ету және ... емес ... бір АҚШ ... үшін 120 ... ±2% шегінде
сақтау жөнінде айтарлықтай күш салды. 2008 жылғы қазаннан бастап 2009 ... ... ... өзінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
теңгенің ... ... ... ... ... 9 ... АҚШ
долларынан астам қаржы жұмсады. Алтын- валюта резервтерінің көлемі осы
кезеңде 10,4%-ға төмендеді.
Алайда, 2009 ... ... ... ... қалыптасқан ахуал,
оның ішінде Қазақстан Республикасының сауда-әріптес елдері валюталарының
девальвациясы және қазақстандық экспорттың негізі болып ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылғы
көрсеткіштерінің тұрақтылығын қамтамасыз етпеді және ... ... ... соқты.
Ақша-кредит саясатын жүргізу кезіндегі тәсілдердің міндетті түрде
өзгеруі жағдайында Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... және инфляциялық таргеттеуге көшу саясатын
жалғастырудан валюталық дәлізді белгілеуге қарай ... ... ... тәжірибеге жасалған талдау бағамды жаңа ... ... ... ... ... бір ... девальвациялау
қалыптасқан жағдайдағы жалғыз дұрыс шешім болып табылатынын көрсетті. ... ... ... ... ... 2009 жылғы ақпанда
теңгенің айырбастау бағамының бір АҚШ доллары үшін 150 ... ... жаңа ... ... Бұл ... девальвациялық күтулерді
төмендетіп қана қоймай, отандық өндірушілердің бәсекеге ... ... ... және ... ... сақтауды қамтамасыз
етті.
Осы шаралардың, сондай-ақ қазақстандық экспорттың ... ... ... ... ... нәтижесінде ішкі валюта
нарығындағы ахуал тұрақтанып, 2009 жылдың ... ... ... ... байқалды. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... алды. 2009 жылдың аяғында ол 23,2 млрд. АҚШ
долл. құрады, бұл 2008 ... ... 16,8% ... ең ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкіне
ақша-кредит саясатының ... ... ... халықтың ұлттық валютаға
деген сенімін қалпына ... ... ... ... айқындауға
мүмкіндік берді. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ол үшін банктерге
қысқа мерзімді теңге өтімділігін беру ... ... ... Осы ... ... ... қаржыландыру заемдары берілді, осы операциялар
бойынша ... ... ету ... ... құралдардың тізбесі
түзетілді. Ресми қайта қаржыландыру ставкасы  10,5%-дан бұрын-соңды
болмаған ең ... ... ... ... ... 2009 жылғы
наурызда банктерге қойылатын ең төменгі резервтік ... ... ... ... ... 1,5%-ға дейін және өзге міндеттемелер
бойынша 3%-дан 2,5% ... ... ... ... ... ... ... өтімділігіне қолдау көрсету үшін 2009 жылғы қарашада
осы банктердің барлық міндеттемелері ... 0% ... ... ... ... [26, ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің, ... ... ... және ... ... ... нарығын және
қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2009-2010 жылдарға
арналған бірлескен ... ... ... банк ... тарапынан көрсетілген қолдау банктік өтімділікпен байланысты
ахуалды ... ... ... етті. Нәтижесінде 2009 жылдың 2-тоқсанынан
бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... икемділігін арттыру үшін  жағдайлар ... 2010 ... 5 ... ... ... ... дәлізі
кеңейтіледі: 150 доллар/теңге (+)10% немесе 15 теңге, (-)15% немесе 22,5
теңге. Теңге ... ... ... ... әлемдік қаржы  және
тауар нарықтарындағы жағдайға және төлем балансының жай-күйіне  байланысты
болады.
Қазақстан ... ... ... ... саясаты нарық
ставкаларын қысқа ... ... ақша ... ... ... Банкі ставкаларының дәлізі шеңберінде ұстап ... ... ... ... ... құбылмалылығын
төмендетуді және ақша нарығының ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Дәліздің ең жоғарғы
шекарасы болып табылатын ресми қайта қаржыландыру ставкасы ақша ... және ... ... ескере отырып айқындалатын ... ... ... Банкінде орналастырылған банктердің 
депозиттері ... ... ақша ... ... ... ставкалар
дәлізінің төменгі шекарасы  ретінде  айқындалады. Бұл ретте ол болуы мүмкін
ең ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкіндегі депозиттерде  бос ресурстарды жинақтауға  ... ... етіп ... ... алып ... мақсатында Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі қысқа мерзімді ноталар эмиссиясын жалғастырады. Оларды шығару
сондай-ақ, мемлекеттік бағалы ... ... ... ... 1
жылға дейінгі мерзімдегі қаржы құралдары бойынша қисық ... ... ... тарапынан күтілетін шамалы  инфляциялық
қысым кезінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қаржы тұрақтылығын 
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... оған байланысты тәуекелдердің, оның ішінде валюталық
тәуекелдерің мониторингі жалғасады. Бұл ... ... ... ... Ұлттық Банкі қорландыру базасын 
қалыптастыру кезінде  банктерді  ішкі ... ... әрі ... ... ... Осы ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2010 ... ... ... беру  қоры» АҚ-ын 11 млрд. теңгеге
капиталдандыруды  ұлғайтады.
Сондай-ақ банктердің ресурстық базасын тұрақтандыру үшін Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... емес қаржы
ұйымдарының уақытша бос ақша қаражатын отандық банктердің  ... ... ... ... ... 12 шілдеден бастап Ұлттық банктің екінші деңгейдегі
банктердің ең төменгі талаптарды орындауына ... ... ... ... қаржы нарығы дамуының сандық көрсеткіштерінің одан әрі өсуін
белгілі бір дәрежеде тежеп, ... ... ... ... ... ... отырып, қаржы нарығының сапалық жағынан дамуына
ықпал етті. Алайда, қолданылып жатқан шараларға қарамастан, қазіргі ... ... ... резидент еместер алдындағы міндеттемелері
көлемінің едәуір жоғарғы қарқынмен өсуі ... ... жылы да ... ... алу қарақыны төмендемейді деп болжам жасауға болады, өйткені,
резидент ... ... ... ... бара-барлық
коэффициенттерінің ендірілуіне қарамастан ... ... ... қаражатты шетелдік нарықтардан белсенді түрде тартты. Бұдан басқа
ағымдағы жылдың аяғына дейін кейбір отандық ... ... ... заем
алуға жүгінеді деген болжам бар. Алайда, сырттан қарыз алу ... ... ... тәуекелдерді жабуға қажетті меншікті
капиталының бара- бар өсуі ... одан әрі ... деп ... ... банк Қазақстан Республикасы Үкіметінің бағдарламалық
құжаттарын іске асыруға қатысады, онда экономикадағы ... ... ... тұтастай алғанда экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге
бағытталған бірқатар іс-шаралар көзделген.
2009 ... ... ... ... ... ... мерзімді ноталарына сұраныс өсті. Алайда Ұлттық Банк ... ... ... ... жоқ. Бұл ... Банктің
қысқа мерзімді мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қайта бағыттау
бойынша бастамасымен байланысты. Осыған қарамастан, ... ... ... ... қолдаған жоқ, осыған байланысты Қаржы
министрлігінің орта жəне ұзақ ... ... ... ... ... 2009 жылғы сəуір-маусымда қысқа мерзімді ноталар 2009
жылғы 1-тоқсанмен салыстырғанда 350 ... ... ... ... ... бұл ... ... қағаздардың осы түрлеріне нарыққа
қатысушылардың жалпы сұранысының ... ... ... 28 күн ... ... Орналастырылатын ноталар бойынша орташа алынған
кірістілік 2009 жылғы 1-тоқсандағы 6,06%-дан 2009 ... ... ... төмендеді. 1-диаграммадан қарауға болады.
Диаграмма 1
Қысқа мерзімді ноталарды орналастыру көлемі және олар бойынша ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
ноталардың көлемі 145,0 млрд. теңгені құрады, бұл 2009 ... ... ... 24,2% -ға аз жəне 2008 ... ... аяғындағы
көлемнен 55,1% аз болды, яғни диаграмма түрінде көрсетсек:
Диаграмма 2
Айналыстағы қысқа мерзімді ... ... ... еңбек нарығындағы жағдай тұрақтанды, бұл
жұмыссыздық деңгейінің бірте-бірте төмендеуімен қатар ... ... ... ... ... сақталды. Жекелеген шикізат ... ... ... ... өсуі ... өндірушілердің өндірістік
өнімдерінің қымбаттауына ықпал етті. Осыған ... 2009 ... ... Қазақстанда тұтыну нарығындағы жағдай тұрақты болып ... ... ... инфляция 1,9% деңгейде (2008 жылғы 2-тоқсанда ... ... 2009 ... қорытындылары бойынша жылдық инфляция 2008
жылғы желтоқсанда 9,5%-ға төмендеп, ... ... ... төмен
инфляция аясы Ұлттық ... ... ... ... жəне ... қаржы секторын тұрақтандырды ... ... ... ... ... ... берді.
Атап айтқанда, Ұлттық Банк кері РЕПО операцияларын жүргізу ... ... ... ... ... беруді жалғастырды. ... ... ... ... операциялары бойынша ... ... ... ... қайта қаржыландыру ставкасы 9,5%-дан
8,5%-ға дейін төмендеді. 2009 ... ... ... ... ... ... 2009 ... жылдық инфляцияның болжамын 11,0%-
дан 8,0-8,5%-ға дейін қайта ... жəне ... ... ... ... іске асуы ... инфляция аясын күшейтуге əкелуі мүмкін
тəуекелдер сақталатындығын атап өткен жөн. Олардың ішінде негізгі əріптес
сауда ... ... ... ... ... мен
қызметтердің əлемдік жəне ... ... ... ақылы қызмет
көрсетулерге (газбен, сумен ... ... ... ... атап ... ... 2009 ... 2-тоқсанға инфляция болжамын
бағалау 2009 жылғы 1-тоқсанда инфляцияның нақты ... ... осы ... арналған болжамға ... ... ... ... ... ... ... инфляция 7,5-7,7% болжам кезінде 6,2% деңгейінде
қалыптасты. 2009 жылы ... ... ... ... ... қалды.
2009 жылы ақпанда жүргізілген теңгенің құнсыздануынан кейін ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен қызметтердің жекелен нарығында дүрбелеңнің
пайда болуымен ... ... ... ... ... ... ... төмен қарқыны, тұтыну сұранысының шектеулігіне байланысты инфляция
қарқыны жоғары ... жоқ. 2009 ... ... ... ... ... инфляция деңгейі 2009 жылғы ақпандағы ... жоқ, бұл ... ... ... шамалы инфляциялық
əсерді көрсетеді. Осы ... ... Банк 2009 ... ... ... ... ... дейін, ал 2009 жылғы тамызда жылдық инфляция
болжамын 8,0-8,5%-ға дейін ... ... ... және ... экономикаға тікелей араласуынан инфляцияның жоғарлауы байқалмады,
керісінше қаржы нарығында оң өзгерістер болды. Оны ... ... ... ... және қаржы көрсеткіштері*
| |2008 |2009 |2010 ... % | | | |
|- жыл ... % |9,5 |6,2 |6,0-8,0 ... ... ... ... % |10,5 |7,0 |8,0 ... базасы, млрд. теңге |1525 |2451 |2728 ... % |4,2 |60,7 |11,3 ... ... млрд. теңге |6267 |7386 |8524 ... % |35,4 |17,9 |15,4 ... банк ... |5409 |6473 |7459 ... млрд. теңге | | | ... % |39,0 |19,7 |15,2 ... ... ... |7460 |7644 |8296 ... теңге | | | ... % |2,8 |2,5 |8,4 ... ... деңгейі, % |39,0 |46,2 |46,5 ... ... ... ... 2010 года и о ... на ... // Банки Казахстана №2.-2010. 3б.
Елдің макроэкономикалық тұрақтылығы, қаржы секторының жедел әрі
сапалы ... ... ... ... экономикалық жағдайдың жақсаруы
Ұлттық банктің жаңа ... ... ... ... ... ... Бұл ... ақша-несие саясатын нақты жүргізуге, осы арқылы коммерциялық
банктердің қызметтері мен ... ... және ақша ... ... ... ... ... саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі  2008- 2009 ... ... ... ... арттыру және ақша нарығының жағдайына қабылданатын шаралардың
әсерін одан әрі күшейту жөніндегі ... ... ... ... ... ақша нарығындағы ахуалға және инфляцияның
деңгейіне байланысты өз операциялары бойынша ... ... ... ставкасын қоса алғанда, реттеп отырады. Қаржы нарығындағы
сыйақы ставкаларын реттеудің, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... банктердің Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкіндегі депозиттері және қысқа мерзімді ноталарды
шығару болып ... ... ... Ұлттық Банкі  депозиттерді
тарту көлемін шектемейді, алайда олар бойынша ставкаларды айқындайды. Қысқа
мерзімді ноталарды шығару ... ... ... ... ... ... және ... нарығының басқа құралдарын дамыту
мақсатында жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... ол ... саясаты құралдарының негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерге, атап
айтқанда ... ... ... ... ... ... өтімділік
проблемасының өткірлігін төмендету үшін  Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі банктердің  ... ... тиіс ... кеңейту
арқылы  ең төменгі резервтік талаптарды есептеу ... одан ... ... ... ниет етіп отыр. Өтімділікті   шектеу бойынша
көзделген шараларға қарамастан,  ақша ұсынысы ... ... ... ... ... ... ... Инфляцияны ұстау жөніндегі
шаралар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен ... ... ... ... ... талап етеді [32, 5б].
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2010 жылғы сәуірде жүргізген
«Кредит нарығының жағдайы және параметрлерінің ... ... ... 2010 ... ... банк ... өтімділік деңгейінің
қалпына келтірілгеніне және кредит ... ... ... ... ... ... экономикалық салалық және жеке
тәуекелдерінің сақталуына байланысты айтарлықтай қатаң ... ... ... ... ... отыр Сондай-ақ корпоративтік
сектор және сондай-ақ жеке ... ... ... ... кейбір өсуі байқалды. Корпоративтік сектор заем ... ... ... және бұрын алынған кредиттерді қайта құрылымдау
үшін ... ... ... ... ... сегментінде банктер
ипотекалық заемдарға қарағанда, тұтынушылық кредиттеуге ... ... ... жүргізіліп отырған кезеңде қаржылық емес ұйымдар ... ... ... ... ... ... неғұрлым айқын
болып отыр (3-диаграмма). Сұраныстың ... ... ... 2009 жылғы 4-тоқсандағы 30%-дан 2010 жылғы 1-тоқсанда 48%-ға дейін
өсті. Сұраныстың өзгермегенін респонденттердің 52% атап ... Осы ... ... корпоративтік сектор өтімділігінің жеткілікті деңгейін
ұстап тұру қажеттілігімен және ... ... ... ... ... ... ... қайта құрылымдау қажеттілігімен туындады.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... және ... субъектілерін айтарлықтай нарықтық үлесі бар ірі банктер арқылы
қолдау жөніндегі дағдарысқа қарсы ... ... ... ... және орта ... тарапынан байқалып отыр. Бұл ретте
дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... өнімдермен салыстырғанда неғұрлым тартымды
ретінде қарастырады, бұл ... ... ... ... ... ... етеді.
Диаграмма 3
*Дерек көзі: Қазақстан Республикасы ... ... ... 2010ж. №1,115б
Кредиттеу ниетінің өсуін белгілеген банктердің санының ұлғаюының
тұрақты үрдісін болған кезде, сонымен бірге бұрынғы қатаң ... ... ... ... респонденттердің 85% кредит саясатын бұрынғы
деңгейде қалдырды, банктердің 12%-ы кредит саясатын шамалы ... ... ... 2-тоқсанда банктер кредиттік ресурстарға сұраныстың
шамалы өсу үрдісін ... ... ... ... 52% ... ... ... өсуін күтеді, ал 48% ол өзгеріссіз ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің статистикалық
бюллетеньі, 2010ж. №1,115б
Банктер ... ... ... ... ... ... күтеді – бұрынғы кредиттік саясатты респонденттердің ... Бұл ... ... ... ... баға ... айтарлықтай
өзгерістерін болжамайды: стандартты кредиттер бойынша ... ... ... 82% ... атап өтті және ... 81%
кредиттеудің тәуекелді түрлері бойынша маржаны өсіруді жоспарлайды.
Кредиттеудің бөлшек нарығы сондай-ақ ... ... ... ... сипатталып отыр. 2010 жылғы 1-тоқсанда ипотекаға
сұраныстың ұлғаюын мәлімдеген респонденттердің үлесі 24% құрады, бұл ... ... ... ... (17%). ... ... ... растаған респонденттердің үлесі 62% құрады. Тұтынушылық кредитке
сұраныстың ұлғаюын атап өткен респонденттер үлесінің айтарлық өсуі ...... ... ... талдау жасалып отырған кезеңдегі 48%-ға
дейін (5 және ... ... ... ... ... жылжымайтын
мүлік нарығын дамытудағы шиеленіс факторлары және кейбір айқын еместік,
сондай-ақ халықтың борышқа қызмет ... ... ... ... ... ... ... ресурстарға сұраныстың өзгеруі (ипотека)*
*Дерек көзі: Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ... 2010ж. ... ... ... ... Ұлттық банкінің статистикалық
бюллетеньі, 2010ж. №1,117б
Тұтынушылық кредиттеу ... ... ... ... және орташа банктер көрсетіп отыр. Осы ... ... ... айналымдылығымен қамтамасыз етілетін тұтынушылық кредиттеу нарығын
зор ынтамен кредиттейді. Тұтынушылық кредиттеудің ... ... ... үшін ... ... ... ... бойынша және шектеулі
кредиттерге тиесілі. Осы ақшаның мақсаты пәтер жөндеуге, тұрмыстық ... және ... ... ... ... Ірі ... бөлшек
кредиттеу нарығына қатысуы шамалы ... ... ... ... сондай-ақ оң кредиттік тарихы бар бұрынғы заемшылар шеңберінде
жүзеге асырылады. ... ... 3 айда ... ... 2009 жылғы 4-
тоқсанда ... ... ... ... (5, ... кредиттеу бойынша сұраныстың өсуін неғұрлым оңтайлы бағалау
(респонденттердің 68% жуығы ипотека ... ... 33% ... өсуді болжайды).
2010 жылғы 1-тоқсанда кредиттік саясат бойынша респонденттердің 10%
жуығы ... ... ... ... және ... 80% ... ... қалдыруды жөн көрді (7 және 8-диаграмма).
Диаграмма 7
*Дерек көзі: ... ... ... ... ... 2010ж. ... ... көзі: Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... 2010ж. ... ... ... ... өзгеріссіз қалады – орташа
алғанда банктердің 83% кредиттеудің бағаға жатпайтын негізгі талаптарының
(кредиттік лимиттер, ... өтеу ... ... ... және
комиссиялар) сақталуын және респонденттердің 90% баға талаптарының
(кредиттеудің стандартты және ... ... ... маржа) сақталуын
атап өтті. Осы ... ... ... ... және берілген
заемдардың қайтару деңгейіне банктердің теңгерімді тәсілінен ... ... ... 10% ... ... жылдың келесі тоқсанында
кредит саясатының кейбір жұмсаруын күтеді.
Заемшылардың қаржылық ... ... ... ... төмендеуде – банктердің 20% жуығы заемшылардың заемдар мерзімінің
өту және ұзартылу деңгейінің өсуінен, сондай-ақ ... ету ... әрі ... ... ... одан әрі ... бастан
кешіретінін күтеді. Ал өткен тоқсанда осы ... 30% ... ... ... көзі: Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... 40%) ... ... ... ... тұрақтанды деп
санайды, респонденттердің 36% жылжымайтын мүлік бағаларының шамалы
қалыпты өсуін күтеді (9-диаграмма). Банктердің пікірі бойынша ... ... ... ... келеді, бағалардың төмендеуі бойынша дүрбелең
көңіл-күй іс жүзінде жоқ. Бағалардың жаңғыруының бірнеше себебі бар: ... ... ҰӘҚ ... ... ... қолдау көрсетті, елдегі
макроэкономикалық ахуалдың ... және ... ... жобаланып
отырған оң үрдістер маңызды рөл ... ... ... ... ... ... ... кеткенін атап өтіледі, халықтың
пәтерді қайта сату ... ... алуы ... ... ... Республикасының экономикасындағы жоғары тәуекелдердің
сақталуы және нақты сектор тарапынан кредиттік ресурстарға ... ... ... ... несие портфелі сапасының төмен болуы
кредиттік белсенділіктің ... әсер ... ... ... ... және банктерден тартылатын ... ... ... ... Банкі шығаратын қысқа мерзімді  ноталары
бойынша мерзімдерінің ұлғаюына қарамастан банктер ... ... ... құралдарындағы өтімділіктің едәуір көлемін жинақтады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... және ... ... ... арасындағы тепе-теңдікті 
қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... саясат үнемі өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура
жағдайында  отандық  ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның нақты бағамының біршама ауытқуларына жол
бермеу мақсатында  жүргізіледі.
2.3 ҚР банктік қызметті ... ... ... банк жүйелеріндегі қызметтер 1995 жылдың 30 наурызында
Президенттің заңдық күші бар «Ұлттық банк туралы» жарлығы мен 1995 ... ... ... және ... ... туралы» заңы негізінде реттеледі.
Аталмыш құжаттар қабылданып, іске кіріскеннен ... ... ... жаңа даму ... ... ... Осы ... бүгінгі таңда
еліміздің банктері даму деңгейі тұрғысынан дамыған мемлекеттер банктерінің
деңгейіне жете қабыл жұмыс істеп жатыр ... ... ... емес. Банк
жүйесінің мұндай дәрежеге жетуі жолында еліміз барлық жағдайды жасай білді.
Ең бірінші қадамы–кез келген қатынастардың ... ... база ... ... ... ... ... мемлекеттік заңнамасына және
халықаралық банкілік комитеттерінің ұсыныстарына негізделеді. ... ... ... және ... қызмет туралы» заңының 4-
ші бабына сәйкес, Банктік қызмет Қазақстан Республикасының Конституциясымен
және заңнамамен, ҚР ... ... ... ... ... банк ... реттейтін заңнамаға: 1995 жылдың 31 ... ... ... ... және банктік қызмет
туралы» және 30 наурызда «ҚР-дың Ұлттық ... ... ... «Валюталық
реттеу туралы», «Лицензиялау туралы» заңдар және т.б. актілер кіреді. Ал
халықаралық ұсыныстарға ... ... ... ... жатқызуға
болады. Көптеген дамыған елдер Базель комитеті жасаған құжаттарына сәйкес
қадағалауды жүргізеді. ... ... ... Базель-2 келісімі
қолданылады. Оның негізгі 25 принципі бар. Оның негізгі 3 тіреуіші бар:
• банк ... ... ... ... ... ... ... таңда CAMEL жүйесі енгізілді. Ол банк қадағалаудың негізгі
критерий атауларының бірінші әріптерінен құрылған.
С - capital adeguacy– капиталдың жеткіліктігі. ... ... ... ету үшін ... ... яғни ... ... көлемі
бағаланады;
A - asset guality– активтердің сапасы, мұнда «активтердің қайтарымдылық»
дәрежесі және проблемалы несиелердің қаржылық әсері анықталады;
M - ... ... ... Банк ... ... ... тәртібі мен заңды және нормативтік актілер талаптардың орындалуына
бақылау әдістерін ескере отырып, банкілік басқару әдістері ... - ... ... ... ... банкілік қызметтерді кеңейту
перспективалары үшін оның табысының жеткіліктігі тұрғысынан ... ... - ... ... ... ... және ... міндеттерін
орындау үшін өтімді активтердің жеткіліктілігі, яғни өтімділік ... ... ... мемлекеттік реттеу мемлекеттік билік органдарының
тарапынан банктік жүйенің ұйымдастырылу негіздерін, оның құрылымын, ... ... ... заң актілерінің қабылдануымен және Ұлттық
банктің мемлекет ... ... ... ... және қадағалау
жөніндегі банктік реттеуді іске асырумен түсіндіріледі.
Банктік қызметті мемлекеттік ... ... ... негізгі екі түрін: нормативтік және жеке құқықтық ... ... ... ... мәселелері бойынша құқықтық
құралдарды қолдану арқылы нормативтік реттеуді ... ... ... ... шығаруды білдіреді.
Осылайша, банктік қызметті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... міндеттер шешіледі
деуге болады:
• заңда банктік операциялар мен мәмілелерді, оларды орындау ... ... ... және банктік жүйені анықтау арқылы
банктік қызметтің нормативтік анықтамасы бекітіледі;
• реттеу органдарының құрамы мен өкілеттігі белгіленеді;
... ... және ... негізгі принциптері,
презумпциялары, құқықтары мен міндеттері және ... ... ... ... режимдік талаптарын, кепілдіктерін, оны іске асырудың
тәртібін, банктік қызметті мемлекеттік реттеу органдарының араласу ... ... ... ... ... белгіленеді;
• банктік қызметтің жекелеген субьектілерінің мәртебесі бекітіледі;
• банктік қызметті мемлекеттік реттеуді іске асыру тәртібі бекітіледі.
Банктік ... ... ... әрі ... болуына
байланысты олар кейбір жағдайларда құқықтық реттеуден тыс қалып қояды. ... ... ... ... ... қызметті реттеу міндетін
монополиялы түрде іске ... және оған ... ... ... ... ... ... отыруда маңызды. Алайда, әлеуметтік
жағынан аса маңызды банктік құқықтық қатынастарда негізгі қатысушылардың
бірі болып табылатын, ... ... ... ... іске ... банк ретінде Ұлттық банктің өзі үшін құқықты қолдану ... және өз ... ... оны ... ... ... ... қызметті басқару органдарының мәртебесін және өкілеттігін
анықтау банктік қызметті мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Осы
құралдарды қолдану арқылы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... монополиясы бекітіледі, міндеттері ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің құқықтық ... ... ... банк ... заңымен және басқа да заң актілерімен
анықталады [21, 32б].
Банктік құқық саласына басқару органдарының ерекше ұйымдастырушылық-
құқықтық ... ... ... ... ... секілді құқықтық
құралды қолдану тән. Қазақстан Республикасының «Ұлттық банк туралы» заңына
сәйкес бекітілген Ұлттық банктің құқықтық мәртебесі ... ... ... ... ... сай ... және осындай жағдайда Ұлттық банктің
ұйымдастырушылық- құқықтық нысанына байланысты ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің құқықтық жағдайы және
құқықтық табиғатын екі жақты деп айтса ... ... банк бір ... қызмет саласындағы арнайы өкілеті бар мемлекеттік ... ... ... ... табыс табу және өзінің шығыстарын қаржыландыру үшін
шаруашылық қызметті іске асыратын заңды тұлға болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... банк ... ... ... ... ұйымдардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық
банк ... ... үшін ... ... ... ... бекітуі мүмкін. Сондай-ақ Ұлттық банк валюталық операцияларды
іске асыратын банктер үшін ашық валюталық позицияның лимитін бекітеді.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... әдістерін және олардың нақты мәнін бекітеді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі тарапынан ... ... ... ... ... де ... қызметті реттеудің құқықтық
құралдарына жатады.
Қазақстан Республикасының банк заңнамасында банктердің ... ... ету, ... ... ... ... ҚР ... жүйесінің тұрақтылығын сақтау үшін Ұлттық банк
пен ҚНА банк ... ... ... ... деп атап өтіледі.
ҚР Ұлттық банкі мен ҚНА банк қызметін реттеуді мына ... ... ... ... ... және банктер сақтауға міндетті өзге де
нормалар мен лимиттерді, соның ішінде ... ... ... және ... ... ... ... (резервті) белгілеу;
• банктер орындауға міндетті нормативтік- құқықтық құжаттарды ... банк ... ... ... ... ... жағдайын сауықтыру жөнінде ұсыныстар беру;
• банктерге шектелген ықпал ету шараларын ... ... ... ... тұлғаларға санкциялар салу [15, 16б].
Банктердің қызметін мемлекеттік- ... ... ... ... да, ... тұрғыдан да, яғни банк ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың,
акционерлік қоғамдардың, мемлекеттік кәсіпорындардың және жарғылық
капиталына ... ... ... тұлғалардың, сондай-ақ активтері Ұлттық
Банктің басқаруындағы ... ... ... бос ақша ... ... ... орналастырылатын болады.
Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу жетілдірілетін болады.
Қаржылық қадағалау агенттігі ... ... ... ... ... және ... ... қаржыландыру деңгейін
төмендету бойынша жұмыстар жалғасатын болады. Бұл ... банк ... және ... ... ... ... ... әртараптандырылған базасын құруға ынталандыруы тиіс, яғни
белсенді операцияларды көп дәрежеде ... ... атап ... ... ... ... ... халықаралық практика негізінде
банктердің капиталдандыру есебінің тәсілдері оңтайландырылатын болады. Банк
активтерін жіктеудің қолданыстағы тәртібі ... ... ... ... ... факторлардың болуы мүмкін, оның ішінде экономика
секторларында іскерлік белсенділіктің төмендеуі, ... ... ... ... ... күтіліп отырған тұрақсыздығы
әсерін ескере отырып банктердің қосымша резервтерді ... ... ... ... жүйесіне және банктердегі
ішкі бақылауға талаптар күшейтілетін болады. Ең алдымен банктер өтімділікті
жоғалту тәуекелі мониторингіне тәсілдерді елеулі ... ... ... тиіс
болады, ал банктердің активтері мен пассивтерін басқару стресті ахуалдардың
туындауын ескере ... ... ... ... шаралар банктерге
жекеше де, шоғырландырылған ... де, ... банк ... де ... ... [23, ... банк ... қолдау қажеттілігі оның елдің экономикалық
жүйесіндегі маңызды рөлінің болуымен түсіндіріледі. ... ... ... ... ... жүйенің ажырамас бөлігіне айналған,
оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін және оның ... ... ... жетілдірілген қаржы жүйесін қалыптастырды. Отандық банктерге
қолдау жасай отырып, мемлекет ... ішкі ... мен ... ... көлемін сақтайтындықтарына, атап айтқанда, шағын және орта бизнес
субъектілерін қаржыландыруларына және ипотекалық кредиттеу бойынша қолайлы
жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім артуда. ... ... ... ... қолдау және сақтау. Бұл мақсаттар үшін Қазақстанда ... мен ... ... депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе
тұрақтылығына қауіп ... ... ... банк ... ... ... ... және көлемде қаржылық қолдау ... ... ... бойынша ешқандай міндеттемелер алмайтыны сияқты
банктердің операциялық қызметіне араласпайды. Ағымдағы жағдайда банктер
банк ... ... ... ... етіп ... ... тиімді басқаруды қамтамасыз етулері тиіс. Бұған қарамастан
мемлекет қызметі ел экономикасының одан әрі ... ... ... жүйе
құраушы банктерге қатысты тұрақтандырушылық бастамаларымен шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай ... ... ол ... және ерекше артықшылығы бар акцияларды сатып алу,
сондай-ақ ... ... беру ... төрт жүйе ... ... капиталдандыру. Бұл ретте банктерге мұндай мемлекеттік қолдау
көрсетудің басты шарттарының бірі капиталды банк ... ... ... ... ... ... банктер берген қарыздардың 35,6%-ы
құны айтарлықтай төмендеген жылжымайтын мүліктермен және жермен қамтамасыз
етілген. Бұл банктер ... ... ... ... байланысты
банк секторында залалдардың едәуір көлемі әлеуетті жинақталуда. Банк
секторын ... үшін ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз шығындарын
қабылдауына және оларды жасақталған провизиялар ... ... ... ... ... ... ... құруы үшін қосымша
капитал қажет. ... ... ... ... ... ... ... АҚШ долларын (480 млрд. теңге) құрайды, олардың ішінде:
1 млрд. АҚШ доллары (125 ... ... төрт жүйе ... банктердің
(Қазақстанның Ұлттық Банкінің, Қазкоммерцбанктің, Альянс банкі мен ТӘБ-нің)
қарапайым акцияларын сатып алу түрінде берілетін болады.
3 млрд. АҚШ доллары (355 ... ... ... борыш түрінде және дауыс
беру құқығын бермейтін ерекше артықшылығы бар акцияларды сатып алу арқылы
берілетін ... ... ... ... ... ... деңгейін қалыптастыруға және ел ішінде қарыз алушыларға кредиттер
беруге жіберуі тиіс. Мемлекет банктер капиталының ... ... ... ... Құны 2008 жылғы 24 қарашада, яғни, банк ұсыныс ... ... ... және ... қор ... ... ... байланысты белгілі болатын банктердің дауыс беруші акцияларының
25%-ына ... ... ... ... ... Мемлекет
капиталданған банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы ... ... ... ... бәсеңдеуі және халықаралық капитал нарықтарына жол
ашылған жағдайда «Самұрық-Қазына» қоры нарық қағидаттары бойынша банктердің
қатысушылары ... ... ... бірақ акцияларды сату бағасы сатып
алу бағасынан ... ... шарт ... ... ... 5 ... ... мемлекеттік пакетін қайта сатып алатын ... ... ... қоры ... ... борыштарын қайта құрылымдау
жөнінде шаралар қабылдайтын ... ... ... өтімділікке ие
болады, ал қайта құрылымдау сыртқы қорландырудың шектеулі қолжетімділігіне
байланысты қаржыландыру қаупін азайтуы тиіс. Егер сыртқы ... ... ... ... ... ... ... және банктердің
қауіптерге ұшырағыштығы олардың депозиторларының мүдделеріне ... ... ... ... агенттігі соңғы шара ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттемелерін мәжбүрлеп қайта ... ... ... ... қоры құрылды. Стресті активтер қорының қызметі
қазақстандық банктердің кредиттік портфельдерінің сапасын ... ... ... ... ... ... алу және ... басқару осы мақсатты іске асырудың негізгі ... ... ... және басқа да факторлар әсерінен елеулі
тәуекелдерге ұшырайтын (құнсыздануға) активтер, атап ... ... ... және жер ... қарыздар беруі осындай активтер
ретінде ... ... ... ... ... алу банктердің
теңгерімін өтімділігі аз активтерден тазартуға және ... өз ... ... ... сатып алу Стресті ... ... ... ... ... ... ... нысанын (банктер
құратын провизиялардың көлемін ескеретін) теңгерімдік құны бойынша жүзеге
асырылатын болады. 2008 жылы республикалық ... ... ... ... ... траншпен 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың
жарғылық ... ... ... ... есебінен 122 млрд. теңгеге
дейін жеткізілетін болады.
Үшіншіден, банктердің ... ... ... ... ... ... өтімділіктің қосымша көздері ұсынылатын болады. ... ... ҚРҰБ ... ... және ... беру
операцияларының көлемі Атап айтқанда, Ұлттық Банк репо операциялары бойынша
қамтамасыз ету ретінде қабылданатын құралдардың ... ... ... ... ... ҚРҰБ ... ... және
өтімділік беру операцияларының көлемі мынадай жағдайда:
Кесте 4
Банктердің ҚРҰБ алдындағы міндеттемелері және ... ... ... және биржадан тыс операцияларды қоса алғанда, ҚРҰБ өткізген кері
репо ... ... (оң жақ ... ... ... ... ... депозиттер |
Теңгедегі
корреспондент-тік шоттар
|Шетел валютасындағы корреспонденттік ... ... ... | ... |542,9 |636,0 |608,6 |396,1 |212,5 |27,4 | |ақп.2009
|533,9 |745,9 |721,5 |226,7 |494,7 |24,4 | ... |613,8 |766,5 ... |344,6 |174,1 | ... |447,2 |736,6 |561,1 |179,8 |381,3 |175,5
| |мам.2009 |489,8 |809,9 |550,4 |162,7 |387,6 |259,6 | ... ... |395,3 |182,6 |212,7 |433,8 | ... |794,3 |1024,7 |469,6 ... |555,1 | ... |625,3 |1089,6 |604,5 |150,7 |453,8 |485,1 ... |622,0 |1241,3 |695,3 |170,6 |524,8 |546,0 | |
*Дерек көзі: ... ... ... ... ... 2009ж. ... ... екінші жартысында басталған әлемдік қаржы
нарықтарындағы тұрақсыздық ... даму ... әсер ... ... банктердің сыртқы қаржылық ресурстарды тарту мүмкіндіктерін
төмендетуде, ал, ізінше, ішкі экономикаға ... беру ... ... ... ... әлемдік нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының
шапшаң көтерілуі салдарынан ... ... ... едәуір
күшейтті.Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы
мен қаржы ... ... және ... ... ... ... ... нарықтарындағы тұрақсыздықтың теріс салдарын жұмсартуға бағытталған
бірінші кезектегі ... ... ... ... және іске асырды.
Өтімділіктің жаһандық тапшылығын тудырған қаржы дағдарысының екінші толқыны
әлемдік қаржы ... ... ... және ... ... ... теріс
әсер етті. Осының нәтижесінде әлемдік экономиканың өсу қарқынының едәуір
және, ізінше, тауарлар мен қызмет көрсетулерге ... ... ... ... ... ... ... өзара іс-
қимылының тиімді жүйесін ұйымдастыру және ... ... ... ... анықтау жөніндегі жұмысты ұйымдастыру, сондай-ақ қаржы
қатынастары бар субъектілердің тәуекелдерін реттеу бойынша ... ... ... ... ... Банк және ҚҚА 2007 ... 10
қарашада Қаржылық тұрақтылық мәселелері бойынша меморандумға (бұдан әpі ... қол ... ... ... қамтамасыз етудің ... әр ... ... Республикасының заңнамасына сәйкес
қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету ... ... мен ... ... ... ... ... жүйелі дағдарыстардың тepіc
әсерін азайту қағидаттары мен тетіктерін айқындайды. Атап айтқанда, ... Банк және ... ... ... ... және қаржы
ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі:
• мемлекеттік қолдау ... ... және ... ... ету мақсатында мемлекеттік реттеудің басқа құралдарын қолдану
рәсімдері туралы;
• және Ұлттық Банктің соңғы ... ... ... ... ... ... талаптарына қатысты;
• тиісті жағдайлар және осы тетікті пайдалану қажеттілігі туындаған
жағдайда ... ... ... “проблемалық” активтерін басқару
мәселесіне Үкіметтің қатысу тиімділігі ... ... қол ... ... ... ... экономикалық тұрақтылығы үшін
аса маңызды. Ұлттық Банк банк жүйесіне қысқа ... ... ... ... көрсетуді жалғастыратын болады. ҚҚА және Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... транспаренттілік және тәуекелдерді әділ бөлу қағидаттарын ... ... жылы ... Банктің алдында eкі нeгізгі міндет тұр: Бұл ... баға ... және ... ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз ету. Қазіpгі кезде осы проблемалардың болуы, ең алдымен, ... және ... ... ... ... байланысты. Heгізгі
экспорттық тауарлардың (бидай, мұнай) әлемдік рыноктардағы жоғары бағалары
Қазақстанда ... ... ... ықпал етеді, мұның өзі Ұлттық Банк
тарапынан, сол сияқты Үкімет тарапынан тұрақты бақылаудың ... ... ... ... 2007 жылы және 2008 ... ... ... және Премьер-Министрдің инфляциялық үдерістерді ... ... ... құжаттары мен тапсырмалары қабылданды.
Осыларға сәйкес Үкімет, Ұлттық Банк, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ахуалды тұрақтандыру жөнінде
қажетті шараларды қабылдауда.
Ұлттық Банк Үкіметпен бірлесіп, елде баға ... ... ... ... ... ... ... арналған тауарлар
мен қызмет көрсетулердің нeгізгі тобы бағасының негізсіз өсуіне жол бермеу,
бағаны келісіп алуды, адал емес ... ... ... ... ... тepіc ... ... жөніндегі шараларды жүргізуге
басты назар аударылды. Бұдан басқа, ... ... ... ... бәсекелес ортаны дамыту жөнінде шаралар қабылдануда.
Әлемдік капитал рыноктарында сақталып отырған ... банк ... ... ... ... ... қабылдауға ықпал етеді. 2008 жылы Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... кepі РЕПО операцияларын жүргізу
түрінде екінші деңгейдегі банктерге қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... Банк ... және Үкіметпен
бірлесіп, әр түрлі жанама ... ... ... ... және ... ... даму ... өтімділік ұсыну және басқалары) пайдалана отырып, банк ... ... ... және белсенді пайдалануды жоспарлап отыр.
Елбасымыз Н.Ә Назарбаев қазақстандықтарға арнаған биылғы “Жаңа
онжылдық – жаңа ... ...... жаңа ... ... ... ашық ... жасырын аффилирленген құрылымдардан аулақ
ұстау қажет, банктердің тек қана банк ... ... және ... ... ... ... ... бақылауға алу керек. Біз банктердің
дағдарыс кезінде аман қалуына көмектестік, енді ... ... ... ... ... келуі мен дамуына жігерлі түрде ... ... ... Менің ойымша, мемлекет банк секторына қаржылық
дағдарыс кезінде елеулі көмектер көрсетті, енді олар өз ... ... ... ... ... ... еліміздің банк жүйесі нарықтық экономика жүйелері ішіндегі ең
бір дұрыс қалыптасқан жүйе және ол ... ... ... ... ... ... артық болмас. Банктік жүйе–нарықтық экономиканың
ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі және несие ... ... ... ... Себебі, масштабы және маңызы жөнінен ... ... ... ... ... ... Банктер мемлекет пен
кәсіпорындардың, акционерлік қоғамдар мен ... ... ... уақытша бос ақша қаражаттарын шоғырландырып,
оларды іс жүзіндегі ... ... ... кез келген қоғамның өмір ... зор ... ... ... ... ... элементінің бірі болып табылады. Ол
еркін ақша қаражатын шоғырландырумен қатар оны ресми ... ... ... ... ... ақша ... ... арасында аймақаралық
қайта бөлінудің алғышарты, сондай-ақ елдің шаруашылық жүйесінің есеп
айырысу және төлем ... ... ... ... табылады. Қазіргі
кезде елде жұмыс істейтін банктер әр түрлі ұйымдардың ... ... ... бұл ... бір дәрежеде ұйымдастырылған жүйені білдіреді. Банк
жүйесінде жүргізілген әр түрлі банктік қызметтің ұйымдастырылу ерекшелігі
және ... ... ... банк жүйесінің экономикалық, сондай-ақ
заңнамалық негізін құру процесінде айқындалады. Қазақстан Республикасында
осындай нарықтық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздерінің қалыптасуы ... ... ... ... және ... ... ... нәтижесіне жатады.
Сонымен қатар, еліміздің банктік жүйесінің болашағы ... жете ... деп ... артық болмас, өйткені еліміз
экономиканы әлі де ... ... ... ... ... ... ... алып келетін шикізаттық бағыттағы экономиканы ... ... ... ... ... негізінде тұрақты
экономикалық өсуге қол жеткізу және еліміздің қаржы-банктік жүйесін
жетілдіру, ... ... ... қабылдау ісі іске асырылуда.
Қазақстанның экономикалық дамуында жағымды ... ... ... банкінің ақша-несие саясатында жаңа режим болып табылатын
инфляциялық таргеттеуге өтуіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... мен құралдарының басты себептері
мен әдістері қарастырылып, бұл ... ... ... ... алуы жақсы
жаңалық болып табылады.
Елдің макроэкономикалық тұрақтылығы, ... ... ... әрі
сапалы дамуы, соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... жаңа ... ... дамуына көшуіне себеп болды. Бұл банк
стратегиясы ақша-несие саясатын нақты жүргізуге осы ... ... ... мен активтілігін дамытуды және ақша ... ... ... ... қатынастарға негізделген экономикалық жүйедегі
Қазақстан Республикасының қазіргі заманғы банк ... ел ... ... ... дамуда. Осы банк жүйесінің банктік заңнамаға және
өзге де нормативтік құқықтық ... сай ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі, Қазақстанның Даму Банкі және
коммерциялық банктер өз клиенттері мен ... ... ... заңды және жеке тұлғаларға қаржылық-несиелік, ... есеп ... ... ... ... жалпы ұлттық өнімді құруға өз
үлестерін қосуда.
Банк жүйесінің дамуының соңғы жылдардағы ... ... ... ... нарықтық экономикасы бар елдегі принциптер бойынша
құрылған банк жүйесінің қалыптасқанын ... ... ... ... банк ... өз ... ... банктік менеджмент
мән-жайларымен ғана ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Ол айтарлықтай қуатты қаржы
институтына айналып, қоғам мен экономиканы ... ... ... ... рөл ... ... Қазір елімізде банк жүйесінің
дамуында сапалы өзгерістер ... та ... ... беретін ұйымдар
клиенттерге ашық та жариялы ... ... ... ... ... жаңа
банктік технологиялар, несиелеудің әрбір түрлері енгізілді. Осыған лайықты
Ұлттық банк жүйесінің аумағы да кең ... оның ... ... ... әрбір кәсіпорынға, әрбір аймаққа жеткілікті болуы тиіс. ... ... ... еліміздегі банк жүйесін әлде де ... ... ... ... ... ... негiзгi бағыттарының бiрi банктерден, банк
қызметiнiң жекелеген түрлерiн жүзеге ... ... ... ... тұратын кредиттеу жүйесiнiң үш ... ... ... ... секторын одан әрi дамыту, бұл орайда екiншi
деңгейдегi банктерде корпорациялық басқару және ... ... ... сондай-ақ ағымдағы қадағалау, оның iшiнде банк қадағалауы
жөнiндегi Базель комитетiнiң негiзгi қағидаттары мен ... ... ... ... одан әрi ... ... ... жүзеге асыру көзделедi.
Қаржылық жағынан тұрақты шетелдiк ... үшiн банк ... ... ... ... ... қоса ... банк қызметтерiнiң белгiлi тiзбесiн ... ... ... ... болады. Атап айтқанда, осындай
банктер құрудың тұрғын үй құрылыс жинақтары ... ... ... шеңберiнде келешегi бар.
Екiншi деңгей- қаржы институттарының кредиттiк серiктестiктер
сияқты түрлерi дамытылатын ... бұл ... ... заемшылары
клиентураның негiзгi бөлiгiн құрайтын шағын және орта заемшылар бола ... ... ... ... берумен ғана айналысатын ұйымдардың
қызметiмен тiкелей байланысты кредит беру ... ... ... ... өз капиталы, гранттар және ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын болады.
Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі ... ... ... ... ... ... одан әрі дамуы ағымдағы
жаһандық дағдарыстың негізгі қорытындыларын ескеретін болады:
• қандай да болмасын қарыз алу ... ... және ... ... ... ... ... пруденциалды стандарттарға
және ашықтық талаптарына негізделуі тиіс;
• халықаралық капитал нарықтарына қолжетімділік банк ... ... ... ... тұлғаларының сыртқы борышының деңгейін
жауапты басқаруды талап етеді;
• ел ішіндегі жинақтар деңгейінің өсуі орнықты, ашық және ... ... тиіс ... ... ... ... байланысты.
Экономиканы қалпына келтіру кезеңінде қаржы ... ... ... алайда, бірте-бірте жеке бастамаға орын бере ... ... ... ... ... қаржы жүйесін одан әрі реттеу
барынша толық және ... ... ... ... ... ... ... Белсенді экономикалық өсу кезеңінде пруденциалдық
нормативтер бәсеңдеу жағдайында ... ... ... ... ... біріншіден, біздің ... ... ... ... әрі ... ... ... әзір болуы керек.
Екіншіден, Қазақстанның банк жүйесі тарапынан экономиканың келешегі зор
секторларына нарықтық жағынан орнықты қолдау көрсетуі үшін ... ... ... ... ... ... соның ішінде мемлекеттік-
жеке меншік әріптестік шеңберінде қатысуын күшейту қажет.
Үшіншіден, екінші ... ... ... капиталын ұлттық
ауқымдағы, ... ... ... және ... іске ... үшін ... ... маңызды мәселені шешу қажет.
Төртіншіден, капиталдың қозғалысы саласындағы негізсіз шектеулерді
алып тастау ... ... тағы да ... ... Бұл ... оңтайлы жиынтық сыртқы қарызын қолдау қажеттігін есепке ала
отырып қарастырған дұрыс. Біздің банктеріміз сыртқы қаржыландыруға ... иек ... ... өзі ... сыртқы жиынтық қарызының бақылаусыз
ұлғаюына әкеп соқтыруы мүмкін. ... да, банк ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. 2010 жылдың 2 ... ... ... ... ... онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның
жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы №922
Жарлығымен бекітілген ... ... 2020 ... ... даму жоспары”
3. Дағдарыстан кейінгі Қазақстан: Болашаққа интеллектуалды секіріс. Н.
Назарбаев лекциясы.Алматы, 2009ж, 13- ... ... Ғ. ... банк ...... «Экономика», 2009ж
5. Лаврушин О.И. Банковское дело. – Москва: «Финансы и ... ... ... С.Б. Банк ісі. - ... ... 2007ж
7. Хамитов Н.Н. Банк ісі. – Алматы: «Экономика», 2006ж
8. Коробова Г.Г. Банковское дело. – ... ... ... Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ, Сейітқасымова А.Ғ. ... ...... ... ... Мухитдинова Н.Б., Найманбаева С.М. Қаржылар саласындағы мемлекеттік
басқарудың құқықтық ... ... ... ... К.Р., ... банковской деятельности. Москва: «Инфра» 2003г
12. Сейітқасымов Ғ.С., Мәжітов Д.М., Мақыш С.Б., Мусин Ә.Ә. Банк ісі. ... Қаз ... ... Пещанская И.В. Организация деятельности коммерческого банка. Москва:
«ИНФРА-М» 2001г
14. ... ... ... және ... ... ... ҚР-ы
Президентінің заң күші бар Жарлығы, 1995 ж. 31 тамыздағы №2444;
15. ... ... ... ... ... ... 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155 Заңы
16. «Қаржы ... және ... ... ... ... ... ... ҚР заңы. 04.07.2003ж
17. Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы ... ... ... ... және ... ... ... және
қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 жылдарға арналған
бірлескен ... ... ... Ж.К. ҚР банк жүйесі. //Молодежь и глобальные ...... ... Баспа» 2009ж. 1- тарау.
19. Оспанова А.О. ҚР банк жүйесінің қазіргі кезеңдегі дамуы. ... ... ... ... Магистранттар мен студенттердің
халықаралық ғылыми- практикалық конференция – Қарағанды: «Болашақ- Баспа»
2007ж. 1- бөлім.
20. ... Б.Ж. ... ... ... реттеудің құқықтық
механизміндегі нормативтік ... // Абай ... ... ... Заң
сериясы. 2008ж. №1
21. Жумаханова Д.Р. Банктік қадағалаудың ... ... ... мен өмірі. 2009ж №1.
22. Ғадылбек Б. Қазақстан ... банк ... ... ... ... мен ... халықаралық ғылыми-
практикалық конференция – Қарағанды: «Болашақ- Баспа» 2009ж. 1- бөлім.
23. Ерғалиева Р.Б. ... ... банк ... және оны
қадағалаудың негізгі мәселелері. //Қазақстанның ғылымы мен өмірі. 2009ж №
3
24. ... Б.Ш. ... ... ... ... етудегі ҚР
Ұлттық Банкінің рөлі. //Қаржы менеджменті. 2008ж №1
25. ... ... ... ... ... ... ... 3(наурыз)
26. Жамаубаев Е. Банк жүйесі- экономиканың күре тамыры. // Заң газеті.
2009ж №136 (9 ... ... ... РК. // ... Казахстана. 2010г №1
28. Мақыш С.Б. Банк капиталын арттырудың өтімділік дағдарысынан шығуға
тигізер ... // ... ... 2008г №4
29. Тәжіяқов Б.Ш. Ұлттық банк: Қаржы секторы тұрақтылығы мен ... // ... ... 2010ж №82 5 ... ... А.С. ... кризиса на банковскую систему Республики
Казахстан. // Аль- Пари №1-2, ... ... К.Ж. ... ... в РК. // ... №4 , ... Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... 2010 №3
-----------------------
Жылжымайтын мүліктің орташа бағасын күту
Кредит саясатының өзгеруі (тұтынушылық кредиттеу)
Кредит саясатының ... ... ... ... өзгеруі (тұтынушылық
кредиттеу)*
Диаграмма4
Кредит саясатының өзгеруі*
Кредиттік ресурстарға сұраныстың өзгеруі*
Қысқа мерзімді капиталдар нарығы ( ақша ... ) Ұзақ ... ... ( ... ... ... акциялар нарығы )
Ақша қаражатын берушілер ( фирмалар, компаниялар, Үкімет,жеке тұлғалар)
Ақша қаражатын берушілер (фирмалар, компаниялар, Үкімет, жеке тұлғалар)
Банктер және ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қалыптасуы мен дамуы30 бет
Ипотекалық несиелеу жүйесі туралы77 бет
Несие жүйесі жайлы24 бет
Президенттік басқару жүйесі159 бет
Қазақстан Республикасындағы салық жүйесінің даму ерекшеліктері33 бет
Қазақстан Республикасының 2004-2006 жылдардағы бюджеттік жүйесін талдау21 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қалыптасуы және дамуы32 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қызмет етуінің тиімділігі107 бет
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің дамуын талдау және жетілдіру жолдары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь