Фирмалардың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерін басқаруын талдау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕРДІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... . 8
1.1 Айналым активтерінің экономикалық мәні, құрылымы және мазмұны ... ... .8
1.2 Міндеттемелердің мәні мен мазмұны және олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ..16
1.3 Айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді басқару саясаты және үлгілері ... ... ..22

2 ФИРМАЛАРДЫҢ АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІН БАСҚАРУЫН ТАЛДАУ («ИНСТИТУТ ГРАДТРАНСПРОЕКТ» ЖШС МЫСАЛЫНДА) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.1 «Институт Градтранспроект» ЖШС.нің қаржы.шаруашылық қызметінің сипаттамасы ... ... ... ...35
2.2 Фирманың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелердің құрылымын және көлемін талдау ... ... 39
2.3 «Институт Градтранспроект» ЖШС айналым активтерін қолдану тиімділігін талдау ... ... ... .50

3 ҒАЛАМДАНУ ЖАҒДАЙЫНДА ФИРМАЛАРДЫҢ АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... 55
3.1 Фирмалардың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерін басқару бойынша мәселелері мен даму перспективалары ... ... ... 55
3.2 Ғаламдану жағдайында фирманың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерін басқаруды оңтайландыру ... ... ... 58

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..68
        
        Диплом жұмысын дайындау
ГРАФИГІ
|Реттік №|Бөлімдер атауы, қарастырылатын |Ғылыми жетекшіге|Ескертулер |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... |
| ... мен ... ... ... ... |
| ... ... жасау | ... ... ... жұмысының жоспарын жасау | | |
| ... оны ... ... ... |Жоспарды өңдеу |
|3. ... ... жазу және оны ... ... |
| ... ... | ... |
| | | ... ... ... ... және | ... |
| |т.б. ... ... және ... ... алып|
| |талдау. | ... ... ... мен ... ... ... ... мен |
| ... ... | ... |
| | | ... |
|6. ... ... ... жұмысын | ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... жұмысты кафедраға | ... |
| ... | ... ... ... мен пікірлермен танысу |15.04.2011ж. |Қол қойылды |
|8. ... мен ... ... | ... |
| ... ... дайындықты |21.04.2011ж. |жіберілді |
| ... | | ... ... күні ... меңгерушісі
э.ғ.к., доцент ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... М.К.
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС» ... ... ... ... курс Ф07К6 ... ... ... М.К.
.
«Фирманың айналым активтері мен ... ... ... ... ... ... ... орындауға арналған
ТАПСЫРМА
«___07_____» желтоқсан 2010 ж. № 4-2974 ... ... ... ... ... ... ... бастапқы мәліметтері: Көпешова Б., ... ... Н.Н., ... ... ... ... есеп стандарты
(IFRS) 7 «Қаржылық құралдар».
Диплом жұмысындағы толықтырылуы қажет сұрақтар тізімі немесе ... ... ... ... мен ... мерзімді міндеттемелердің мәні, мазмұны,
құрылымы, басқару саясаты, үлгілері қарастырылған.
ә) Қазіргі ... ... ... ... мен ... мерзімді
міндеттемелерін басқаруын талдау, ... ... ... ... мен қысқа мерзімді міндеттемелерін ... ... ... ... мен ... ... ... басқару
саясаты мен басымдылықтары қарастырылған. «Институт Градтранспроект» ЖШС-
тің қызметінің ... ... ... ... мен ... мерзімді
міндеттемелердің құрылымы және көлемдері талданған.
б) Ғаламдық жағдайдағы фирмалардың ... ... мен ... ... ... ... ... айналым активтері мен қысқа
мерзімді міндеттемелерін ... ... ... мен ... ... МЕН ... МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕРДІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ............. 8
1.1 Айналым активтерінің экономикалық мәні, құрылымы және ... ... мәні мен ... және олардың жіктелуі
......................16
1.3 Айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді басқару саясаты
және
үлгілері....................................................................
..........................................22
2 ФИРМАЛАРДЫҢ АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІН
БАСҚАРУЫН ... ... ... ЖШС
МЫСАЛЫНДА)..............................................35
2.1 «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің қаржы-шаруашылық қызметінің
сипаттамасы.................................................................
..............................................35
2.2 Фирманың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелердің
құрылымын және көлемін
талдау......................................................................
......39
2.3 ... ... ЖШС ... ... ... тиімділігін
талдау......................................................................
....................................................50
3ҒАЛАМДАНУ ЖАҒДАЙЫНДА ФИРМАЛАРДЫҢ АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ
МІНДЕТТЕМЕЛЕРІН БАСҚАРУДЫ
ЖЕТІЛДІРУ...................................................................
.............. 55
3.1 Фирмалардың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерін
басқару ... ... мен ... ... ... ... ... активтері мен қысқа мерзімді
міндеттемелерін басқаруды
оңтайландыру.............................................................58
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................65
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ..........................................................68
ҚОСЫМШАЛАР..................................................................
...................................69
КІРІСПЕ
Айналым активтері кез келген ... ... ... көп ... Оны ... ... шаруашылық жүргізуші субъектінің кәсіпкерлік
қызметінің дұрыс жүруі анықталады. Фирмада, оның қызметін ... тұру ... ... ... мен ... ... міндеттемелерінің бар болуы,
бір жағынан, тиімді және қатаң, екінші жағынан, қадғалаушы және ... ... ... етеді. Фирмада қысқа мерзімді міндеттемелер мен
айналым ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі және айналымдылық ... ... ... мен ... ... ... қатынастардың дамуы фирманың қысқа мерзімді міндеттемелері
мен айналым капиталының жаңа шарттарын және оны басқаруда жаңа ... ... ... ... ... және тұтынушылық сұраныстың
төмендеуі, төлемсіздік, шаруашылық ... ... ... ... ... пайыздардың жоғарлануынан несиеге деген
қол жеткізу мүмкінсіздігі және басқа дағдарыстық жағдайлар фирма үшін қысқа
мерзімді міндеттемелер мен ... ... ... ... ... қаржыландыру көздерін іздеуге, оларды қолдану тиімділігін қайтадан
зерттеуге мәжбүрледі. Айналым қаражаттарына ... ... ... жоғары болуы, олардың түрлерінің көпқырлылығы, тұрақты
төлемділіктің және ... ... ... рөлінің
маңыздылығы, сонымен қатар, басқа да жағдайлар айналым активтерін талдауда
мақсаттардың қиындығын көрсетеді. Бұл ... ... және ... жету
жолдары фирма құрастыратын қысқа мерзімді міндеттемелер мен ... ... ... ... ... ... операциялық
қызметін бастамас бұрын жасалған айналым қаражаттарына капитал салу туралы
шешімдердің қабылдануы – «табысты бүгін алу» ... жету ... ... Фирмадағы өндірістік айналым қорларын дұрыс қоланудан,
фирманың ... ... өсуі ... ... фирманың ары қарай дамуы
немесе тұрып қалуы шешіледі. Қысқа мерзімді ... және ... ... ... ... және де фирмада оларды тиімді
басқару туралы ... ... ... ... саналады.
Қысқа мерзімді міндеттемелер мен айналым активтерінің есебін және
талдауын жасаудағы методологиялық ... ету және ... ... ... ақша қаражаттары, дебиторлық қарыздар ... ... ... ... және ... ... әр ... қолданушылар үшін қажетті және көмектесе алатындай
болуы керек. Бұндай ... ... және ... ... ... мен айналым қаражаттарының және оның әрбір элементінің
бухгалтерлік (қаржылық) ... ... ... ... ... шаруашылық субъектінің дұрыс қызметін жүргізу үшін
айналым қаражаттары, ... ол ... ... ... және ... ... алуға көмектесетін – ақша қаражаттары болып саналады.
Айналым қорларын рационалды және ... ... кез ... ... ... міндет болып саналады.
Осымен байланысты фирманың айналым активтерінің қолдану тиімділігін
көтеру мәселесі жоғарыға қойылады. Себебі, ... ... ... ... сипатына, өндіріс ауқымына байланыссыз, айналым қаражаттарының
осы үдерістерін қадағалау негізінде ғана ... ... ... ... ... қол жеткізуге болады.
Зерттеліп отырған тақырыптың өзектілігі – ... ... ... ... мен ... ... ... басқару
тиімділігін анықтау.
Диплом жұмысының мақсаты – ... ... ... мен қысқа
мерзімді міндеттемелерін басқару туралы теориялық және ... ... және ... ... фирмалардың айналым
активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерін басқаруын талдау.
Қойылған мақсаттарға орай жұмыста ... ... ... жалпы айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерге анықтама
беру;
- ... ... мен ... ... ... басқару
ерекшеліктері мен теориялық аспектілерін зерттеу;
- айналым активтері мен қысқа ... ... ... ... баға беру және ... ... айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді басқарудағы әр
түрлі әдістер мен тәсілдердің маңыздылық рөлін көрсету;
- фирмалардың ... ... мен ... ... ... мәселелерін көрсету, олардың даму перспективаларын
анықтау және қызметін оңтайландыру.
Зерттеу ... - ... ... ЖШС-тің айналым
активтері мен ... ... ... ... ... ... пәні ... айналым активтері мен қысқа мерзімді
міндеттемелерді ... ... ... ... ұйымдастырушылық-
экономикалық, технологиялық факторлар жиынтығы және оларды дамыту жолдары
мен ... ... ... үш ... тұрады. Бірінші тарауында
айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелердің мәні, ... ... ... ерекшеліктер, үлгілері қарастырылған.
Екінші тарауда қазіргі уақыттағы фирмалардың айналым ... ... ... ... ... талдау, «Институт Градтранспроект»
ЖШС-тің айналым ... мен ... ... ... нарық
жүйесіндегі фирмалардың ... ... мен ... ... ... саясаты мен басымдылықтары қарастырылған. «Институт
Градтранспроект» ЖШС-тің қызметінің сипаттамасы. ... ... ... ... ... ... құрылымы және көлемдері талданған.
Үшінші тарауда ғаламдық жағдайдағы фирмалардың айналым активтері мен
қысқа мерзімді міндеттемелерін басқаруын ... ... ... мен ... ... ... басқару ... мен ... ... Сонымен қатар ХҚЕС-на сәйкес
қысқа ... ... ... ... Республикасының заңдары
туралы ақпараттар көзі ашылып жазылған. ... ... ... ... ... құқықтық нысандарды да қамтыған.
1 АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕРДІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Айналым ... ... ... ... және ... активтері (айналым капиталы) – бұл бір өндірістік-коммерциялық
циклде толық қолданылатын және кәсіпорынның ағымдағы ... ... ... жиынтығы болып табылады. Тар мағынада – айналым
активтеріне бір өндірістік цикл ішінде ... бір ... ... ... ... активтерді айтады.
Айналым активтерін 2 топқа бөлуге болады:
1) Тұрақты бөлімі;
2) Өзгермелі бөлімі.
Тұрақты бөлімі – бұл белгілі бір цикл ... ... ... ... ... ... айтамыз .
Өзгермелі бөлімі – бұл ағымдағы активтерге қажеттілігі тек белгілі бір
кезеңдерде ғана байқалатын активтерді айтамыз.
Өзінің айналым ... ... ... активтері ақшалай, өндірістік
және тауарлық ... ... ... ... ... бөлуді қажет
етеді:
- өндірістік қорлары (шикізат және ... ... ... ... ... қорап және қорап материалдары, төмен бағалы
инвеньтарлар және т.б.);
- айналым қорлары (дайын ... ... ... және ... ... басқару объектісі болып:
- өтімділік дәрежесі;
- құрылымы;
- мөлшері;
- ... ... және ... құрылымы [1.,].
Өтімділік дәрежесіне байланысты айналым қаражатының құрамы ... ... ... ... (1 кесте).
Кесте 1
Айналым қаражаттарының өтімділік дәрежесі бойынша құрамы мен ... ... ... ... құрамы ... | |
|1 |2 ... ... ... |1.1.Ақшалай қаражат |
| |- ... |
| | |
| ... 1- нің ... |
|1 |2 |
| |- Есеп ... ... |
| |- ... шот; |
| |- Өзге де ... қаражаттар. |
| ... ... ... салымдары |
|Жылдам сатылатын актив ... ... |
| ... ... |
| |- ... ... ... үшін; |
| |- ... ... ... |
| |- ... фирмалармен; |
| |- ... |
| |- ... өзге ... бойынша; |
| |- Өзге ... |
| |2.3. Өзге ... ... ... ... актив |3.1.Алдағы кезеңде шығысы шегерілген запас және |
| ... ... ... ... ҚҚА ... ... Н.Н. ... қаржы,[2.,].Экономика,2008ж.,93 |
|бет. ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымы қарастырылған. Бұл өз кезегінде сатылуы
екіталай ағымдағы активті ... ... ... ... активтерінің құрылымы оның жұмыс істейтің саласына
байланысты болады. Мысалы, материалды босалқы қорлар өндеуші салада, машина
жасау саласында, жеңіл және тамақ ... ... ... ... ... байланысты айналым ... және ... деп ... ... Мөлшерлі (жоспарланатын айналым
қаражаттары) – ол өнімді өндіріп өткізу үдерісін үзбей ... ету ... ... ... - ... ... ... (запастар)
қалыптастыруға қажетті ақша ... ... ...... ... қаражаттары болып табылады [2.,].
Қалыптастыру көздеріне байланысты айналым активтері келесі кестеде
көрсетілген (2 кесте).
Кесте 2
Айналым қаражат ... ... мен ... ... көзі ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді |Кредиторлық берешек: |
| ... |- ... мен |
| | | |
| | ... 2 – нің ... |
|Үстеме ... ... ... ... ... ... ... |Банктің қысқа мерзімді |- Еңбекақы төлеу бойынша |
|Бөлінбеген таза ... |- ... ... ... ... ... ... |- Бюджетпен ... қоры ... ... |- Өзге ... |
|Мақсатты ... ... ... қоры ... ... ... ... пен төлемнің |
|сондай – ақ ... ... ... және ... жарнасы |Күмәнді борыш бойынша резерв |
|бюджеттен тыс | ... ... өзге ... ... | ... және өзге ... ... | | ... ... Н.Н. Корпоративтік қаржы,[2.,]. Экономика, 2008ж., 95 |
|бет. ... ... ... ... құрамы мен құрылымы көрініс тапқан.
Әдетте, фирманың айналым қаражатына барынша аз қажеттілігі келесі меншікті
көздің: пайданың, жарғылық ... ... және ... ... ... ... Алайда бірқатар объективті ... ... ... ... ... шоттарын төлеуді
кешіктіру және т.б.) фирмаға уақытша қосымша айналым қаражаты қажет болады.
Бұл жағдайда шаруашылық қызметті ... ... ету үшін ... ... және ... ... қарыз, инвестициялық салық несиесі, фирма
қызметкерлерінің инвестициялық жарнасы, облигациялық қарыз тартылады. Банк
несиесі инвестициялық несие ... ... ... несие нысанынды береді.
Банк несиесі негізгі және ағымдағы активті сатып алумен байланысты шығынды
қаржыландыру, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... қорларды уақытша ұлғайту, дебиторлық борышты, салық
төлемдерін, күрделі шығындарды қаржыландыру үшін ... ... ... ... мекеме, қаржы фирмасы, коммерциялық банк, факторингтік
фирма беруі мүмкін. Инвестициялық несиені ... ... ... ... ... андеррайтер, жеке инвестор беруі мүмкін.
Айналым қаражатын қаржыландыру ... банк ... ... басқа фирма мен
ұйымдардың қарыз, вексель, тауарлық несие мен ... ... ... коммерциялық несие де жатады. Инвестициялық ... ... ... ... ... фирманың салық төлемінің уақытын ұзарту
түрінде береді. Фирма инвестициялық салық несиесін алу үшін ... ... ... ... жасасады.
Фирманың айналым капиталының қалай сыныпталатыны келесі суретте
көрсетілген (1 сурет).
|Айналым капиталы ... ... | | ... ... ... | | ... | ... | | | ... ... ... | ... пен | ... өнім | |мен есеп ... | |болашақ кезең | | | ... |
| | ... | | | ... ... | ... |
| ... | ... ... 1. ... ... ... ... Көпешова Б. Корпорациялар қаржысы, [1.,]. Қазақ
университеті, 2010ж., 66 бет.
Суретте ... ... ... ... ... ... қаражаттарын сақтауды қамтамасыз ету фирманың маңызды мәселесі. Ол
үшін жоспарлы кезең басында ... ... ... ... ... ... жиынтық қажеттіліктерімен салыстырылады. Егер жоспарлы
қажеттілік ... ... ... асып ... ... ... ... туындайды. Бұл жетіспеушілік меншік, уақытша
және қарыз қаражаттар есебінен толықтырыла алады. Егер салыстыру барысында
меншік айналым қаражаттарының артықшылығы ... ... онда ол ... ... ... ... көзі болып табылады.
Айналым капиталын басқару айналым капиталын құру және оны ... ... ... ... ... фирманың жалпы бөлігі болып табылатындықтан, оған
келесідей айналым капиталын қолдану ерекшеліктері көрініс табады:
- капиталды қолданудың негізгі түрі, яғни ... ... ... операциялық қызметті қаржыландырушы , экономикалық ресурс ретінде;
- негізгі капиталды қолданудың ... ... ... ... ... ... арқылы айналым активтерінің өзіндік
ерекшеліктерін көтеру;
- әр түрлі ... ... ... ... үнемі айналу кезінде олардың формасын өзгертуі;
- әр түрлі нарықтардың жұмыс істеуіне тікелей байланысты;
- кәсіпорынның ... ... ... ... қолдануды басқару болып, басқару ... ... мен ... ... ... Оның негізгі мақсаты
фирманың әр түрлі қызмет ... әсер ету, ... ... ... ... басқарудың негізгі міндеттеріне келесілерді
жатқызуға болады:
- ... ... ... ... интеграциялау;
- басқару шешімдерінің жалпы сипаттамасын құру;
- басқарудың жоғары динамизмі;
- белгілі шешімдерді қарастыру кезіндегі олардың көп ... ... және ... даму ... ... болып
табылады [3.,].
Айналым капиталын қолдануының басқару бүкіл фирманы басқару жүйесінде
алатын орны келесі суретте көрсетілген (2 сурет).
|Кәсіпорынды ... ... ... ... ... басқару жүйесі ... ... ... ... ... құруды басқару жүйесі |Капиталды қолдануды басқару жүйесі. |
|Айналым капиталын ... ... ... 2. ... ... ... көзі: Поляк Г.Б. Финансовый менеджмент, [3.,].Прима, 2003 ж.,
527 бет.
Суретте фирманы басқаруының ... ... бұл ... ... ... ... оның ... қаржысын басқару, қаржы қалай
құрылады, қалай жұмсалынады, айналымда жүрген ақшалар ... ... ... басқару, яғни фирманы басқарудың арнайы облысы
ретінде келесідей функцияларды орындауға міндетті болады:
- қажетті көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... қолдануды басқаруын, оның айналым жасау үдерісіне;
- операциялық қызметте ... ... ... басқару;
- капитал қолдануымен байланысты әр түрлі қаржылық тәуекелдерді басқару;
Операциялық қызметте капитал қолдануын басқару ... ... ... ... ... ... ... айналым капиталын қолдануын басқару.
Айналым капиталының қозғалысын басқару келесідей болып табылады:
- ақша ағындарының қозғалысын басқару;
- материалдық ағындарының ... ... ... ... ... ... болып, нарықтық
механизмінің реттелінуі, ... ... ... ... қолданудың ішкі реттеу механизмдері, айналым
капиталын қолдануды басқаруының нақты жүйелері мен ... ... ... ... ... ... ... – ағымдағы және болашақ
кезеңдерде фирманың меншік иелерінің пайдасын максималды дәрежесін тұрақты
сақтап тұру.
Айналым активтерін қолдануының негізгі бағыттары ... ... ... яғни ... ... ... байланысты бағыттау;
- қабылдап отырған тәуекел дәрежесінде капиталды пайдалану арқылы
максималды ... ... ... ... ... ... пайдалану кезінде барынша қаржылық тәуекелдерді
төмендету;
- айналым активтеріне керекті кезде реинвестициялық қызметтер ... ... ... ... жалпы фирманың күнделікті атқаруды
қажет ететін қызметтірінің бірі болып саналады. Айналым ... ... ... ... ... ... ... байланысты, яғни
оны келесідей кезеңдер бойынша сипаттауға ... ... ... ... ... және ... ... қаржыны басқарудың тиісті элементтерін – ақпаратты,
жоспарлауды, ұйымдастыруды, реттеуді, ... және ... ... ... ... жүзеге асырудың шарты ... орта ... Бұл орта ... еркін жүйесі, тауар мен қызметтердің
нарығымен ... ... ... ... ... ... ... фирмалардың қызметін мемлекеттік реттеудегі, заңнамалық реттеудегі
кәсіпкерлік қызметті коммерциялық есеп негізінде жүргізуге ... ... ... кезеңдердің дәйекті ауысымы ретінде
сипаттауға болады:
1. ақша ... және ... ... ... міндетін қою және
мақсатын анықтау саналады;
2. айналым активтерінің қозғалысын басқарудың ... ... ... ... ... ... шешім бойынша айналым активтері жөніндегі шешімді бизнес-
жоспар немесе басқа рәсімдеу түріндегі іс-әрекеттердің бағдарламасын
жасау ... ... ... ... қызмет етуін және орындалуын ұйымдастыру;
5. айналым активтерін басқаруда бақылау жасау және қажетті ... ... ... ... ... материалдар көлемін
анықтау болып табылады.
Қаржы менеджментінің маңызды аспектісі фирманың ... ... ... ... болып саналады. Ол фирманың қаржы тұрақтылығын,
оның нарықтағы ... ... үшін ... ... ... ... ... бухгалтерлік баланста, қаржы шаруашылығы
нәтижелері туралы есепте, ақша ... ... ... ... ... ... ... күнделікті өндірісіне қажетті
айналым активтерін және тағы басқа активтерді қаржылық ... ... мен ... ретінде қаржының тиімді іс-әрекет
етуінің мақсаттары ... оның ... ... мүмкіндік береді.
Фирманың қаржы саясатында қаржы менеджментінің ... ... ... ішкі және ... ... есепке ала отырып,
фирманың нарықтағы тең қаржы ... ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігі салдары, ең басты
фирманың қаржылық тұрақтылығына ... ... ... ... ... ... ... мәселесімен айналысады. Оларға
келесілер жатады:
- айналым құрамын және ... ... ... ... ... қажеттілік деңгейінің оңтайлы көлемін
анықтау;
- айналым активтерінің қалыптастыру көздерінің тиімді тарту жолдарын
анықтау;
- айналым ... бөлу және ... ... қолдану шаралары;
- айналым активтерінің сақталуын және қауіпсіздігін қамтамассыз ету.
Айналым құрамы өндірістік қорлар және айналым қорларын қалыптастырушы
элементтер жиынтығын ... Ал ... әр бір ... элементінің
жалпы активтердегі үлесін анықтайды. Фирма қызметін ... ... ... ... ... ... келесілер құрайды:
- тауарлы-материалды құндылықтардың қорын басқару;
- ... ... ... есеп ... ... ақша қаражаттарын қалыптастыру.
Мұндағы тауарлы-материалдық қорларды басқару фирманың қызмет ... ... ... ... айналым қорларын дер кезінде қамтамассыз
етілуі. Себебі, ... ... ... ... ... ... қамтамассыз етіп отырмаса, онда жалпы өндіріс тоқтап, фирманың
тұрақты ... ... ... әсер етуі ... ... ... фирманың өз қызыметін тиімді
ұйымдастырудағы қажетті қарыз несиелерінің тартылуындағы ... ... ... қарыз берудегі қызметін анықтау болып табылады. Мысалы,
фирма несие алуда ұзақ мерзімді немесе қысқа ... ... ... емес ... ... қай ... ұтымды екенің анықтау қажеттігі
туындайды.
Фирманың есеп қаражаттарын басқару, бұл өз кезегінде бухгалтерлік есеп
негізінде ... ... ... ... ... бухгалтерлік
қызметі, оның шығындары мен табыстарының есебі, қорытынды есептер ... ... ... ... активтерінің үлесі айтарлықтай орын
алады. Бұл әсіресе қаржы салаларында кең ... ... ... ... ... ... ... күрделі әрі
барлық қызметтерді іске асырудың және оны ... ... ... , ақша ... және ақша ... ... мен ... туындайды. Ұдайы өндірістік тұжырымдаманы жақтаушылар қаржының
экономикадағы келесі үш қызметен тұрады:
1. ақшалай табыстар мен қорларды ұйымдастыру;
2. ақшалай табыстар мен қорларды ... ... ... және ... ... игілігіне материалдық өндіріс саласында
жасалған қоғамдық жиынтық өнім және ... өнім ... бір ... ... жұмылдырып отырады. Бұл үдеріс қаржының қызметі ақша қорларын жасау
ақылы жүзеге асырылады.
Осы жинақталған немесе ... ақша ... ... орналастыру қаржының екінші қызметі ақшалай табыстар мен қорларды
жұмсау ... ... ... Әрине, жоғарыда аталған қызметтердің
барлығы бір - бірімен ... ... және ... қызметтері бір -
бірінсіз жүзеге ... ... бір ... жүйе ... ... ... фирманың айналым активтерін басқарудың негізі айналым
капиталын дұрыс орналастыру мен пайдалану әдістерін анықтау болып саналады.
Оның іске асуын ... ... көре ... (3 сурет).
|Айнал|
|ым |
|актив|
|терін|
|тиімд|
|і |
|қолда|
|ну |
|әдіст|
|ері ... ... ... активтерінің айналым жылдамдығын |
|анықтау |
| ... бір ... ... ... ... |
| ... ... немесе айналым коэффициенті|
| ... ... ... және |
|қатысты босатылуы ... 3. ... ... басқарудың тиімділігін анықтау
Дерек көзі: Көпешова Б.Корпорациялар қаржысы, [1.,]. ... 2010 ж., 85 ... ... активтерінің жылдамдығын анықтауда белгілі бір
кезеңдегі фирманың салынған капиталдарының қайтарылуы және ... ... ... ... бұл ... ... ұлғаймалы өндірістен неше
айналым болғандығын көрсетеді. Егер неғұрлым айналым активтерінің айналу
жылдамдығы көбірек ... ... ... олардың экономикалық қызметінің
тиімділігі сипатталынады және бұл өнімге сұраныстың ... ... ... ... ... мәні бір ... циклде толық қолданылатын және кәсіпорынның ағымдағы қызметіне
қажетті меншікті құндылықтардың жиынтығы ... ... ... ... ... тән ... жоғары жылдамдықпен айналады.
Өндіріс үдерісіндегі айналым активтерінің атқаратын құрылымдық рөлі негізгі
капиталдың ... өте ... ... ... ... үдерісінің
үздіксіздігін қамтамассыз етеді. Ол айналым ... ... ... ... ... ... Міндеттемелердің мәні мен мазмұны және олардың жіктелуі
Міндеттемелер (liabilities) – ... әр ... ... ... және ... ... мен ... қызметтер үшін төлемдер
жасауға заңды негіздеме болып табылатын көрсеткіш. ... ... ... ... ... тіркеу керек. Ал кезеңнің аяғында ... және ... ... ... ... түзету жазбалар
енгізуге тиісті болып табылады.
Міндеттемелер ... ... ... ... ... қарызды
қайтаруға, тауарлар мен қызметтер көрсетуге міндетті нарықтық құнымен
сипатталынады.
Қысқа мерзімді ... ... or current ...... бір жыл ішінде немесе бір операциялық цикл ішінде орындалуға
тиісті міндеттемеле р болып табылады.
Ұзақ мерзімді міндеттемелер (long-term liаbilities) – бұл ... бір ... және бір ... ... ... ... ... Кейде ұзақ мерзімді ... бір ... ... жабылатын қысқа мерзімді міндеттемелерге жатқызуға болады.
Міндеттемелерді 3 ... ... ... ... ... ... ... – бұл міндеттемелер белгіленген мәмілелер,
келісімдер және заңды нормативтік актілер негізінде іске ... және ... ... ... ... деп ... ... шоты бойынша төлемдер, төленуге тиісті қысқа мерзімді
вексельдер, төленуге ... ... ... ... акциздік төлемдер,
ағымдық кезеңде төленуге тиісті ұзақ ... ... ... ... ... ... кірістер жатады.
Бағалық міндеттемелер – белгілі бір мерзімге ... ... ... болмайтын міндеттемелер айтамыз. Бағалық міндеттемелерге мысал
ретінде, табыс бойынша салықтық ... ... ... ... ... міндеттемелер, жылдық демалыстарды төлеуге
арналған резервтер жатады.
Шартты міндеттемелер - ... ... ... ... ... ... ... мүмкін немесе белгілі бір іс-әрекеттер мен қызметтер
жүзеге асатын ... ... ... ... ... сот тергеулері, салықтық келіспеушілік, табыс етуге ... ... ... ... ... ... қарыздарын
кепілдендірілгенде, мемлекеттік қолдану тәртіптерін бұзған кезде пайда
болатын міндеттемелер.
Шартты міндеттемелер ... ... ... табады, егер
келесі шарттар орындалса:
1) Ол мүмкін болу ... ие болу ... Оның ... ... дұрыс бағалануы тиіс [4.,].
Ал егер бұл талаптарға сай болмаса, онда ол ... ... ... ретінде көрсетілуі керек. Қысқа мерзімді міндеттемелер – бұл
тауарлар мен ... үшін ... ... ... бірақ төленбеген
салықтар мен басқа да ... үшін ... ... ... ... алдын ала төлемдер, коммерциялық акцепт, төленуге тиіс
вексельдер, ... ... ... ұзақ ... ... бөлігі болып табылады. Ағымдағы міндеттемелердің негізгі түрлеріне
несиелік қарыздар, қысқа мерзімді векселдер, төленуге ... ... және ... ... ... ала ... бірақ алынбаған
табыстар, салықтық төлемдер, шартты төлемдер, ұзақ ... ... ... ... тиісті бөлігі, талап етуге
дейінгі несиелік қарыздар жатады.
Ағымдағы ... ... егер ... ... ... ... ... болатын ресурстар қолданылады. Бұл
сипаттама ... ұзақ ... ... ... сипаттайды.
Ағымдағы міндеттемелердің өзіндік ерекшелігі, олар бір операциялық цикл
ішінде ақшалай қаражаттарға ... ... бір жыл ... ... ... Дұрыс жұмыс істейтін фирмаларда тауарлар ... ... ақша ... мен ... ... ақша
қаражаттарына айналуда орташа уақытта болады. Бұл ... ... ... ... ақша қаражаттарын тауарлық-материалдық қорларға
сатып алуға жұмсау; тауарлық-материалдық қорларды ... ... ... ... ... сату ... ... ашу жолымен); дебиторлық
қарыздың сатып алумен ... және ақша ... ... ... өмір сүру ... ... ... ұқсас болғандықтан,
оларды жабу да ағымдағы активтер негізінде ... ... ... - ... ... ретiнде) немесе қайта сату
қолданылатын ... ... ... ... ... ... және қызметтiң есеп қалыбы болумен төлеуге берiлген
шоттармен немесе саудалық төлеуге берiлген шот ... ... ... бұл түрi ... негiзгi қызмет етушi сауда операцияларының
төлеудi жүзеге ... ... ... қарызды өтеуiнің мерзiмін
сатып алушымен және жабдықтаушының аралығында шартта ... ... ... ... ... ...... сонымен бiрге мақсаттары бар, немесе соларға қолданылуға тауарлар
және серiктестiктiң қызметiнiң ... ... ... ... ... алады. Сонымен бiрге қысқа мерзiмдi векселдерге
ағымдағы есептiк ... ... ... ұзақ ... ... ... түрi ... өткен мәлiмет шарттарының векселiнiң
орналастыруында қамтамасыз етiлуге ... ... ... ... ... байланысты болуы мүмкiн. Векселдiң қамтамасыз
етуi ретiнде немесе басқа формадағы парыздарында серiктестiктiң ... ... ... ... ... ... ... қағазы ретінде
алады. Векселді орналастыру кезінде заңды түрде оны қамтамасыз ... ... жөн. ... ... ... ... ... векселдер бар болғанда, олар есептілікте векселдерді орналастыру
туралы ... және оны ... ... ... жайлы мәліметтер
белгілену керек. Кейбір жағдайларда фирма несие берушілердің сенімділігінде
болса, онда өз ... ... ... ... ... да ... ... пайыздық және пайызсыз болып бөлінеді.
- Пайыздық векселдерде векселдердің пайызы, яғни ... ... ... ... ... ... ... белгіленбейді, бірақ ол
векселдер бойынша номиналды құнынан басқа төлемдер ... ... ... ... ... ... ... құрастыру формасына
байланыссыз, қарыздық міндеттемелердің барлығы ... ... ... ... ... ... Ол оның ... байланысты құн динамикасын
көрсетеді. Пайызсыз векселдер бойынша пайыз ... ... ... ... ... ... мерзімді ақша салымдарының табыстылық
деңгейіне байланысты төленеді. Нарықтық ... ... ... ... төлемдердің дисконттау сыйақысы ретінде жұмсалынады.
Ұзақ мерзімді міндеттемелердің ағымдағы бөлігін жабу. Егер де фирманың
ұзақ мерзімді несие бойынша төлемдерде келесі ... жабу ... ... фирманың баланстық есептілігінде белгіленген сома ... ... ... ... талабымен жабылатын міндеттемелер. GAAP тәртібімен
несие берушінің талабымен жабылатын несие келесі екі ... ... ... егер де ... ... берушінің талабы бойынша бір операциялық
цикл немесе бір жыл ішінде ... ... ... ... ... ... ... осы аралықта жабамын деп ойламасада;
- егер де фирма шарты ... үшін ұзақ ... ... ... төленетін жағдай байқалса.
Есептелінген міндеттемелер. Есептелінген міндеттемелер ... ... ... және есептелген, бірақ әлі төленбеген
несие бойынша пайыздарды кіріктіреді. ... ... ... ... шоттардың түзету жазылымы ретінде жүргізіледі. Мысалы,
кезең ... ... және ... ... еңбекақы бойынша
шығындар шотының ... және ... ... ... шотының
кредитінде көрсетілуі тиіс. Бұндай есептелінген, бірақ ... ... ... ... кезеңде табылған табыстар мен кеткен
шығындарды салыстыру үшін жасалады.
Аванстар және қайтаруға тиісті депозиттер. Аванстар мен депозиттерді
алу кез ... ... үшін ... фирмалармен қарым-қатынас құрудың жолы
болып саналады. Мысалы, фирма тапсырыс алу ... ... ... ... ... және ... бас тартқан жағдайда оны қайтармауға да
құқылы. Бұл жерде аванс фирманың мүмкін болатын ... жабу көзі ... ... ... ... жағдайларда қолданылады. Мысалыға,
контрагент фирма уақытша алған мүлікті бұзғаны ... ... ... ... ... ... Яғни, аванстар мен депозиттер сақтандыру қызметін
атқарады және контрагент ... үшін ... ... орындауға
көмектесетін ынталандырушы құрал ретінде қолданылады.
Аванстар және депозиттер есептілікте қолма-қол ақшаларды дебеттеу және
оларға қызмет ... ... ... ... сатып алушылар депозитінің
шотын кредиттеу негізінде сипатталынады.
Алдын-ала ... ... ... ... ... термині фирма
әлі көрсетілмен қызметі Бұндай жағдайды көрсететін басты мысалдар ретінде
темір жол, әуе және басқа көлік құралдары үшін ... ... ... ... ... ... үшін ... төлемдер және басқа да
активтер үшін төлемдер жатады. Жоғарыдағы аталған критерийлер негізінде бұл
табыстарды әлі нақты табыс деп айта ... ... ол ... ... ... дейін болып табылады.
Сондықтан да бұндай төлемдердің ... ... ... үшін ... ... көрсетеді, сонымен қатар міндеттеменің пайда болуын
ұйғарады. Оны есептілікте ... үшін ... ... шот ашылады,
оның аты «Әлі табылмаған табыс (болашақ ... ... ... ... ... ... деп ... Сонымен қатар бұндай табысқа
қосымша сөз қосылуы мүмкін, ... ... ... әлі ... ала ... тауарлар мен қызметтерді орындағаннан кейін
пассивті шот тауарлар мен қызметтерді ... үшін ... ... ал ... шоты сол ... ... ... проводка
түзетуші болып саналады және кезең аяғында жүргізіледі. Әлі ... ... ... ... бойынша төлемдерден қалған
қалдықтар, ... ... ... ... ... қосылып, есептілікте
көрсетіледі.
Салықтық міндеттемелер. Көптеген мемлекеттерде фирмаларға заң жүзінде
өздерінің клиенттерінен және жұмысшыларынан белгіленген мөлшерде әр ... мен ... ... ... Осындай ұсталымдарды жүргізу
үшінші тұлғаларда ақша қаражаттарының ... ... ... міндеттемелердің
өсуін сипаттайды. Сатудан салықтарды есептегенде (ол әрбір ... ... ... ... алушыдан алынады) есептік журналда бөлек
жол ретінде қойылады:
- ақша ... ... ... ... ... жабу кезінде салықтарды алушылардың атына төленетін
салықтар пассивтік шотта ... де, ал ... ... шоты
кредиттеледі, дәл сол сомаға [4.,].
ХҚЕС-на (Халықаралық қаржылық есептілік стандарты) сәйкес, фирма
міндеттемені қысқа ... ... ... жіктеуге тиіс жағдайлар:
1. оны ұйымның қалыпты операциялық кезеңiнiң шеңберінде өтеу көзделсе;
2. ол ... сату ... ... ол ... ... ... он екi ... iшiнде өтелуге тиiс болса; не
4. есепті күннен кейін ең аз дегенде он екі ... ... ... ... ... қалдыруға ұйымның сөзсіз құқығы болмаған
жағдайда. Контрагенттің қалауынша міндеттеменің орындалуы мерзімінің оның
үлестік ... ... әкеп ... оның топтастырылуына әсерін
тигізбейді.
Қалған мiндеттемелердiң барлығы ұзақ мерзiмдi мiндеттемелер ретiнде
топтастырылуы тиiс.
Жеткiзушiлер мен ... ... ... ... ... ... ... мiндеттемелер, қызметкерге кейбір есептеулер және
басқа да ... ... ... ... ... кезеңiнде
пайдаланылатын айналымдық капиталдың бiр бөлiгiн құрайды. Ондай операциялық
баптар, тiптi олар ... ... ... есеп күнiнен бастап он екi ... ... ... соң ... тиiс ... да, ... мерзiмдi мiндеттемелер
ретiнде топтастырылады. Фирманың қалыпты операциялық кезеңі дәл анықтауға
келмесе, оның ұзақтығы он екі айды ... деп ... ... ... ... ... ... кезеңнiң бiр
бөлiгi ретiнде өтелмейдi, бiрақ қаржылық жағдай ... есеп ... ... екi ... ... ... ... етеді немесе негізінен сату мақсаттарына
арналады. Мысалы, сатуға ... ... ... ... қаржы
міндеттемелері, банктік овердрафтары, ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелерінің
ағымдағы бөлігі, төлеуге дивидендтер, пайдаға салынатын ... және ... емес ... ... ... келеді. Ұзақ мерзімді
негізде қаржыландыруды қамтамасыз ететiн (яғни фирманың қалыпты операциялық
кезеңінде пайдаланылатын айналым ... бір ... ... ... ... ... ... есептен кейін он екi айдың iшiнде өтелуге
жатпайтын қаржы мiндеттемелері ұзақ мерзiмдi мiндеттемелер ... ... ... ... олар ... жағдай туралы есеп
күнiнен кейiн он екi айдың ... ... ... ... онда ... ... ... ретінде топтастырады, егер тіпті:
1. олардың бастапқы мерзiмi он екi ... ... ... ... және
2. қаржылық жағдай туралы есеп ... ... және ... есептілігі
бекітілгенге дейін қайта қаржыландыруға немесе ұзақ мерзімді негізде
төлем кестесін өзгертуге шарт жасалса.
Егер фирма несие беру туралы ... бар ... ... ... ... есеп ... ... ең болмағанда он екі айға қандай да болсын
міндеттемені қайта қаржыландыруға немесе ... ... ... бар
деп күтетін болса, тіпті олай болмағанның өзінде ... ... ... ... тиіс ... да, бұл міндеттемені қысқа мерзімді міндеттеме
ретінде жіктейді. Алайда міндеттемені қайта ... ... ... ... өзі ... ... жатпайды (мысалы, қайта қаржыландыру
туралы қандай да ... ... жоқ), ... ... мүмкіндігі
қаралмайды, және міндеттілік қысқа мерзімді ретінде топтастырылады.
Фирма тікелей есепті күнге немесе ... ... ... ұзақ ... ... ... келісімді бұзса, соның нәтижесінде міндеттеме талап
ету арқылы ақы төлеу санатына ауысса, бұл ... ... егер ... ... күннен кейін және қаржы есептілігі ... ... ... жол ... ... төлемді талап етуге келіскен болса
да, қысқа мерзімді міндеттеме ... ... Бұл ... ... міндеттеме ретінде сыныпталады, өйткені есепті күні осы ... ең аз ... он екі ... ... оны өтеуді кейінге қалдыруға
фирманың сөзсіз құқығы жоқ.
Алайда, егер қарыз ... ... ... ... есеп ... ... ... ішінде ұйым бұзушылықты жоя алатын және қарыз
беруші дереу өтеуді талап ете алмайтын, ең аз ... он екі ... ... ... кезең беруге келіссе, бұл міндеттеме ұзақ ... ... ... ... міндеттемелер ретінде топтастырылған қарыздарға
қатысты, егер төменде келтірілген ... ... ... мен ... ... ... ... арасында болса, бұл оқиғалар 10
есепті күннен кейінгі оқиғалар ... ... ... ретінде ашып
көрсетілуі тиіс:
1. ұзақ мерзімді негізде қайта қаржыландыру;
2. қарыз ... ... ұзақ ... ... ... бекіту; және
3. есепті күннен кейiн ең аз дегенде он екi айдан кейін аяқталатын қарыз
беруге арналған ұзақ мерзімді ... ... ... үшін ... ... кезең алу [6.,].
Сонымен, міндеттемелердің мәні ... әр ... ... ... және ... тауарлар мен көрсетілген қызметтер ... ... ... ... ... ... көрсеткіші екені байқалды.
ХҚЕС-на (Халықаралық қаржылық ... ... ... ... және ұзақ ... ... ... Айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді басқару ... ... ... мен қысқа мерзімді міндеттемелерді басқарудың
негізгі мақсаттары – айналым активтерінің ... ... ... ... ... ... ... және тарту болып табылады.
Бұл мақсаттардан келесідей міндеттемелер туындауы мүмкін:
- ағымдағы қаржылық қажеттіліктерді теріс өсімге ауыстыру;
- айналым қаражаттардың айналымдылығын ... ... ... мен ... мерзімді міндеттемелерін басқаруға
арналған жалпы саясатты ... яғни ... ... ... ұғымын
қолдану.
Айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді басқару кезінде
келесілерге келуге ... ... ... ... ... және таза айналым капиталын
(меншікті айналым қаражаттарынан) анықтау;
- айналым қаражаттарының айналымдылығын жоғарлату әдістерін іздеу;
- айналым активтері мен ... ... ... ... саясатты таңдау;
- айналым капиталын басқаруға арналған қаржылық шешімдер критерийлерін
анықтау;
- айналым ... ... ... ... ... ... ... басты сұрақтардың бірі - таза айналым
капиталын анықтау болып саналады. Таза айналым капиталы, сонымен ... ... ... ... ... капитал және меншік айналым қаражаттары деп
атайтын көрсеткішті келесідей 2 ... ... ... ... ... Таза ... ... құрылуы келесідей суретте көрсетілген
(4 ... 4. Таза ... ... ... ... Снитко Л.Т., Красная Е.Н. Управление оборотным ... [5.,]. РДЛ., 2002 ж., 216 ... ... тұрғанымыздай таза айналым ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерін алғанға тең. Ал
«үстінде» есептегенде ... ... ... ұзақ ... ... ... тыс активтерді алып тастағанға тең. Бірақ
екі әдістінде дұрыс жауабы тең болып келеді.
Егер де көрсетіген суретегі фирманың айналым ... ... ... аз болса, онда фирма кредиторлық қарыздар есебінен және қысқа
мерзімді несиелер есебінен ... ... ... ... айналым капиталын анықтағаннан кейін ағымдағы қаржылық
қажеттіліктер ұғымын енгізу ... Бұл ... ... ... ... ... айналым капиталын құруға ... ... ... ... ... ... тарту. Осының нәтижесінде ағымдағы
қаржылық қажеттіліктерді (АҚҚ) келесілердің айырмасы деп ... ... ... ... ... ... мен кредиторлық
борыштар;
- босалқы қорға салынған ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... уақытқа меншікті айналым қаражаттарына деген
жетіспеушілік байқалса, онда ... ... ... ... көңіл бөлу керек болып табылады. Фирманың қаржылық жағдайын
жақсарту үшін келесілерден ... ... ... ... және ... қаржылық құралдарының босалқы қорларын ұстап
тұру және дебиторлық қарыздар бойынша ... ... ... ... ... қаржылық қажеттіліктердің ... мәні ... ... ... ... ... ... Оның
қажеттілігі, босалқы қорларға, дебиторлық қарыздарға ... ... ... айналу тездігі. Себебі фирманың қызығушылығында
өндіріс босалқы қорлары мен ... ... ... кезеңінің
төмендеуі, ал кредиторлық қарыздар айналымдылығының жоғарлауын көздеу ... ... ... ... ... сату ... сату көлемінің орташа жылдық пайыз түрінде есептеуге болады.
Дұрыс деп ... егер ... ... ... ... ... ... себебі ол фирмаға керектіден көп
ақшалай қаражаттарға кез келген уақытта қол жұмсау мүмкіндігі бар. Ағымдағы
қаржылық ... ... сала ... және бір ... фирма бойынша
ажыратылады, және олардың көлемі келесі факторларға байланысты:
- қолдану және өткізу ... ... ... ... өндіру көлемінің жоғарлылығы (өндіріс тым жоғары болса, ағымдағы
қаржалық қажеттіліктер жоғары ... ... ... және ... ... ... және де
шикізат пен материалдар қамтамасыз етілімділігі;
- нарық коньюктураысының жағдайы (тым «қызған» және бәсекелесігі жоғары
нарықта ... ең қиын ...... алушыларға беретін
тауарларсыз қалу;
- қосылған ... ... және ... ... құн нормасы қаншалықты
төмен болса, ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі жоғары).
Айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ... және айналым активтерін қаржыландыру көздерінің көлемін анықтау
және құрылымын талдау болып табылады.
Айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді ... ... ... және ... ... ... ... басқарудағы агрессивті саясаттың ерекшеліктері:
- оны өсірудегі шектеулердің болмауы;
- ақша қаражаттарының көлемінің көптігі;
- шикізат қорларының, материалдардың және дайын ... ... ... ... ... ... активтер ішінде айналым активтерінің көп болуы;
- айналым ... ... ұзақ ... ... ... ... жоғары болуы [5.,].
Айналым активтерінің басқарудағы консервативті саясаттың ерекшелігі:
- айналым активтерінің тым өсіп ... ... ... активтерінің бүкіл активтердің ішіндегі көлемінің аздығы;
- айналым активтерінің айналымдылығының кезеңінің аздығы;
- экономикалық рентабельділіктің жоғарлығы.
Біркелкі саясат кезінде барлық көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... пассивтер сомасының ішінде
қысқа мерзімді несиелердің көптігі. Осының нәтижесінде қаржы тұтқасының
рөлі жоғарланады.
Қысқа ... ... ... ... ... ... ... көлемінің ішінде қысқа мерзімді несиелердің
аздығы, қаржыландыру ... ... ... мен ұзақ ... ... орындалады.
Біркелкі саясатта қысқа мерзімді міндеттемелер басқару қысқа мерзімді
несиелердің қанағаттарлық, яғни орташа шамасында ... тұру ... ... үшін ... активтері мен қысқа ... ... ... қатынасын білу қажет, оны ... ... ... (3 ... 3
Басқару саясаттырының матрицасы
|Қысқа мерзімді |Айналым активтерін басқару саясаты ... | ... ... | |
| ... ... |Агрессивная ... ... ... ... |
| ... | | ... ... ... ... ... ... |Біркелкі ... |
| | | ... ... ... ... Л.Т., Красная Е.Н. Управление оборотным капиталом |
|организаций,[5.,].РДЛ.,2002 ж., 527 бет. ... ... ... ... ... саясаты қысқа
мерзімді міндеттемелерді басқарудың консервативті және біркелкі ... Ал ... ... тек ... және ... ... біріге
алады. Өз кезегінде біркелкі саясат кез-келген саясатпен қарым-қатынасқа
түсе алады.
Таза айналым капиталының көлеміне айналым ... ... ... әсер етеді. Егер қысқа мерзімді міндеттемелер тұрақты
болса, онда меншікті қаражаттар және ұзақ ... ... ... ... өсуіне әкеледі, ол өз кезегінде таза айналым
капиталының өсіміне алып ... Сол ... ... ... ... ... ... құнының өсуі байқалады, қаржы тұтқасының төмендеуі,
бірақ операциондық ... ... ... Ал ... ... өсуі байқалса келесідей құбылыстар пайда болады (4 кесте).
Кесте 4
Қысқа мерзімді міндеттемелердің өзгеруі
|Көрсеткіштер ... ... ... |
|Меншікті қаражаттарды тиімді қолдаунуы |Төмендеу |Өсу ... ... ... ... |Өсу ... ... |Өсу |Өсу ... және ұзақ мерзімді заемдық |Өсу ... ... | | ... ... ... |Өсу ... |
|Фирманың қаржылық тұрақтылығы |Өсу ... ... ... ... ... |Өсу ... ... әсер ету күші |Өсу ... ... ... Снитко Л.Т., Красная Е.Н. Управление оборотным капиталом |
|организаций, [5., ]. РДЛ., 2002 ж., 216 бет. ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен қаржылық тұрақтылық тәуекелі мен фирманың ... ... ... қажеттіліктерді жабу, операциялары келесідей ережелермен
реттеледі:
1) Егер операциялық қаржылық ... ... ... болса, онда
ақшалай емес айналым активтерін қаржыландырудың ағымдық ... ... ... ... Егер ... қаржылық қажеттіліктер нөлден ... ... ... айналым қаражаттарының қысқа мерзімді ресурстары ақшалай емес
айналым қаражаттарының қаржыландыру қажеттіліктерінен ... ... ... ақша қаражаттарын басқару соңында ... ... мен ... ... ... реттеуге әкеп
соғады. Олардың көлемі фирманың ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін үлкен кезеңдерге ... ... ... ... ... ... Меншікті айналым қаражаттары мен ағымдағы қаржылық ... ...... қаражаттар саналады [5.,].
Айналым активтерін басқару фирманың капиталды қолдануды ... және ... ... ... бөлігін алады. Бұл айналым
капиталдары есебінен құралатын және басқарудың индивидуалды түрлерін талап
ететін активтер ... ... ... Оның ... ... түрлерінің трансформациялану динамикасының жоғары
болуы, фирма қызметінің ... ... ... ету, ... ... ... қорытынды көрсеткіштерді қамтамасыз етудегі рөлі [4.,].
Фирманың жиынтық операциялық капиталын қолдануды басқару ... ... ... айналым капиталын қолдануды басқару ... ... ... ... белгіленген кезеңдер негізінде жүзеге
асырылады. Алдымен (I кезең) болашақ ... ... ... қолданылатын айналым активтеріне талдау жасау тиіс. Бұл ... ... ... ... динамикасын қарастыру, айналым
қаражаттары негізінде құрылған фирманың айналым активтерінің ... ... ... ... ... құрылымына талдау жасау
және олардың әр қайсысыларына баға беру арқылы, олардың өтімділік ... ... ... ... айналым активтерін басқаруының жалпы
дәрежесін және болашақ ... ... ... ... ... этапта (II кезең) фирманың операциялық капиталы арқылы айналым
активтерін құруға негізгі бағыттары анықталады. ... ... ... ... ... ... ... негізгі 3 бағыт
көрсетілген:
1) Консервативті бағыт – бұл бағыт бойынша фирмаға айналым капиталының
үлкен резервін құруға ... ол ... ... ... ... ... ... туындауы, мысалыға, шикізат және
материалдардың азаюы, өндіріс көлемінің нашарлануы, дебиторлық
қарыздардың инкассацияланудағы ... және ... ... ... – бұл ... үшін айналым активтерінің қанағаттарлық
көлемін жасау және оларды сақтандыру.
3) Агрессивті бағыт активтердің жекелеген түрлері ... ... ... ... бұл ... ... ... активтерінің сомасын және
операциондық қызметіне капитал сыйымдылығының ... ... III ... ... активтерінің көлемін оңтайландырады.
Оңтайландыру үдерісі айналым активтерін құру кезіндегі саясатқа байланысты
болу ... Ол ... ... ... мен ... ... қатынасындағы белгіленген дәрежесінде тұруға міндетті.
Операциялық үдерісте қолданылатын айналым активтерінің тұрақты және
өзгермелі бөліктерінің ... ... IV ... ... Бұл ... процесіндегі айналымдылығын басқару негізі болып табылады.
Ал келесі V кезеңде айналым ... ... ... ... активтердің өтімділігін ұстап тұру басталады [4.,].
Қорытынды кезеңде айналым ... ... ... ... Оның ... өндіріс-өткізу қызметтерін жүргізу
кезінде пайда ... өсіп ... ... ... ... ... жүргізу кезінде, оның ... бос ... ... активтерді қолдану саналады. Оның мақсаты – қысқа
мерзімді қаржылық ... ... құру ... ... ... фирманың айналым активтеріне деген қажеттілікті
анықтау менеджерлер мен фирма иелерінің негізгі міндеті ... ... ... ... ... өсіріп немесе кемітіп көрсету
фирмаға зиян ... ... ... жетіспеушілігі өндіріс
үдерісімен, өнімді ... ... әсер ... ... залалға ұшырап,
қаржылық тұрақтылығы төмендейді.
Меншік айналым активтеріне қажеттілікті анықтау нормалау үдерісінде
жүзеге асырылады. Айналым ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... нормасын қабылдаудан тұрады.
Нормативтер жиынтық және жеке болып бөлінеді.
Жеке норматив өндірістік материалдық қорлардың ... ... т.б.) ... бойынша айналым активтер мөлшері.
Жиынтық норматив – барлық жеке нормативтер қосындысы.
Осымен байланысты, норма – бір дана өнімге қандайда бір ... ... ... ... көлем. Барлық фирмаларда нормалар
технологиялық үдерістердің өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... отырады. Норма және
нормативтер мына мақсаттарда қолданып отырады:
- ресурстарды артық жұмсамау үшін;
- фирманың ... ... ... ... ... ету ... ... өнімнің берілген сипатынан ауытқымау үшін;
- айналадағы орта және еңбек жағдайын қажетті дәрежеде ұстау үшін;
- ... ... ... ... мәліметтер базасын құру үшін.
Айналым құралдарының нормативін анықтау үшін 3 әдіс қолданылады:
1) ... ... ... өлшу әдісі [4.,].
Коэффициенттік әдіс – айналым құралдарыдың жиынтық ... ... ... ... бойынша орташа қалдық көлемінде ... және ... ... ... әсер ... өндіріс көлемі мен
өзге де факторларды есептейтін коэффициенттер көлемімен жыл ... ... ... ... қалдық бойынша жоспарланатын кезеңнің
басында жиынтық норматив 30 млн теңге, жоспарлы ... ... ... 5%
көтеру болжанады. Баға өзгерісі (инфляция) жылына 10% ... ... ... құралдарының айналымдылығы 2% көтеріледі. Онда ... ... ... ... ... ... ... әдіс арқылы айналым активтерінің кез келген элементі ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы
кезеңнің тауарлы-материалдық құндылықтардың босалқы ... ... ... ... ... Фактілік қалдық көрсеткішінен түгендеу
кезінде анықталған және көлеміне өзгерістер ... ... ... ... емес босалқы қорларды алып тастайды. Мысалыға, бір күнгі ... ... ... тең, ... ... фактілік көлемі нормаға тең, базалық
периодтың есептелуі 50 күн. Норматив мынаған тең 15*50=750 мың теңге.
Бұл әдісті ... үшін ... ... әдісі арқылы норма мен
нормативтер есептелінеді. Тікелей әдіс бойынша нормативті анықтау үшін жеке
материалдық ... ... ... және ... ... Содан кейін осы қорларды құру үшін қажетті ақшалай ... ... ... ... ... ...
нормаларды, есептеген көрсеткіштер бойынша нормаларға көбейтеміз.
Дебиторлық қарызды ... ... ... ... ... ... түсу ... бірі болып табылады. Экономикадағы
ақша қаражаттарының дефициті фирмалардың өздерінің өнімдерін сату ... ... ал өз ... ... алушылармен болған бұрынғы
қатынастарды өзгертуге және олардан төлемдерді алуды ... ... ... ... беру және ... ... жаңа ... талап етті. Инфляцияның әр түрлі тауарлар тобына ... ... ... беру ... саясаты мен сату ... ... ... Ол өз ... инкассациялаудың жаңадан, тиімді
тәсілдерін енгізу керек екендігін көрсетті. Қабылданатын несиелік ... ... мен ... ... көрсеткіштерін сату көлемін
жоғарлату және ағымдағы активтердің айналымдылығын көтеру құралы ретінде
қолдануға болады.
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... есебі, шоттарды рәсімдеу және дебиторлық ... ... ... ... ... ... анализін өнімнің түрі бойынша жүргізу, тауарлардың
инкассациясының тиімсіз жағы арқылы ... бар ... ... ... ... анықтау;
- үмітсіз қарыздар сомасы бойынша дебиторлық қарыздардың төмендеуі;
- дебиторлық және кредиторлық ... ... ... мерзімінен бұрын төленген қарыздар бойынша жеңілдіктерді анықтау;
- дебиторлық қарызды сату – факторинг мүмкіндіктерін бағалау.
Дебиторлық қарыздардың пайда болуы бойынша ... және ... ... саясатының тиімділігін бағалауға және баланстылығын анықтауға
мүмкіндік ... және ... беру ... ... ... ... ... күштер керек және талап ететін облыстарды
анықтауға, күмәнді қарыздар ... ... ... ... ... ... ... фирма дебиторларынан ала алатын қаражаттарды анықтау және
бағалау үшін, қарыздардың пайда болуында мерзімдерінің тобы ... ... ... ... ... Бағалауды эксперттік мәліметтер
негізінде немесе жиналған статистикалық мәліметтер негізінде ... ... ... ... ... ... күмәнді
міндеттемелер бойынша резервтер құрылу тиіс.
Фирманың ақша қаражаттар ағының келуін миксимизациялау үшін мерзімдері
мен төлемдердің формасы ... ... ... ... жүйе құру ... ... қол ... болатын алдын ала төлемдер;
- алдын ала төлемдер мен несиеге сатуды өзіне ... ... ... ... ... беру – бұл жерде ескерілетін жағдай, фирма тауарлар
бойынша ... ... ... ... ... фирманың
қолында қалады;
- аралық шоттар ... – ұзақ ... ... ... және
жұмыстардың белгіленген бөлігін орындау кезінде ақша қаражаттарының
ағының келуін үнемі қамтамасыз етіп отырады;
- банктік кепілдік – ... ... ... ... банк ... ... өтейді.
Икемді баға белгілеу – фирманы инфляциялық шығыннан ... ... ... ... ... ... индексіне тіркеулі болу
мүмкін, ... ... ... ... ... болуға,
төлемдердің фактілі мерзімін ескеру және ... ақша ... ... ... ... ... стратегиясы. Егер алдын ала төлемнің барлығын алуға
мүмкіндік жоқ болса, онда жартылай алдын ала төлеуді алуға тырысу ... ... әр ... түрлерін орнатпай, жүйелі жеңілдіктерді
орнату. Жеңілдіктердің ... ... ... әсерін анықтау
керек.
Сатылымның әр түрлеріне мақсатты тұспалын орнату, мысалы, несиеге
сатудың ... ... ... үшін ... қою. Бұл ... уақытта қолма-қол ақшаларға қол жеткізу мүкіндігі жоқ, жаңа
нарықтарға кіру ... жоқ, ... да ... жағдайларға ұрынған
клиенттер.
Өткізуді жүргізетін бөліміне сатылымның тиімділігін көтергені ... ... ... ... үшін сый беру ... орнату [4.,].
Мәмілелердегі жеңілдіктер. Клиенттерге жеңілдік беру ақталған ... бұл ... ... ... және жалпы табыстың өсуіне алып келсе.
Егер фирма ақша қаражаттарының дефицитіне ұрынса, ақша ... ... ... ... ... Тіпті егер бұл жеңілдіктердің
әсерінен қорытынды қаржылық нәтиже теріс болған жағдайда да.
Басқа да тең ... да, ерте ... үшін ... төлеуді ұзартқан үшін айыппұлдарға қарағанда көп ... ... ... ... ... егер ... өте көп ... алса, яғни
айыппұлдар негізінде, онда фирма салықтарды одан да көп ... ... ... ... базасын төмендетуге мүмкіндік береді.
Инфляцияның және альтернативті салымдардың жеңілдіктерге әсері.
Инфляция кезінде кез ... ... ... ... ... ... ағымдағы құнының төмендеуіне алып келеді. Сонда ... ... ... ... беруді бағалау керек. Болжаммен, ... ... ... ... толтыру үшін банктен қысқа мерзімді несие
алды. Фирма жеңілдікті ескеріп, альтернативті ... мен ... ... ... ал ... мен несиенің уақытын 30 күнге ұзартқан үшін
төлемдерден көбірек шығынға ... ... мен ... ... арасында тепе-теңдікті
тапқан кезде, жабдықаушылардың тауарына несиенің шартын бағалау, фирманың
алатын табыстары мен шығындардың төмендеуі ... ... ... ... ... ... Ақша қаражаттарын басқарудың
негізгі мақсаты – фирманың ... етуі үшін ... ... ... ... төмендету болып табылады. Қолма-қол ақшалар керек: фирма
саудалық ... беру ... ... тұру ... ... жабу ... қаражаттарының бюджеті өзіне болжанған ақша қаражаттары төлемі
мен белгіленген ... ... ... ... Ол ... пен ақша ... ... болжау үшін және сонымен қатар,
оларды басқару кезінде жобалаудың негізгі құралы ретінде қолданады.
Ақша қаражаттарының ... ... үшін және ... ... теориясы негізінде құрылған ақша қаражаттарына келесідей ... ... ... бағалау:
а) ақша қаражаттарының және олардың эквиваленттерінің көлемін;
б) олардың қай бөлігін есеп ... ... ал қай ... тез ... ... ұстап тұру;
в) қашан және қай көлемде ақша қаражаттары мен тез өтімді активтерінің
бір- ... ... ... ... тәжірибесінде көбінесе Баумол үлгісі мен Миллер-Орр үлгісін
кеңінен қолданады. Бұл ... ... ... ... ... ... қиын жағдайы, тіркеу ставкаларының тез өзгеруі, бағалы қағаздар
нарығының дамымауы және т.б. Сондықтан да осы үлгілердің ... ... ... ... ... ... ... жұмысын максималды және мақсатты
деңгейде ақша қаражаттарының көлеміне ие бола ... ал ... оны ... ... ... ... қолына түсетін барлық
табыстарды қысқа мерзімді бағалы қағаздарға салады. Болашақта ол ... ... ... бітуге жақын қалғанда бағалы қағаздардың
жартысын сатып, бастапқы ақша ... ... ... ... ... (Q) сомасы келесі формуламен анықталады:
(1).
мұндағы, V – кезеңде (жыл, ... ай) ... ... ақша ... – ақша ... ... қағаздарға конвертациялаудан шығындар.
r – фирма үшін тиімді және мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар.
Сонымен, ақша қаражаттарының орташа босалқы қорын құрайды Q/2, ал
бағалы қағаздарды ақша ... ... ... ... саны (k) тең:
k=V*Q
(2).
Бұндай ақша қаражаттарын басқару саясатын жүргізу үшін жалпы ... ... ... ... бірінші қосылғыш тікелей шығындар, екіншісі – ... ... ... ... ... ... табыс, ол ақшаларды
бағалы қағаздарға ... ... ... ... үлгісі өте қарапайым және шығындары тұрақты және ... ... үшін ... Шың ... ол ... ... ... қаражаттар қалдығы кез келген кезде ауысады, сонымен қатар
маңызды өзгерістер болу мүмкін.
Миллер мен Орр ... ... ... пен ... Ол ... ... жауап беруге көмектеседі: фирмаға ақша
қаражаттарымен қалай ... ... егер ақша ... ... келуін және кетуін болжауға болмаса? Миллер мен Орр үлгісін құру
кезінде Бернулли үдерісін қолданады – ... ... ол ... ... ... және ... ... кезеңге бір-бірімен байланыс
кездейсоқ болып келеді [4.,].
Қаржылық менеджердің қаражаттардың ... ... ... мәні ... ... қаражаттардың қалдығы былығқан
үдерісте өзгеріп отырады, егер де ... ... ... Ондай уақыт
келгенде фирма белгіленген ақша қаражаттарының керекті деңгейіне жеткенше
(қайтару нүктесіне), ... ... ... санын сатып алады. Ал егер
ақша қаражаттары төменгі ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының босалқы қорларын керекті деңгейге ... ... ... ... ... ... ... айналым активтерінің өзгермелі бөлігінің
қаржыландыру түріне байланысты ағымдағы активтерді ... әр ... ... ... ... таза айналым капиталының
салыстырмалы түрін таңдауға. Бәрімізге төрт үлгі ... ... ... ... ... ... ... таңдасақ та, ұзақ мерзімді пассивтер мен иаза айналым
капиталын анықтауға келеді. Ол ұзақ мерзімді пассивтер мен айналымнан ... ... ... ... әр ... баланстардың базалық басқаруы сәйкес келеді.
Кемшіліксіз үлгінің құрылуы «ағымдағы активтер» және «ағымдағы
міндеттемелер» ... мәні ... ... ... ... ... бұл ... міндетті түрде дегенді емес, олардың
экономикалық мазмұнына байланысты активтер мен оларды жабу көздерінің
арасындағы ... ... Үлгі ... ... ... ... көлеміне сәйкес келеді, яғни, таза айналым капитал нөлге тең.
Шың өмірде бұндай үлгі кездеспейді ... ... ... ... ... бұл өте тәуекелді болып келеді, себебі, қолайсыз жағадайларда
(мысалы, барлық кредиторлармен бір ... есеп ... ... ... негізгі құралдарын сату алдында тұруы мүмкін, ... ... ... жабу ... ... Бұл ... мәні ұзақ
мерзімді пассивтер айналымнан тыс активтер деңгейінде қойылады, яғни,
баланстық теңдік келесідей ... ... ... ... ... фирмалар үшін айналым қаражаттарын
басқарудың келесі үш стратегиясы ... ... ... негізіне
айналымнан тыс активтер және ағымдағы активтердің жүйелік бөлігі ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... ... активтердің өзгермелі бөлігін қаржыландырудың қандай
көздер қолданылуында.
Агрессивті үлгі бойынша, ұзақ ... ... ... ... мен ... активтердің жүйелік бөлігін қаржыландыру көзі, яғни,
фирманың шаруашылық қызметін жүргізуге қажет минимумы болып табылады. ... аза ... ... мына минимумға тең:
(АК=ЖБ) ... ... ... ... толық көлемде қысқа мерзімді
міндеттемелер арқылы қаржыландырылады. Өтімділік тұрғысынан бұл стратегияда
өте тәуекелі жоғары ... ... ... шың өмірде ағымдағы активтердің
минимумымен шектелуге мүмкін емес. Басқарудың базалық түрі ... ... үлгі ... ... активтердің өзгермелі бөлігі дәл
солай ұзақ мерзімді пассивтер негізінде жабылады. Ол кезде қысқа мерзімді
кредиторлық қарыздар жоқ, ... ... ... ... де жоқ. ... ... ағымдағы активтерге тең:
(ТАК=АА) ... үлгі ... ... ... ие. Бұл ... ... ... пассивтерді келесідей базалық балансталған қосынды негізінде
ұстап тұруды талап етеді:
ҰП=АТА+ЖБ+ӨБ ... ... үлгі ең ... ... ... ... Бұл
жерде айналымнан тыс активтер ағымдағы активтердің жүйелік бөлігі және
өзгермелі ... ... ұзақ ... ... ... Таза айналым капитал ағымдағы ... ... және ... ... жартысына тең:
(ТАК=ЖБ+0,5*ӨБ) ... бір ... ... ... ... ... емес ... болуы мүмкін, ол табыс көлеміне әсер етеді, ... ... ... ... ... ұстап тұру үшін төлем ретінде қараған жөн.
Стратегия бойынша ұзақ мерзімді ... ... ... ... ұстап тұруды ұйғарады:
ҰП=АТА+ЖБ+0,5*ӨБ ... ... ... мен ... ... ... ... агрессивті, біркелкі және консервативті болып бөлінді. Ол фирманың
капиталды қолдануды басқару жүйесінде және қаржылық ... ... ... ... ... есебінен құралатын және басқарудың
индивидуалды түрлерін ... ... ... ... ... Оның ... ... капиталының түрлерінің
трансформациялану ... ... ... ... ... ... ... ету, өтімділігін және басқа ... ... ... ... рөлі ... ... Осыларды ескере
отырып, әр фирма өздері үшін ... ... ... ... тандап
алады. Оның дұрыс іске асуының басты себебі, ... ... ... ... ... болады. Бұдан фирманың нарықтағы жағдайы ... көре ... ... ... айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерді
басқарудың теориялық ... оның ... ... мен ... ... ... және ... саясаты болып табылады.
2 ФИРМАЛАРДЫҢ АЙНАЛЫМ АКТИВТЕРІ МЕН ҚЫСҚА ... ... ... ... ... ЖШС МЫСАЛЫНДА)
2.1 «Институт Градтранспроект» ЖШС қаржы-шаруашылық қызметінің сипаттамасы
«Институт Градтранспроект» ЖШС Қазақстан Республикасындағы барлық
құрлыс түрімен, сонымен қатар ... ... ... да ... ... ... ... негізі 2004 жылы ... ... ... табылады. Алмалы ... ... ... бизнесті ұйымдастырудың бастапқы кезінде жасалатын
капиталдың алғашқы сомасы мен ағымдағы капитал кәсіпорынды тіркеуге, ... шот ... ... ... алу қызметтеріне, ғимараттарды жөндеуге, оны
қайта құруға, лицензиялар сатап алуға жұмсалды. Кәсіпорын ... ... ... ету – бұл ... барысын қаржыландыру
нысандарының, әдістерінің және міндеттемелерінің жиынтығы ... ... ... ... ... ету үлгісі, басқару құрылымы,фирманың ішкі
саясаты болады (5 сурет).
| ... ... ... ... маман ... ... ... ... 5. ... ... ЖШС-нің басқару құрылымы
Дерек көзі: Автор «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің ... ... ... ... ... ... құрылымы
көрсетілген. Фирмада басқару құрылымы директордан төмен қарай басқарылады.
Әр фирма нарықта ... ... ... ... ... ... ... да бір айырмашылықтары болады. Ол ... ... (5 ... 5
«Институт Градтранспроект» ЖШС-нің SWOT талдауы
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қолданбау. |
|Жаңа техникалармен қамтамассыз ... ... ... |
|етілуі. ... ... ... ... ... |Жұмысқа сатып алынған құрлыс ... ... ... барлық |материалдардың тиімді пайдаланбауы, |
|түрімен жұмыс жасау. ... |
| | ... ... ... ... жоғарлату. |Салынған жобалардың физикалық жағынан |
|Барлық қауіпсіз технологияларды |қатты тозуының ... ... ... ... талаптармен үйлестіре |Макроэкономикалық тәуекелдерді іске |
|отырып, жаңа стандарттар жасау және ... ... ... ... |
|қолданыстағыларды қайта қарау. |сұраныстың төмендеуі мүмкін, бұл |
| ... ... әсер ... ... ... ... «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде|
|құрады ... ... ... ... ... ... ... жақтары, әлсіз жақтары, мүмкіндіктері мен қауіптерін
талданған. «Институт Градтранспроект» ... ... ... көптеген
жылдар бойы өз жұмысын беделді атқарып ... Жаңа ... ... ... ... түрлерімен айналыса береді. Бұл дегеніміз өз
саласындағы басқа да фирмаларға бәсекелестік туғызады.
Ең жоғарғы технологияларға сүйене ... ... ... ... ... және ... сұраныстарын қанағаттандыратын
қызметтер ұсыну болып табылады. 2009 жылы 5 ... ... ... ... жол» ... бойынша жобалау-сметалық құжаттама
жасалымын сатып алу үшін, өткізілген ... ашық ... ... ... ... ... 17940000 ... құрады.
Фирманың жарғылық капиталы 91000 теңгені құрайды. Үш жылдық мәліметтер
бойынша ... ... ... ... ұзақ мерзімді активтер, қысқа
мерзімді міндеттемелер және ұзақ мерзімді міндеттемелер көрініс тапқан. Оны
келесі ... ... ... (6 ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің активтердің құрамы мен құрылымы
|Активтер |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... |% ... |% ... |% ... ... |1497233 |65 |3042183 |65,8 |1357525 |46,8 ... мерзімді |806950 |35 |1579710 |34,2 |1542339 |53,2 ... |2304183 |100 |4621893 |100 |2899864 |100 ... ... ... ... ... ЖШС-нің мәліметтері негізінде|
|құрады ... ... ... ... ... ... мен
құрылымы талданған. 2008 жылы ұзақ мерзімді активтерге қарағанда, қысқа
мерзімді активтердің үлесі көп. Қысқа ... ... 65%, ал ұзақ ... ... 2009 жылы ... ... активтердің үлесі ұзақ мерзімге
қарғанда ... ... ... ... 65,8%, ал ұзақ ... ... Ал керісінше ұзақ мерзімді активтерде бастапқы екі жыл бойы 50%
-дан да аз үлесін ... ... Бұл ... ... ... ... ұлғайғандығын. Олардың жұмысты аяқтау мерзімдері ұзартылып,
үлкен ... ... ... ... Оны ... ... болады (6 сурет).
Сурет 6. «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің активтердің құрамы мен
құрылымының диаграммасы
Дерек көзі: Автор «Институт Градтранспроект» ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен
құрылымының диаграммасы көрініс ... Бұл ... үш ... ... ... талдау жасалынған. Бастапқы екі жыл бойы ... ... ... жылға қарағанда көбірек. Себебі, фирманың
қысқа мерзімді міндеттемелерінің көбеюі нәтижесінде, ... ... ... ... «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің пассивтерінің
құрамы мен құрылымын көруге болады (7 кесте).
Кесте 7
«Институт Градтранспроект» ЖШС-нің пассивтерінің құрамы мен құрылымы
|Пассивтер |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... |% ... |% ... |% ... мерзімді |13350109 |579,4 |7243062 |156,7 |4452152 |153,5 ... ... |- |- |- |- |- |- ... ... ... |-479,4 ... |-56,7 ... |-53,5 |
|Барлығы |2304184 |100 |4621893 |100 |2899864 |100 ... ... ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде |
|құрады ... ... ... ЖШС-нің пассивтерінің құрамы мен
құрылымы талданған. Көріп отырғанымыздай 2008 жылы ... ... 579,4%, 2009 жылы 156,7%, 2010 жылы 153,5% ... Қысқа
мерзімді міндеттемелердің үлестері үш жыл бойы да ... ... Ал ... ... ... жоқ екені көрсетілген. Меншік капиталының
үлестері 2008 жылы -479,4%, 2009 жылы -56,7, 2010 жылы -53,5% ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарынан
тұрады. Бірақ та, көріп отырғанымыздай табыстың оң нәтижеге ұмтылуы жылдан
жылға ұлғаюда. Оны ... ... ... ... (7 ... 7. ... Градтранспроект» ЖШС-нің пассивтерінің құрамы мен
құрылымының диаграммасы
Дерек көзі: Автор «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде
құрады
Суретте «Институт ... ... ... құрамы мен
құрылымының диаграммасы көрініс тапқан. 2008 жылы ... ... ... ... ... ... Меншік капиталы да
2008 жылы 2009-2010 жылдарға қарағанда көбірек. Ол ... ... ие. ... ... ... ... ... 2008 жылы көбірек болған.
Бұл дегеніміз ... ... да ... ... ... Бірақ та,
2009-2010 жылдары олардың теріс мән үлестері азырақ болғаны байқалады.
Сонымен, ... ... ... қаржы-шаруашылық
қызметінің сипаттамасы оның қай салада ... ... және ... мен ... мерзімді міндеттемелерінің қанша және қандай көлемде,
жарғылық қоры қанша ... ... ... ... ... құрылымы болып
табылады. Ең жоғарғы технологияларға ... ... ... ... ... ... және ... сұраныстарын қанағаттандыратын
қызметтерді ұсыну.
2.2 Фирманың айналым активтері мен ... ... ... және ... ... ... ... элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің нақты ... ... ... ... және ... ... ... Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке
топтарын ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі фирманың болашақтағы дамуын көрсететін ... ... ... ... оң нәтижесін сипаттайды.
Баланс мәліметтері бойынша айналым активтерінің ... мен ... ... ... ... (8 ... 8 ... ... ... айналым активтерінің құрамы мен құрылымы|
|Активтер ... жыл ... жыл ... жыл |
| |
| ... |
|% ... |
|% ... |
|% |
| ... ... ... 743 ... |
|2 456 214 ... ... 649 ... |
| ... ... ... ... ... 817 ... ... 684 ... ... 132 ... |
| ... ... ... ... 389 ... ... 662 ... ... 662 ... |
| ... да, ... ... ... ... 284 ... ... 624 ... ... 083 ... |
| ... мерзімдік активтердің барлығы |
| |
| |
|1 497 233 |
| |
| ... |
|3 042 183 ... |
|1 357 525 ... |
| ... ... ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде |
|құрады |
| |
| ... ... ... ... ... ... барлығы |
|бірінші жылы, 1497233 теңге болды, ол өз кезегінде 100 % құрады. Оның ... ... ... – 51,6 %, ... ... дебиторлық борыш – 29,4 |
|%, ағымдағы салықтық активтер – 18,2 %, басқа да қысқа мерзімді ...... % ... Ал екінші жылы, 3042183 теңге, ол да 100 % ... Оның ... ... ... – 80,7 %, қысқа мерзімді дебиторлық борыш – 1,5 %,|
|ағымдағы салықтық активтер – 4,9 %, басқа да қысқа ... ...... % ... ... ... 1357525 теңге болды, ол өз кезегінде 100 % ... Оның ... ... ... – 46,4 ... ... дебиторлық |
|борыш – 35,3 %, ағымдағы салықтық активтер – 10,9 %, басқа да ... ... ... ... -7,4 % ... ... ... келе бұл |
|көрсеткіштердің барлығын диаграмма түрінде көруге болады (8 сурет). |
| |
| ... 8. ... ... ... айналым активтерінің құрамы мен|
|құрылымының диаграммасы ... ... ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде |
|құрады |
| ... ... ... ... ... ... ... мен|
|құрылымының диаграммасы көрініс тапқан. Бұл жерде екінші ... ... ... ... ... қарағанда көп. Ол өз кезегінде қысқа мерзімді ... ... ... алып келді. Ал ағымдағы салықтар бірінші |
|жылы ... ... ... ... байқалады. Екінші жылға |
|қарағанда, үшінші жылы ақшалай құралдар кеміп, қысқа мерзімді дебиторлық ... ... Ал ... ... ... мен ... жылдары ешқандай ... ... ... ... ... Айналым активтерін |
|басқарудағы басты сұрақтардың бірі - таза айналым капиталын анықтау ... ... Ол ... ... ... ... тұрақтылығын білдіреді.|
|Егер, таза айналым капиталы оң мәнге ие болса, онда фирма нарықта өзінің ... ... ... ... ... Ал теріс мәнге ие болса,|
|ол тартылған немесе қарыз қаражатымен нарықта өз қызметің ... ... Бұл өз ... ... ... ... таза |
|айналым активтерінің талдауын ... ... ... береді, оны |
|кестеден көруге болады (9 кесте). ... 9 ... ... капиталын талдау ... ... ... ... жыл ... жыл ... жыл |
| ... айналым капиталы ... ... - ( Ұзақ ... ... - Ұзақ ... |
|міндеттеме) |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... ... Автор «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде |
|құрады |
| |
| ... ... ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің таза |
|айналым капиталы көрініс тапқан. Есептеуде үш жылы да таза ... ... мәні ... ... ... ... ... басым. Меншік |
|айналым қаражаттары қарыз айналым қаражаттарын толық ... ... ... ... ... ... аспектісінің бірі ретінде фирманың қысқа |
|мерзімді міндеттемелерінің қаржылық жай-күйін ... ... ... Ол ... осы ... ... ... фирманың баланстағы қысқа мерзімді |
|міндеттемесін талдау болып ... Оны ... ... ... болады (10 |
|кесте). ... 10 ... ... ... ... ... міндеттемелерінің құрамы |
|мен құрылымы ... |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... |% ... |% ... |% ... ... |18 119 |0,1 |49 518 |0,7 |776 539 |17,4 ... | | | | | | ... ... |6 108 |0,04 | 0 |0 |50 750 |1,1 ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... |2 184 457 |16,4 |2 731 404 |37,7 |1 900 923 |42,7 ... ... | | | | | | ... да, ... | |11 |83,5 |4 462|61,6 |1 723 ... | |14142| |140 | |940 ... | |5 | | | | ... ... Автор «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде|
|құрады ... ... ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің
қысқа мерзімді міндеттемелерінің құрамы мен ... ... ... ... ... ... бірінші жылы, 13350109 теңге
болды, ол 100% құрады. Оның ішінде: салықтар бойынша ...... ... ... ... және ... төлемдер – 0,04%, қысқа
мерзімді кредиторлық қарыз – 16,4%, ... ... ... ... ... Ал екінші жылы, 7243062 теңге болды, ол 100% құрады. Оның
ішінде: салықтар бойынша міндеттеме – 0,7%, ... ... ... – 37,7%, ... ... ... ... – 61,6% құрады. Үшінші
жылы, 4452152 ... ... Оның ... ... ... ... ... басқа міндеттемелер бойынша, міндетті және ерікті төлемдер – ... ... ... ... – 42,7%, ... қысқа мерзімді
міндеттемелер – 38,8% құраған болатын. Осыдан келе бұл көрсеткіштердің
барлығын ... ... ... ... (9 сурет).
Сурет 9. «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің қысқа мерзімді
міндеттемелерінің құрамы мен құрылымының диаграммасы
Дерек көзі: Автор «Институт Градтранспроект» ... ... ... ... Градтранспроект» ЖШС-нің қысқа ... ... мен ... ... ... тапқан. Үш жыл
бойы салықтық міндеттемелер артқан. Бірінші мен үшінші жылдары ... ... ... де ... ... болады. Бірақ, екінші жылы
ешқандай да ... және ... ... ... ... мерзімді
кредиторлық қарыздың көлемі ұлғайған, ол дегеніміз таза айналым капиталының
теріс мәнімен ... ... ... ... ... ... ... кеміген.
Фирма басшылығы осы фирманың материалдық – ... ... және ... ... ... ... ... Бұл дегеніміз нарық
талаптарына сәйкес, жұмыстың тез әрі сапалы орындалуына ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымында
өзгерістер байқалады. Оны келесі суреттен көруге болады (11 кесте).
Кесте ... ... ... ... ... құрамы мен
құрылымының өзгерістері
|Активтер |2008 жыл|2009 жыл|2010 жыл|Өзгерістер |
| | | | ... жж. ... жж. |
| ... ... ... ЖШС-нің айналым активтерінің
құрамы мен құрылымының өзгерістері байқалды, олардың әр қайсысын жеке-жеке
талдау ... ... ... ... ... ... ... 2008-2009 жылдары 217,8% ... ... ... ... байқалады. Қысқа мерзімді дебиторлық борыш: 2008-2009 жылдары
-89,4% төмендеп, 2009-2010 жылдары 926,3% ... ... ... ... ... жылдары -45,8% төмендеген. Ал басқа да ... ... ... жылдары 3370% өсіп, 2009-2010 жылдары -74,2%
төмендегені байқалды. Қысқа мерзімдік активтердің барлығы бойынша ... ... 103,2 % ... ... ... -55,4 % ... «Институт
Градтранспроект» ЖШС-нің айналым активтерінің құрамы мен құрылымының
өзгерістерін талдай ... оны ... ... көруге болады (10
сурет).
Сурет 10. «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің ... ... ... ... ... ... ... Автор «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері ... ... ... ЖШС-нің айналым активтерінің
құрамы мен құрылымдарының өзгерістерінің ... ... Бұл ... ... ... құралдар өсіп, 2009-2010 жылдары төмендеген.
Ағымдағы салықтық активтер ... ... ... ... ... жылдары төмендеп, 2009-2010 жылдары біршама өскені байқалады. Ал
басқада қысқа мерзімді активтер 2008-2009 жылдар ... ... ... ... ... ... ... мерзімде жасалынатын «Институт
Градтранспроект» ЖШС-нің жұмыстарына ақша ... ... ... ... жұмыстарының ауқымы біршама қысқарған . ... ... ... ... ... ... ... құрамы мен
құрылымының өзгерістерге ұшырады, оны келесі ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің қысқа мерзімді міндеттеменің құрамы мен
құрылымының өзгерістері
|Міндетті ... |2009 ... |2010 | ... |
| | |жыл |жыл | | |
| | | | | ... жж. |2009-2010 жж.|
| | | | | ... |% ... ... ... ... ... көріп көріп отырғанымыздай, фирманың қысқа ... ... ... Ол өз ... келесідей
қорытынды жасауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... да ... Қысқа мерзімді кредиторлық қарыз 2008-2009
жылдары 25,04% өсіп, 2009-2010 ... -38,02% ... ... Ал
басқа да қысқа мерзімді міндеттемелер үш жылдар аралықтарында ... ... ... міндеттемелердің барлығы бойынша 2008-2009
жылдары -145,7%, ... ... -39,2% ... ... ... ... ... көруге болады (11 сурет).
Сурет 11. «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің қысқа мерзімді міндеттеменің
құрамы мен құрылымының өзгерістерінің ... ... ... ... ... ... ... негізінде
құрады
Суретте «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің қысқа мерзімді міндеттеменің
құрамы мен құрылымының ... ... ... ... ... міндеттеме 2008-2009 жылдар аралығында төмендеп, ал 2009-2010
жылдары өскен. Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... жылдары төмендегені байқалды. Басқада қысқа мерзімді
міндеттемелер үш жыл бойы да ... ... ... мерзімді
кредиторлық қарыздардың төмендеуі фирманың жұмыс істеуіне ... Ол ... ... ақша ... ... ... ауқымда
жұмыс жасалынбағаның білдіреді.
Кез келген фирманың қаржылық потенциялын, оның қалыптасқан ... ... Оны ... ... ... болады (13 кесте).
Кесте 13
«Институт Градтранспроект» ЖШС-нің меншік капиталының қалыптастырудағы
көрсеткіштерді талдау
|Атауы ... ... ... |
| ... | |
| | |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... капитал |Ұзақ мерзімді актердің | | | ... ... ... - Ұзақ ... |806950 |1579710 |1542339 |
|айналымнан тыс |міндеттемелер | | | ... | | | | ... ... ... ... ... | | ... ... ... - Ұзақ ... |1497233 |3042183 |1357525 ... ... | | | ... | | | | ... ... |МК-( Ұзақ ... | | | ... ... ... - Ұзақ | | | |
| ... ... ... ... ... ... ... |-1.1 |-1.6 |-1.9 ... | | | | ... | | | | ... ... ... «Институт Градтранспроект» ЖШС-нің мәліметтері негізінде |
|құрады ... ... ... ... ... қалыптасу
саясаты көрініс тапқан. Бұл өз кезегінде таза айналым капиталының теріс
екендігін көрсетеді. Меншік капиталының ... ... де ... ие. ... ... да ... деген қорытындыға келуге болады.
Олар қарыз қаражаттары мен тартылған қаражаттар арқылы өз ... ... ... әр ... ... тығырықтан шығу үшін, дағдарысқа
қарсы үлгілер жасайды. Талданып отырған «Институт Градтранспроект» ЖШС-гі
үшін жасалынған дағдарысқа ... ... ... Z үлгілері» деп
аталады.
Альтманның Z үлгілері:
1.Екі факторлы Альтманның Z үлгісі:
- Ктл- ағымдық өтімділік коэффициенті
- Кз- тәуелділік ... ... және 0,0579- ... салмақтық мәндері
- (-0,3877)- тұрақты мөлшер
Z= -0,3877+ Ктл*(-1,0736)+ Кз*0.0579
(12) .
Ктл= ... ... ... қарыз қаражаттары/ ... ... ... ... Альтманның Z үлгісінің коэффициенттері талдау
келесі кестеде көрсетілген (14 кесте).
Кесте 14
Екі факторлы Альтманның Z үлгісінің ... ... |2008 |2009 |2010 ... |
| |жыл |жыл |жыл | |
| | | | ... ... ... өтімділік |0,1 |0,4 |0,3 | 0,3 | -0,1 ... | | | | | ... |0,2 |0,6 |0,6 | 0,4 | 0 ... | | | | | ... ... ... ... ... ... мәліметтері негізінде|
|құрады ... үш ... екі ... ... Z ... ... Бұл жерде сонымен қатар үш жылдық өзгерістері
де көрініс тапқан. 2008-2009 жылдары ... ... ... ... Ал ... жылдары -0,1 болды. Тәуелділік коэффициенті ... 0,4-ке тең. Ал ... ... о-ге тең. ... ... ... 2009-2010 жылдары ағымдағы өтімділік пен тәуелділік
төмендеген. Кестедегі мәліметтерді қолдана отырып, келесідей ... ... жыл: ... - ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айналым капиталының экономикалык мазмұны мен негіздері112 бет
Айналым капиталының экономикалық мазмұны64 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсекелестіктің дамуы және монополистік қызметтердің23 бет
Коммерциялық фирмалар және оны басқару құрылымы6 бет
Курно дуополиясының моделі12 бет
Кәсіпкерлік түрлері "салыстырмалы талдау" туралы3 бет
Монополия. Монополиялық билік пен бәсеке22 бет
Монополиялар17 бет
Монополиялық бәсеке35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь