Мониторинг жүйесі мен ауытқуларды талдау ұйым контроллингінің негізі

М А З М Ұ Н Ы

НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
АНЫҚТАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

1 КОНТРОЛЛИНГ БАСҚАРУ ЕСЕБІНІҢ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ
1.1 Контроллингтің кәсіпорынның басқару есебіндегі алатын орны ... ... ... ... ...15
1.2 Табыстар және шығыстар контроллингінің әдістемелік тәсілдері ... ... ... ... .21

2 КӘСІПОРЫННЫҢ ТАБЫСТАР ЖӘНЕ ШЫҒЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Кәсіпорынның негізгі және негізгі емес қызметтен алынатын табыстардың есебі ... ... ..35
2.2 Кәсіпорындағы шығындардың есебін жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ..38
2.3 Кәсіпорынның жиынтық пайда есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47

3 «НҰР.АЙ» ЖШС.НІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕ АУЫТҚУЛАРДЫ АНЫҚТАУ
3.2. Кәсіпорынның шығындарын бақылау және талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
3.3. Кәсіпорынның табыстылығын бақылау және талдау ... ... ... ... ... ... ... .. ... ..56
3.3 Қаржылық көрсеткіштер негізінде ауытқуларды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... 60

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
ҚОСЫМШАЛАР
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті
Шингисов К.
Мониторинг жүйесі мен ауытқуларды талдау ұйым контроллингінің негізі
ДИПЛОМДЫҚ ... ... - ... және ... ... ... Бiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi
Қорқыт Ата атындағы Қызылорда ... ... ... және ... кафедрасының
меңгерушісі _______________А.Д.Аймағанбетова
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Мониторинг жүйесі мен ауытқуларды талдау ұйым ...... ...... және ... ... ... ... ... ... ... ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті
«Экономика» факультеті
«Есеп және аудит» ... 050508 ... және ... ... ... ... ... ___________________________________________________________
(фамилиясы, аты, әкесінің аты)
Жұмыс тақырыбы _____________________________________________
___________________________________________________________
___________________________________________________________
Жоғарғы оқу орны ... ... № ___ ... ... жұмысты өткізу мерзімі «____»__________20___ ж.
Жұмыстың бастапқы мәліметтері:
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__
Сызба тізімі ... ... ... ... ... бойынша кеңесшілер (оларға қатысты бөлімдер көрсетілуі керек:
|Жұмыс бөлімі ... ... ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ... ... |Өңделген сұрақтар тізімі, |Ғылыми жетекшісіне|Ескертулер |
| ... ... ... ... | |
|1 |2 |3 |4 |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ... күні ... меңгерушісі _______________________________________
(қолы) ... ... ... ... орындауға тапсырма алған
студент ... А З М Ұ Н ... ... МЕН ... ... БАСҚАРУ ЕСЕБІНІҢ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ
1. Контроллингтің ... ... ... алатын
орны...................15
2. Табыстар және ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ШЫҒЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Кәсіпорынның негізгі және негізгі емес қызметтен алынатын табыстардың
есебі.......................................................................
................................................35
2.2 ... ... ... ... ... ... пайда
есебі................................................................47
3 ... ... ... ... ... ... АУЫТҚУЛАРДЫ АНЫҚТАУ
3.2. Кәсіпорынның шығындарын бақылау және
талдау........................................53
3.3. Кәсіпорынның табыстылығын бақылау және
талдау.............................. ......56
3.3 Қаржылық көрсеткіштер ... ... ... СІЛТЕМЕЛЕР
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.-Алматы: Қазақстан, 1998 ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі.-Алматы: Қазақстан, 1194
ж.
3. Бухгалтерлік есеп және ... ... ... Қазақстан
Республикасының 2008 жылғы 27 ақпандағы № 234 Заңы
4. Салық және бюджетке ... ... да ... ... ... ... Салық кодексі, 2011 жылғы 10 желтоқсандағы 99-
IV Заңы
5. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 15 ... № 251 ... Акционерлік қоғамдар туралы. Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 13
мамырының № 415 ... ... ... және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер
туралы. Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 ... № 220 ... ... есептіліктің халықаралық стандарттары.- Алматы Корпорация
«КАРАНА-ЮСАНД», 2008 ж.
9. Қаржылық есептіліктің Ұлттық №1 және №2 ... ... ... ... 2008 ... 21 маусымдағы № 217 бұйрығы
10. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы. Қазақстан
Республикасы Қаржы министрінің 2008 жылғы 23 ... № 185 ... ... ... ...... ұйымның қызметін қамтитын қаржылық
құжат
Бюджет – жоспардың сандық көрінісі оның орындалуын бақылайтын құрал
және ... ...... мен оның ... ... басқару
әдісі
Жалпыланған смета – пайда мен залал туралы есеп берудің жобасы
Жеке өндіріс – қайталанатын ... ... ... ... ... – ірі, орташа, ұсақ бұйымдарды ұзақ кезеңмен өндіріп
шығару
Жоспарлау – болашақта жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... – ұйымның іскер белсенділігінің ... ... ... ... - бұл ... ... саласы мен деңгейін қамтитын
шаралар кешені арқылы көрсетілетін, ... ... ... ... және тиісті бақылау процестерін біріктіретін тәсілдердің бірі.
Қаржылық ...... ... ... бюджетін, ақшалай қаражатты және
болжаулы балансты қамтитын бас бюджеттің бөлігі
Операциялық бюджет – ұйымның кіріс және ... ... ... ... бюджеттер (сметалар), арқылы нақтыланатын пайда мен залал
жоспарын қамтитын бас бюджеттің бөлігі
Өндіріс – ... ... ... Бұл ... ... жекелеген
компоненттер пайдалы өнімге айналады.
Смета – әкімшілік қабылдайтын шешімді жүзеге асырудың қаржылық жоспары
Сметалық бақылау жүйесі – ... ... ... ... ... ... анықтауға және алға қойылған мақсаттарды жүзеге
асыруға бағытталған шешімдерді әзірлеуге негізделген басқарушылық ... ... ... ол ... өндірістік
жұмысшылар – еңбекақысының шығындарын,өндірістік үстеме шығындарды,
коммерциялық және ... ... ... ... ретінде
пайдаланылады
Үстеме шығын – кәсіпорынды басқарумен, өндірісті басқару және оған
қызмет ... ... ... шығын
Капитал бюджеті – кәсіпорын капиталын басқару үшін бюджет жасау ... ... ... ... мен ... ... анықтау.
Негізгі смета – бұл нақты мерзімді қамтитын сандық өлшемдегі ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі сметаны
қабылдау перспективалық жоспарлаудың ... ... ...... ... барысында смета көмегімен ... ... ... ... МЕН ... ... ... серіктестік
2. АҚ- акционерлік қоғам
3. ҚҚС-Қосылған құн салығы
4.ТС-толық серіктестік
5.ҚЕХС-Қаржылық есептіліктің ... ... ... ... ... ... табыс салығы
9.МЕА-Материалдық емес активтер
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Экономиканың нарықтық жолмен даму ... ... ... ... ... түсуде. Осыған сәйкес
кәсіпорындар мен ұйымдар басшылығының ерекше ... ... ... мән берiлiп отыр. Әсiресе, елiмiзде халықаралық стандартқа
сәйкес жаңа бухгалтерлiк есеп стандартының ... ел ... оң ... ... Бұл ... ... даму кезеңiнде, оның
шетел инвесторларымен ... ... ... ... ... ... ауқымды өзгерiстер кезеңi қоғам өмiрiнiң барлық саласын
жан-жақты қамтуда. Сол ... ... ... ... ... және ... дамуға жол ашатын демократиялық қоғам
құруға сай экономикамызда нарықтық қатынастарға бет ... Осы ... ... ... шешу – ... ... басты талаптарының
бiрi болып саналады. Әсiресе, соңғы жылдары экономика iлiмiнде ... орын ... ... өзi ... және ... қатынастарда
болып жатқан жаңа құбылыстар мен процестерге тiкелей байланысты. Сонымен
қатар Қазақстан Республикасының нарықтық ... өтуі ... ... заңдарына сәйкес кәсіпорын табысын алдын ала бюджеттеу арқылы
анықтау өте маңызды орын ... ... ... ... ... мен жай-күйінің
орнықтылығының негізі оның табыстылығы болып табылады. Ол ақша қаражатын
еркін орын ... ... ... ... ... ... өнімді
өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы
ресурстары жағдайын көрсетеді.
Нарықтық экономика оған ... ... ой ... мен ... ... ... Ол ... қоймалары мен ашық алаңдарда,
материалдар мен ... ... ... ... тот ... ... миллиондаған теңгенің доғарылып, бекерге ысырап болуына жол бере
алмайды. Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір ... жаңа ... ... үшін ... қозғалысқа келтіреді. Жасанды көрсеткіш пен жоспар үшін жұмыс
істеу келмеске кетті.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... кәсіпорындардың
шаруашылықты жүргізу субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір ... ... ... пен ... ... өз бетінше шешуіне мол
мүмкіншілік алды. Атап айтқанда, ішкі және ... ... ... ... қол ... ... болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі
көбінесе осыған байланысты болды. Кәсіпорындар бұрынғыдай жоғары жақтың жөн
сілтеуімен емес, контрагентті ... ... өз ... ... алады.
Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және қатесіз таңдауымен
нарықтық ... ... ... тез және ... ... ... ... қарай жұмыстарының тиімділігі әр түрлі болады.
Сайып келгенде, зерттелінген мәселенің ғылыми және іс-тәжірибелік
маңызы зор ... бірі ... айта ... ... ... Әлемдегі көптеген экономист ғалым-дардың
еңбектерінде бюджеттеу тақырыбы, оның маңыздылығы, ... ... ... алатын орны кең және терең зерттелген. Сонымен бірге
тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және ... ... ... ... ... ... зерттеулер жарияланып жүр. ... ... ... ... ... пайдалану мен жетілдіру
мәселелерін зерттеуге өз еңбектерін арнап, сол арқылы экономика ғылымына
айтарлықтай үлес ... ... ... ... оқымысты-
ғалымдардың классикалық және қазіргі уақыттағы еңбектерінде көрсетілген
тұжырымдамаларын айтуға ... Олар ... ... ... ... ... А.Байдақов, Э.Нұрсеитов, К.Т.Тайғашинова, Ж.Н.Айтжанова,
Р.Е.Джаншанло, М.У.Жандаулетова және тағы басқалар.
Аталмыш тақырып ... ... ... ... Ф. ... М. Ф. Ван ... М.Р. ... М.X.Б. Перера, Б.Нидлз,
Д.Миддлтон, Н.Г. ... ... ... ... ... Е.Н. Домбровская, Р.Г. Каспина, А.С. Логинов, Л.И. ... ... В.Д. ... В.Ф. Палий, Е.В. Самойлов, Я.В. Соколов,
А.К.Гоголев, Е.А.Мизиковский, Н.А.Прокофьева, ... ... ... А.В.Суворов, В.М.Родионова,
С.А.Николаева, Г.А.Шакирова, ... және ... ... ... ... ... ... Республикасындағы
кәсіпорындарда жүргізілетін бухгалтерлік есепті ... ... ... ... тәртібін жетілдіру.
Осыған орай, «Нұр-Ай» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде шығыстар
есебін, өнімнің өзіндік ... ... ... ақпараттық базасы зерттеудің
объектісіне алынған.
«Нұр-Ай» Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестігі ... ... ... ... ... ... ... және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңы және
басқада заңдарға сәйкес құрылған. Серіктестік құрамында 50 адамы бар ... ... ... ... мың ... көрсеткіштен кем емес шағын
кәсіпкерлік субъекті болып табылады. Серіктестік Қазақстан Республикасының
Әділет Министрлігінде заңды ... ... ... (2003 ж. 3 ... №1792-1901-ЖШС куәлігі) Серіктестік ойын және шоу бизнесімен
айналысуға құқысыз.
Серіктестіктің өзінің жеке балансы, банк ... ... ... ... есеп ... ... мөрі, фирмалық бланкісі бар.
Кәсіпорынның жеке ... ... ... ... бар және сол
мүлкімен өз міндеттемелері бойынша жауап береді, сотта талап ... ... бола ... ... даму ... үшін және ... да шаруашылық
субъектілермен қарым-қатынас жасау үшін серіктестік басқа заңды және жеке
тұлғалармен келісім-шарт жасай ... өз ... ... ... ... ҚР ... ... заң актілерін, Қазақстан Республикасының «Жауапкершілігі шектеулі
және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» ... ... ... ... басшылыққа алады. Серіктестік біріккен кәсіпорындар құруға ... ... ... ... және шет елдерде құрылымдық
бөлімшелер ... ... [3] ... ... ... келетін болсақ, оның:
жоғарғы органы-құрылтайшысы, Атқарушы ... ... ... ... ... ... серіктестіктің жарғысын өзгерту, жарғы капиталының мөлшерін
белгілеу;
- серіктестіктің ... ... құру және оның ... ... тоқтату;
- серіктестіктің қадағалау кеңесі мен тексеру комиссиясын
сайлау және құзыретін уақытынан бұрын тоқтату сол ... ... ... комиссиясының
қорытындысын бекіту;
- жылдық қаржылық есебін ... және таза ... ... ... ішкі ... ... ... және оның процедураларын, ішкі ережені бекіту;
- серіктестіктің басқа шаруашылық серіктестіктеріне ... ... ... емес ... ... ... ... тарату мен қайта құрылуы туралы шешу.
Серіктестіктің атқарушысы болып серіктестікке қатысушы ретіндегі
директор ... ... ... құрылтайшының құзыретіндегі істерден
басқа барлық қызмет мәселелерін ... және ... есеп ... ... орындалуын ұйымдастырады. Директор серіктестіктің
құрылтайшысынан ... ... ... ... ... және ... үшін міндеттемелерге ие болады.
Серіктестіктің қызмет мақсаты Қазақстан ... ... ... үшін ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Серіктестік өз мақсаттарына сәйкес өз қызмет ... ... ... асырады:
-Құрылыс қызметтері
-Көліктік-экспедиторлық қызмет ету жүк тасымалы
-Сауда-саттық, делдалдық ... ... ... заң ... ... ... да ... түрлерін
серіктестік берілген лицензия жүзінде жүзеге асыра алады.
Осыған қарап біден кәсіпорын мүлік жағдайына оң немсе теріс деп ... ... ол үшін ... ішкі ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің технико-экономикалық
көрсеткіштерін талдайтын болсақ, онда біз 2010 жылдың біршама ... 2009 ... ... ... ...... ... өнімді (қызмет көрсету мен жұмыс) сатудан ... ... жылы ... ... ... сол көрсеткіш 2010 жылы 226613357
теңгені құрап, 56607945 теңгеге ... ... ... ... мен ... жұмсалған шығын да көрсетілген жылдар бойынша тиісінше ... ... ... жиынтық табысы да 2009 жылы 511367 теңгені
құрап, 2010 жылы 520000 теңгені құрап 9000 ... ... ... ... ... ... ... өзгеріске түсіп отырған баптар қысқа
мерзімді ... ... пен ... материалдық қорлар. Тауарлы
материалдық қорлардың үлесі аса қатты жоғарламасада, абсолютті ... ... ... ... ... құндылықтардың былай жоғарлауы кәсіпорын
қызметінің үздіксіздігін ... ... ... ... деп ... бірақ Тауарлы материалдық құндылықтардың өсуі айналымдылықтын
бәсеңдеуіне әкелмеуі ... Яғни ... ... ... қорлар
құрамында қолданыссыз жатып ... ... ... ... ... ... ... де үлестік те салмағы күрт өсіп
отыр. Егер 2008 жылы дебиторлық берешек кәсіпорында болмаса (балансы ... ... ол ... ... ... 2009 жылы
берешектер көлемі 34 млн-ға ... ... Бұл да ... үшін оңтайлы
жағдай емес. Өйткені кәсіпорын қаражаты өз қолында емес ... ... Тағы бір ... жағы бұл ... ішгінде күмәнді немесе
үмітсіз берешектер болу ... ... ... ... ... ... ... алдын ала төлеу көлемін азайтып отыр. Бірақ 2009 жылы киінге
қалдырылған ... ... ... болған. Материалдық емес активтердің
2009 жылы болмауы өткен жылғы баланста тұрған ... ... ... біткендіктен есептен шығарылуы мен түсіндіріледі.
Кәсіпорын активтерін құралу көздері әр түрлі болуы мүмкін: меншікті
немесе заемдық. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... қоймай, олардың қандай көздерден құралғаның қарастырудың да
маңызы зор. Активтер ... ... ... ... ... беріледі.
Зерттеліп отырған кәсіпорын бойынша құралу көздерінің құрамы берілген.
Мәліметтер бойынша активтерді қалыптастырудың негізгі көзі ... ... ... ... ... оның абсолютті және қатынасты
өсімі байқалады. Абсолютті ... ... 1160,9 % -ға ... ... ... Өз кезегінде қысқа мерзімді ... 24,37 ... ... да ... ... ... ... төмендегені
байқалады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: бухгалтерлік есепте өндірістік шығындарды
талдау арқылы кәсіпорында бюджеттеуді ... ... ... ережесін анықтап, оның экономикалық категория ретінде ... және ... ... ашу үшін ... ... ... және
мәліметтер мен деректерді, заңнамаларды елеу негізінде, ... ... ... ... жасау.
Қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін төмендегідей міндеттер қойылды:
– кәсіпорында контроллингтің мәні мен ... ... ... ... ... ... алатын орны;
– табыстар және шығыстар контроллингінің әдістемелік тәсілдері;
– кәсіпорынның негізгі және ... емес ... ... ... ... ... ... есебі қарастырылды;
– кәсіпорынның шығындарын бақылау және талданды;
– кәсіпорынның табыстылығын бақылау және ... ... ... ... ... ... ... шығындарының жіктелуі қарастырылды;
– қосалқы өндірістік шығыстардың жіктелуі қарастырылды;
– үстеме шығыстардың ... ... ... талдау қарастырылады;
– «Нұр-Ай» ЖШС қызметінің экономикалық-ұйымдастыру сипаты берілді;
– кәсіпорынның шығыстар есебі мен аудиті жетілдіру ... ... ... ... ... және ... ... және периодикалық әдебиетімен қатар бухгалтерлік есепке
қатысты қабылданған қазақстандық заңдар мен ... ... ... ... базасын құрайды.
Зерттеудің теориялық және тәжірибелік құндылығы. Дипломдық жұмыстың
теориялық мәні мен оның нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастырудың теориялық
және әдістемелік базасын кеңейтеді және ... ... ... оқу ... ... білім беру қызметінің аймақтық
нарығында қолдануға болады.
Зерттеу пәні –басқару есебінің құралы контроллингті кәсіпорын шығындары
мен табыстарын бақылауда қолдану әдістерін қарастыру ... ... ... жұмыстың негізгі ғылыми түйіндері мен оның
ұсыныстары және алынған ... тек ... ... ... ... ... Республикасы бойынша есеп саласының барлық
бухгалтерлік жүйесіне енгізілудегі стратегиялық мақсаты бар деп танылды.
Сонымен ... ... ... бухалтерлік есепті ұйымдастыру
бойынша теориялық және әдістемелік базаны кеңейтеді және ... ... ... оқу ... ... ... беру
қызметінің аймақтық нарығында қолдануға болады.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... үш ... және ... ... ... тұрады. Бөлімдердің
атауы, құрылымы және мазмұны ... ... ... ... ... ... зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, зерттеудің мақсаты, мен
міндеттері, зерттелу дәрежесі мен ... ... ... ... құндылығы көрсетіліп қорғауға ұсынылатын қағидалары баяндалды.
Бірінші тарауда, кез ... ... ... оның ... ... ... ... зерттеу жұмысымыздың бірінші тарауын «Контроллинг
басқару есебінің құралы ретінде» деп атап, ... ... ... бере ... оны ... ... ... тарау «Кәсіпорынның табыстар және шығыстар есебін ұйымдастыру»
деп аталады. Онда ... ... ... ... ... және ... есебін ұйымдастырамыз.
Үшінші тарауда, шығыстар есебі ... ... ... шығыстар есебі мен ... және оны ... ... ... да бұл тарау «Нұр-ай» ЖШС-нің қаржылық жағдайын
талдау негізінде ауытқуларды анықтау» деп аталады. Қорытындыда дипломдық
жұмыстың ... ... ... ... мен ... ... ... БАСҚАРУ ЕСЕБІНІҢ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ
1.1 Контроллингтің кәсіпорынның басқару есебіндегі алатын орны
Кәсіпорынның басқару ... ... ... ... және ... «контроллинг»(басқару дегенді білдіреді) ұғымы жиі-
жиі кездесе бастады. Бұл басқарудың барлық ... мен ... ... ... арқылы көрсетілетін, ақпаратты өндеу, талдау, шаруашылық
жоспарлау және ... ... ... ... тәсілдердің бірі.
Кәсіпкердің, маманның, ақпаратты ішкі пайдаланушының ... ... база ... ... шот ... ... ... қызмет етеді.
Контроллингті енгізерде шот қызметкерлерінің, басқару құрамының
кәсіпкерлердің ділін ... ... ... ... ... ... бар екендігі қолайлы құрылым болып табылады.
Контроллингті бақылаумен және тексерумен теңестіруге болмайды.
Контроллинг жүйесінде есеп пен ... ... және ... нәтижелерін жолдау мәселелерімен айналысатын оралымды бақылау көзге
айқын түседі.
Басқару есебінің объектілері ұйым мен оның ... ... ... мен ... баға ... ... және ішкі
есеп беру болып табылады.
Құнды қағаздармен қаржылық операциялар, мүлікті сату мен сатып ... және ... ... ... және ... ... инвестициялар
және т.с.с. басқару есебінің шеңберінен шығады.
Бұрын атап көрсетілгендей, басқару ... ... - есеп ... ... ... өндірістік іс-әрекеті, сондықтан басқару
есебін кейде жауапкершілік орталықтары жөніндегі есеп немесе ... деп те ... есеп - ... жеке құрылымдық бөлімшелерінің қызметі
туралы ақпаратты жинау, көрсету және ... ... ... ... ... ... басқаруда, сегменттік есепті
құрастыруда, басқарудың әр ... ... ... мен ... ... ... құру, сондай-ақ қабылданған шешімдерді
орындауды бақылау үшін қолданылады.
Басқарушылық бақылау жеке құрылымдық бөлімшелер ... ... ... ... мен ... үшін ... ... ережелер мен
олардың бірқатарын өзіне алады. Сегменттік есептің нақты мәліметтері мен
жоспарды экономикалық талдау ... олар ... ... ... өлшейді және жоспарланған көрсеткіштерге мәліметтері
сәйкес келетіндігі анықтайды.
Ұйымның басқарушылық бақылауы мен сегменттік жоспарлау, есеп пен ... ... ... ... ... көрсетілген.
Басқарушылық бақылау жүйесін ұйымдастыруда сегменттік жоспарлау -
құрылымдық бөлімшелер үшін смета ... ... ... ... қызмет етеді. Басқаша айтсақ сегменттік жоспарлау басқарушылық
бақылауды ... ... ету ... ... ... бірі ... ... екі құрамдас бөлігі болып сегменттік есеп пен ... ... ... ... ету - ... уақтылы, сыйымды, нысаны мен
қабылдануы қарапайым және ... ... ... ... мен ... үшін ... қолданатын, қаржылық және қаржылық
емес ... ... ... мен ... ... ... мен есеп беруді жүргізу бухгалтер -
жолдаушының қызметтік міндеттеріне кіреді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... әр ... әдістер мен амалдар басқару есебінің тәсілдері деп
аталады. Ол мынадай элементтерден тұрады.
Құжаттама – ... ... ... ... ... толық
көрсететін алғашқы құжаттар мен ... ... ... ... ... бастапқы есеп қаржылық және басқару есебіне
арналған ақпараттың негізгі көзі ... ... - ... іс жүзіндегі жағдайын, сондай-ақ есептік
мәліметтерден ... ... ... ... ... ... ... анықтау тәсілі.
Топтастыру мен жинақтап қорыту, бақылаушы шоттарды пайдалану - белгілі
бір белгілер бойынша объекті туралы ақпаратты ... және ... ... ... Топтастырылған ақпарат іс-әрекет нәтижелерін
бағалау мен шұғыл және ... ... ... үшін ... ... - сол кезең операцияларының жиынтық сомасы бойынша
жазбалар жасалатын жиынтық шоттар. Бақылаушы шоттар жүйесі ... ... ... ... ... буын болып шығады және ... ... мен ... ... жол ашады.
Мөлшерлеу (нормалау) - ресурстардың барлық түрлерін тиімді ... ... ... ... ең өнімді ... ... ... ... ... мен ... ... негізделген
есептеу процесі. Мөлшерлеусіз қорлар мен іс жүзіндегі ... ... мен ... ... ... ... ... емес. Мөлшерлер
бақылау жүйесінің негізгі ретінде жауапкершілік, азық-түлік ... ... ... жіктеледі және топтастырылады.
Ынталандыру - кәсіпорының мақсаты мен міндеттерін анықтауға, ... ... ... ... ... ... процеске
қатысушылардың дәлелдеу (мотивация) құралы. Бұл ретте сметалар мен оларды
орындау туралы атқару есептері алға шығады.
Сметаларда ... ... ... болады және олар
менеджерлерді кәсіпорын қызметінің түпкілікті ... ... ... ... ... ... нақты нәтижелерді
түзетудің негізділігін дәлелдейді және кәсіпорын жеке құралын болашақта
болуы ықтимал ... ... не ... ... жою
жөніндегі шараларды қабылдауға ынталандырады. Ішкі есеп беру ... ... ... мен ... ... ... ... үшін негіз
жасайды.
Жоспарлау - кәсіпорын мүмкіншіліктерін нарық жағдайына ... ... ... циклды процесс.
Жоспарлау шаруашылық іс-әрекетінің нәтижелеріне талдау ... ... ... ... ғана ... ... басқару
есебінің мақсаттарына сай топтасып, өңделген ақпарат мәліметтері бойынша
жүргізіледі.
Лимиттеу - қор мен ... ... ... ... ... бақылаудың бірінші дәрежесі. Лимит - технологиялық құжаттамамен
белгіленген және өнім өндірудің ... ... ... ... ... өндірістік бағдарламасымен жоспарланған ... ... ... ... мөлшері.
Лимиттеу жүйесі - цехқа материалдар босату лимиті есебінен ғана емес,
есептік және бақылау операцияларынан да құралуы ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға белсенді әсер
етуге мүмкіндік беретін оперативті ақпарат рөлін береді.
Талдау - басқару есебі тәсілінің бұл элементі ... ... іс ... оның ... ... ... ... Талдауға
барлық кәсіпорынның да, жеке бөлімшелердің де, экономикалық ... ... ... ... таңдау басқару жүйесінің мақсаттары мен мүмкіншіліктері
анықталады. Талдау процесінде белгіленген жоспарлы тапсырмаларды ... ... ... ... үшін ... ... өзгертуді
тудырған ауытқушылық пен себептер бойынша бөлімшелер арасындағы өзара
тәуелділік пен ... ... ... - ... ... ауытқуларды ашу мен жоюға мүмкіндік беретін,
кәсіпорын қызметін бұрын белгіленген тапсырмаларды орындауға ... мен ... ... ... есебінің ақпараты оперативті басқаруда ... ... және ... толықтырады. Өз кезегінде қаржылық
есеп мәліметтері жан-жақты қарастырылады; ... ... ... ... - ... ... ... жүйесін талдаудың соңғы процесі;
қойылған мақсатқа (кері байланыс) жету ... ... ... ... ... ... ... көбейтуге әкелген іс-
қимылдың қолайсыз жақ-тары; бақылау жүйесінің басқару ... қате ... ... ... ... элементтері бір-бірінен алшақ емес, ... ... ... ішкі ... ... ұйымдастыру
жүйесінде әрекет етеді.
Бухгалтерлік басқару есебінде қолданылатын тәсілдер сан алуан:
- бухгалтерлік қаржылық есептің жұмыс әдістері (шоттар мен ... ... ... мен ... ... ... мен есеп беру);
- индекстік тәсіл (статистикада қолданылады);
- ... ... ... ... тізбекті ұластыру және
т.б.)
- математикалық тәсілдер (корреляция, желілі бағдарламалау, ең аз
шаршы әдісі және т.б.)
Олардың барлығы ... ... ... - ... және ... ... қолданылады.
Қаржылық есеп пайданы анықтау үшін шығындарды кірістермен салыстыруды
көздейді. Үлкен ... ... ... ... көп өндірістік
жұмыс тізбесі бар кәсіпорындағы әрбір орындаған жұмыстың құнын бағалағанда
әрбір ... ... ... ... ... Жасалған жұмыстардың, өндіріс
сатысындағы жұмыстың құнынан және пайдаланылмаған шикізат құнынан ... сома ... ... ... ... ... ... пайданы
анықтағанда, өнім қорының құнын бағалау үшін негіз болады. Бұл жалпы сома
балансқа енгізу үшін өнім қоры ... ... де ... ... ... Сондықтан құн жасалған жұмыстың немесе өнімнің әрбір түрі бойынша
есептеледі, осылайша, қаржылық ... ... үшін ... ... ... есеп ... шығын есебі) жүйесі осындай
ақпаратты дайындау мен беру үшін құрылған болатын.
Өндірістік есеп мәліметтеріне 1950 жылдары сыртқы ... ... ішкі ... ... ... ... ... үшін
өндірістік шығындар жайлы мәліметтерді жинақтау нәтижесінде басқару есебі
жүйесі ... ... ... есеп ... гөрі ... ... бойынша
жүзеге аса бастауға себепті болды.
1972 жыл бухгалтерлік есептің қаржылық және ... ... ... ... ... ... американдық ассоциациясы түлектеріне
бухгалтер - талдаушы мамандығын беріп, басқарма есебі бойынша ... ... ... есебі ұйымның өз шегіндегі басқару үшін ... ... ... ... қамтиды. Басқару есебінің жалпы өрісінің бөлігін
өнім бірлігінен түсетін түсім мен ... ... ... анықтау
мақсатымен бұрын дамыған өндірістік есеп алады. Өндірістік есеп қазіргі
заманғы жағдайларда ... ... ... алдын-ала болжап қана қоймай,
үнем туралы мәліметтерді немесе өткен кезеңдердегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... және
шығындарды азайтудың мүмкін болатын резервтерін айқындауды көздейді.
Қазіргі өндірістік есеп үшін ... ... ... болу ... ... ... негіз болып кызмет етеді.
Түрлері бойынша шығындар есебі есепті ... өнім ... ... қызмет көрсету) процесінде кәсіпорында шығындардың ... ... ... көрсетеді.
Шығындарды пайда болған орны бойынша есептеу олар ... жеке ... ... ... ... ... береді.
Шығынды шығарушылар бойынша есептеу қайсыбір нақтылы өнім бірлігін
өндіруге немесе белгілі бір ... ... ... барлық
шығындарды анықтауды көздейді.
Осылайша, бірлігінің өзіндік құнын, оған ... ... мен ... ... есеп аясында ғана есептеуге болады.
Уақыт өте келе кәсіпорынды басқару процесі ... қою ... ... шешу ... да елеулі өзгерістерге ұшырады. Қазіргі уақытта
өндірістік есеп аясы тар ... ... Оның ... ... ... ... үшін менеджерге керек.
Бухгалтерлік басқару есебіне өндірістік есеп пен ... ... ... ... ... ... туралы есепті жасау бойынша)
кіреді.
Сонымен, басқару ... ... ... мен міндеттерін осылайша
тұжырымдауға болады:
- шығындар мен кірістердің біріккен есеп жүйесін құру;
- ... ... ... ... ... ... және талдау;
- бюджеттей;
- баға белгілеу үшін негізді қамтамасыз ету;
- жедел басқару шешімдерін ... ... ... ... ... ... ... және жауапкершілік орталығының экономикалық
шешімділігін бақылау, жоспарлау және болжау;
- кәсіпорын дамуының ең ... ... ... ... ... жетілдірілуіне байланысты арнайы
әдебиетте және өмірде "контроллинг,' (басқару дегенді білдіреді) ұғымы жиі-
жиі кездесе ... Бұл ... ... ... мен ... ... ... арқылы көрсетілетін, ақпаратты өндеу, ... ... және ... ... процестерін біріктіретін тәсілдердің бірі.
Кәсіпкердің, маманның, ақпаратты ішкі пайдаланушының ... ... база ... ... шот ... ... ... қызмет етеді.
Контроллингті енгізерде шот қызметкерлерінің, басқару құрамының
кәсіпкерлердің ділін ескеру ... ... ... ... ... бар ... қолайлы құрылым болып табылады.
Контроллингті бақылаумен және тексерумен теңестіруге болмайды.
Контроллинг жүйесінде есеп пен шығындарды, шаруашылық және ... ... ... ... ... оралымды бақылау көзге
айқын түседі.
Талдау бухгалтерлік есеп беру мәліметтеріне ... ... ... есептерді; көрсеткіштердің нақты мәнін салыстыратын
қорытындылар мен ... ... ... ... міндеті -
талдау негізінде өндіріс пен ... ... ... мен ... ... ... ... ұсыныс жасау.
Күрделі өндірісте контроллинг технологиялық тізбек бойынша бөлінеді.
Осылайша, еншілес ... ... ... ... ... іс ... ... қаржылық қорытындылары үшін жауапкершілік еншілес
кәсіпорындарға жіберілмеуі; ал пайда ішкі бөлімшелер (ішкі шаруашылық есеп)
бойынша ... ... ... ... ақша түсімдері,
инвестициялар және бөлімшелер өздерінің ... бас ... ... ... кәсіпорынның стратегиялық
мақсаттарын бақылау болады.
Контроллинг жауапкершілік орталықтары бөлімшелердің өндірістік өткізу
шығындарын талдаудан басталады.
Бухгалтер - ... жаңа ... жаңа ... мен ... алу мен ... ... ... құрылымды қалыптастыру,
бағаларды негіздеу сияқты көптеген басқару ... ... ... ... ... ақпарат, қаржылық жоспардың (бюджет) елеулі көрсеткіштері мен
берілген мақсатты жүзеге асыруға арналған шараларды әзірлеуге маңызды көңіл
бөлінеді.
Контроллинг - ... ... ... ... асыратын
процесті бақылау. "Контроллинг" - өте кең ұғым. Ол тек ... ... ... де ... ... ... алға ... сондықтан
арнайы ерекшеленген міндетті іс - қызмет саясын атқарады:
- ақпараттық - ... ... мен оны ... ... ететін ақпарат қалыптасады;
- басқарушылық – кәсіпорынның түпкілікті мақсатына жету міндеттері
мен әдіс-тәсілдерін үйлестіру үшін қолданылатын, ... мен ... ... ... ... ауытқулар, нормативтік, жоспарлық
және нақты мәліметтер жиналады;
- бақылаушылық – ... мен оның ... ... ... жүргізеді.
Контроллингтің міндетті іс - қызмет саясы оның ... ... ... ... ... ... ... Басқару есебінің
барлық құрамдас бөліктері өзара байланысты, ... ... ... және ... ... ... басқару есебін жетілдіру
мен ұйымдастыру деңгейін сипаттайды.
Осылайша кәсіпорынды басқаруға қажетті барлық ... ... ал ... ... ... қызмет контроллинг деп аталады.
Бұған кәсіпорынның есеп беруін, қаржылық көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметін бақылаумен
байланысатының бәрі кіреді.
Әр түрлі мемлекеттердің экономикалық кеңістігінің қосылуы ... ... ... ... ... ... ұғымдар мен,
терминдерді әр қилы түсіндіру проблемасы пайда ... ... ... бір елдің мамандарының да олардың мәні жайлы көзқарастары
бірдей ... ... ... ... ... мен терминдерді ұлттық
негізінен ажыратуға болмайды. Басқару есебі, өндірістік есеп ... ... әр ... әр ... ... бір ... атауы мүмкін
болғандықтан, оларды қайсыбір есептік жүйеге жатқызбай тұрып, айту қиын.
Нарықтық қатынастардың шапшаң дамыған кезінде басқарудың рөлі ... оның ... мен ... ... ... ... ... Есеп, талдау, мөлшерлеу, ... мен ... ... ... алу, ... және ... қабылдаудың бірыңғай
жүйенің кірігу процесі өте тез жүруде. ... ... жүйе ... ... алу ғана ... стратегиялық міндеттерді шешуге де
бейімделген. ... ... тар ... ... ... жүйелі, кешенді тәсіл басым болатын жүйе қалыптасады. ... ... ... ... мен ... негізінде басқару есебі
ретінде белгіленеді, бұл елдегі контроллинг кейіннен кеңінен ... ... ... ... құрамдас жүйесіне кіруі мүмкін екендігін де
естен шығаруға болмайды.
Неміс кәсіпорындарын басқару теориясы мен практикасында басқару есебі
ұғымы жоқ. ... ... және ... болып анық бөлінеді.
"Контроллинг" терминін немістер ағылшын тілінен алып, онымен кәсіпорынды
басқарудағы ... жаңа ... ... ... ... ... ... дамыту мен тереңдету
нәтижесінде кәсіпорын мен фирманың практикалық қызметінің ... ... ... Ол ... ... нәтижелерін оңтайландыру мақсатымен
басқарманың объектілері шамасындағы ... ... ... есептеу
жүйесін білдіреді.
Басқару есебі жинау, тіркеу және ақпаратты жинақтап қорыту жүйесі
сөзінің тар ... ... ... ... Бұл - бәрінен бұрын әр
түрлі жүйе бөліктері мен тәсілдерді ... ... жету ... ... ... ... жүйе бөлігін басқару есебі, пайда басқармасы немесе контроллинг
деп атауға болады.
1.2 Табыстар және шығыстар контроллингінің әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... табыстары мен шығындары әртүрлі жіктеледі. Алайда,
нормаларды жазу ... ... ... да ... ... да бір амалмен бұл жіктелімдерді тұжырымдау және жүйелеу ... Сол ... ... актілерге әртүрлі түсініктер түрінде
ұсынылған осындай жіктелімдер ... ... ... ... ... ... алады.
Шаруа немесе фермерлік шаруа қожалықтары, заңды тұлғалар – ... ... ... үшін арнайы салық режимдерін Қазақстан
Республикасының салық заңнамасына, ... ... ... ... ... ... жүргізудің тәртібін анықтау ... ... ... ... құру ... ... №1 қаржы есептілігінің ұлттық стандарты табыстар мен шығындардың
мынадай жіктелімдерін анықтайды [4]:
1) ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылған жағдайда табыс
кірді деп саналады:
- субъект тауардың жеке меншік құқығына байланысты маңызды тәуекелдерді
және сыйақыларды сатып алушыға ... ... ... ... жеке меншік құқығына ұқсайтын дәрежеде басқаруға
қатыспайтын және сатылған тауарларға бақылау жасамайтын жағдайда;
-табыстың сомасы сенімді түрде өлшенуі ... ... ... ... ... пайдалар субъектіге түседі деп
болжанған жағдайда;
- операцияларға ... ... ... ... ... ... түрде өлшенуі мүмкін жағдайда.
Субъектінің жеке меншік құқығына байланысты маңызды тәуекелдерді ... ... ... қай сәтте берген сәтін анықтау ... ... ... ... Көп жағдайларда, жеке ... ... ... және ... беру жеке меншіктің заңды
құқығын берумен немесе сатып ... ... ... ... сәйкес
келеді. Бұл бөлшектік сатылымдар көп болған жағдайларында болады. Қалған
жағдайларда жеке ... ... ... ... және сыйақыларды
беру жеке меншік құқығына байланысты тәуекелдерді және ... ... ... заңды құқығын берудің немесе сатып алушыға ... ... ... ... ... ... жеке ... құқығына байланысты маңызды тәуекелдерді
сақтаса, табыс алынды деп есептемейді. Жеке меншік ... ... ... және ... ... ... мүмкін жағдайлар:
- субъектімен кепілдемелердің ... ... ... ... сапасына жауапкершілік сақталған жағдайда;
- нақты сатылымнан түскен ақшалай түсімді алу тауарларды сатып алушымен
сатылғанға байланысты;
- түсірілген тауарлар орнатуға ... ал әлі ... ... ... ... орнату құраса; және
- сатып алушының сату келісім-шартында анықталған себеп бойынша ... ... ... құқығы бар болса және субъект қайтарымның мүмкіндігін
анықтай ... ... жеке ... ... ... ... жоқ тәуекел
сақталса, онда операция ... ... ... және ... ... деп ... ... сатушы оған тиесілі соманы алуды қамтамасыз
ету үшін, тауарларға жеке меншік заңды құқығын қалдырады. ... ... ... ... ... ... ... көңілі толмай, ақшаны қайтаруды
ұсынса, субъект ақшалай түсімді мойындайды. Осындай жағдайларда, ... ... ... ... міндеттемелерді мойындайды.
2) Қызмет көрсетуден түскен кірістер.
Қызмет көрсетуді ұсынатын операциялардың қорытындыларын сенімді өлшеген
кезде, баланстың күніне операциялардың ... ... ... ... ... Егер келесі шарттар орындалатын ... ... ... деп ... табыстың сомасы сенімді түрде танылады;
- операцияға байланысты экономикалық пайдалар субъектіге түседі деп
болжанса;
- баланстың ... ... ... ... аяқталу кезеңі
сенімді түрде танылса;
- операцияларды жүзеге асыруға арналған шығындар және оның аяқталуына
қажетті шығындар сенімді түрде өлшенетін ... ... ... ... ... сенімді бағалауды
қамтамасыз ететін тәсілмен анықталуы қажет, атап айтқанда:
- орындалған жұмыс туралы есептер;
- қызмет көрсетудің жалпы көлемінен ... ... ... ... ... ... отырған шығындарға келтірілген шығындарға барабар
қатынаста.
Белгілі бір мерзім ішінде істердің анықталмаған ... ... ... ... ... ... да бір әдіс аяқталу кезеңінде ... ... бар ... жағдайларды қоспағанда, уақыттың осындай
мерзімі ішінде тікелей негізде табыс танылады. Нақты ... ... ... ... ... ... онда ... табысты мойындау
осы іс-әрекетті жүзеге асырғанға дейін кейінге қалдырылады.
Жобаланып отырған қызмет көрсетулердің операцияларының ... ... ... ... орны ... ... ... табысты мойындауы қажет.
Жобаланып отырған қызмет көрсетулердің операцияларының қорытын-дысы
сенімді бағаланбаса, мойындалған орны ... ... ... ... мойындалады.
Қызмет көрсетулерден түскен табыстар, қызмет көрсетулер ... ... ... ... ... есептілігінің ұлттық стандартымен пайыз, роялити және
дивидендтер түріндегі табыстар қарастырылған.
Субъект ... ... және ... ... ... ... да жақтарымен қолданудан туындайтын табыстарды мына
жағдайларда мойындау қажет:
- операциялармен байланысты ... ... ... ... бар ... ... және
- табыстың сомасы сенімді түрде өлшенген болса.
Субъект келесі негіздерді қолдана ... ... ... қажет:
- пайыздардың тиімді мөлшерлемелері әдісін қолдана отырып, пайыздар
мойындалады;
- роялти сәйкес келетін келісім-шарттың ... ... ... ... ... ... төлемді алуға акционерлердің құқығы анықталған жағдайда
мойындалуы қажет.
3) Қаржыландырудан түскен табыстар.
Қаржыландырудан түскен табыстарға табыстардың келесі ... ... ... ... ... ... ... және пайдалану үшін
алынғандар, осы банктің шотында жатқан ақша қаражатын банктің қолдануы үшін
пайыздар) табыстарды алуға байланысты, операциялар көрінетін ... ... ... бойынша дивидендтермен алынған табыстарды алумен
байланысты операциялар көрінетін дивидендтер ... ... ... ... активтер бойынша табыстарды алуға байланысты
операциялар көрінетін қаржылық жалға беру активтері;
-капиталдың немесе басқаның құнының ... ... беру ... ... алу ... ... ... (жалға беру келісім-шарты
бойынша иеленушінің немесе жалға алушының) жылжымайтын дүние-мүліктен (жер,
ғимарат немесе олардың бөліктері) табыстарды ... ... ... ... дүние-мүлік инвестицияларымен жасалған
операциялардан ... ... 3.2 ... ... ... ... тәсілдері дегеніміз тәжірибені жетілдірудің,
сондай-ақ экономикалық және заң ғылымдарын дамытудың ... ... ... ... Бұл ... Контроллингтің мақсатты қызметіне
байланысты және жалпы ғылыми әдістерге байланысты қалыптасқан.
Контроллингтің әдістемелік тәсілдерін мынадай ... ... ... ... ... ... ... - экономикалық талдаудың
(салыстыру, топтастыру, бұғау орнату, баланстық қосылымдар және ... ... ... және ... ... тәсілдерін айтамыз.
Контроллингорлық байланыстарды алудың кең таралған ... ... ... ... Ол ... ... ... әртүрлі қаржылық деректердің немесе қаржылық және қаржылық емес
көрсеткіштердің ара ... ... ... талдауларға болжау жасай отырып, фактілі деректерді салыстыру;
- өткен мерзімдердің осыған ... ... ... есеп ... ... кәсіпорындардың, орташа салалық көрсеткіштермен
салыстыру;
- аяқасты ауытқушылықтарды зерттеу;
-күтпеген ... ... ... ... ... ... талдау жасаудың қорытын-
дыларын бағалау.
Клиенттің жазбасы компьютердің файлында ... ... ... бағдарламалық қамтамасыз ету дайындалып жатса,
клиент туралы мәліметтерді жыл сайын жинау ... ... ... ... болады.
Құжаттық әдістемелік тәсілдер дегеніміз - ақпараттық қалыпқа келтіру,
нормативтік-құқықтық ... ... алу ... тексеріс жүргізу
(зерттеу) болып табылады.
Ақпараттық қалыпқа келтіру – ақпараттарды ... бір ... ... ... ... ... жиынтығы (алғашқы есепке
алу құжаттары, есептеме тіркелімі және есептілік, т.б.). ... ... ... ... ... ... шаруашылық
қызметке оның қатысуын зерттеу үшін, объект туралы ... ... ... ... болып табылады.
Нормативтік-құқықтық реттеу - заңмен, ... ... ... нормаларға және ... ... ... ... ... зерттеу жүргізу.
Есепке алу құжаттарына тексеріс жүргізу (зерттеу) дегеніміз- шаруашылық
операцияларды ... ... ... ... ... ... Олар
мыналар болып табылады: құжаттарды тексерудің тәсілдері, фактілі бақылау
жасаудың ... ... ... ... ... ... және т.б.
Құжаттарды тексерудің әдістемелік тәсілдерін жіктеу бақылаушы іс-
әрекететтердің ... және ... ... ... ... Құжаттық бақылаудың негізгі әдістерінің ішінен мыналарды бөліп
көрсетуге болады:
- үстірт;
- арифметикалық;
- заңды;
- логикалық;
- толық, толық емес, сондай-ақ таңдамалы;
- ... ... кері ... ... ... ... негізділігін және заңдылығын бағалау;
- есепті қалпына келтіру.
Контроллингтің жоғарыда баяндалған әдістері және тәсілдері қаржы
есептілігін ... ... ... ... табу мақсатында жиналатын
Контроллингорлық дәлелдемелерді алуды қамтамасыз етеді.
Қаржы есептілігін бекіту дегеніміз - қаржы есептілігіне ... және ... ... ... ... ... бекітуді
айтамыз:
1. Бар болуы, саны: актив немесе міндеттеме белгілі бір күнде ... ... және ... ... ... ... ... бір күнде
субъектіге тән болады;
3. Құбылыс, пайда ... есеп беру ... ... ... ... жүзеге асырылды немесе жағдайлар болды;
4. Толықтығы: көрсетілмеген ... ... ... немесе
жағдайлар, сондай-ақ ашылмаған баптар жоқ;
5. Бағалау (құнды тарату): ... ... ... ... ... ... ... Өлшеу: операция немесе жағдай сәйкес келетін сомасы ... ал ... ... ... мерзімге жатады;
7. Ұсыну және ашу: бап қаржы есептілігінің тұжырымдамалық негізгі
ұсынымын қолдана отырып, ашылады, жіктеледі және ... ... 500 ... ... ... ... ... қорытынды негізделетін ақылға сай
қорытынды-ларды қалыптастыру ... ... ... ... ... алу қажет.
«Контроллингтік дәлелдеме» дегеніміз - Контроллингтік ... ... ... ... ... ... ... Контроллингорлық дәлелдеме ... ... ... да ... ақпараттарды растайтын негіздегі
алғашқы құжаттардан және есептеме жазбалардан алынатын ... ... ... ... және мәні ... ... келетін кешенін өткізудің қорытындысында алады.
Дәлелдемелердің кейбір жағдайларында мәні ... ... ... ... ... ... дегеніміз - ұйымдардың жарамдылығына және
бухгалтерлік есептің және ішкі ... ... ... ... Контроллингорлық дәлелдемелерді алу мақсатында орындалатын
тесттерді айтады.
Мәні бойынша рәсімдер - қаржылық есептіліктегі ... бар ... үшін ... ... алу ... ... ... анықтамау жоспарланған тәуекелді төмендету үшін
қолданылады. Олар үш ... ... ... ... ... Сальдо шоттардың тесттері (сальдо балансқа тест жүргізу).
3. Талдау рәсімдері.
Контроллингтік дәлелдемелерді алу үшін, ... мәні ... ... ... ... ... ... – жазбаларды, құжаттарды немесе материалдық ... ... ... сипатына және көзіне, сондай-ақ оларды ... ішкі ... ... ... ... әртүрлі
дәрежесін қамтамасыз етеді.
-бақылау - басқа тұлғалармен орындалатын процестерге немесе рәсімдерге
бақылау ... ... ... ... ... тауарлы-
материалдық қорлар есебін жүргізуге немесе ... ... ... ... ... ... ... алады.
-сұрау салу – субъектінің аясында немесе аясынан тыс хабардар
тұлғалардан ... ... ... салулар үшінші тараптарға жіберілген
жазбаша сұрау салулар секілді және ... ... ... ... емес ... сұраулардан тұрады. Сұрау салулар ... ... ... ... ... ... дәлелдемелерді растайтын
ақпараттарды Контроллинг жүргізушіге ұсына алады.
-растау – есептеме жазбалардағы ақпараттарды растау үшін сұрау ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешектер туралы растауды сұрайды.
Есептің қорытындысы – алғашқы құжаттардың және ... ... ... есеп айырысулардың орындалуының арифметикалық нақтылығына
тексеріс ... ...... релеванттық ақпарттармен дәйекі немесе
болжанып отырған сомалардан айырмашылығы бар, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ауытқуларды және
өзара байланыстарды зерттеуден келіп шығатын маңызды коэффиценттерге және
бағыттарға талдау жасау.
Қаржылық ... ... ... ақпараттарды тіркеуді жинау,
өңдеу және жүйелеу сәтінен бастап, ... ... ... ... ... ... есепке алудың объектісі ғана ... ... және ... барлық рәсімдерін жүзеге асыратын субъекті
де маңызды болып табылады.
Табыстарды есепке алу Контроллингінің мақсаты:
- ... ... ... ... жеке ... есептілігі
сияқты басқа компаниялардың қаржы есептілігімен қатар ... үшін ... ... ... ... және ұсыну;
- компаниялардың қаржы жағдайын дұрыс және ... ... ... ... және ұсыну.
Ақпараттарды жинау, тіркеу және жүйелеу және қаржы есептілігі рәсімі
қаржы есептілігін дайындауға тартылған ... ... ... ... ... қаржы есептілігі кейбір дәрежеде «есепке алу объектісі
туралы ... ... ... бар болғандықтан, сыртқы
қолданудың әдейі немесе әдейі емес қауіпі туады.
Тексеріс жасауға түсе ... ... ... және ... ... алу, ... және ... қатысты барлық нормативтік
құжаттарды үйренуі қажет.
Табыстарды есепке алуды тексеру кезінде Контроллингордың ... ... есеп беру ... субъект иесімен қабылданған бухгалтерлік есептің
сәйкестігін тексеру;
- бухгалтерияға алғашқы ... алу ... өз ... ... түспейтіндігін және құжат ... ... ... және ... ... толық, өз уақытында және дұрыс
жүргізілгенін ... ... ... және ... ... ... ... бухгалтердің шаруашылық қызметті жүргізудің заңдылығына,
бухгалтерлік есептілікті ұйымдастыруына және ... ... ... ... ... тексеріс жасайды;
-табыстарды есепке алу бойынша есептілік тізбелері жүргізілетіндігіне
немесе жүргізілмейтіндігіне және ... ... ... ... ... сәйкес келетіндігіне немесе келмейтіндігіне;
-басты кітаппен берілген қаржы есептілігіндегі ... ... ... келетіндігіне немесе келмейтіндігіне.
Табыстар туралы есептілік деректерін ... ... ... тұрады:
-пайдалар мен залалдар және бухгалтерлік есептіліктің ... есеп ... ... ... ... ... ... ресімдеуді тексеру;
-өнімдерді (тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер) жүзеге асырудан
туындаған қаржы қорытындыларын қалыптастырудың дұрыстығын тексеру;
-басқа да ... ... ... ... ... ... есепке алуда дұрыс көрсетілуін тексеру;
-операциялық қызметтен түскен қаржылық қорытынды анықтаудың дұрыстығына
тексеру жүргізеді;
-қаржылық табыстарды көрсетудің дұрыстығына тексеріс ... ... ... ... тексеріс жүргізеді;
-қызметтің және пайданы қолданудың қаржылық ... ... ... және ... тексеріс .
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның ... ... және ... мақсаты табыс алу болғандықтан, ... ... ... ... ... ... бірінші абсолютті көрсеткіші өнімді (жұмыс, ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есепте қосымша құн
салығы, акциздер және т.с.с. салықтар мен ... ... ... ... ... сату шегімдері мен баға шегімдері алынып
тасталынып көрсетіледі.
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабы ... ... ... табыс көрсетіледі.
Табыс құрылымында ең үлкен үлес салмақты өнімдер мен тауарларды
өткізуден түсетін табыс ... оның ... өнім ... ... ... және төменде қарастырылатын басқа да факторлармен анықталады.
Өнім ... ... ... ... ... өтпеген бұйымдар
қалдықтарының және сатып алушының жауапты сақталуындағы ... ... ... белгілі бір әсер ... ... ... ... өсуі ... ... өткізуден
түсетін табыс сомасының өсуіне, екіншіде- азаюына әсер ... ... ... ... ... жоапарланған тауар
өндірісінен және бұйымдардың (дайын өнімдер, сатып ... ... ... ... ... қалдықтарының өзгерісінен шығуы
керек. Бірақ ... ... ... ... ... ... төмендеуі,
ауыспалы тауарлы-материалдық қорлардың тым артуы есебінен ... да ... ... ... ... ... себептерге байланысты құрылады. Дайын
өнімнің бір бөлігі оларды буып-түю, орау, тиеуге ... ... ... ... есеп ... құжаттарын жазу үшін заңды түрде
қоймада жиналып қалады. Осы жерде дайын ... ... ... ... ... ... ... қызметінің көңіл аударуы қажет. Өнім
шаруашылық байланыстарының үзілуіне байланысты өткізілмей ... ... ... байланысты сұранысқа ие боламуы мүмкін. ... ... ... ... өндіруші кәсіпорында орын алады.Орындалған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтер тауар ретіндегі өзінің өзгеше ... ... өнім ... бола ... Бұл сондай-ақ кейбір
салалардың өнімдеріне, мысалы, электроэнергетика, көлік, ... да ... ... ... ... ... жауапты сақтауында болады, яғни
өнім тиеліп жіберіліп сатып алушыға ... ... ... ... алушы заңды
негізде оны төлеуден бас ... ... бас ... ... ... шарттарын сақтамағандығынан болуы мүмкін.
Есептеу әдінсіне көшу өнімді өткізуден түсетін табыс оған келіп түскен
төлем сомасының мөлшері ... ... оның ... ... ... ... ... тиелген тауарлар үшін ақшаның келіп
түсуіне ... ... тиіс ... сөз ... ... орай бұл жағдай әдетке
айналған. Төлемеушілік көлемі азайған жоқ, алайда ... ақша ... ... ... керек. Ол үшін сатып алушыға тауарды тиеп ... оны есеп ... ... ... ... ... алу ... банкке талап қою, коммерциялық несиені толтыру қажет.
Нарық жағдайында тиеліп жіберілген өнімдер үшін есеп айырысудың алдын
ала төлеу нысаны да ... ... ала ... ... ... ... ... тауарлардың қалдығын болдырмайды. Тиелген өнімдер үшін есеп
айырысудың бұл ... ... ... ... Алайда оның
кемшіліктері де ... бұл ... ... үшін ... ... бір ... ... өнім сапасын бақылау
төмендейді, әсіресе егер жабдықтаушы ... ... мен ... ... монополиялық орын алатын болса;
-үшіншіден, тұтынушы төлем жүргізгеннен ... ... ... ... алуы ... ... тоннамен және басқамен өлшенетін шикізаттар мен
материалдар сатып алу ... ... ... абсолютті көрсеткіші-жалпы табыс. Ол өнімді
өткізудің қаржылық ... ... және ... ... ... өткізуден түскен табыс пен өткізілген ... ... ... ... оның ... оның көлеміне көп әсерін тигізеді.
Көптеген кәсіпорындарда өзіндік құнды баптар бойынша ... оны ... ... іздестіретін экономикалық қызметтің
бөлімшелері болады. Бірақ белгілі бір мөлшерде бұл жұмыс, инфлясының ... ... пен ... ... бағаның өсуімен өзінің
маңызын төмендетеді. Бағаның күрт өсуі және ... ... ... ... ... өзіндік құнның төмендеуі
нәтижесінде табыстың ... ... ... ... ... ... ... жалпы табыстың
өсуінің негізгі жолы – ... ... ... ... ... Бұл, ... ... құнының үлес салмағы өнімнің өзіндік
құнында өте ... ... ... ... ... қызмет жасайтын
кәсіпорындар үшін өте ... ... ... ... ... табыс өсімін пайдалы
қазбаларды шығарудың өзіндік құнын төмендету нәтижесінде ... ету ... Бұл ... ... көлемін өсіру арқылы болуы мүмкін.
Соңғы тұтынушыға бағытталған салаларда сұраныс, өзіндік құн деңгейімен
анықталатын өндіріс және өнімді көлемі ... ... ие ... ... ... ... көлемінің өсуі табыстың өсуіне әкеледі.
Сұранысқа ие өнімдерді өндірудің өспелі көлеміне күрделі салымдар көмегімен
қол ... ... бұл ... әлдеқайда өнімді жабдықтарды сатып
алуға, жаңа технологияны ... ... ... ... ... Бұл жол, ... кезде көптеген кәсіпорындардың инфляция,
бағаның өсуі және ұзақ мерзмді несиелерге қол ... ... ... мүлде мүмкін емес. Күрделі капитал салымдарын жүргізуге
қаржы-лары мен мүмкіндіктері бар ... егер ... ... ... ... ... ұстаса, онда бұл кәсіпорын өз табысын
нақты өсіре алады.
Өндіріс және өнім өткізу көлемін өсіруге әкелетін ... ... ... ... ... ... ... етпейді. Инфляция
айналым қаражаттарын өте тез ... ... ... ... ресурстарын сатып алуына ... көп ... ... ... ... және де ... ... ала төлем жүргізу кәсіпорынның қаржысының көп бөлігін айналымнан
тыс әкеледі. Төлем жүргізбеудің ... тек ... ... ғана ... ... ... ... қаржылық есептік тәртіп, банк
жүйесі жұмысындағы кемшіліктер және де вексельдік ... ... ... табылады.
Кәсіпорын табысы бағаның өсуі ... ... ... ... өсуі ... теріс фактор болып табылмайды. Егер өнімге деген
сұраныстың өсуі мен шығарылатын ... ... ... және ... ... ... ... болса, онда
ол дәлелді болады.
Бұл ауытқуға келесі факторлар әсер етті:
1. өткізілген ... ... ... құны;
2. өнім бірлігінің бағасы;
3. өткізілген өнім көлемі;
4. өткізілген өнім ... ... ... ... ... осы ... әсерін анықтау керек.
Олардың есебі келесі түрде жүргізіледі.
1. Өнімнің өндірістік өзіндік ... ... ... ... ... өзіндік құнынан өткізілген өнімнің нақты ... ... ... алып ... ... мына формула арқылы
табылады: [15,48б].
(1)
- өткізілген өнімнің нақты көлемі;
- өнім бірлігінің нақты өзіндік құны;
- өнім ... ... ... ... ... ... нақты көлемінің жоспардан ауытқуына қолданыс-тағы баға
өзгерісінің әсері келесі формула бойынша есептеледі:
(2)
Мұндағы: және - өнім ... ... ... ... бағасы.
Басқаша айтқанда, бұл фактордың әсерінің мөлшері өнім өткізуден түскен
нақты түсімнен жоспарланған мөлшерді алып тастау жолымен анықталады.
3. Өткізу көлемінің ... ... ... ... ... ... ... өткізу көлемі бойынша жоспардың орындалу дәрежесін анықтау
керек. Табыс көлемі осы факторға тікелей үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... пайызына көбейту керек.
Арнайы әдебиеттерді оқып-зерттеу, тауар өнімдерін өткізу көлемі және
оның ... ... ... ... ... ... әсерін талдау тұрғысында, онда пікір таластары жүргізілетіндігін
көрсетті.
Есептеу үшін өткізілген өнімнің көлемін әр ... ... ... ... ... өндірістік өзіндік құны бойынша. Өткізілген
өнімнің көлемі бойынша жоспардың орындалуы пайызын есептеу кезінде әр ... ... ... ... ... ... ... әкеледі.
Бірінші әдіс экономистермен теріске шығарылған, өнімді өткізуден түсетін
табыстың өзгеруі өткізуінің физикалық ... ғана ... ... өзгеріске байланысты өткізілген өнімнің рентабельділігіне де
әсер етеді. Қазіргі кезде бағалар күнделікті күрделі өзгерістерді бастан
кешіруді, ... ... ... ... ... ... ... құн бойынша бағалау әлдеқайда дәлелді болып табылады.
Жалпы табысқа тауарлы өнімдерді өткізу көлемінің өзгерісінің ... есеп ... ... [16,201б].
(3)
Мұндағы: - өндірістік өзіндік құны ... ... ... орындалу деңгейі;
, - өткізілген өнімнің сәйкесінше нақты және жоспарлы
өндірістік өзіндік құны.
(4)
Мұндағы: ПП – ... ... ... ... ... тигізетін
әсері;
Пж – жоспарл ыжалпы табыс.
Талдау жұмысының теориясы мен ... ... ... құрылымдылық өзгерістердің жалпы табысқа әсерін есептеудің екі
тәсілі бар:
1) «өткізілген өнімнің нақты көлеміне жоспар бойынша» ... ... ... ... сомасын өткізу көлемі бойынша жоспардың орындалу
коэффициентіне ... ... ... жоспарлы мөлшеріне салыстыру
арқылы;
2) «өткізу көлемінің өзгеруі» факторының әсер ету сомасын «өткізілген
өнімнің нақты ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштері арасындағы шегеру арқылы.
Тәжиребеде екінші тәсіл жиі қолданылады, өйткені бұл фактордың әсер ету
көлемін есептуге дейін өткізу ... ... ... ... ... ... көлеміне жоспар бойынша» ... ... ... ... ... осы екі факторларлардың жиынтық әсерін
сипаттайтын болғандықтан, бұл сомадан өткізу ... ... ... ... ... өнім ... құрылымдылық өзгерістерінің
пайдаға тигізетін әсерін анықтайды.
Біздің ойымызша, бұл фактордың әсерін нақты өткізілген өнімнен жоспар
бойынша ... ... ... есепті жылы өнімді өткізу ... ... ... ескере отырып, жоспарлы құрылым жағдацында алынған
табыспен салыстыру арқылы ... ... ... ... экономика жағдайында, тауарларға деген бағалар еркін ... және де ... ... ... жағдайымен анықталатын кезде осы
бағалардың өзгерісі ақпараттар алу ... ... ... Кәсіпорынның
өнім есебін екі түрлі бағамен, яғни нарықтағы қазіргі және өткен жылдағы
бағалар бойынша жүргізбейді. Осының бәрі ... ... және ... ... ... ... олардың тек жылдық қана емес, сонымен
қатар одан да қысқа мерзім аралықтарына, яғни ай, ... ... ... ... ең ... кәсіпкерлерге, салық
инспекцияларына және әр ... ... ... ... ... ... табыстың өзгеруіне әсер етуші негізгі факторларға ... ... ... ... ... ... өнімді өткізуден түскен табыстың өзгеруі;
3) өткізілген өнімнің 1 ... ... ... ... жалпы табыстың өзгеруіне тигізген әсерін анықтайық:
1. Бағаның өсуі ... ... әсер ... анықтау үшін, есепті жылы
өнімді өткізуден ... ... ... жылдың еркін сатылу бағасымен (ҚҚС
және ... ... ... ... ... оны ... жылдың еркін сату
бағасымен (ҚҚС және акцизсіз) есептелген өнімді өткізуден түскен табыспен
салыстыру ... ... ... ... ... ... ... немесе кемегендігін) және сәйкесінше табыстың да ... ... ... ... әсерін келесі жолмен анықтаймыз.
Өткен жылғы өткізілген өнімнің 1 теңгесіне ... ... ... алатын болсақ, онда оның абсолютті сомадағы өсімі немесе
азаюына пропорционалды түрде болу тиіс.
3.Өткізілген өнімнен алынған табыстың 1 ... ... ... ... ... жылы өткізілген өнімнен ... ... ... ... ... ... деңгейі мен өткен жылғы шығындар
деңгейі арасындағы айырмасы ретінде анықталады және бұл ... ... ... ... ... ... алынатын нақты табысқа көбейтеді. Нәтижесі шығынның кемуі
немесе артуы кему есебінен жалпы табыс ... ... ... ... ... ... – негізгі қызметтен алынған
табыс. Ол сальдоланған қаржылық нәтижені білдіреді және жалпы ... ... ... ... ... ... мына формула бойынша анықталады:
ДН=ДЖ-РК
(5)
Мұндағы: ДН – негізгі қызметтен алынған табыс;
ДЖ – жалпы табыс;
РК – кезең ... ... ... ... көп және өткізілген өнімнің өндірістік
өзіндік құнына кірмейтін тұрақты шығындарды білдіретін кезең шығындары
қаншалықты аз ... ... ... ... ... ... ... да негізгі қызметтен алынатын табысқа жүргізілетін талдауды
жоғарыда атаған көрсеткіштерінен , сондай-ақ маржиналды ... ... ... ... өзіңдік құнның калькуляция баптары бойынша мәліметтер
коммерциялық ... ... ... және де ... ... ... және ... шығындарға дәл бөле алмайтына байланысты,
жалпы табыс көлемін маржиналды табыс ... ... және оны ... ... қолдануға болады.
Дипломдық жұмыстың аталған тарауы бойынша қорытынды жасай келе,
кәсіпорынның ... ... ... ... ... олардың
экономикалық, бухгалтерлік және салық жіктелімдерін, тану ... ... ... ... ... ... ... сәйкес табыстарды есепке алудың тәртібін білу қажет.
Келесі тарауда біз «НҰР-АЙ» жауакершілігі ... ... ... алу және тексеру қарастырылатын болады.
2 «НҰР-АЙ» ЖШС-нің ТАБЫСТАР ЖӘНЕ ШЫҒЫСТАР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Негізгі қызметтен және негізгі емес қызметтен алынатын ... және ... емес ... ... ... ... жыйынтық
табысты құрайды. Табыс сондай-ақ тауарлы-материалдық запастарды ... ... ... ... ... пайдалануға беруден,
пайыздардан, роялтиден және дивиденттерден алынуы мүмкiн.
Табыс дайын өнiмдерден, сатып алынған ... және ... ... ... ... құны ... ... жасалған
келiсiмшартта анықталады: ал мәмiледен шығатын табыс ... ... ... ... жеңiлдiктерiн ескере отырып; олардың құндарын
өлшейдi. Сатып ... ... ... үшiн ... ... сату құны
деп атайды. Сату құнын анықтаған кезде. Тараптар өздерiнiң келiсшартында
бухгалтерлiк ... ... ... қағидаларына көңiл бөледi: есептеу,
шындық, аламалау, яғни, екi жақты да бiрдей көру, сақтық жасау т.б. ... ... ... ... ... ... ... танылады: табыс
сомасын үлкен деңгейдегi дәлдiкпен бағалағанда, яғни екi тапрап та мәмiлеге
қатысқан кезде, ... ... ... ... ... және ... соманы
сатып алушы төлейтiндiгiн бiлген жағдайда, ... ... ... ... және соны ... алу ықтималдығы бар болуы мүмкiн. Ал бұл
сатушының сатқан ... үшiн ...... ... ... ... төлейтiндiгiн туралы сенiмiн бiлдiредi.
Келесi шарт сатушыдан сатып алушыға өтетiн меншiк құқығы ... бұл ... ... ... ... ал егер ... ... иесi
ретiнде құқығын және мiндеттемесiн сақтаған болса, онда ол ... ... және ... ... ... бойынша күтiлетiн шығын үлкен
нөлдiк деңгейдегi бағалауды қажет етедi.
Көрсеткен қызметтен және орындалған ... ... ... ... есеп беру ... ... ... кезеңi үлкен деңгейдегi дәлдiкпен
анықталса;
- мәмiленi жүргiзу кезiнде жұмсалған шығыстары да, мәмiленi аяқтау үшiн
қажет шығыстары да ... ... ... ... барынша дәлдiк деңгейде табысын анықтай алады, ол мәмiлеге
қатысушылармен төлем жағдайы мен тәсiлiне, күтiлетiн ... ... ... қатысты мәселелер бойынша мәмiлеге қатысушы-лармен ортақ
шешiмге келген жағдайда қол жеткiзедi.
Мәмiленiң сипатына қарап оның ... ... ... ... ... бiрiн пайдаланады:
- белгiлi бiр күнге жалпы мәмiле бойынша жасалған шығыстардың ... ... бiр ... ... ... ... ... қызметтiң пайыздық
қатынасы;
- орындалған жұмысты талдау.
Аралық негiзде жасалатын төлемдер, яғни сатып алушылардан ... ... ... ... ... яғни ... нәтижесiнде үлкен деңгейдегi
дәлдiкпен табысты анықтау ... ... ... табыс жұмсалған шығыс
мөлшерiнде танылады, яғни ол сол шығыстың орнын жабады.
6000 «Өнімді сатудан және қызметтерді ... ... ... кіші
бөлімі өнімді сатудан және қызметтерді ұсынудан түсетін ... ... ... Бұл ... мына ... синтетикалық, әрi пассивтiк шоттар
жатады:
6010 – «Өнімді сатудан және қызметтер көрсетуден түсетін кіріс», онда
өнімдерді ... және ... ... ... ... ... ... ескеріледі, және оларға ұқсас операциялар
көрсетіледі;
6020–«Сатылған өнімді қайтару», онда ... ... ... ... көрсетіледі;
6030 – «Бағадан және сатудан түсетін жеңілдіктер», онда бағадан немесе
сатудан ... ... ... операциялар көрсетіледі.
6010-шоты бойынша жасалған шоттардың корреспонденциясы төмендегі кесте
1 келтiрiлген.
Кесте ... ... ... ... ... ... |Шаруашылық операциялардың мазмұны |дебет ... ... ... |Шот – ... және |1210 |6010 |60000 |
| ... ... ... | | | |
| ... бойынша дайын өнім босатылды| | | |
| |ҚҚС, ... 12% |1210 |3130 |7200 ... ... қабылдау актілерінің |1210-1284 |6010 |128000 |
| ... ... және ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... мен ... | | | |
| |ҚҚС ... 12% ... |3130 |15360 |
| | ... | | ... ... ... ... шоты ... |1030 |1210 |67200 |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... | | | ... өнiмдi, жұмыстарды және қызметтердi сатудан түскен сомасы ... ... ... ... ... ... ... шотына көшiрiлiп жазылады. Бұл кезде 6010-шоты дебеттеледi де,
5510-шоты кредиттелiнедi.
2010 жылы ... ЖШС ... ... 25123,5 млн. ... ... ... ... 2009 жылы ұйым 106114,5 млн. теңге мөлшерінде табысқа
ие болды.
Негiзгi емес қызметен түскен табыстың есебiн есептеу үшiн типтік шоттар
жоспарының 6200 – ... да ... кіші ... ... да ... ... арналған және оған келесi пассивтiк күрделi шоттар жатады.
6210 - «Активтердің шығуынан алынатын ... онда ... ... ... негізгі құралдарды, материалдық емес активтерді, қаржылық
активтерді ... ... ... ... ... операциялар
көрсетіледі;
6230 - «Мемлекеттік субсидиялардан алынатын кірістер», онда мемлекеттік
субсидиялардан кірістерді алумен ... ... ... ... ... түсетін кірістер», онда есептерде валюталар-
дың әртүрлі айырбас бағамдарын ... ... ... ... ... ... ... бірдей санын көрсетудің
нәтижесінде туындайтын ... ... ... ... ... ... алуға арналған.
6280- «Инвестициялық, қаржы инвестицияларының шығарылуынан ... ... ... сатудан алынған табыстар туралы ақпаратты
жинақтауға арналған.
Материалдық емес ... ... ... кесте 2сәйкес шоттардың
корреспонденциясы жасалады ... ... ... ... ... ... ... шоты бойынша
корреспонденциялар
|№ |Шаруашылық операциялардың мазмұны ... ... |
| | ... |кредит ... ... емес ... ... | | |
| ... құнына ... |2730 |
| ... ... ... |6210 |
| ... ... ... | ... |ҚҚС ... 12% ... |3130 ... |Жыл соңында, 6210 және 7410 | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... шотына есептен| | |
| ... ... |6210 |5510 |
| ... |5510 |7410 ... – шоты ... құралдарың шығарылуынан түсетін табыс" негiзгi
құралдары сатудан түскен табыстардың жинақтауға арналған.
2.2 ... ... ... ... ХҚЕС-ның принциптерінде табыстар түсімге және басқа да ... Ұйым ... және ... ... ... ... ... өзінің мүліктерін және қарыздарын пайдалануға ұсыну, инвестициялық
қызметтерді жүзеге асыру ... ... ... (негізгі) қызметінің
барысында ақшалай түсімді иемденеді.
Өз кезегінде, шығындардың ... ... ... және ... ... ... шығады. Негізгі қызмет жөніндегі шығындар өнімділік, яғни
табыс әкелетін ... ... ... (мысалы, сатылған тауардың таза
құны, еңбекті ... ... ... ... ... және ... активтердің амортизациясы, коммерциялық және ... ... ... активтердің ағымдары (мысалы, сатылған өнімдерді немесе
басқа да мүліктерді ... ... ... ... ... ... кезінде, мысалы пайыз бойынша немесе қызмет
көрсетулерді ... ... ... ... ХҚЕС табыстар мен шығындарды ... ... ... ... тек есеп беру ... таза ... ғана емес, кең
ауқымдағы түсінікті қамтиды (яғни пайдалар және залалдар туралы ... ... ... ... ... ... пайдалар және
залалдар туралы есепте көрсетілген кірістер және шығыстардың есебінен емес,
«капиталдың есептерінде» көрінетін ... және ... ... ... ... ... шығындар есебі Типтік шоттар
үлгісінің 7 бөлімінде жүргізіледі. Ол ... ... ... ... емес ... ... ... шығындары көрсетілген қызмет ... ... ... ... ... көрсетпеген жағдайда да кезең шығындары
туындайды.
Кезең шығындары келесі шығындар тобынан ... және ... ... ... ... өткізу бойынша шығындар есебі;
Проценттер бойынша шығындар.
7010 «Тауарларды сату (өткізу) бойынша шығындар» және 7210 «Жалпы және
әкімшілік шығындар» деп ... ... ... ... ... аталатын бөлімнің тиісті шоттарының кредитінен
ұйымның жұмысшылары мен ... ... ... ақы ... ... ... уақыттарына есептелінген ақылар, бюджетке салық
ретінде ... ... ... ... тыс ... ... ... және жеке басты сақтандыру қорына, тағы да басқа) төленуге
тиісті ... ... ... ... үшін ... тиісті
сомалар және басқадай төленетін шығындар сомалары жазылады.
Шаруашылық ұйымның банк ... ... тыс ... ... ... пайызға 7310 – «Проценттер бойынша шығындар» шоты дебеттелініп,
3020 – ... ... ... шоты кредиттеледі, 7710 ... ... ... ... ... шоты ... таза ... уақытындағы бюджетке төленуге тиісті салық сомаларына байланысты
шығындарды ... ... Бұл шот ... ... 3110 – “Төленуге
тиісті корпоративті табыс салығы” және 2810 –«Кейінге ... ... ... –деп аталатын ... ... 7470 – ... – деп ... ... ... ... осы шоттардың аттарына сәйкес жағдайларға байланысты
шыққан шығындары мен шеккен зияндарының сомасына ... ... ... және тағы да ... ... активті шоттардың кредитімен
корреспонденцияланады.
Ал бұндай жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... ... немесе 1 – «Ақша қаражаттары» ... ... ... ... ... 7510 ... 7610 – ... ұйымдардағы үлестік қатысудан түскен табыс
(залал)» – деп аталатын ... ... және 14 – ... - ... бас ... ... ... шоттарының кредитінде шаруашылық
ұйымының басқаларға үлестік қатысудан ... ... ... ... көрсетілсе, керісінше, бұндай жағдайлардағы ұйымның тапқан
табыстарына 2200 – ... бас ... ... ... ... 7610 – ... ұйымдардағы үлестік қатысудан түскен табыс
(залал)» – деп аталатын шот кредиттелінеді.
Ұйымда жалпы және ... ... ... алу үшін 7210 ... ... шығындары» арналған. Бұған бүкіл ұйымды қамтамасыз ету және
оның өндірістік - шаруашылық қызметін басқарумен байланысты жалпы ... ... ... 7210 ... және ... ... келесі шығындар көрініс табады:
Әкімшілік персоналдардың еңбек ақысы;
Әкімшілік персоналдардың ... ... ... қатысты емес басқарманың техникалық құралдарын ұстау және
қызмет көрсету шығындары;
Жалпы шаруашылық мақсаттағы негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... шығындар;
Күзет, өрт және сауықтыру шараларын өткізу бойынша шығындар;
Айыппұл мен өсімпұл;
Кадрларды дайындау бойынша шығындар.
Ұйымда 7210 «Жалпы және ... ... ... ... ... ... кредиті бойынша көрсетіледі:
3350 «Қызметкерлермен еңбекке ақы төлеу бойынша есеп айырысу» шоты –
еңбек ақы, сый ақы, демалыс ақысын есептегенде;
3150 ... ... ...... ... салықтарды
есептегенде;
3310 «Жеткізушілермен және мердігерлермен есеп айырысу» шоты –
көрсетілген қызметтер бойынша ... ... ... ... жұмыс) өткізумен байланысты шығындар туралы
ақпараттарды жинақтау үшін 7110- ... сату және ... ... ... шоты ... Бұл ... ... өткізумен айналысатын
жұмысшылардың еңбек ақысы бойынша шығындар; өткізу нарығын зерттеу бойынша
шығындар, т.б. жинақталады.
Кезең соңында 7110 және 7210 ... ... ... ... ... (залал)» шотының дебетіне көшіріледі.
Негiзгi құралдары сатқанда мынадай шоттардың корреспонденциясы кесте 3
сәйкес жасалады.
Кесте 3
"Негiзгi ... ... ... ... шоты бойынша
корреспонденциялар
|№ |Шаруашылық операциялардың мазмұны |Шоттар ... |
| | ... ... |
|1 |2 |4 |5 ... ... ... ... | | |
| ... ... |7410 |2410 |
| ... ... тозу ... |2420 |2410 |
| ... құнына |1210 |6210 |
| | |1220 | |
| | |1010 | ... ... ... құралдар бойынша |1210 | |
| ... ҚҚС ... 12% |1220 | |
| | ... |3130 ... |Жыл соңында, 6210 және 7410 | | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... шотына есептен | | |
| ... |6210 |5610 |
| ... |5610 |7410 |
| ... | | ... қаржылық есеп берген кезде түсіндірме жазбасын бірге тапсырады,
онда: көрсетілген қызметтен ... ... ... жолдары;
дивиденттер, роялти, пайыздан алынатын табыс, көрсетілетін қызмет, тауарды
сатудың нәтижесінде пайда болатын табыстарымен қоса ... ... ... табыс түрінің әрбір мәнді сомасы ашылуы тиіс. Тауарды айырбастау
немесе қызмет көрсету нәтижесінде пайда болатын табыстар сомасы ... ... және ... емес ... ... ... басқа төтенше
жағдайлардан және тоқтатылған операциялардан түсетін табыстар болады.
Соларға тоқтап кетуді жөн деп ... ... ... ... ... және ... әдеттегі
қызметіне тән емес, өте сирек кездесетін операциялар мен ... ... ... өте ... ... қарамастан, ауытқу сипатына ... ол ... ... ... ... ... ... әсер
етуі мүмкін.
Кей жағдайда төтенше жағдайды әдеттегі жағдайдан ажырату өте ... ... бір ... ол ... ... жағдай болып көрінсе, ал
екіншісіне ол дәстүрлі жағдай болып табылуы ... оның ... ... бар ... операция немесе оқиға төтенше
болып саналуы мүмкін.
- өте сирек болса;
- жай немесе әдеттегі қызметтің бір бөлігі болып ... ... ... жағдай ретінде қарастыруға болмайды, атап
айтсақ:
- валюта бағамның ауытқуы;
- ... ... ... ... ... мүліктерді, құрал-жабдықтарды, инвестицияны сатудан немесе есептен
шығарған кездегі алынатын табысты немесе зиянды;
-салық жеңілдіктерін алып тастауды, ... ... ... ... т.б.
Тоқтатылған операциялардан алынған зиян мен табыстың есебі 7510 ... ... ... ... ... ... шоттың дебеті тіркелген активтер, тауарлы-материалдық қорлар, ақша
қаражаттар шоттарымен корреспонденцияланып, келген ... ... Ал 7510 ... ... 1284 ... ақша ... зиянның
өтелгендігін көрсетеді.
Кей кезде кәсіпорын табиғат апатының нәтижесінде табыс табуы мүмкін.
Мысалға, сақтандырушы ұйым жойылған мүліктің ... ... ... ... ал ... сол ... ... запас бөлшектер алып, оны іске
жаратса немесе сатса, онда кәсіпорын аз да ... ... ... ... апатының нәтижесінде жойылған басқа да активтерді ... т.б.) тап ... ... есептен шығарады.
Зиянды немесе табысты 5510 шотына есептен шығарғаннан ... 7510 ... ...... операциялардан түскен табыстар (залалдар)» шоты
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... операциялардың тоқтатылуынан немесе қолданыстағы активтерді
сатудың ... ... ... ... ... мүмкін.
Осындай операциялармен байланысты кәсіпорынның қызметі, міндет-темесі,
таза табысы немесе зияны бухгалтерлік есепте ... ... соң ... табады.
Әрбір тоқтатылған опрециялар қаржылық есеп беруде және ... ... ... ... ... және ... тоқтатылған күні, тоқтатылған операциясының әдісі, табыс пен
зиянды өтеу үшін ... есеп ... және ... мен зияны; есепті
кезеңдегі әдеттегі қызметінен алынған зияны немесе таза табысы және ... т.б. ... ... де ... ... ... араласуынан немесе табиғи
құбылыстардың әсерінен болса, онда үзілістен алынған жиынтық табысын немесе
зиянын анықтау төтенше сипатқа ие болады.
Бірақ та кей ... ... ... ... ... ... ... үзіліс жасап отыруы мүмкін, бұл кезде оны ... ... ... ... ... ... табысты, ал дебеті зиянды көрсетеді.
Сонымен қатар ұйымдарда басқа ұйымдардың қызметіне үлестік қатысудан
алынатын кіріс (шығын) ... ... ... ... үлестік қатысудан
алынатын кірістер мен шығындардың есебі 7620 – «Басқа ұйымдардағы ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Шот күрделі жене оның талдамалы есебі әрбір ұйымдар бойынша ... ол сол ... ... ... ... өз капиталын салуын
жүзеге асыруы мүмкін.
7620 шоттың дебеті мен ... ... ... шаруашылық операциялар
кесте 4 көрініс табады.
Кесте 4
«Басқа ұйымдардағы үлестік ... ... ... ... залал)»
шоты бойынша типтік корреспонденциялар
|№ ... ... ... |Шоттар корреспонденциясы |
| | ... ... |
|1 |2 |4 |5 ... |Бас немесе тәуелді серіктестіктер |6210 |7620 |
| ... таза ... ... | | |
| ... тиесілі сомасын есептейді | | ... |Бас ... ... серіктестіктер |7620 |6210 |
| ... таза ... ... ... | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... ... ... жыл аяғында
7620 шоттан 6210 шоттың не дебетіне, не кредитіне ... ... ... 7620 шоты ... ... қалмауы тиіс.
Жалпы алғанда кәсіпорында жүргізілетін табыстар мен шығындар шоты жыл
соңында жиынтық табысқа ... ... ... ... ... берілетін бухгалтерлік жазбалар кесте 2.5 келтірілген.
Кесте 5
Қаржылық нәтиженің анықталуын шоттарда ... | ... ... ... |Шаруашылық операциялардың | |
| ... | |
| | ... ... ... |Табыстарды көрсету |6010 |5610 |
| | ... | ... ... көрсету |5610 ... |
| | | ... ... ... ... ... |5610 |5510 ... |Жиынтық табысты көрсету |5510 |5610 ... ... ... (сатудан түскен табыстан басқа) операциялық
және сатудан тыс қызметтен түскен табыстар бар екенiн айта кету керек.
Сатудан және сатудан тыс ... ... ... тыс ... ... сатылған тауарлардың
өзiндiк құны мен операциялық ... ... ... ... табысты бағалағаннан кейiн талдаушыға кәсiпорынның қалыпты
операцияларынан тыс табыстары мен шығындарын, ... ... ... ... әсер ... және мұндай табыстар мен шығындардың
болашақтағы ықтималдылық дәрежесiн анықтау үшiн ... ... ... ... ... + ... ... – Басқа шығындар
– Төленген пайыздар = Салық төленгеге дейiнгi таза пайда
Операциялық табыстар – компанияның әдеттегi қызметiмен ... ... Олар – ... өнiмдерi мен қызметтерiн сатудың емес, ... ... ... Мысалы, компания мұндай табыстарды артық жерлердi
және жабдықтарды жалға беруден алуы мүмкiн. ... тыс ... да ... ... ... ... құралдарды сатудан түскен
табыстар, дивидендтерден ... ... ... ... ... компанияларда мұндай табыстар тұрақты сипатта болады және ... ... алу ... ... ... ... операциялық шығындар да болады.
Мұндай шығындар: төленген пайыздар ... ... ... ... ... ... ... сатудан залалдар, сондай-ақ басқаларға
ұсынылған шегерiмдер (жеңiлдiктер).
Сатудан тыс операциялардың табыстарының құрамына кiретiндерi: талап ету
мерзiмi өтiп кеткен ... және ... ... ... есептен
шығарылған қарыздардың түсуi, есептi жылы анықталған өткен ... ... ... ... ... ... борышкер мойындаған
немесе сотпен шешiлген айыппұлдар, өсiмпұлдар және тұрақсыздық айыптары,
жабдықтаушылардың шаруашылық келiсiмдерiн бұзғанымен ... ... ... ... сомалары; табиғи апаттардан, өрттен, апаттардан,
басқа да төтенше жағдайлардан залалдардың орнын толтыру үшiн сақтандыру
сомалары немесе ... ... табы ... инвентаризация нәтижесiнде
анықталған артық мүлiктi балансқа алу.
Негiзгi құралдар мен жердi жалға беруден түскен табыстар жалға берiлген
нысандардың саны мен жер ... және ... беру ... ... Бұл ... негiзгi құралдарды жалға беруден түскен табыс
жал төлемақысының инфляцияға байланысты өседі.
Айыппұл төлеуден ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Талдау ... ... ... ... жiберiлген қателердiң
алдын-алу үшiн шаралар қолданылады.
Алынған айыппұл сомасының өзгеруi тек жабдықтаушы мен мердiгер-лердiң
келiсiм мiндеттемелердi ... ... ғана ... оларға қатысты
кәсiпорынның қаржылық қадағалауының әлсiреуi салдарынан да болуы мүмкiн.
Сондықтан бұл көрсеткiштi талдаған кезде ... ... ... ... ... ... санкциялар қолданылды ма
тексеру қажет.
Талап етiлмеген дебиторлық берешектi ... ... ... ... қойылуы мен есеп айырысуларды қадағалау өте төмен дәрежеде
болғанда немесе клиенттер ... ... ... Есептi жылда
анықталған өткен жылдардың табыстары ... да ... ... ... ... ... тыс залалдар мен шығындарды қысқартып, ... және ... ... және ұзақ ... қаржы салымдарынан түсетiн
табыстарды арттыруға бағытталған нақты шаралар қабылданады.
Бухгалтерлік есепте табыс пен зиян есеп ... ... және ... ... ... бойынша қаржылық-шаруашылық
қызметінің нәтижесі анықталады. Салықтық есепте табыс пен ... ... ... ... сомамен салыстырылып, солардың арасындағы
айырмасына тиісті ... ... ... арада мынаны ескерген жөн: салық есебінде жиынтық жылдық табыстан
ұстап қалулар туралы, сондай-ақ табыстар ... сату ... ... ақша ... ... есепке ала отырып амортизациялауға
жатпайтын алашақтардың өсуі; кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... үшін тағы ... ... ... қалыптасады; бұл
хабарламада салық салынатын табыс сомалары және бюджетке ... ... ... ... ... ... ... туралы бухгалтерлік әрі
салық есебі деректері арасындағы алшақтыққа әкеп соғады.
Салық салынатын табысты түзету
1. Салық ... ... ... табысынан салық салынатын
табыстың екі проценті шегінде ... ... алып ... ... сала ... ... ... нақты жұмсаған
шығыстары;
2) коммерциялық емес ұйымдарға өтеусіз берілген мүлік;
3) жеке тұлғаларға Қазақстан Республикасының ... ... ... әлеуметтік көмек.
2. Мүгедектердің еңбегін пайдаланатын салық ... ... ... мүгедектердің еңбегіне ақы төлеуге шығарылған
шығыстар сомаларынан 2 еселенген және мүгедектерге төленетін
жалақы мен басқа да ... ... және ... жалақы мен басқа да төлемдердің есептелген әлеуметтік
салық сомасынан 50 ... ... ... ... ... ... ... салық салынатын табысты үш жылдан артық
мерзімге ... ... ... ... ... ... ... сомасына, кейіннен оларды лизинг алушыға бере
отырып, азайтады.
4. Қызметінің айрықша түрі ауыл ... ... бері ... банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдар ... ... ... ... ... ... табыс сомасына азайтады.
5. Салық төлеушінің амортизациялық аударымдарды есептеп шығаруы,
пайдалануға алғаш ... ... ... үш жылдық
кезең аяқталғанға ... ... ... ... ... ... ... төлеушінің тіркелген активтерді өткізген
салық кезеңіндегі салық ... ... ... ... және ... ... ... мәліметтердің теңдігін сақтау
оңай шара емес, өйткені олардың арасында тұрақты және ... ... ... айырмашылықтар – бұл ағымдағы есепті кезеңде
туындайтын және бұдан кейінгі есепті ... ... ... ... мен ... тұлғалардан алынатын табыс салығы жөніндегі
мағлұлмдамада ... ... ... ... айырмашы-лықтар) салық
салынатын және бухгалтерлік табыстар арасындағы айырмашылықтар.
Тұрақты айырма ретінде келесі мысалды келтіруге болады:
- бюджетке төленетін ... ... ... ... ... шегеріледі, ал салық ... ол ... ... нормадан жоғары белгіленген іс-сапар мен ... ... ... кезең шығыстарына жатқызылады, ал салық есебінде
ол шегерім құрамына енгізілмейді;
- марапаттау бойынша шығыстар толық көлемде ... ... ... ... ал ... ... ол ... жиынтық табыстан
шегеруге жатпайды.
Уақытша айырма бухгалтерлік табысты есептеген кезде кейбір табыс пен
шығыс баптарының бір ... бір ... ... ... ... ... айырма, екіншіде жойылады. Мысалға:
- материалдық емес активтер мен ... ... ... ... аударымдар.
Бухгалтерлік есепте амортизациялық аударымдар үшін ... ... ... ... және ... ... сома шығын ретінде
қабылданады. Салық ... тек ... ... ... пайдаланылады.
Сондай-ақ екі есептің ... ... да ... ... ... ... ... бойынша объекті толық амортизациялануы мүмкін, ал
бухгалтерлік есепте ол жалғасуы мүмкін.
Тұрақты және уақытша айырма ұйымның есеп ... ... ... салық есебінің де енгізген өзгерістерінің салдарынан боуы мүмкін. Бұл
арада тұрақты айырманы келесі есептік кезеңде жоюға ... ал ... ... Тұрақты айырманы да, уақытша айырманы да өте ... ... ... егер де ... ... ... ... есеп
қағидасының зерттеулерін жүргізсе. Уақытша айырма сомасынан ... ... ... көрсету және анықтау жолымен оның уақытша
айырмасын табады. Салық ... ... ... ... ... төлем болып саналады.
Корпоративтік табыс салығы есептелгенде 7710-«Корпорациялық табыс
салығы бойынша шығыстар» шоты дебеттелініп, ... ... ... шоты ... Ал ... ... ... кезде 3110
- «Төленетін корпорациялық табыс салығы» шоты дебеттелініп, 1030-«Ұлттық
валютада ағымдағы, корреспонденттік шоттардағы ... шоты ... ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның шаруашылық қызметінің негізгі
және түпкі мақсаты табыс алу ... ... ... осы ... ... ... бірінші абсолютті көрсеткіші өнімді өткізуден алынатын
табыс боып табылады. Ол қаржы ... ... ... ... ... құн ... ... және т.с.с міндетті төлемдер, сондай-ақ
қайтарылған тауарлардың құны сату ... және баға ... ... көрсетіледі.
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабы бойынша
негізгі қызметтен ... ... ... құрылымында ең үлкен үлес салмақты өнімдер мен тауарларды
өткізуден ... ... ... оның ... өнім өндір деңгейі мен оның
сапасы мен және төменде қарастырылатын басқа да факторлармен анықталады.
Өнім ... ... ... сомасына қоймадағы өтпеген бұйымдар
қалдықтарының және сатып алушының жауапты ... ... ... ... ... бір әсер етеді. Тауарлы-материалдық
құндылықтардың азайуы немесе керісінше өсуі ... ... ... ... ... ... екіншіде – азаюына әсер етеді. Кәсіпорында
өнімді өткізуден ... ... ... ... ... ... (дайын өнімдер сатуп алушының жауапты сақталуындағы тауарлар)
өтпеген бөлігінің қалдықтарының өзгеріснен шығу ... ... ... ... ... көлемі жоспарының төмендеуі, ауыспалы тауарлы-
материалдық қорлардың тым артуы есебінен болатын жағдайлар да ... ... ... ... ... ... ... болады. Яғни
өнім тиеліп, жіберіліп сатып алушыға келіп түседі, бірақ сатып ... ... оны ... бас ... Төлеуден бас тартуының себебі
жабдықтаушының жеткізу шарттарын ... ... ... ... көшу өнімді өткізуден түсетін оған келіп түскен төлем
сомасының мөлшері бойынша емес, оның ... ... ... ... ... ... тауарлар үшін ақшанің келіп
түсуіне ... ... тиіс ... сөз ... ... ... бір ... алуышылардың уақытында төлемейтіні белгілі. Бұл жағдайда ақшалардың
түспеуі жабдықтаушыға байланысты ... ... орай бұл ... әдетке
айналған төлемеушілік көлемі азайған жоқ, ... ... ақша ... жұмыс жасау керек. Ол үшін сатып алушыға тауарды тиеп беруді
тоқтату, оны есеп ... ... ... ... төлемсіздікті
өндіріп алу бойынша банкке талап қою, коммерциялық несиені толтыру қажет.
Нарық жағдайында тиеліп жіберілген өнімдер үшін есеп ... ... ... нысаны да қолданылады. Алдын-ала төлем жүргізу төлем мерзімі
өткен тиелген ... ... ... ... өнімдер үшін есеп
айырысудың бұл нысаны көптеген кәсіпорында қолданылады. Алайда ... де ... бұл ... ... үшін ... белгілі бір дәрежеде өндірілген өнім сапасын бақылау
төмендейді, әсіресе егер ... ... ... мен қызмет
көрсетулер нарғында монополиялық орын алатын ... ... ... ... ... ... ... аз алуы
мүмкін (мысалы, тоннамен және басқамен өлшенетін шикізаттармен материалдар
сатып алу жүргізілген уақытта.
3. Кәсіпорынның жиынтық ... ... ... шектеулі серіктестігінің табыс бойынша мынандай
ақпараттар ашылуға міндетті:
- өнім (жұмыс, қызмет) сатудан табыс;
- жалпы табыс;
- негізгі қызметтен табыс;
- негізгі емес ... ... ... ... ... әдеттегі қызметтен табыс;
- салық салынғаннан кейінгі әдеттегі қызметтен табыс;
- төтенше жағдайлардан ... таза ... ... қызмет) сатудан табыс, қосылған құнға ... ... және т.б. ... мен ... сондай-ақ қайтарылған
тауарлардың құнын, сату шегерімдерін, баға ... ... ... ... ... ... табыстарымен қатар, тауарлы-материалдық
қорларды сатудан, ... ... ... сыйақы, пайыздар, диви-
денттер, қаламақылар және ренталар, негізгі қызмет түрлеріне байланысты
алынуға ... ... ... көрсетілуі мүмкін.
Оның көлемі 6000 «Дайын өнімнен ... ... ... ... бойынша есеп регистрларының мәліметтерінің негізгі-сінде
анықтайды.
Қазіргі уақытта шаруашылық ... ... ... ... ... ... яғни сату ... деп өнімді (жұмыс, қызмет) артып
жөнелту, өткізу және ... ... ... ... ... ... күнін айтса, шоттарға аудару күні ... ... ... ... сату ... ... ... аяқтаушы соңғы
сатысы екені белгілі. Оның көлемі қаржы шаруашылық қызметігің нәтижесіне
айналым және ... ... ... сату ... ... орналастыруға және сатуға байланысты
шаруашылық операцияларының жиынтығы ретінде шаруашылықтың әкімші-лігінің
тұрақты назарында. Оны ... ... ... ... ... Оның ... ... үрдісін ұйымдасты-рудың барысында
қалыптасқан номенклатура (тізбек) бойынша жоспар ... ... ... ... де, ... де ... Сатып
алушылармен шарт жасалып, онда өнімнің түр-түрін жөнелту мерзімі саны және
сапасы, бағасы, есеп айырысу нысандары көрсетіледі.
Ұйымда ... ... ... өткізумен байланысты шығындар туралы
ақпараттарды жинақтау үшін 7110- «Өнімдерді сату және ... ... ... шоты арналған. Бұл шотта тауарларды өткізумен айналысатын
жұмысшылардың еңбек ақысы бойынша шығындар; өткізу нарығын зерттеу бойынша
шығындар, т.б. жинақталады.
Кезең ... 7110 және 7210 ... ... ... 5610
«Жиынтық табыс (залал)» шотының дебетіне көшіріледі.
Негiзгi құралдары сатқанда мынадай ... ... ... ... ... алғанда кәсіпорында жүргізілетін табыстар мен шығындар шоты жыл
соңында жиынтық табысқа апарылып қызметтің ... ... ... ... бухгалтерлік жазбалар кесте 6 келтірілген.
Кесте 6
Қаржылық нәтиженің анықталуын шоттарда көрсету
| | ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| | ... |кредит |
|1. |Табыстарды ... |6010 |5610 |
| | ... | ... ... ... |5610 ... |
| | | ... |
|3. |Жиынтық сомаларды көрсету |5610 |5510 ... ... ... ... |5510 |5610 ... табыстарының құрамында (сатудан түскен табыстан басқа) операциялық
және сатудан тыс қызметтен түскен табыстар бар екенiн айта кету керек.
Сатудан және сатудан тыс ... ... ... тыс қаражаттар түсiп, сатылған тауарлардың
өзiндiк құны мен операциялық ... ... ... ... табысты бағалағаннан кейiн талдаушыға кәсiпорынның қалыпты
операцияларынан тыс табыстары мен шығындарын, олардың ... ... ... әсер ... және ... ... мен ... ықтималдылық дәрежесiн анықтау үшiн зерттеуi керек.
Операциялық табыс (сатудан табыстар) + Басқа табыстар – Басқа ... ... ... = ... ... ... таза пайда
Операциялық табыстар – компанияның әдеттегi қызметiмен ... ... Олар – ... ... мен ... ... емес, басқа
бiр қызметтiң нәтижесi. Мысалы, компания мұндай табыстарды артық жерлердi
және жабдықтарды жалға беруден алуы ... ... тыс ... да ... ... пайыздар, негiзгi құралдарды ... ... ... ... ... ... шегерiмдер (жеңiлдiктер)
кейбiр компанияларда мұндай табыстар тұрақты сипатта болады және ... ... алу ... ... ... ... операциялық шығындар да болады.
Мұндай шығындар: төленген ... ... ... ... көрсетедi),
негiзгi құралдар немесе акцияларды сатудан залалдар, сондай-ақ басқаларға
ұсынылған шегерiмдер (жеңiлдiктер).
Сатудан тыс ... ... ... ... ... ... өтiп кеткен кредиторлық және депоненттiк берешек, бұрын есептен
шығарылған ... ... ... жылы ... ... ... ыдыстармен (тара) операциялардан алынған пайда; борышкер мойындаған
немесе сотпен ... ... ... және ... айыптары,
жабдықтаушылардың шаруашылық келiсiмдерiн бұзғанымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... апаттардан,
басқа да төтенше жағдайлардан залалдардың орнын толтыру үшiн ... ... ... ... табы ... ... нәтижесiнде
анықталған артық мүлiктi балансқа алу.
Негiзгi құралдар мен ... ... ... ... табыстар жалға берiлген
нысандардың саны мен жер аумағының және жалға беру ... ... Бұл ... негiзгi құралдарды жалға беруден түскен табыс
жал төлемақысының ... ... ... ... ... жекелей қызметтердiң басқа кәсiпорын-дармен
келiсiмдердi бұзуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... жiберiлген қателердiң
алдын-алу үшiн шаралар қолданылады.
Алынған айыппұл сомасының өзгеруi тек жабдықтаушы мен ... ... ... нәтижесiнде ғана емес, оларға қатысты
кәсiпорынның қаржылық қадағалауының әлсiреуi салдарынан да ... ... бұл ... талдаған кезде келiсiмдегi мiндеттемелердi бұзған
жағдайдың барлығында жабдықтаушы-ларға ... ... ... ... ... ... ... берешектi есептен шығарғаннан залалдар,
әдетте, есептiң қойылуы мен есеп ... ... өте ... ... ... ... ... салдарынан болады. Есептi жылда
анықталған өткен жылдардың ... ... да ... есептiң
нашарлығын көрсетедi.
Талдау соңында сатудан тыс залалдар мен шығындарды қысқартып, алдын
алуға және ... ... және ұзақ ... ... ... ... арттыруға бағытталған нақты шаралар қабылданады.
Бухгалтерлік есепте табыс пен зиян есеп саясатында қаралған және ... ... ... бойынша қаржылық-шаруашылық
қызметінің ... ... ... ... ... пен зиянның сомасы
бухгалтерлік есепте көрсетілген сомамен салыстырылып, солардың арасындағы
айырмасына тиісті түзетулердің көмегімен анықталады.
Бұл арада ... ... жөн: ... ... ... жылдық табыстан
ұстап қалулар туралы, сондай-ақ табыстар туралы сату кезіндегі ... ақша ... ... ... ала ... ... ... өсуі; кәсіпкерлік қызметті шектеуге келіскені және
кәсіпорынды ... үшін тағы ... ... ... ... бұл
хабарламада салық салынатын табыс сомалары және бюджетке төленуге ... ... ... табыс салығының сомалары туралы бухгалтерлік әрі
салық есебі деректері арасындағы алшақтыққа әкеп соғады.
Салық салынатын табысты түзету
6. Салық ... ... ... ... салық салынатын
табыстың екі проценті шегінде мынадай шығыстар алып ... ... сала ... ... ... ... ... коммерциялық емес ұйымдарға өтеусіз берілген мүлік;
6) жеке тұлғаларға Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... ... еңбегін пайдаланатын салық төлеушілер салық
салынатын табысты мүгедектердің еңбегіне ақы ... ... ... 2 еселенген және мүгедектерге төленетін
жалақы мен ... да ... ... және ... жалақы мен басқа да төлемдердің есептелген әлеуметтік
салық сомасынан 50 процент мөлшеріндегі соманы азайтуға құқығы
бар.
8. Салық ... ... ... ... үш ... артық
мерзімге берілген негізгі құралдардың қаржы лизингі ... ... ... ... ... ... алушыға бере
отырып, азайтады.
9. Қызметінің айрықша түрі ауыл ... ... бері ... банк ... ... ... ... ұйымдар салық салынатын табысты қызметтің ... ... ... ... ... ... ... амортизациялық аударымдарды есептеп шығаруы,
пайдалануға алғаш енгізілген ... ... үш ... ... ... ... ... жасалған қосымша
шегерім сомасы салық төлеушінің тіркелген ... ... ... салық салынатын табысын арттыруға қатысты
болады.
Бухгалтерлік және салық есебі арасындағы мәліметтердің теңдігін ... шара ... ... ... ... тұрақты және уақытша сипаттағы
айырмашылықтары болады.Тұрақты ... – бұл ... ... кезеңде
туындайтын және бұдан кейінгі есепті кезеңдерде ... ... ... мен ... ... алынатын табыс салығы жөніндегі
мағлұлмдамада көрініс табатын ... ... ... ... және ... табыстар арасындағы айырмашылықтар.
Тұрақты айырма ретінде келесі мысалды келтіруге болады:
- бюджетке төленетін айыппұл санкциялары бухгалтерлік есепте ... ... ал ... есебінде ол шегерім құрамына
енгізілмейді;
- нормадан жоғары белгіленген ... мен ... ... ... ... ... ... ал салық есебінде
ол шегерім құрамына енгізілмейді;
- марапаттау бойынша шығыстар толық ... ... ... ... ... ал салық есебінде ол жылдық жиынтық табыстан
шегеруге жатпайды.
Уақытша айырма бухгалтерлік табысты есептеген кезде кейбір табыс пен
шығыс ... бір ... бір ... ... ... Сондықтан
бірінде болған айырма, екіншіде жойылады. Мысалға:
- материалдық емес активтер мен негізгі құралдар бойынша ... ... ... ... ... үшін ... ... нормалар пайдаланылады және ондағы есептелген сома шығын ретінде
қабылданады. ... ... тек ... ... тәсілі пайдаланылады.
Сондай-ақ екі есептің пайдаланаты нормасы да әрқилы ... ... ... ... ... объекті толық амортизациялануы мүмкін, ал
бухгалтерлік есепте ол ... ... және ... ... ... есеп ... бухгалтерлік есептің
де, салық есебінің де енгізген өзгерістерінің салдарынан боуы мүмкін. Бұл
арада тұрақты айырманы келесі есептік ... ... ... ал ... ... Тұрақты айырманы да, уақытша айырманы да өте жеңіл түрде
табуға болады, егер де тиесілі ... ... ... есеп
қағидасының зерттеулерін жүргізсе. Уақытша айырма сомасынан салықтық
эффектіні бухгалтерлік есепте көрсету және ... ... оның ... табады. Салық эффектісі төлеуге жататын немесе ... ... ... ... ... ... ... 7710-«Корпорациялық табыс
салығы бойынша шығыстар» шоты дебеттелініп, 3110-«Төленетін корпорация-лық
табыс ... шоты ... Ал ... ... ... ... ... «Төленетін корпорациялық табыс салығы» шоты дебеттелініп, 1030-«Ұлттық
валютада ағымдағы, корреспонденттік шоттардағы ақша» шоты ... ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның шаруашылық қызметінің негізгі
және түпкі мақсаты ... алу ... ... назарды осы көрсеткішті
талдауға аудару керек.
Табыстылықтың бірінші абсолютті көрсеткіші өнімді өткізуден алынатын
табыс боып табылады. Ол ... ... ... нәтижесі туралы есепке
қосымша құн салығы акциздер және т.с.с міндетті ... ... ... құны сату ... және баға шегерімдері алынып
тасталып көрсетіледі.
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабы ... ... ... ... көрсетіледі.
Табыс құрылымында ең үлкен үлес салмақты ... мен ... ... ... алады, оның мөлшері өнім өндір деңгейі мен ... мен және ... ... ... да ... анықталады.
3 «НҰР-АЙ» ЖШС-НІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ НЕГІЗІНДЕ ... ... ... ... және ... кәсіпорын немесе оның бөлімшелері өндірісінің тиімділігін
сипаттайтын көрсеткіштер жүйесінде ... ... ... ... құны алады.
Өзіндік құн құрамы оны құрайтын шығындармен анықталады. Құрылыс саласында
өндіріс шығындарын басқару — ... ... ... мәні ... ол
кәсіпорынның бүкіл қызметін басқаруды білдіреді, өйткені болып жатқан
өндіріс ... ... ... ... есебі мәнінің көпшілік қабылдаған анықтамасы, бұл — ... ... ... ... ... ... ... өндіріс және
өнім өткізу процестерін, оларды сандық өлшеу, ... және ... ... ... және ... ... көрсетуге бағытталған
шаралар жиынтығы болып табылады. Мұндай ... ... ... ... басқару мен оның қызметін қаржы нәтижелерін
анықтау ... ... ... ... ... ... етеді.
Кәсіпорын өндірісінің шығындар құрылымында кестеге сәкес материалдар
шығына 2009 жылы 78,1 пайызды, ал 2010 жылы 85,0 ... ... ... ... ... құрылымында материалдар шығыны көлемі ... ... ... ... ... ... мақсатында осы материалдар
шығынын бақылап, оларды үнемді пайдалануды керектігін көрсетеді. Сонымен
қатар бұл шығындар ... ... қоры және одан ... ... ... соманы құрайды. Сондықтан бұл шығындарды есептеуде, бақылауда ... ... ... Байқағанымыздай, 2010 жылы еңбекақы қоры өткен
жылмен салыстырғанда шамамен 2,0 пайызға ... Бұл ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Дегенмен осы
екі жылды салыстырғанда материалдық шығындарды бақылауда әліде жұмыстар
қажеттігін көрсетеді(кесте 7 ... ... ... жылдардағы шығыстар элементтерінің құрылымы
| |2009 жыл |2010 жыл ... | | |
| | |% ... | |% ... |
| |мың ... | |мың ... | ... ... |127 977,0 |78,1 ... |85,0 ... ... |27116,0 |16,5 |29745,0 |14,1 ... |541,0 |0,33 |807,0 |0,38 ... ... |205,0 |0,13 |225,0 |0,11 ... ... |8034,0 |4,9 |997,0 |0,47 ... ... | | | | ... ... ... |100 ... |100 |
Сонымен қатар, кәсіпорынның өндірістік және ... емес ... ... сыртқы қаржы есептілігін ... ... ... дені ... ... тиесілі. Өндірістік
шығындар 2009 жылы және 2010 жылы ... 75,7 және 62,1 ... Бұл ... ... өндірістік шығындар шығындардың жартысынан асып
түседі. Сонымен қатар, 2010 жылы кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ... бұл ... еңбекақы шығындарынан да
байқалады. Өнімді сатудан түскен кіріс оншалықты азаймағанына ... бұл ... ... ... ... ... ... жұмыстар бойынша ақының қымбаттағанынмен және де осы жұмыста
пайдаланатын жұмыс қолы мен ... аса ... осы ... ... ... қатарына кіретін әкімшілік
шығындары 2010 жылы 2009 ... ... ... ... қарама қайшы көбейген. Бұл жағдай әкімшілік мақсатта пайдаланылған
жанар жағар май көп ... және ... ... ... ... ... ... шығындары мен басқада
шығындардың артуымен түсіндіріледі(кесте ).
Кесте ... ... және ... емес шығындары
|№ |Көрсеткіштер |2009 жыл |2010 жыл |
| | | |% ... | |% ... |
| | |мың | |мың | |
| | ... | ... | |
|1 ... ... ... |269226 |100 |219139 |100 |
| ... | | | | |
|2 ... ... |127987 |75,7 |139837 |62,1 |
| ... ішінде: | |0,06 | | |
| ... |100 | |105 |0,05 |
| ... |7612 |4,5 |2450 |1,1 |
| ... |18981 |11,2 |20821 |9,3 |
| ... ... |1159 |0,7 |1033 |0,5 ... жалғасы
| |жарнама |2000 |1.2 |2305 |1,5 |
| ... ... май |8900 |5,3 |9700 |4,3 |
| ... |8700 |5,2 |9500 |4,2 |
| ... |80000 |47,3 |93162 |41.4 |
|3 ... ... |41073 |24,3 |85257 |37,9 |
| ... ішінде: | |0,06 | |0,04 |
| ... |105 | |100 | |
| ... |8134 |4,81 |8923 |3,9 |
| ... ... |496 |0.29 |442 |0,2 |
| ... |6500 |3,84 |9500 |4,2 |
| ... ... май |1500 |0.89 |20000 |8.9 |
| ... |13500 |7,9 |26492 |11,8 |
| ... |10808 |6,4 |20000 |8.9 |
| ... |169060 |100 |225094 |100 ... ... ... басқару есебінің даму барысында және дамыған
өндірістік есеп теориясында пайдалану бағыттары ... ... ... ... ... шығындар есебінің маңызын
анықтау, ... ... ... ... ... шығындар есебін
түрлендіруді немесе басқару есебінің өндірістік ... ... ... қамтуы тиіс. Осылайша, шығындар есебінің мазмұнын
анықтау кәсіпорындарда оны ұйымдастыруды ... ... ... Басқарудың кері процесіне сәйкес, есеп ақпараттық жүйе ретінде тек
қана іс-әрекетті ғана емес, сондай-ақ ... ... ... бір бағыт үшін ақпараттар дайындайды.
Егер өндіріске жұмсалған шығындар есебі ... ... ... ... және ... ... ... мен шығындарын пайдалануды көрсету процесі ретінде қарастырылса,
онда есептің мұндай жүйесі өзіндік құнды ... ... ... ... бір кәсіпорынның өндіріске жұмсалған шығындары есебінің ... ... ... ... ... ... үшін ақпаратпен
қамтамасыз ету;
2) болашақтағы ... ... ... ... табу ... ... шығын деңгейін мөлшерлі және
жоспарлы шығындармен салыстыра отырып бақылау;
3) дайын ... ... және ... ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу;
4) құрылымдық бөлімшелердің өндірістік қызметінің экономикалық
нәтижелерін анықтау және бағалау;
5) ұзақ ... ... ие, ... және технологиялық
бағдарламалардың өзін-өзі ақтауы, өнім түрлерінің пайдалылығы, негізгі
қорлар мен ... ... ... ... салымдардың тиімділігі
туралы шешімдер қабылдау үшін ... ... ... ... ... келген өнімді (жұмыс, қызмет) ... ... бір ... ... да шығындарды жіктеу өндірістік есептің ... ... ... ... ... ... ... баптарының
номенклатурасы сәйкес келеді. Өзіндік шығындарды дұрыс есептеу үшін оның
ғылыми негізделген ... аса ... ... ... ... үрдістің барлық жағын қамти отырып, яғни оның ... ... бір ... ... ... ... қажет.
Өндірілген өнімді калькуляциялау және бағалау үшін шығындар былай
топталады:
— негізгі — ... ... ... ... байланысты
(шикізатты, технологиялық қажеттіліктерге кеткен материалдық шығындар,
негізгі өндірістік ... ... ... машиналар мен құрал-
жабдықтарды ұстау мен пайдалануға кеткен шығындар т.б.);
— үстеме шығындар ... ... оған ... ету және ... ... ... болады);
— тікелей — өнімнің нақты бір түрін өндірумен байланысты және оның ... ... ... ... ... ... өнім түрлерінің құнына тікелей емес, жанама
түрде бөлінеді. Олар өнімнің өзіндік құнына әртүрлі әдістердің ... ... ... жанама жолмен қосылады;
— кірістік шығындар — қолда бар және сатып алынған ресурстар, келешекте
табыс ... ... ... ... олар ... ... ... қабілетін жойған ресурстар.
Тәжірибеде шығындар келесідей топтастырылады:
— құрамы бойынша;
— түрлері бойынша;
— өндіріс процесіндегі экономикалық рөлі бойынша;
... ... ... ... ... бойынша;
— өндіріс көлемі бойынша;
— шығындардың тиімділігі бойынша.
3.2 Кәсіпорынның табыстылығын бақылау және талдау
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... табумен анықталады. Кәсіпорынның табыстылығы аб-солюттік
және салыстырмалы көрсеткіштермен сипатталады.
Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау. Нарықтық ... ... ... қызметінің негізгі және түпкі мақсаты
табыс алу болғандықтан, барлық ... осы ... ... аудару ке-
рек.
Табыстылықтың бірінші абсолютті көрсеткіші өнімді (жұмыс, қызмет) өт-
кізуден алынатын табыс ... ... Ол ... ... ... ... қосымша құн салығы, акциздер және т.с.с. салықтар
мен міндетті ... ... ... ... құны, сату шеге-
рімдері және баға шегерімдері алынып тасталып көрсетіледі.
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы ... осы бабы ... ... түсетін табыс көрсетіледі.
Табыс құрылымында ең үлкен үлес салмақты өнімдер мен тауарларды өткі-
зуден түсетін табыс ... оның ... өнім ... ... оның сапа-
сымен және төменде қарастырылатын басқа да факторлармен анықталады.
Өнім ... ... ... ... қоймадағы өтпеген бұйымдар қал-
дықтарының және сатып алушының жауапты сақталуындағы тиеліп ... ... ... бір әсер ... ... құнды-
лықтардың азаюы немесе керісінше өсуі бірінші жағдайда өткізуден түсетін та-
быс ... ... ... - ... әсер ... ... ... түскен табыс жоспарланған тауар өндірісінен
және бұйымдардың (дайын ... ... ... ... ... ... бөлігінің қалдықтарының өзгерісінен шығуы ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі, ауыспалы тауар-
лы-материалдық қорлардың артуы есебінен болатын жағдайлар да кездеседі.
Табыстылықтың екінші абсолютті көрсеткіші - жалпы табыс. Ол ... ... ... ... ... және ... ... нәтижесінде өнімді
өткізуден түскен табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік ... ... ... ... ... ... әсер ... маңызды фактор өндірістік өзіндік құн, сондық-
тан оның төмендеуі оның көлеміне көп әсер тигізеді.
Көптеген кәсіпорындарда өзіндік құнды баптар бойынша ... ... оны ... ... іздестіретін экономикалық қызметтің бөлім-
шелері болады.
Шаруашылық жүргізудің тұрақты экономикалық ... ... ... ... жолы - материалды шығындар бөлігінде өзіндік құнды тө-
мендету. Бұл әсіресе шикіат құнының үлес ... ... ... ... ... ... келетін өңдеу және қай та өңдеу салаларында (машина жасау
және металл ... ... ... ... тамақ және т.б.) қызмет
жасайтын кәсіпорындар үшін өте маңызды.
Табыстылықтың келесі абсолютті көрсеткіші – таза табыс. Ол сальдолан-ған
қаржылық нәтижені ... және ... ... пен ... ... ара-
сындағы айырма ретінде мына формула бойынша анықталады :
Д= Д- Р
Мұндағы: Д - негізгі ... ... ... жалпы табыс;
Р- кезең шығындары.
Кесте 9
Кәсіпорын қызметінің нәтижесін сипаттайтын көрсеткіштер, мың теңге
|Көрсеткіштер |Жыл соңы |Жыл басы ... |
| ... | | ... ... түсім |219139 |269226 |+50087 ... құн |247689 |249835 |+2146 ... ... |-28550 |19390 |+9160 ... ... ... |-17004 |80,9 |+17085 ... ... ... алдыңғы жылмен салыстарғанда 3,4%-ға, яғни 12280
мың теңгеге өскеніне қарамастан, кәсіпорынның жалпы ... 95%-ға ... мың ... ... ... ... кәсіпорын өткен және ағым-дағы
кезеңдердегі таза табыс таппай отыр. Алайда шығын мөлшері алдыңғы ... 960 мың ... ... және ол 1065 мың ... құ-рады.
Жалпы табыстың азаюы рентабельділіктің төмендеуі мен ... ... ... білдіреді.
Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау. Табыстылықтың са-
лыстырмалы көрсеткіштеріне нарықтық экономика жағдайындағы ... ... ... ... ... ... және ... пайдалану сияқты мүмкіндіктерін анықтайтын, осы кәсіпорын ... ... ... ... ... Олар ... қызметін
түрлі бағытта белгілейді және олар экономикалық процеске қатысушылардың
мүдделеріне сай ... ... ... ... мен ... қаржы жағдайын бағалаудың міндетті элементтері
болып табылады, өйткені олар кәсіпорын табысын қалыптастырудың ... ... ... көрсеткіштер. Оларды толығырақ қарасты-райық:
Барлық активтердің тиімділік деңгейі ... ... ... ... ... есептелінеді:
Д = Таза табыс / Барлық активтер (авансталған, жиынтық капитал)
Жалпы активтердің табыстылық деңгейі жыл басында – -0,005 ... ал ... оның мәні – -0,003 ... ... ... табыстылық деңгейі (авансталған капитал) кә-
сіпорынның өз қызметін қаншалықты тиімді және ... ... ... ... ... табыстылығы деп аталатын көрсеткіш
кеңінен қолданылады. Ол ағымдағы активтерге салған бір ... ... ... ... көрсетеді :
Д= Д/ Т
Мұнда: Т- ағымдағы активтер.
Д- таза ... ... ... ... ... табыстылық деңгейі жыл басында – -0,012 болса, ал
жыл соңында оның мәні – -0,009 болды.
Акционерлік компания ... ... ... ... үшін ... ... ... бағалаудың, яғни акционерлік капиталды
тиімді пайдаланудың негізгі көрсеткіші болып, кәсіпорынның таза ... ... ... ... қатынасы есептеледі. Бұл көрсеткіш –
меншікті капиталдың табыстылық коэффициенті немесе ... ... Ол мына ... ... Д/ ... Д- меншікті капиталдың табыстылығы;
Д- таза табыс;
С- меншікті капитал.
Ол экономикалық және қаржылық талдауда маңызды көрсеткіш болып ... осы ... ... ... компаниялардың акцияларына баға
белгілеуді бағалау барысында маңызды роль атқарады.
Меншікті капиталдың табыстылық деңгейі жыл басында – -0,007 пунктке ... ал жыл ... оның мәні – -0,004 ... ұзақ ... ... ... деп ... көрсет-кіш
кеңінен қолданылады. Ол ұзақ мерзімді активтерге салған бір теңгеден кә-
сіпорын қанша табыс ... ... :
Д = Д/ ... Т- ұзақ мерзімді активтер;
Д- таза табыс;
Д- ұзақ мерзімді активтер табыстылығы.
Ұзақ ... ... ... деңгейі жыл басында – -0,009 болса,
ал жыл соңында оның мәні – -0,004 болды.
Негізгі өндірістік қорлардың ... ... мына ... ... Д/ ... Д- Өндірістік қорлардың табыстылығы;
Д- Таза табыс;
З - Өндірістік қорлар.
Өндірістік қорлардың табыстылық деңгейі жыл басында – -0,04 ... ал ... оның мәні – -0,02 ... ... ... көлемінің табыстылығы мына формула бойынша есептелінеді:
Д= Д/ Д
Мұнда: Д- Сату көлемінің ... ... ... Өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден алынған табыс.
Сату көлемінің табыстылық деңгейі жыл басында – 0,023 болса, ал жыл ... оның мәні – ... ... есептеулерден көріп отырғанымыздай кәсіпорын ... ... ... ... ... оның ... жыл ... қарай кішкене
болса да жақсаруда.
3.3 Қаржылық көрсеткіштер негізінде ауытқуларды талдау
Құрамы бойынша бір элементті және ... ... деп ... ... ... — бір элементтен тұратын шығындар (еңбекақы,
материалдар, ақша ... ... ...... ... ... ... элементтер кіретін цехтық шығындар).
Шығындардың түрлері бойынша шығындар екі ... ...... бойынша және калькуляция баптары бойынша.
Шығындардың экономикалық мазмұнына сәйкес, құрылыс ... ... ... ... орын ... шығындары келесі элементтері
бойынша топтастырылады:
— материалдық шығындар;
— еңбекті ... ... ... ... қажеттіліктерге ақша аударулар;
— құрал-жабдықтардың тозуы (амортизация);
— басқа да шығындар.
Сонымен, пайда болу орны бойынша жіктелетін шығындар жиынтығы ... ... ... ... құруға, құрылыс кәсіпорнының қызметінің
сапалық көрсеткіштерін анықтауға, сондай-ақ ... ... ... ... ... құнын белгілеуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның басқару есебінің ақпаратын пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... ... бюджет
бойынша шығындарынан асып түскен(кесте 10).
Кесте 10
Өндірістің бюджеттік (жоспарлы) және нақты көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... шығындар |197896456 ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... |570890 |456900 ... ... |3506705 |4170980 ... ... барлығы|78790560 ... ... ... ... | | ... ... |856700 |9365000 ... үстеме |37500000 ... ... | | ... шығындары |6500700 |6500900 ... ... |3500000 ... ... ... нақты шығындары мен бюджет бойынша шығындарын
салыстыру дұрыс болмайды. Себебі, талданатын көрсеткіштер әртүрлі ... ... Бұл ... ... үшін ... ... шығарылымға келтіру қажет. Ол үшін нақты өндіріс
көлеміне негізделген сырғымалы бюджет жасалды.
Үстеме ... өз ... ... және ... ... тұрақты
және айнымалы шығындар деп ... ... ... ... ... ... мен ... ағымдағы күтумен,
жөндеумен байланысты шығындар, қосалқы материалды қалпына келтіру бойынша
шығындар, ... ... ... ... бар ... ... кәсіпорынының өндірістік бөлімшелерін жылумен, жарықпен
қамтамасыз етумен байланысты шығындар және ақау жатады. Бұл ... үшін ... ... ... ... келтіру қажет. Ол
үшін нақты өндіріс көлеміне негізделген сырғымалы бюджет жасалды.
Кәсіпорынның нақты шығындары мен бюджет бойынша ... ... ... ... ... көрсеткіштер әртүрлі өнім көлемінен
есептелген. Бұл көрсеткіштерді салыстыру үшін бюджеттік көрсеткіштерді
нықты ... ... ... Ол үшін ... өндіріс көлеміне негізделген
сырғымалы бюджет жасалды(кесте 11).
Кесте 11
Негізгі және өзгертілген бюджеттердің ... және ... ... ... ... ... ... ... ... |275 |270 |250 ... ... ... ... ... шығындар|219508900 |217000560 |197896456 ... ... ... |15500790 |179321576 ... | | | ... | | | ... ... шығындары |18960780 |19770660 ... ... ... |570890 ... |456900 ... ... |3506705 |3700900 |4005600 ... ... |78790560 |83450790 ... ... | | | ... ... | | | ... шығындары |856700 ... |9365000 ... ... |37500000 ... ... ... | | | ... ... |6120700 |6450570 |6500900 ... |3500000 |1200000 |520000 ... | | | ... ... ... мен өзгертілген бюджет көрсеткіштерін
келесі жағдайларды анықтауға мүмкіндік береді:
– тікелей басқада шығындар бойынша ... ... ... ... ... сату ... ... қарамастан оң ауытқуын
анықтауға;
Нақты көрсеткіштер мен бюджет көрсеткіштерінің арасында болатын
ауытқулардың негізгі екі түрі ... ... ... ... ... және өзгертілген бюджеттердің
көрсеткіштерін салыстыру арқылы есептеледі.
2. ... ... ... ... ... пен ... ... сату көлемінен басқа көрсеткіштерге
әсерін айқындайды.
Кесте 12
Кәсіпорынның 2010 ... ... және ... қызмет көрсету
шығындарын талдау
|Кезең |Жоспар, мың |Факт, мың ... (-) ... |
| ... ... |Шығындалу(+) | |
| |1 |2 |3 |4 ... |312,5 |345,8 |+33,3 |+9,6 ... |312,5 |340,4 |+28,1 |+8,4 ... |312,5 |350,7 |+37,3 |+9,8 ... ... |312,5 |300,5 |-12,0 |-3,9 ... |312,5 |390,3 |+68,7 |+17,6 ... |312,5 |330,2 |+16,7 |+5,7 ... |312,5 |365,7 |+53,8 |+15,4 ... |312,5 |340,5 |+28,0 |+8,0 ... |312,5 |350,5 |+37,2 |+9,7 ... |312,5 |310,3 |-2,2 |-0,7 ... |312,5 |378,1 |+66,4 |+16,4 ... |312,5 |345,8 |+33,3 |+9,6 ... |3750,0 |4150,0 |+400 | ... ... кәсіпорнының шығындары келесі баптар бойынша
топтастырылады:
— материалдар;
жұмысшының еңбегін ... ... ... ... ... мен ... ... мен пайдалану бойынша шығындар;
— үстеме шығындар;
— өндірістік жұмысшылардың еңбекақысы.
Өндіріс процесіндегі экономикалық рөлі ... ... ... ... деп екіге бөлінеді:
— негізгі шығындар — өндірістің ... ... ... ... шығындар (шикізат пен материалдар, қосалқы материалдар);
— қосымша шығындар — ... ... мен оған ... ... ... ... пайда болатын шығындар. Үстеме шығындар өз ... және ... ... тұрақты және айнымалы шығындар ... ... ... ... ... ... ... мен
құрылыс-жабдықтарды, ағымдағы күтумен, жөндеумен байланысты ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың
әлеуметтік салықтық ... бар ... ... ... өндірістік бөлімшелерін жылумен, жарықпен қамтамасыз етумен
байланысты шығындар және ақау ... ... ... жатқызу тәсілі бойынша тікелей және жанама деп
бөлінеді. Тікелей шығындар — өнімнің белгілі бір ... ... ... ... ... тура және ... кіруі мүмкін (шикізат, материалдар,
аударымдар). Жанамалар — өнімнің жеке түрлерінің ... ... ... және ... түрде болып бөлінеді.
Өндіріс көлеміне байланысты айнымалы (өзгермелі) және тұрақты деп бөлінеді.
Айнымалы шығындар — ... ... ... өзгеруіне тура сайма-сай
(пропорционалды) өзгеретіндер ... ... ... ... және т. б.). ... ... ... шикізаттар
Мердігерлік құрылыс кәсіпорнының шығындары келесі ... ... ... ... ... ... ... құрылыс машиналары мен тетіктерін ұстау мен пайдалану бойынша шығындар;
... ... ... ... еңбекақысы.
Өндіріс процесіндегі экономикалық рөлі бойынша шығындар негізгі және
қосымша деп екіге бөлінеді:
... ...... технологиялық процесімен тікелей байланысты
негізгі шығындар (шикізат пен материалдар, қосалқы материалдар);
— қосымша шығындар — өндірісті ұйымдастыру мен оған ... ... ... ... ... ... ... Үстеме шығындар өз кезегінде
өндірістік және өндірістік емес, тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... құрылыс жайлар мен
құрылыс-жабдықтарды, ағымдағы күтумен, жөндеумен ... ... ... ... ... бойынша шығындар, жұмысшылардың
әлеуметтік салықтық ... бар ... ... ... ... ... жылумен, жарықпен қамтамасыз етумен
байланысты шығындар және ақау жатады.
Өнімнің өзіндік құнына жатқызу ... ... ... және жанама деп
бөлінеді. Тікелей шығындар — өнімнің белгілі бір ... ... ... өзіндік құнына тура және тікелей кіруі мүмкін (шикізат, материалдар,
аударымдар). Жанамалар — өнімнің жеке ... ... ... ... және ... ... болып бөлінеді.
Өндіріс көлеміне байланысты айнымалы (өзгермелі) және тұрақты деп ... ...... ... ... өзгеруіне тура сайма-сай
(пропорционалды) өзгеретіндер (өндірістік жұмысшылардың еңбекақысы,
технологиялық энергия, және т. б.). ... ... ... ... негізгі материалдардың шығындарын, негізгі өндірістік жұмысшылардың
еңбекақысын, айнымалы өндірістік шығындарды ... ... ... — өнім ... ... өзгеруіне байланысты емес
шығындар (жылыту, өндірістік бөлмеге жарық беру, амортизация). ... ... ... ... үш түрі бар:
— толық өндірістік өзіндік құн — баға белгілеу мен ... ... ... ... ... ... өзіндік құн — белгілі бір жағдайда бағалық
саясатты жүргізгенде және жедел шешімдерді қабылдағанда қолданылады;
... ... ... өзіндік құн — ... ... ... мен ... ... ... өнімдерінің толық өзіндік құнына өндіріске ... ... ... Ол есеп объектісіне келетін тікелей шығындардың ... ... ... ... ... ... ... Құрылыс
өнімдерінің тікелей (жартылай) өндірістік өзіндік құнын анықтағанда тікелей
шығындар негізге ... Бұл ... ... ... ... ... дайын өнімдердің өзіндік құнына кіреді, ал жанама шығындар
толық ағымдағы жылдың жалпы қаржылық нәтижелеріне ... ... ... ... орталықтары бойынша
өзіндік құн жауапкершілік атқарушылар қызметін жоспарлау мен ... ... ... есептің бірлігі мен ... ... ... ... ... ... ... Өндіріс
шығындарының аналитикалық есебі өнімнің бір өлшемінің іс ... ... ... ... ... ... Бұл ... калькуляциялық
(есептік) объектіге ашылған карточкалар немесе арналған ведомость ... ... Осы ... ... ... баптары, ал
баяндауыш ведомостарда айдың басы мен соңындағы цехтар бойынша ... ... ай ... ... ... ... ... ақауды,
аяқталмаған өндіріс жетіспеушіліктерін, қайтымды қалдықтарды есептен ... ... да ... ... ... Ведомостарға (карточкаларға)
тиісті мәліметтерді жазу үшін ... ... мен ... ... ... Ведомостар (карточкалар) бойынша жиынтық әр цех бойынша
көрсетіледі, ал аяқталмаған ... ... ... бас ... 8010 шоты бойынша қалдықтарға тең ... ... ... ... есепке алу ведомостарының (карточкаларының) деректері
бойынша шығарылған ... ... ... құны ... ... қоса ... қағаз (накладной) арқылы қоймаларда
кіріске алады. Өндірілген ... ... 1320 ... ... шоты ... 8110 шоты ... Ал ... қызметке 7010 шоты дебеттеледі
де, 8110 шоты кредиттеледі. Сонымен осы дипломдық ... ... ... ... ... кәсіпорындарында жүйелі түрде қолданылып келетін
контроллинг жүйесі әлі де болса біздің мекемеде қолданылмай ... ... ... ... ... түсінігімен бірдей қолданылуы бұл
жүйелердің кәсіпорындарда тіптен дұрыс ... ... ... басқару жүйелерінің жетілдірілуіне байланысты арнайы әдебиетте
және өмірде "контроллинг,' (басқару дегенді ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен деңгейін қамтитын шаралар
кешені арқылы көрсетілетін, ақпаратты өндеу, талдау, шаруашылық жоспарлау
және тиісті бақылау процестерін біріктіретін тәсілдердің ... ... ... ішкі пайдаланушының қай-қайсысына қажетті ... ... ... шот ... ... іргетасы болып
қызмет етеді.
Контроллингті енгізерде шот қызметкерлерінің, басқару құрамының
кәсіпкерлердің ділін ... ... ... ... ... ... бар ... қолайлы құрылым болып табылады.
Контроллингті бақылаумен және тексерумен теңестіруге болмайды.
Контроллинг жүйесінде есеп пен шығындарды, шаруашылық және қаржылық
қызмет нәтижелерін ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп беру мәліметтеріне негізделеді. Жоспарлы
қызмет статистикалық есептерді; көрсеткіштердің ... ... ... мен ... ... ... ... міндеті -
талдау негізінде өндіріс пен өткізудің ... ... мен ... ... жөнінде басшыға ұсыныс жасау.
Күрделі өндірісте контроллинг технологиялық тізбек бойынша бөлінеді.
Осылайша, еншілес ... ... ... ... ... іс ... түпкілікті қаржылық қорытындылары үшін жауапкершілік еншілес
кәсіпорындарға жіберілмеуі; ал пайда ішкі бөлімшелер (ішкі шаруашылық ... ... ... орталығының қарауында ақша түсімдері,
инвестициялар және бөлімшелер ... ... бас ... ... ... ... стратегиялық
мақсаттарын бақылау болады.
Контроллинг жауапкершілік орталықтары бөлімшелердің өндірістік өткізу
шығындарын талдаудан басталады.
Бухгалтер - ... жаңа ... жаңа ... мен ... алу мен өндіру; өндірістік ... ... ... негіздеу сияқты көптеген басқару шешімдерін ... ... ... ... ... ... ... (бюджет) елеулі көрсеткіштері мен
берілген мақсатты жүзеге асыруға арналған ... ... ... ... - кәсіпорынның түпкілікті мақсатын ... ... ... "Контроллинг" - өте кең ұғым. Ол тек ... ... ... де ... ... ... алға ... сондықтан
арнайы ерекшеленген міндетті іс - қызмет саясын атқарады:
- ақпараттық - ... ... мен оны ... ... ... ... ... басқарушылық – кәсіпорынның түпкілікті мақсатына жету міндеттері
мен әдіс-тәсілдерін үйлестіру үшін ... ... мен ... ... ... ... ... нормативтік, жоспарлық
және нақты мәліметтер жиналады;
- бақылаушылық – кәсіпорын мен оның ... ... ... ... ... іс - ... саясы оның басқару есебі мен
тексеруден айрықшалықтарын айқындауға ... ... ... ... құрамдас бөліктері өзара байланысты, оларда ... ... және ... ... ... басқару есебін жетілдіру
мен ұйымдастыру деңгейін сипаттайды.
Осылайша кәсіпорынды басқаруға қажетті барлық ақпаратты бухгалтерлер
дайындайды, ал мұнымен ... ... ... ... деп ... ... есеп ... қаржылық көрсеткіштерді талдау жасау
бойынша жұмыс, жоспарлы жұмыс, сондай-ақ кәсіпорын ... ... бәрі ... ... ... экономикалық кеңістігінің қосылуы салдарынан
"басқару есебі", "өндірістік ... ... ... ... ... әр қилы түсіндіру проблемасы пайда болды. Басқару тәсілдері
сомасындағы бір елдің мамандарының да ... мәні ... ... ... ... ... байланысты ұғымдар мен терминдерді ұлттық
негізінен ажыратуға болмайды. Басқару есебі, өндірістік есеп ... ... әр ... әр ... ... бір ... атауы мүмкін
болғандықтан, оларды қайсыбір есептік жүйеге жатқызбай тұрып, айту қиын.
Нарықтық қатынастардың шапшаң дамыған кезінде басқарудың рөлі ... оның ... мен ... ... ... жасауды талап
етеді. Есеп, талдау, мөлшерлеу, жоспарлау мен ... ... ... алу, ... және шешімдерді қабылдаудың бірыңғай
жүйенің кірігу процесі өте тез жүруде. Кәсіпорынды басқаратын жүйе ағымдағы
мақсаты ... алу ғана ... ... міндеттерді шешуге де
бейімделген. Жұмысты басқаратындардың тар ... ... ... ... кешенді тәсіл басым болатын жүйе ... ... ... ... тенденциялар мен процестер негізінде басқару есебі
ретінде белгіленеді, бұл елдегі ... ... ... ... басқару есебі контроллингтің құрамдас жүйесіне кіруі мүмкін екендігін ... ... ... ... ... ... мен ... басқару есебі
ұғымы жоқ. Бухгалтерия қаржылық және ... ... анық ... ... ... ... тілінен алып, онымен кәсіпорынды
басқарудағы сапалық жаңа құбылысты белгіледі.
Осылайша, басқару есебі нарықтық ... ... мен ... кәсіпорын мен фирманың практикалық қызметінің элементі ... ... Ол ... ... ... ... ... объектілері шамасындағы шығындарды талдау, жоспарлау, есептеу
жүйесін білдіреді.
Басқару ... ... ... және ... ... ... жүйесі
сөзінің тар мағынасындағы есебі болып табылмайды. Бұл - ... ... ... жүйе бөліктері мен тәсілдерді біртүтас мақсатқа жету ... ... ... ... жүйе бөлігін басқару есебі, пайда басқармасы немесе контроллинг
деп атауға болады.
Нарықтық қатынастардың шапшаң дамыған ... ... рөлі ... оның ... мен ... ... ... жасауды талап
етеді. Есеп, талдау, мөлшерлеу, жоспарлау мен ... ... ... алу, ... және ... ... ... кірігу процесі өте тез жүруде. Кәсіпорынды басқаратын жүйе ағымдағы
мақсаты пайда алу ғана ... ... ... ... ... ... ... тар ауқымды, ортодоксальды ойлауы
емес, жүйелі, кешенді тәсіл ... ... жүйе ... ... ... (объективті) тенденциялар мен процестер негізінде басқару есебі
ретінде белгіленеді, бұл елдегі контроллинг кейіннен кеңінен қарастырылуы,
ал ... ... ... құрамдас жүйесіне кіруі мүмкін екендігін де
естен шығаруға болмайды.
Неміс кәсіпорындарын басқару теориясы мен ... ... ... жоқ. ... ... және ... болып анық бөлінеді.
"Контроллинг" терминін немістер ағылшын тілінен алып, онымен ... ... жаңа ... ... ... есебі нарықтық процестерді дамыту мен тереңдету
нәтижесінде кәсіпорын мен фирманың ... ... ... ... ... Ол ... ... нәтижелерін оңтайландыру мақсатымен
басқарманың объектілері шамасындағы шығындарды талдау, жоспарлау, ... ... ... ... ... ... ... деңгейде ішкі фирмалық жоспарлауда және макроэкономикалық
деңгейде ... ... жаңа ... ... қабілеттілігі нарықтық қатынастардың ... ... оның ... ... ... ... өз күшімен орындауға мүмкіндігін және ... ... ... өндірістік бағдарламаны орындауды ... ... ... және ... да ... ... болады.Бюджеттеуді басқа экономикалық пәндерден бөлуге
болмайды,себебі,оны ... ... ... ... және ... қызметі арқылы пайдаланады.
Жоспарлау көмегімен шығындарды басқару арқылы пайданы көп табу үшін
бүгінгі күннің ... сай ... ... өз әріптестерінің
арасында алдыңғы қатарлы ұйымға айналу диплом жұмысының объектісі ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында кәсіпорын өз ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясаттар ... ... Осы және ... да ... ... үшін,сонымен қатар
басшылар мен менджерлерге шешімдер қабылдау үшін өндірістік бағдарламалар
мен жобалардың ... ... ... ... ... ... мақсатқа мемлекеттен алынған тиісті
қаржылық көмек туралы ... және ... ... ... ақпараттармен бюджеттеу және басқарушылық (өндірістік) есеп
қамтамасыз етеді. Оның ... ... ... ... ... жұмысы нәтижесін жақсартуға болатыны сөзсіз.
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында қызмет етуінің экономи-калық
пайдалалығы табыс табумен анықталады. ... ... ... ұйымның тек қана ағымдағы өндірістік шығындарды өнімдер сатумен
қызметі үшін ақшалай өндіріп ... ... өтеу ... ғана ... ... ... ... және дамытуға, жұмысшылардың мәдени-
тұрмыстық дәрежесін арттыруға ... ... ... да көрсетеді.
Бұл дипломдық жұмыста контроллинг, шығындар, табыстар және оны
талдаудың ... және ... ... ... ... ... ... беріліп, ұйымның техника – экономикалық
көрсеткіштері мен ... ... ... ... ... ... ... есебі ашылған.
Контроллингті жеткілікті дәрежеде ұйымдастыру арқылы еңбек жағдайын
жақсарту, табысты көбейту және шығындарды азайту үшін ... ... ... ... ... ... берушілердің санын көбейту үшін жарнамалар
жасау;
2) Өндірістік және бос ... ... ... ... ... құралдардың пайдаланудың оптималды жолдарын
табу;
4) Кадрлардың ағымдылығын тоқтату;
Табыстардың аудитіне тоқталсақ ұйымда ішкі ... ... ... ... жөн болар еді.
Дипломдық жұмыс ... ... және ... ... біз ... ... көз жеткізе алдық. Сондықтан да
шығыстардың есебі мен аудиті кез-келген ұйымдар үшін ... ... ... көлемі қаншалықты көп және өткізілген өнімнің ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты
аз болса, негізгі қызметтен алынатын табыс ... ... ... да негізгі қызметтен алынатын табысқа ... ... ... көрсеткіштермен, сондай-ақ табыспен үздіксіз байланыста
болу керек.
Өндірістік өзіндік құнның ... ... ... ... ... ... саналатындықтан және де сыртқы пайдалану-шылар
шығындарды тұрақты және ... ... дәл бөле ... жалпы табыс көлемін маржиналды табыс көлемімен теңестіруге және
оны ... ... ... қолдануға болады.
Осылайша, біз кәсіпорын шығыстарының негізгі салыстырмалы көрсет-
кіштерін ... ... ... ... әсер ... ... ... ТІЗІМІ
1. Андреев В.А. Практический аудит - ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы.
Қазақстан Республикасы Салық кодексі, 2011 жылғы 10 ... ... ... ... және ... ... бар ... Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 сәуірдегі № 220 Заңы
4. Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары.- ... ... 2008 ... ... ... Ұлттық №1 және №2 стандарттары. Қазақстан
Республикасы Қаржы министрінің 2008 жылғы 21 маусымдағы № 217 ... ... М., ... ... Қазақ университеті. 2004ж-226б.,
7. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в ... ... ... ... 2000ж-320б.,
8. «Нұр-Ай» ЖШС-нің Жарғысы
9. «Нұр-Ай» ЖШС-нің қаржылық есебі.
10. Дюсембаев К.Ш.,Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қар-жылық
жағдайын ... А., ... ... Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.А.
Қаржылық есеп, А., ... ... ... В.В., Волкова О.Н. Анализ хозяйственной деятельности
предприятия, М., ... ... ... Г.Н. Бухгалтерский учет в организациях, М., ... ... ... учет и ... № 4 ... М.И. ... и ... бухгалтерского учета, М., Финансы и статистика. 2000г-543с.,
16. Радостовец В.К., Ғабдуллин Т.Ғ., Радостовец В.В., ... О.И. ... ... есеп, Қазақстан-орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық
компаниясы. А., 2003ж-410б.,
17. Радостовец В.К., Шмидт О.Н. Особенности ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика. 2001ж-
200б.,
19. Укашев Б.Е., ... З.Н. ... есеп ... ... ... Бюллетень бухгалтера № 18 (196), 2005г.
21. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. - К.: ... ... ... в ... ... англ.Торгово- издательское бюро,
1994.
23. Методические рекомендации по ... ... ... ... ... ... бухгалтерского учета и
аудита. Министерсва ... ... ... ... ... ... ... в промышленности: Учебник./
И.А.Богдановская, - ... ... ... ... ... ... ... СЕРІКТЕСТІГІНІҢ ТЕХНИКО-
ЭКОНОМИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ
|Көрсеткіштер |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |2010 ... ... | | | ... |
| | | | ... |
| | | | |(+,_) ... ... мен|121677348 |269226451 |219139032 |-50087419 ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... мен|121677348 |249835733 |247689692 |-2146041 |
|жұмыс) сатуға жұмсалған | | | | ... ... | | | | ... ... ... |- ... ... ... |
|Кезең шығындары, теңге |121728488 |41506066 |86254746 |44748680 ... ... ... ... ... |5686549 ... | | | | ... ... |- |- |- | ... | | | | ... ... ... |8331693 ... |6481692 ... | | | | ... ... |294951 |1620130 |705570 |-914560 ... ... ... | | | | ... орташа |45 |47 |52 |5 ... ... адам | | | | ... ... ... ... |23274355 |25809731 |2535376 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... | | | ... ... мың ... |-51140 |80857 ... | ... ... | | | | |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дербес компьютердің құрылысы5 бет
Е-қаржымині жүйесіне қойылатын жалпы талаптар110 бет
Оңтүстік Қазақстан облысындағы мемлекеттік ақпараттық саясат: саяси-салыстырмалы талдау51 бет
Пилоттық аймақтағы табиғат ортасының ластануының экологиялық мониторингінің ақпараттық жүйесі61 бет
Шетелдегі бюджеттің іске асырылуы байынша қазынашылық органдардың қызметтерін ұйымдастыру6 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
Ауа, жер мониторингі8 бет
Валюталық тәуекелдер6 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар20 бет
Жер мониторингі жайлы жалпы мәлімет13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь