Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт – азаттық көтеріліс

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт . азаттық көтеріліс

1914 жылдан басталған және оған патшалық Ресей де қатысқан бірінші дүниежүзілік соғыс оның халықтарына аса ауыр . қасіреттер әкелді: әлеуметтік және ұлттық езгі күшейді, империяның шет аймақтарында патша шенеуніктерінің басынушылығы мен зорлық . зомбылығы өлшеусіз артты. Қазақстнда бірінші кезекте Сырдария облысның солтүстік . шығыс аудандарында, Жетісу облысының онтүстігінде және басқа бірұатар облыстарда қазақтардың жерлерін жаппай тртып алу жалғасып жатты.Тек Жетісу облысының бір өзінен ғана соғыстың алғшқы үш жылы ішінде 1800 мың десятина ең таңдаулы жайылымдық және егістік жерлер тартыпалынды, ал осы жерлердің шын қожалары . қазқтар шаруашылық жүргізуге жарамдылығы аз мүлде жармсыз шөл және шөлейт аудандарға күштеп көшіріліп жіберілді. Қазақтардан тартып алынған жерлер патша офицерлеріне, шенеуліктерге, дін басыларын, қазқ әскерлері мен Ресейден және Украиндан қоныс аудрған шаруаларға үлестірілді. 1916 ж ортсына таман қазақ халқынан тартып алынған жерлердің көлемі 45 млн. Десятинаға жетті. Соғыс шикізатты, азық . түлік, малдың және басқа материалдық байлықтардың орсакн зор мөлшерін жұтып жатты. Осыған байланысты қазақ халқының иығына жаңа ауыртпалықтар түсті: міндетті түрде ет тапсырылды, мемлекет керегіне мал жаппай еріксіз алынды,әрбір үйден жаңа соғыс салығын алу енгізілді,земстволдық салымдар және болыс басқарушыларын бағып . қағуға арналған байболыстық алымдар, сондай . ақ жол үшін төленетін және басқа салықтар мөлшері артты. Жергілікті халыққа салынатын салықтар соғыстың басталуымен байланысты 3 . 4 есе, ал жекеленген жағдайларда . 15 есеге дейін өсті
1916 ж таптық және ұлттық езушіліктің, соғысқа деген өшпенділіктің күшеюі жаппай құбылысқа айналды. Соғыс елдегі жалпы . ұлттық дағдарыстың пісіп . жетілу процесін тездете тсті. Соның жрқн бір көрінісі Қазақстан мен Орта Азияның барлық аймақтарын дерлік қамтыған 1916 ж ұлт . азаттық көтеріліс болды.
Көтерілістің шығуының басты себебі әлеуметтік . экономикалық және саяси сипаттағы факторлар еді. Яғни орталық езгінін күшеюі, жерді тартып алу, салықтар мен алымдардың өсуі, еңбекшілерді қанау, өлкенің қазақ және басқа бұрыннан тұрған жергілікті халықтары жөнінде царизмнің жүргізіп жатқан орыстандыру саясаты, соғықа байланысты қалың халық бұқарасы жағдайының күрт нашарлап кетуі, міне осыған алып келеді.Көтерілістің бұрқ ете қалуына патшаның 1916 ж 25 маусымда. ғы армияның тыл жұмыстарына Қазақстанның, Орта Азияның және ішінара Сібірдің 19 . дан 43 жасқа дейінгі «бұратандылық» еркек халықтарын шақыру жөніндегі жарлығы тікелей сылтау болды. Мемлекет әжетіне еріксіз алынандарды әрекеттегі армия қимыл жасап жатқан аудандарда қорғаныс құрылыстары мен әскери байланыс жолдарын салу жұмыстарына пайдалану жоспарланды.Қазақстан мен Орта Азияндан 400 мың адам, соның ішінде Қазақстанның далалық
        
        Жоспар:
* Кіріспе
* Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт азаттық қозғалыстың басталуы және сипаты
* Көтерелістің себептері және басталуы
* ... ... ...
* ... қозғалыстың барысы
* Көтеріліс орталықтары, олардың жетекшілері
* Көтеріліс қорытындылары, жеңілу себептері
* Қорытынды
* Қолданған әдебиеттер тізімі
Қазақстандағы 1916 ... ұлт - ... ... ... басталған және оған патшалық Ресей де қатысқан ... ... ... оның ... аса ауыр - ... әкелді: әлеуметтік және ұлттық езгі күшейді, империяның шет ... ... ... ... мен ... - ... өлшеусіз артты. Қазақстнда бірінші кезекте Сырдария облысның солтүстік - шығыс аудандарында, Жетісу облысының онтүстігінде және басқа бірұатар ... ... ... ... ... алу ... жатты.Тек Жетісу облысының бір өзінен ғана соғыстың алғшқы үш жылы ... 1800 мың ... ең ... ... және ... жерлер тартыпалынды, ал осы жерлердің шын қожалары - қазқтар шаруашылық жүргізуге жарамдылығы аз мүлде жармсыз шөл және шөлейт аудандарға ... ... ... ... тартып алынған жерлер патша офицерлеріне, шенеуліктерге, дін басыларын, қазқ әскерлері мен Ресейден және Украиндан ... ... ... ... 1916 ж ... таман қазақ халқынан тартып алынған жерлердің көлемі 45 млн. Десятинаға жетті. Соғыс шикізатты, азық - ... ... және ... ... ... ... зор ... жұтып жатты. Осыған байланысты қазақ халқының иығына жаңа ауыртпалықтар түсті: міндетті түрде ет тапсырылды, мемлекет керегіне мал ... ... ... ... жаңа ... салығын алу енгізілді,земстволдық салымдар және болыс басқарушыларын бағып - қағуға арналған байболыстық алымдар, ... - ақ жол үшін ... және ... ... ... артты. Жергілікті халыққа салынатын салықтар соғыстың басталуымен байланысты 3 - 4 есе, ал жекеленген ... - 15 ... ... өсті 1916 ж ... және ... езушіліктің, соғысқа деген өшпенділіктің күшеюі жаппай құбылысқа айналды. Соғыс елдегі жалпы - ... ... ... - ... ... ... тсті. Соның жрқн бір көрінісі Қазақстан мен Орта Азияның барлық аймақтарын дерлік қамтыған 1916 ж ұлт - азаттық ... ... ... ... ... әлеуметтік - экономикалық және саяси сипаттағы факторлар еді. Яғни орталық езгінін күшеюі, жерді тартып алу, ... мен ... ... ... ... ... ... және басқа бұрыннан тұрған жергілікті халықтары жөнінде царизмнің жүргізіп жатқан орыстандыру саясаты, соғықа байланысты қалың ... ... ... күрт ... ... міне ... алып ... бұрқ ете қалуына патшаның 1916 ж 25 маусымда- ғы армияның тыл жұмыстарына ... Орта ... және ... ... 19 - дан 43 ... ... ... халықтарын шақыру жөніндегі жарлығы тікелей сылтау болды. Мемлекет әжетіне еріксіз алынандарды әрекеттегі армия қимыл жасап жатқан аудандарда қорғаныс құрылыстары мен ... ... ... салу ... ... ... мен Орта Азияндан 400 мың адам, соның ішінде Қазақстанның ... ... - 100 ... ... Жетісудан - 87 мың адам еріксіз алынуға тиісті болды.Шілденің басында ... ... ... ... көп ... ... ... айналған стихиялық бас көтерулер басталды. Халық қаһарының соққысын алдымен ... ... ... тізімін тікелей жасаушы болыс басқарушылары, ауыл ағамандары және патша әкімшілігінің басқа да төменгі ... ... ... ... куәлігінің жоқтығын пайдаланып, олар тізімге жасы нешеде екенін қарама, өз беттерінше кедейлерді енгізіп, ал ... ... пара ... үшін ... ... отырған. Тізімдер жасау жүиесі іс жүзінде осындай жаппай ... пен ... ... ... пайдаланушылық туғызды.Оның үстіне патша өкіметі орындары лауазымды адамдарды, болыстық, селолық және ауылдық басқарушылардың, жергілікті тұрғындардан шыққан полецейлік төменгі шендегілерді, имамдарды, ... ... ... ... ... ... жоғары және орта оқу орындарының оқушыларын,үкіметтік мекемелер ... және ... ... ... ... ... ... армияға алудан босатты.Патшаның қатал жарлығына және жер - ... оны ... ... ... ... ашынғн еңбекшілер қолдарына не түссе, сонымен қаруланып патша өкіметінің өкілдеріне, болыстық басқарушыларға, ауылдық ағамандрға, полицерлерге, қазақтарға, шенеуніктерге: дегенайқаймен ... бас ... ... ... Олар ... басқарушыларының, ауыл ағамандарының кеңселері мен үйлерін өртеді, осылай ету арқылы тылдық жұмыстарға алынудан арыламыз деп аңғырт ойлап, іс ... ... мен ... ... ... жойды.Стихиялық қозғалыстар бірте - бірте ... ... ала ... ... мен ... оның ... ... А.Иманов, Ә.Жангелдин, Т.Бокин, Б.Әшекеев, Ө.Саурықов, Ж.Мәмбетов басшылық еткен ірі ошақтары пайда болды.Көтерілістың бүкіл қазақстанды қамтып, царизмнің әскери-отарлаушылық және кең ... ... ... ... әрі ... бір дәрежеде ауылдардың бай-феодалдық басшы топтарына қарсы бағытталған ұлт азаттық қозғалысына ұласты.Осымен бірге бұл ... ... ... ... және ... қайыршылануының ең шекті шегіне алып келген мипериалистік соғысқа қарсы бағытталды.Осы жағынан ол ... ... табы мен ... ... күресімен қабысты. 1916 ж көтерілістің басты мақсат қазақ халқының бостандық пен тәуелсіздік жолындағы бұдан бұрынғы ... ... ... ... ұлттық және саяси азаттыққа жету болды. Көтерілістің негізгі қозғаушы күші ұлттық шаруалардың қалың топтары, сондай - ақ ... ... келе ... ... табының өкілдері,қолөнершілері болды. Оған қазақ халқының өзге топтарының (байлар, болыс басқарушылары, билер), сондай - ақ ... ... ... де қатысты.Тұтас алғанда Қазақстандағы 1916 ж ұлт - азаттық қозғалысы көтеріліске қазақтармен қатар ұйғырлар, өзбектер, ... және ... өзге ... ... ... оның ... ... (Жетісу және Сырдария облыстары) айтпағанда бір ұлттық сипатқа ие болды.Қазақ қоғамында патша ... мен ... ... ... бір ... болған жоқ: бай - феодалдық басшы топтардың белгілі бір бөлігі, сондай - ақ ... ... деп ... ... патша жарлығын сөзсіз қолдады және оның басты ... ... ... ... ... ... өкілдері (Боқин,Ниязбеков,Жүнісов) патша жарлығына қатал қарсы шықты, сөйтіп халықты қарулы қарсыластық көрсетуге шақырды, ал Қазақ газетінің төңірегіне топтасқан либералдық - ... ... ... (А.Байтұрсынов,Ә.Бөкейханов,М.Дулатов) тартыншақтық позиция ұстанды.Олар еңбек армиясына адам алу жөнінен асықпауға, алдын - ала дайындық шараларын жүргізу керектігіне патша әкімшілігін ... ... ... рет ... бақты, ал сонымен қатар, қарусыз халық царизмнің қатал жазалау шараларының құрбандарына айналатынын негізді түрде ескеріп , жарлықтың орындалуына ... ... ... аса ірі орталықтары Жетісу мен Торғай жері болды. Жетісу облысында ... ... ... ... ... ... алды. Барлық жерлерде найза-сүңгілермен, аңшылық мылтықтармен, суық қарулармен қаруланған көтерілісшілердің жасақтары ұйымдастырылып жатты. 17 шілдеде Жетісу мен Түркістан өлкесінде ... ... ... ... ... ... ... ірі әскери күштерді жеткізе бастады, әскери горнизондарды нығайтты, ... және ... ... ... үшін ... ... аударған халқының дәулетті топтарынан қарулы жасақтар құрып жатты. Көтерілісшілердің патша жазалаушыларымен ірі қақтығыстары Асы мен ... ... ... ... ... ... , ... Шарын, Қорам өңірлерінде, Лепсі оязының Садыр Матай болысында және басқа жерлерде болып өтті. Қыркүйек пен қазан айының басында барлық ... ... ... ... ... ... көтерілісшілердің едәуір бөлігі табан тірескен шайқастармен шегінуге, сөйтіп, Батыс ... өтіп ... ... ... ... ... аяусыз басып- жаншылған кезде Торғай даласында ол күш алып, күннен-күнге өрістей түскен еді. Басшылығында ... пен ... ... ... көтерілісі ең қажырлы және ұзаққа созылған көтеріліс болды. Архивтік ... ... ... ең ... ... оған ... жасақтарда 50 мыңдай адам болған. Ондаған мың ұйымдаспаған көтерілісшілерден А.Иманов ондыққа, елулікке, жүздікке, мыңдыққа бөлінген жүйелі әрі тәртіпті әскери организм ... ... ... ... ... ... елубасы, жүзбасы, мыңбасы қойылды. Арнайы мергендер бөлімшесі ... ... ... ... -бас ... болып сайланды, оның жанында әскери кеңес жұмыс істеді. А.Имановтың көтерілісшісі әскерлері бақылауындағы аудандарда төменгі ауылдық- болыстық әкімшілік басқару қызметінен шын ... ... ... ... көтерілісшілердің қолына өтті. А.Иманов пен ол басқаратын әскери кеңес арнайы тағайындалған адамдарға (ел бегі) көтерілісшілерді азық ... және ... ... ету ... тыл ... ұйымдастырды, ұстаханаларда қолдан жасалатын мылтықтар,қылыштар, қанжарлар, найзалар және басқа қарулар әзірлеу ісі жолға қойылды.22 қазанда ... ... 15 мың ... Торғай қаласын қоршауға алды. Қаланы қүрсау бірнеше күнге созылды. Сол ... ... ... үш ... ... - лейтенант А.Лаврентьевтің жазалаушы корпусы келе жатты.Патша жазалаушыларының басым күштері жақындап қалған туралы хабар ... ... ... ... және ... ... отрядтарының алдынан шықты. 16 қазанд А .Иманов бастаған жалпы саны 12 мыңға жуық адамнан құралған сазбаздар ... ... ... ... ... Катоминнің жазалаушы отрядтарына шабуыл жасады.Көтерілісшілердің негізгі бұқарасы адам күшін ... қалу ... ... ... ... жартысында Торғайда 150 шақырым жерге әкетіліп,Батпаққара ауданында шоғырландырылды. Осы арада 1916 жылы қараша айының екінші жартысынан бастап, 1917 жылы ... орта ... ... ... ... партизандық жортуылдар жасалып тұрды. Көтерілісшілер мен жазалаушылардың арасындағы айқастар Татырда, Ақшығамда, Доғал үрпек, Күйікте болып ... ... ... ... ... ауданындағы ұрыстар шиеленісті. Ол ұрыстар 1917 ж ақпан айының екінші жартысында кең ... ... Сол ... А.Имановтың көтерілісшілері ақпан буржуазиялық- демократиялық революциясын қарсы алды.Қазақстанның басқа аймақтарында көтерілісшілерге патша жазалаушы отрядтарының басым күштерімен кекілескен ұрыстар ... тура ... ... және ... ... ... қарсы 12 кавалерия жүздігі, 11 күшейтілген жаяу әскер ротасы қимыл жасады. Ал, Торғай көтерілісшілеріне қарсы патша өкіметі құрамына 17 ... ... 18 ... ... , 4 ... ... 18 зеңбірегі, 10 пулеметі және басқалары болған ... ... ... ... жазалаушылар тура ақпан революциясына дейін көтерілісті сол бойы басып- жаншй алмады. Тек царизм құлатылғаннан кейін ғана Торғай облысындағы ... ... ... ... басу үшін 8750 найзалы 95рота , 3900 ... 24 ... ... пен 47 ... ... ... ... қазақ және қырғыз ауылдары жойылды, бейбіт тұрғандар құдалаушылыққа ұшыратылды. Патша өкімет орындары сондарына түскен 300 мың қазақтар мен ... ... ... ... ... 1/4 бөлігі Қытайға қашуға мәжбір болды.Тек генерал- губернатор Куропаткин бекіткен сот үкімдерімен Түркістан өлкесінде1917 ж 1 ақпанына дейін өлім ... 347 ... ... ... 168, ... ... 129 адам кесілді. Ал оның сыртында сотсыз және тергеусіз атылып, жазалаушылар мен қоныс аударған селолар тұрғындарынан жасақталған отрядтардың қолдарынан ... ... тағы ... ж ... ... халқының көп ғасырлық тарихында ерекше орын алды. Имперализм мен бірінші дүниежүзілік соғыс жағдайларында А.Иманов пен көтерілістің басқа басшылары халықты өз ... ... ... И.Тайманов, М.Өтемісұлы, К.Қасымұлы мен Н.Қасымовтың басшылығмен болған ұлт азаттық қозғалысынан кейін бірінші рет 1916ж көтеріліс кең байтақ өлкенің ... ... ... ... ... ... ... отарлауға және импералистік саясатқа қарсы бағытта өрбіді. Халықты ұлттық және саяси азат ету ... ... ... міндеттерімен салыстырғанда бұл көтерілістің таптық жағы екінші кезектегі мәселе болып шықты.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Аспендияров С. Д. > ... 1993 жыл. 2. ... ... >. ... 1974 жыл. 3. >. ... Алматы. 1993 жыл.4. > 3 том. Алматы 2002 жыл.5. >.Алматы 1993 жыл.6. Сәбит ... > ... 1974 ... ... С. ... В. Я. > Алматы. 1977 жыл.8. Пірімбетова Е. Ө. >.Алматы. 2001 жыл.9. Т. Рұсқылов. >.Алматы. 1984 ... ... Х. >. ... 1987 ... Ч. ... >. ... 2005 жыл.12. 1916 жылғы > газеті. 30 сәуір, 29 ... ... 1993 жыл.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстан туризмінің дамуындағы көліктің маңызы83 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстандағы қайырымдылық негіздері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь