Ақша түрлері және оның қызметтері

ЖОСПАР

Кіріспе

І. Ақша түрлері және оның қызметтері
1.1 Ақша түрлерінің өзгеруі
1.2 Ақшаның атқаратын қызметтері

ІІ. Ақша теориясы және ақшаның экономикадағы ролі
2.1 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
2.2 Ақша теориясы және оның эволюциясы.
2.3 Қағаз ақшалар. Олардың айналыс заңдылықтары

III. ҚР ұлттық валютасы теңгенің тұрақтандыруы

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе.
Ақша дегеніміз не? Ақша - адамзаттың ойлап тапқан керемет өнертапқыштығының бір куәсі деуге болады. Біздің заманымызда ақша көптеген адамдар үшін өмірдің негізгі мәні болып отыр. Адамдар ақшалай табыс табу үшін өзінің барлық уақытын сарп етуге дайын.
Ақшаның сиқыры адамдарды арбап алады. Кейбіріеулер ақша үшін терлеп-тепшіп еңбек етсе, енді біреулер оны қолға түсірудің, көбейтуді түрлі амалдарын іздестірумен болады. Ақша – тек қана одан құтылып қана пайдалануға болатын бірден-бір тауар. Ақшаны жаратпайынша ол сізді тамақтандырмайды, баспана болмайды. Ақша үшін адамдар көптеген тірліктерге барады және ақша сол үшін қайтарым да береді.
Қазіргі елімідегі ақша-несие және қаржылық шаруашылық елеулі құрылымдық өзгерістер кезеңін бастан кешіп отыр. Өйткені әміршіл-әкімшіл экономикадан нарықтық экономикаға көшу кезінде ақша жүйесі түбегейлі қайта құрылып, несие-қаржы институттарының және олар жүргізетін операцияларды жаңа түрлері пайда болуда. Біздің тәуелсіз елімізде Ұлттық банк пен екінші деңгейдегі қарым-қатынастар жүйесі қалыптасып олар заман талабына сай әрекет етуде. Сондықтан осы курстық жұмыстың тақырыбы мені қатты қызықтырды.
Себебі, балалық шақтан бастап адам ақшаның неге қажеттігін және оның өз өміріндегі атқаратын ролі жөнінде біле бастағанымен «Ақша деген не?» деген сұраққа жауап табуға қиналады. Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды. Дәл осы мәселені мен мейлінше кеңінен қарастырмақпын.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
1. Байгісиев. М.Ә. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
2. Жүнісов. Б ,, Нарықтың экономикалық негіздері,, Алматы 1994.
3. Нұрпейісов. Ж ,, Экономикалық теория негіздері,, Алматы 1996.
4. Соколова О.В. Финансы, деньги, кредит. – М:, «Юрист».2001.
5. Борисов Е.В. Экономическая теория. Учебник. - М.: Юристъ. 1997.
6. Долан Эдвин Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.-М.,1999.
7. Кэмпбелл Д.К., Розмари Дж.Кемпбелл. Эдвин Дж.Долан. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. - Москва-Ленинград, 1995.
8. Макконелл К.Р., Брю С. Экономикс: принципы, проблемы и политика. - М..1993.
9. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
10. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997.
11. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001ж.
12. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. — Алматы: Экономика, 2001.
13. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, Алматы, 2004ж.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І. Ақша түрлері және оның қызметтері
1.1 Ақша түрлерінің ... ... ... қызметтері
ІІ. Ақша теориясы және ақшаның экономикадағы ролі
2.1 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
2.2 Ақша теориясы және оның ... ... ... Олардың айналыс заңдылықтары
III. ҚР ұлттық валютасы теңгенің тұрақтандыруы
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе.
Ақша дегеніміз не? Ақша - ... ... ... ... бір ... ... ... Біздің заманымызда ақша көптеген
адамдар үшін өмірдің негізгі мәні болып отыр. Адамдар ақшалай табыс ... ... ... уақытын сарп етуге дайын.
Ақшаның сиқыры адамдарды арбап алады. Кейбіріеулер ақша үшін терлеп-
тепшіп ... ... енді ... оны қолға түсірудің, көбейтуді түрлі
амалдарын іздестірумен болады. Ақша – тек қана одан ... ... ... ... ... ... жаратпайынша ол сізді
тамақтандырмайды, баспана болмайды. Ақша үшін ... ... ... және ақша сол үшін ... да ... ... ақша-несие және қаржылық ... ... ... ... ... ... отыр. Өйткені әміршіл-әкімшіл
экономикадан нарықтық экономикаға көшу кезінде ақша жүйесі түбегейлі қайта
құрылып, несие-қаржы институттарының және олар ... ... ... ... ... ... тәуелсіз елімізде Ұлттық банк пен ... ... ... ... олар ... ... сай
әрекет етуде. Сондықтан осы ... ... ... мені ... балалық шақтан бастап адам ақшаның неге қажеттігін және оның
өз ... ... ролі ... біле ... ... ... не?»
деген сұраққа жауап табуға қиналады. Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ
оның қалай ... ... ... ... сыры және ... ... мәні
көп уақытқа дейін беймәлім болды. Дәл осы ... мен ... ... Ақша ... және оның қызметтері.
1.1 Ақша түрлерінің өзгеруі
Тауар өндірісінің ... даму ... ... ролін әр түрлі
тауарлар атқарды. ... ... ... тауардың жалпы эквивалентін
пайдаланды. ... ... ... ірі бөлінуі нәтижесінде малшы
тайпалары пайда болып, олар айырбас құралы ретінде ... ... ... түрі ... жердің жаратылысына байланысты әр түрлі болды.
Мысалы, далалық жерлерде тауардың ... ... ... ... ... қой ... шөл және ... жерлерде - түйе, қысы ұзақ тундрада -
бұғы атқарды. Ақшаның ... ... ... мал ... әр ... ... сақталғаны соншалық кемін металдан соғылған ақшаны да мал
атауларымен атаған. Мысалы, латын сөзі ... - ... ал ... ... ақша ... "рупия" - "рупа" деген сөзден шыққан.
Қазіргі кезде көп қолданылып жүрген ... ... ... шығу ... мал атауымен байланысты көрінеді, өйткені ескі герман тілінде ... мал басы ... оның ... ... деп ... қолөнер кәсібі дами бастаған кезде әр түрлі халықтардың
айырбасқа қолданған алғашқы тауары ... ... ... ... болған.
Ертедегі скандинавтар мөлшері әр ... ... ... ... оларды
түлкі, сусар, бұлғын терілеріне айырбастаған. Сібір ... ... ... ... ал құндыздың терісі Солтүстік Америкада жүрген.
Сондай-ақ тері ақшаларын Моңғолияда және Тибет пен Памир тауларының етегін
мекендеген халықтар кең ... ... ... ... ... ... құралы болған. Оған дәлел мынандай мысал - 1610 жылы
қарсыласының жаулап алған орыстың әскери ... ... 5450 ... ... ... 7000 рубль болған екен
Ал теңіздердің жылы жағалауын ... ... ... ... теңізден шығатын қабыршақты (раковина) ... ... ... ... ... ... атаулары сақталған. Солардың
ішінде ең көп тарағаны ақшыл сары түсті, үлкендігі түймедей - ... ... ... ... жіпке тізген каури Үндістанда, Қытайда, сол
сияқты Африканың Шығыс ... және ... мен ... ... ... ақша ... жүрген. Ал Америка үндістері қабыршақ ақшаны теріден
тігілген белбеуге өрнек немесе ... мен ... ... ... ақша материалының ең бір орнықты формасы болып келді. ... ... ... бас ... ... ... ... ақша
айналымында қабыршақ ақшаның үш түрі: ең арзаны - курила (қара), галиа (ақ)
және ең ... - ... ... ... Цезарь патшалығының тұсында ақша ретінде құлдарды пайдаланған.
Мысалы, бір құл үш сыйырға, алты бұзауға, он екі ... ... ... ... ақша ... де ... Оңай
бөлінетін, бір-біріне оңай бірігетін, ұзақ ... және ... ... яғни ... ... - зәйтүн майы, күріш, ... ... тұз және с.с. ... болды. Жалпы эквивалент болып әр түрлі
металдар да қолданылды: темір, қалайы, мыс, қорғасын, күміс, алтын. Металл
ақшалардың ... - ... ... мықтылығы, әрі оңай
бөлінуі. Көп уақытқа дейін металл ақшалардың формалары әр ... ... ... ... кетпен, күрек, таға, шынжыр және т.с.с құралдар;
мыс ақшалар - мосы, қалқан, қазан, ыдыс ... ... ... ... ... ... ... - "бір уыс шеге" деген ұғым ... ... ... ... пен ... ... жүзік, сақина, алқа және с.с.
әшекей бұйымдарының формасында болған. ... өте келе ... ... ... пен ... ақша ... ... жарық көрген Қазақстан Ұлттық энциклопедиясында теңгенің тарихы
былай баяндалады: ... рет Ақ ... б.з. I ... бір беті пехвели,
екінші бетіне эфталит (түркі-руни) ... бар ... (б.з. V—VI ғ.) ... ... кіргізген. Қазақ елі (қазақ халқын құраған негізгі
тайпалар) баба түркілер Ұлы Жібек ... ... ақша ... ... ... өмір ... деп тым ерте қолға алған. 68 ... ... ... ... ру ... бейнелеген теңгелер құя
бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері
VI — VIII ... ... ... ... ... Бұл ... ... рәмізі болған арыстан бейнеленген. Мұндай теңгелерді Суяб,
Тараз қалаларында ... ... ... ... ... Отырар
маңындағы қалаларда да түрлі теңгелер ... ... — сәл ... тұрған арыстан бейнеленген мыс теңгелер, екіншісінде садақ және
шаршы түрінде түркілердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын ... ... ... — үшбұрыш таңбалы (түркінің ана ... ... Б.з. 704 — 766 жж. ... ... ... ... ... немесе «Түркінің көк ханының теңгелері» деген жазулар
болған. Бұл тайпалық ... ... ... бүкіл мемлекет дәулетін,
мүлкін, ел ырысын куәландыратын кепілдеме. 1271 ... ... ... ... жаңа кезең ашты. Бұл реформа бойынша алтынды ақша орнына
қолдану мүлдем тоқтатылып, салмағы 2 грамм, тазалығы 78 — 81% ... ... ... 1321 ж. ... Кебек хан реформасының да ... ... Ол ... мемлекет атынан «Кебек хан ... ... ... ... — 8 ... Күмістен шыңдап жасаған. «Кебек хан
теңгесі» Қазақстанның Испиджаб, ... ... ... ... Өзбек хан, Жәнібек хан, Бердібек хан, Наурызбек, Қызыр ханның
атынан шығарылған Алтын Орда ... ... ... ... ... ... болған. Бұдан кейін 1428 ж. енгізген
Ұлықбектің ақша реформасы Орта Азия және ... ... ... ... ... 16 ғ. ... мыс ... және Иасының
(Түркістанның) күміс теңгелері ... ... ... ... айналымында
өз міндетін атқарып келді. 16 ғасырдың соңы мен 17 ... ... ... атымен өндірілген мыс ақшалар болған. Бұл ... ... ... ... ... ... хандығында сауда ісін бір
жолға қоюда, халықтың басын біріктіруде үлкен ... ... ... ... ... ... болуы металдан соғылған
ақшаның сыртқы пішінінің қалыптасуындағы соңғы кезең.
1.2 Ақшаның атқаратын қызметтері
Ақшаның кез келген тауарларға ... ... ... неліктен?
Ол ақшаның тауар өндірісі жағдайында құн өлшемі қызметін атқаруынан. Бұл
ақшаның алғашқы қызметі. Ақша ... ең ... ... ... ... ... құрал, яғни ол тауарлардың бағасын белгілегенде
айырбас құралы қызметін атқарады. ... әр ... ... құны ... теңгермелі, ал сан жағынан салыстырмалы. Бірақ тауарда болатын ішкі
қарама-қарсылық өндіріс кезінде тікелей құнның ... ... ... құны тек айырбас процесінде ақшаның делдалдық етуімен
ғана көрінеді. ... ... ... теңестіретін ақша емес,
керісінше, толыққұнды ақшаны (алтынды) қоса алғанда ... ... ... ... еңбек қана айырбаста тауарларды теңгермелі
етеді. Тауарлар құнының алтынмен ... ... оны ... өнімнің
құнын құрайтын көп қоғамдык еңбек жұмсалады. Тек өз құны бар тауар ғана құн
өлшемі бола алады. Ақша ... ... ... ... уақытын) емес, осы
еңбекпен құралатын құнын көрсетеді.
Сонымен ақшаның бірінші атқартын ... - ол ... ... ... ... ... құнын өлшеу үшін алтын ақшаның қолда ... ... Ақша құн ... ... ... ақша ... қиялдағы, яғни ойдағы ақша
ретінде орындайды. Себебі тауардың құнын өлшеу оны ақшаға айырбастаудан
бұрын өтеді, ал ... ... ... ... ... ... ... бағасын белгілеу жеткілікті. Тауардың бағасын белгілеу үшін қолда
ақша ұстап тұрудың қажеті жок, ... ... ... ойда ... ... ... ... ақша емес, ақшаның көмегімен
барлық тауарлар өзара теңгермелі. Себебі ақша сияқты басқа ... - ... ... ол ... ... ... бірыңғай негізі -
абстрактылы еңбек.
Тауардың ақша болып көрінетін құны - тауар ... Баға ... ... ... ... Енді ... ... құнын ақшамен анықтау
керек делік, яғни оны айырбасқа ... үшін ... ... ... Ол үшін
баға масштабын қолдану қажет. Баға ... деп ақша ... ... белгілеген белгілі бір металдың (алтын, күміс, мыс) мөлшері мен
массасын айтады. Алғашқы монета (шақа) ... ... баға ... ... тең ... Бұл ... баға ... еді. Ақша түрлерінің өзгеруіне
байланысты баға масштабы ақшаның салмағына сай келмейді.
Ақшаның құн өлшемі ретіндегі қызметі мен баға ... ... ... бар. Құн ... - ол ... ... ... құн өнімді шығаруға жұмсалған еңбек шығынын анықтайды. Ал ... ... ... ... үшін емес, оның бағасын белгілеу ... ... ... ... - ... сипаттағы техникалық құрал.
Тауардың мемлекет бекіткен бағасының өз құнынан ауытқуы салдарынан
металл (алтын, күміс) ақша ... ... ... ресми баға масштабы
өзінің экономикалық маңызын жоятынын айта кеткен жөн. Қазір әр мемлекеттің
өзінің нарықтык бағаға негізделіп ... іс ... баға ... ... ... ... кұн ... қызметі жүзеге асады.
Ақшаның тауар айналысында атқаратын екінші қызметі - айналыс құралы.
Басқаша айтқанда, тауарлар бір-бірімен ... ақша ... ... Ақша ... ... ... ... тауар айырбастау (Т-Т)
тауар айналысы (Т-А-Т) формасына айналады. Бұнда екі акт бар: біріншісі Т-А
- ол ... сату ... ... ақшаға айырбастау, ал екіншісі А-Т -
ақшаға ... ... ... ... алу ... ... тауарға айырбастауды
бейнелейді. Ақшаның бұл қызметі тауар ... ... ... Атап ... Т-А - процесі өнім өндірушінің өнім дайындауға жұмсаған
еңбегін қоғам таныды деген мағынаны ... бір ... ... ... ... бір ... керек тауарды
сатып алуға мүмкіндік туады.
Үшіншіден, тауарды ақшаға айналдырып (Т-А), ... ... ... ... қалдыруға болады.
Осындай мүмкіндіктердің нәтижесінде жекелеген айырбас актілері
араласып, ... ... ... ... ... (T-A-T1 A1-T2-A2)
құрайды. Осы процестер барысында ақша бірінші, екінші, үшінші кісіге және
т.с.с. қолдан қолға өтіп ақша ... ... ... ақша ... ... ... сатып алу-сату процестеріне қызмет көрсетіп, үнемі
айналыста жүреді.
Ақшаның ... ... ... ... ... мен ақшаның біріне-бірі қарсы қозғалысы;
ә) бұл қызметті ойдағы ақша емес, қолма-қол ақшаның орындауы;
б) бұл қызметін ақша ... ... ... ... ... шапшаң орындайтындықтан, айырбаста нақты ақша материалы (алтын)
емес, оның орнына қолданылатын ақша белгілерінің жүруі.
Ақшаның бұл ... ... ... ақша ... ... ... мен ... массасына байланысты анықталады. ... тез ... ... ... аз мөлшерлі ақша қажет. Егер ... ақша ... ... ... көп ... онда айналымдағы кем
бағалы ақша құнсызданады. Оны ғылым тілінде "инфляция" деп ... ... ... ... тауарды сату уақыты оған ақша ... ... келе ... ... ... ... ... ақы төлегенде ақша төлем құралы қызметін атқарады. ... ... үшін ... ... ... ... кезде ғана төлейді. Демек, бұл -
тауар несиеге сатылды деген ұғым. Тауар несиеге ... ... - ... ... ал ... ... (қарыздар) деп аталады. Сатып алушы
ақшаның орнына сатушыға қарыз міндеттемесін жазып береді. ... ... ... ... ... ... төлем құралы қызметі тек тауар айналысын қамтумен шектеліп
қоймай, сонымен бірге ақша қаржылық және ... ... да ... Барлық төлемдерді топтастыруға болады:
а) тауарларға және көрсетілген қызметтерге ақы төлеу;
ә) еңбекақы, зейнетақы, шәкіртақы, жәрдемақы төлеу;
б) мемлекеттік қаржы міндеттемелерін өтеу;
в) банктік - ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін төлеу;
д) құқықты-сот сипатындағы ақыларды төлеу және т.б. Ақшаның төлем
құралы қызметінің ... ... ... ... бұл ... сатып алу-сату процестерін аяқтайды және қолма-қол ақшамен қатар несие
ақшалары да жүреді.
Дамыған нарық жағдайында ірі ... ... ақша ... төлем
құралы ретінде қолданылады. Несие қатынастарының дамуы қолма-қол ... ... ... ... ... ... есепке алу
жолымен өтеуге мүмкіндік туғызады.
Ақша төлем құралы қызметін ... ... ... ... ... яғни ақша ... заңы ... мәнге ие болады. Атап айтқанда,
тауар несиеге сатылғанда айналысқа қолма-қол ақша ... ... ... ... ақша ... ... Бірақ төлем уақыты келгенде қарызды
өтеу үшін айналымға ақша қажеттілігі өседі. Ал ... ... ... ... өтелетін міндеттемелер сомасына азаяды. Егер айналымның бір
буынында қарыз міндеттемелері бойынша ... шоты ... ... ... онда ол ... ... іліктіреді (өтеу
мезгілі өткен қарыздар, бюджетке төлейтін төлемдер, жалақы ... ... ... төлем құралы қызметі несие қатынастары мен несие
жүйесін дамытты. Ол - алтын ақшаны айналыстан ығыстырудың тағы бір ... ... ... - қop ... және ... құралы. Ақшаның айналыс
және төлем құралдары қызметін орындауы үшін қажетті мөлшерде белгілі - ... ақша ... ... ... Әр ... ... байланысты тауар
айналысы (Т-А-Т) тоқтап (Т-А) қалуы ... ... ... ... да ... белгілі бір тауарларды сатқаннан соң ақша ... ... ақша ... ... әр ... ... себептерге байланысты.
Тауар айналымының үзіліссіз бірқалыпта жүруі үшін қажетті ақша мөлшері
өзгеріп отырады. Сондықтан бір ... ... ... ақша ... ... ... ... ақшаны шығару қажет болады. ... ... ... жыл мезгілдеріне байланысты жүргізіледі. Көктемде
егін егу үшін алдын ала ... ... ... алу ... ... ... және ... майларды дайындау және т.с.с.
жұмыстарға ақша қорын жинау керек. Бұл экономикалық ... ... ... әшекей бұйымдарын жинау, жеке қор жинауға құмарлық, т.с.с.
әлеуметтік ... де ақша ... әсер ... ... және ... ... ... алуға қағаз немесе несие
ақшалары қолданылады. Ақша қорын жинау ұйымдардың жинақтары және адамдардың
жеке ... ... ... ... ... ... ... есеп және депозиттік шоттарындағы ... ... ... ... ал ... халықтың
банктердегі, мемлекеттік облигациялардағы және т.б. ... ... ... ... механизмі арқылы ұйымдар мен халықтың жинақ
қаражаттары банктік несие түрінде қайтадан айналымға түседі. ... ... ... өтеуде толық құны жоқ ақша, яғни қолма-қол ақша ... ақша ... ... көрсетеді.
Ал, толық құнды ақша (алтын) материалданған құн ретінде ... ... ... табылады. Мұның мәнісі, ақшаның байлық құру құралы
қызметін тек толық құнды ақша ғана: алтын ... одан ... ... ... ... ... тастар атқарады. Бұндай қор - елдің
байлығының көрінісі. Байлық мемлекеттің сақтандыру қоры ... ... ... ... ... ақшаның қор жинау және байлық құру құралы қызметі
арқылы ұлттық табысты қалыптастыру, бөлу және ... бөлу ... ... еңбек бөлінісінің дамуы, шаруашылық байланыстарының
интернационалдануы тауар және ақша ... ... ... ... ... ... ... әсер етті. Бұл экономикалық қатынастар -
ақшаның дүниежүзілік қызметінің алғышарты. Сондықтан ақша ... ... ... ... Ақшаның бұл қызметі қоғамның капитализге дейінгі
сатыларында пайда болып, әлемдік нарық тұсында кең өрістеуде. Бұл ... ... ... ... шешіп", яғни алтын құймасы (995 ... ... ... 1867 ж. ... ... дүниежүзілік ақша
қызметін тек алтынға бекітті. Сол ... ... ... ақша ... үш ... ... қолданылды. Атап айтқанда:
• бүкіл елдерде ортақ төлем құралы, яғни ... ... ... ақша халықаралық төлем балансы бойынша есеп айырысуда қолданылады;
• бүкіл ... ... ... алу ... яғни халықаралық сатып алу
құралы ретінде шетелдерден қолма-қол ақшаға тікелей тауар ... ... ... егін ... қойған жылдары - астық, қант және т.б);
• қоғамдық ... ... ... ... ақша ... бір елден басқа елге көшіргенде, яғни контрибуция (соғыста
жеңілген мемлекеттің жеңіп ... ... ... ... ... ... репарация (жеңілген елдің жеңген мемлекетке соғыс зиянын түгел,
ия жартылай ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Дегенмен, тіпті алтын стандартты ақша жүйесі кезінде де ... есеп ... ... ... ... валютасымен жүргізілді.
Халықаралық төлем айналымында негізінен несие құралдары жүрді. Мысалы, 1913
ж. Халықаралық есеп айырысудың 80 ... ... фунт ... ... ... жүргізілген, ал халықаралық есептесудің
сальдосын (қалдығын) өтеу үшін ғана алтын қолданылған
Әлемдік байланыстардың интенсивтендірілуі және несие ... ... ... ... ... банкнотаның жоқтығы халықаралық
айналымға алтынның орнына кейбір ұлттық валюталарды енгізуге мәжбүр етті.
1922 ж. ... ... ... Халықаралық келісімде ағылшынның фунт
стерлингі және АҚШ-тың доллары алтынның эквиваленті деп ... ... ... ... келісім 1944 ж. Бреттон-Вудсте
(АҚШ) қабылданып, онда соғыстан кейінгі валюта жүйесінін негізі бекітілді.
Бұл келісім ... ... және фунт ... ... ... ... Одан ... дүниежүзілік ақшаның жаңа формалары пайда болды:
СДР - Халықаралық валюта қорының арнаулы есеп айырысу (ақша) өлшемі ... ЭКЮ - ... ... есеп ... өлшемі (1979 ж.), оны Еуропа
валюта жүйесіне мүше мемлекеттер қолданады. Ал 1999 ... 1 ... жаңа ... - еуро бірте-бірте ЭКЮ-ды айналыстан ығыстырады деп
күтілуде.
Айта кететін жәйт, дүниежүзілік ақшаның түрлерінің өзгеруі ұлттық ақша
белгілерінің бастапқыда ... ... ... ... ... ... ... кешігіп барып қайталауда.
Кейбір елдердің ұлттық ақша белгілерінің дүниежүзілік ақша ретінде
қолданылуының ... бұл ... ... ... мен несие қатынастарында
жоғары үлесті салмағы бар.
Екіншіден, бұл елдердің басқа елдерге айтарлықтай несие ... ... ... айтқанда, экономикасы дамыған және ... ... үлес ... ... мемлекеттердің ұлттық валютасы
дүниежүзілік ақша ретінде жүреді. Бұған қоса, белгілі бір ұлттық ... ... ... ... есеп айырысудың әр түрлі құралдары пайда болуда.
Қазір дүниежүзілік несие ақшаларының жобасы қарастырылуда деген ... ... ... ақша ретінде тек алтын танылғасын халықаралық
есеп айырысу құралдары ... ... ... ... Бұл қасиеттің
болмауы дүниежүзілік төлем қатынастарының дағдарысын көрсетеді.
1-сұлба. Ақшаның ... Ақша ... және ... экономикадағы ролі.
2.1 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
Ақшаның объективті қажеттілігі тауар өндірісі және одан ... ... ... Ақша - кез келген тауар айналысының құрамдас
бөлігі және оның нәтижесі. Тауар және ақша ... ... ... айналымынсыз тауар айналымы болмайды, болуы да мүмкін емес.
Әйтсе де адам ... ... ... ... әр ... әр ... ... Рационалистік концепцияны (ақыл-ой талабына ... ... ... ақша ... ... ... құралы,
ол айырбас кезінде құндардың қозғалысына қажетті арнаулы құрал деп таниды.
Осы кезге ... ... ... ... алтын 90 мың тоннаға жуық
болған. Осы мөлшердің 60 мың ... ... XX ғ. ... ал оның тең
жартысына жуығы екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шығарылды.
Осы және ... да ... ... ... ... ... ақша ... ретінде қолдану тоқталды.
Әйтсе де шаруашылықта алтынды қолдану ... ... Ол әр ... - ... бастап, зергерлік іске дейін - бірнеше микрондық
қалыңдықпен, біресе тоғандау үшін құйма ... ... ... тек
циферблатының диаметрі 6 м болатын Кремль куранттарын қалыңдығы 3 мк
алтынмен ... 26 кг ... ... екен .
Ал электронды есептегіш және компьютерлік техника, ... ... ... ... және т.б. ... қосындысыз болуы мүмкін
емес.
2.2 Ақша теориясы және оның ... ... ... ... белгілі. Ақша кез келген
экономикалық жүйенің маңызды элементі ... ... ... ... ... ... ... ақша жүйесінің әсерін пайымдауға байланысты
бірнеше ақша теориясы бар.
Үш ақша теориясын атап айтуға болады – металдық, ... и ... ақша ... Бұл ... ... капитала бастапқы
шоғырлануы тұсында XVI – XVII ғғ. пайда болды. Металдық ақша ... ... бірі ... (1554- ... ... ... ақшаны қағаз ақша түрінде ... ... ақша ... ... ... ... ... бұл ағымға біршама тоқталғанды жөн көрдім.
Меркантилизм (итальян тілінен аударғанда «мирканте» - көпес, саудагер)
ақша теориясының ... бір саты ... ... ... ... мен капитализмнің қалыптасуы кезеңіндегі (1518 ғғ.)
сауда буржуазиясының мақсат-мүдделерін кескіндейтін экономикалық ілім мен
экономикалық ... Бұл ... ... ... ... ж.ж),
Ж.Б.Кольбар (1619-1683 ж.ж), Д.Юм (1711-1776) қоғам байлығы тек ... ... ... деп ... Бұл ... кездейсоқ болған жоқ. Олар
капиталдың алғашқы жиналымына, яғни ... ... ... ... ... бір елде ... бағаға сатып алынып, басқа елде жоғары бағамен
сатылды. Сондықтан, ... ... ... ... ... қорын толтыруға кеңес берді.
 Металл ақшаға алтын мен күміске деген қажеттілік үстем экономикалық
ілім ... ... ... ... ... ... көзі ... аясы емес, айналым аясы болады
деген қағидаға сүйенеді; олар мемлекет ауқаттылығы елде ... ... ... ... көп ... байланысты деп есептеді
және елден шет елге шығарылатын тауарлар елге ... ... ... қол ... тырысты.
Бұл ілімді қолдаушылар ұлттың өркендеуінің негізі алтын қорларының
болуында деп ... Ақша ... ... күміс түрінде) әскерді ұстауға
мүмкіндік береді, ... ... ... ... ... алтынның қордалануы отарлау соғыстарын жүргізуге, фабрикалар
(мануфактуралар) салуға, жаңа жұмыс күшін ... ... ... ... ... ... ... алтынды қолға түсіріп
алуға негізделуі қажет, себебі жай тауар айырбасы жағдайында (мысалы, ... ... ол ... ... да өз ... мүлде
тоқтатады. Бұл кезде сауда нөлдік сомамен ойын түрінде қарастырылды, яғни
бір ойыншының ... ... ... деген сөз.
Ең жоғары (максимальды) пайда алу үшін мемлекеттің араласуы мен ... ... ... ... ... тарапынан шет елдік тауарларға
кедендік жарналарды енгізу және өз тауарлары үшін алтын мен ... ... ... ... және ... шектеуге бағытталған сауда
саясатына қатысты ... ... ... ... ... ... және ... саудадан түсетін пайда протекционистік
саясат жүргізетін елдің басқа мемлекеттер есебінен алынатын ... ... ... болды.
Белгілі бір мерзімде металдың нақты көлемі сақталынғандықтан, алтынның
көп мөлшеріне ие болу үшін басқа елдердің немесе ұлттардың экспортын шектеу
керек болды. Бұл ... ... ... ... ... ... пайдаға
ұмтылуға және де қайшылықтардың өршіп кетуіне жағдай жасайды.
Біржақты тәртіппен енгізілген импорттық ... ... ... жіберді. Басып алынған орталық аймақтарға тауарлар тек қана
метрополиялардан ғана ... ... ... ... ... тап ... қалды.
Халықаралық сауда метрополиялардың және олармен байланысты колониялық
елдердің мүдделерін қанағаттандыратын «аймақтарға» бөлінді ... ... XIV ... ... ... орыс патшасы Петр І-нің
саясаттары меркантилистік саясаттың айқын мысалдары болып табылады.
Меркантилизм өз дамуында екі ... ... Ақша ... ... ... ... мен ... елден шығарылуына
қарсы көзқарас білдірді. Сауда балансы жүйесінің жақтаушылары, кейінгі
меркантилисттер егер ... ... ... ... қол жеткізілсе, онда
бағалы металдардың шығарылуына ... ... жоқ. Олар ... ... және ... сауда тиімділігін пайдалануды жақтады.
Алайда, меркантилизм әдебиеттері ең бастысы бір жақты ... ... ... ... ... әлемдік нарықты белсенді түрде бөлісуге
бағытталған капиталистік өндірістің дамуына, халықаралық сауданың кеңеюіне
қайшы болды, сөйтіп жаңа ... ... ... ақша ... Бұл ... ... ... Дж. Беркли
(1685 – 1753) и Дж. Стюарт (1712 – 1780) ... ... ... ... екі ... жатқан болатын. Біріншісі, ақшаны мемлекет
жасайды, және екіншісі, ақша құны оның ... ... ... ... ақша ... ... анықтайды деп
ұғынуында жатыр. Демек олар еңбектің құн теориясын және ақша ... ... ... ... одан әрі ... XIX- XX ғғ. соңында жүрді. Ең танымал
номинализм өкілі ... ... Г. ... (1842 – 1926) еді. Оның пікірінше
ақшада мемлекет берген сатып алу қабілеті болады. Г. ... өз ... ... ... ... ... арқа ... еді. Ақша
массасын талдау барысында ол тек қана мемлекеттік қазына билеттерін (қағаз
ақша) және майда тиындарды ... ... ... ... еді.
Номиналистердің негізгі кемшілігі олар ақшаны алтыннан және ... ... алып ... ... ... арқылы «құн», «сатып алу»
қабілеттерін жүктегенінде жатыр.
Номиналисттік ... ... ... ... саясатында
бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында ... ... ... ... ... ... бұл теорияны толығымен теріске
шығарды.
Ақшаның ... ... ... негізін салушы француз экономисі Ж. ... (1530 ... ... әрі осы теорияны түбегейлі дамытқанда ... ... Д. Юм (1711 – 1776) мен Дж. ... (1773 – 1836), ... Ш. ... (1689 – 1755). Д. Юм, ... ... Америкадан
ағылуы мен XVI – XVII ғғ. Бағалардың өсуі арасында ... ... үшін ... ... ұсынды: «Ақша құны олардың санына сай келеді».
Бұл теорияның жақтастары ақшаны тек қана айналым құралы деп ... ... ... ... ақша және ... массаларының
тоқайласуынан бағалар орнатылады және ақша құны анықталады деп тапты.
Қазіргі заманғы ақшаның сандық теориясының негізін американ ... ... ... Фишер (1867 – 1947) салды. И. Фишер еңбек құнын
мойндамай ... ... алу ... арқа сүйеді. Ол «ақшаның сатып алу
күшінің» алты факторын бөліп көрсетті: 1) ... ... ақша ... ақша айналымының жылдамдығы; 3) бағаның орташа деңгейі; 4) тауарлар
саны; 5) банк ... ... 6) ... ... қазіргі сандық теориясы макроэкономикалық модельдерді және
тауар ... мен ... ... ... ... ... ... деңгейінің өзгерісінің негізінде номиналдық ақша массасының
серпінділігі жатыр деп таниды. Ол ... ... ... ... ... ... ... нақты ұсыныстар береді.
Сандық теорияның бір тармағы монетаризм болып табылады.
Монетаризм – ... ... ... және оны тұрақтануға
айналымдағы ақша ... ... роль ... деп ... ... ... салушы чикаголық мектепнің ұстазы, 1976 ж. Нобель
сыйлығының лауреаты М. Фридмен. Монетаризм 50-ші ... ... ... ... жүйе ... ... АҚШ, Ұлыбритания, ГФР және басқа
елдерде 70 жылдардың басында ... ... ... ... ... кеңінен қолданылса, кейіннен 90-жылдар басында ТМД елдерінің
көпшілігінде ... Ақша ... ... ... Олардың айналыс заңдылықтары
Металл ақша айналысының объективті зандылықтары және капитализм
тұсында тауар ... ... ... ... ... ... арттырып, ақшаның дербес құны жоқ ақша таңбаларымен айырбастау
мүмкіндігін ашты. ... ... шығу ... мына ... ... ... ақша құн ... қызметін қолдағы алтын ақша емес, ойдағы
ақша ретінде аткару ерекшелігіне;
• екіншіден, ақша айналыс құралы ретінде өз қызметін шаяшан, ... ... яғни ... айырбасында ақша делдал болуына байланысты.
• бұл мүмкіндіктің ... ... ... ... ... ... ... монетаның табиғи ысылып тозуынан оның толық құны жойылып, құр ... ... ... ... жж. ... елдерінде монетаның тозу
себебінен 19 млн. фунт стерлинг монета ... ... ... және жеке ... - ... ақша ... (құл
иелену құрылысынан бастап) монетаны бұзуы. Мемлекеттің металл ақшаны саналы
түрде бұзуы - ол қазынаға қосымша табыс түсіру ... ... ... құрамын әдейі төмендетуі.. Мысалы, Ресей ... ... ... ... әкесі) тұсында, яғни 1654-1662 жж. ең ... мыс ... ... Нарықтық бағасы бар болғаны 12 копеек
болатын 1 фунт ... 10 ... ... монеталар соғылды. Одардың нақты
құны номинал құнының 1-2 проценті ғана. Монетаны бұзу ... ... кері ... ... құнсыздануы шаруаларды, кәсілқойларды, ... көп ... ... ... Олар ... өкіметіне өздерінің
қарсылығын білдіріп, 1662 жылы 25 маусымында ... ... ... ол
"мыс бүлігі" деп аталды. Көтеріліс қатал жаншылып, мыс монетаны соғу
тоқтатылды. ... 100 мыс ... ... 1 күміс копеек айырбасталды.
Сөйтіп, К Маркстің сөзімен айтқанда: ... ... ... ... әр ... ... ұшырады. Ол қырқылып, тіпті бір жапырақ
қағазға дейін жұқартылды" [38;107-108.].
Алғашқы қағаз ... XII ғ. ... ... болса, оның кең тарауы XVII
ғ. аяғында капиталистік тауар өндірісінің ... ... ... 1690 ... ... 1716 ж. Францияда, 1762 ж. Австрияда, 1795ж. АҚШ-та
қағаз ақша шыға бастады. ... ... ақша ... ... ... қағаз) Екатерина II-нің басқаруы тұсында 1769 жылы жүргізілді.
Ақша императоршанын бейнесімен өрнектелгендіктен, халық оны ... ... ... соғыс кезінде қағаз ақша барлық елдерде жүре
бастады.
Сырт көзбен қарағанда қағаз ақша толық құнды ... ... ... ... болып көрінеді. Шын мәнінде ол ... ... ... ... ... ... ... ақша айналысы процесінде
ақшадағы көрсетілген құнының іс-жүзіндегі нақты құнынан ауытқуы нәтижесінде
пайда болды. Мемлекет осы объективті мүмкіндікті ... тек ... ... және оның курсын (бағамын) белгілеумен шұғылданады. Қағаз ақша ... ... ең бір ... ... ... қағаз ақша ("декретные деньги" - өкіметтің қаулысымен
қабылданған - "заңды ақша") - ол ... ... ... ... ... ... ... қызметтерін атқаратын, мемлекет өз шығындарын жабу үшін
шығаратын және ыктиярсыз ... құны бар, ... ... ақша ... (немесе құн белгісі, алтынның өкілі).
Тарихи ол алтын мен күмістің өкілі ... ... ... ... ... ... өз құны жоқ, себебі оны басып шығаруға аз ғана еңбек
жұмсалады. Ол ... құны жоқ ... ... ... ... болып бекітілген
кезде қағаз ақшаның сатып алу мүмкіндігі бар, яғни ол айналысқа ... тыс ... ақша - ... бос ... Егер ... ақша ... өз
құнымен айналысқа қызмет етсе, ал қағаз ақша тек айналыста ғана ... ие ... ... ... ықтиярсыз көрсеткен құны
(принудительная стоимость) қағаз ақшаның осы елдің ... ғана ... ... ... ... Әлбетте мемлекет қағаз ақшаға кез келген
құнды көрсетіп, шексіз ... ... ... ... қағаз ақшаға
деген күші осымен аяқталады. Айналысқа түскен құн ... ақша ... ... ... ... (шығарушылары) - Қаржы министрлігі
(қазынашылық), немесе мемлекеттің ... ... ... ... мемлекет
өз шығындарын жабу үшін ақша басып ... ... ... Ал ... ... оны жанама түрде жүргізеді, яғни орталық
банк мемлекеттік ... ... ... оған ... ... ... ақшаның көрсетілген құнымен оны шығаруға кеткен құнының
(қағаз алуға және ... ... ... ... ... ... -
мемлекеттік табыстың едәуір бөлігін құрайды.
Өз құны болмағандықтан қағаз ақша тұрақсыз, ол тез құнсызданады. Қағаз
ақшаның құнсыздануына әр түрлі себептер әсер ... ... ... ... ... ақша эмиссиясы;
• әскери және басқа өндірістік емес шығындар;
• еңбек өнімділігінің құлдырауы;
... ... ... ... ... балансы;
• ақша шығаратын үкіметке сенімнің төмендеуі, т.б.
Міне осы ... бәрі ... ... ... әкеп ... әлеуметтік қорғау мақсатында ... ... ... ... ... халық тұтынатын тауар өндірісі дамымаса, баға
одан әрі шарықтай береді. Нәтижесінде халықтың әл-ауқаты ... ... ... ... жоғарылайды, әсіресе, бірінші кезекте
тұтынатын заттардың бағасы өседі, ал ... ... және ... ... ... бағасының және көрсетілетін қызметтер бағасының
жоғарылауынан ... кем ... ҚР ... ... ... тұрақтандыруы.
Еліміз егемендік алып, тәуелсіздік туын тіккелі қаншалықты қиын ... ... ... экономика қалыптастыру жолымен ілгерілеп ... ... ... ... бойы ... ... ... жоспарлы экономика
механизмдері орнына нарықтық экономика механизмдерін еңгізудің оңайға
түспейтіні бәріне түінікті болды. Әрі бұл бір ғана ... ... ... ... ... ТМД елдерінің бәріне де ортақ.
Қазақстанның дербес экономикалық саясат ұстанып, реформаларды шындап
жүргізуге көшуі өзінің ұлттық ... ... ... ... 1993-ші
жылғы 15 қараша қазақ теңгесінің дүниеге келген күні болып мемлекетіміздің
тарихына енді. ... ... ... сомы ... ... тура ... бастапқы кезінде бірден ұлттық валютаны енгізу тәуекелі
көп қауіпті қадам болған болар еді. ... бұл ... ... банк те ... жұмыс істей алған жоқ. Ақша қаражат, несие жағын басқарып реттей алатын
мамандар аз болатын. Ұлттық ... ... үшін ... мөлшерде валюталық
резерв керек. Олда болмады.
Қазақстан сом аймағында қала отырып, Ресей ... ... ... ... ... ... тәуелді болды, Ұлттық валюта
енгізіп, бағамын реттеуге,өзінің ... ... ... ... да, ... мен ... да ... Сондықтан жағдай
Ресейдің стратегиясын еріксіз қабылдауға мәжбүр етті.
Осындай қиналыстармен 1992 жыл өтті, 1993 жыл лаға ... ... ... ... оның ... дайндықсыз енгізілуі мықтап
әсер етті. Ақша айырбастау тым қарапайым жүргізіліп, 500 сом 1 ... де, ... ... ... ... 4,7 теңге 1 АҚШ ... соң ... тым ... ... Бұл ... қарқыны жоғары болды
деген сөз. Дегенмен, елдегі әлеуметтік экономикалық жағдайдың сипаты ... ... ... ... ... ... Бұл, әсіресе,
үстіміздегі жылға қатысты. Оның ең ... ... ... ... 1994
жылғы 1200 проценттен астам деңгейден 1995 жылы 60,3 процентке немесе айға
есептегенде 4 процентке дейін тежелгенін айтуға ... Бұл ... биыл ... ... қарқыны алғашқы жарты жылдықта 116,8 процент құрады
немесе орташа айлық деңгейі 2,6 процентке, жылға ... 36 ... Ал ... ... ... ... бұл ... 132,4 процент болған.
Мұның өзі үстіміздегі жылы біршама макроэкономикалық тұрақтылыққа жету
мүмкіндігінің бар ... ... және ... ... ... комитеттің деректеріне
қарағанда, өндіріс саласында сәл де болса оңалу байқалады. ... ... 2004 ... ... ... салыстырғанда 0,2 процентке
ұлғайды. Соңғы 2004-2005 жылы ... ... ... айтарлықтай
тұрақталды. Макроэкономикалық тұрақтанудың мұндай белгілері және өндірістің
құлдырауының тежелуі монитарлық саясаттың тікелей нәтижесі.
Халықтың қолында ақша ... ... мен ... ... ... өзіне өндірістің өсуіне өте зиян. Бізде рынок импортпен ғана
өмір сүріп жатыр. Бұл отандық тауарлардың өндіріс ... ... ... Осыған орай ендігі шара өндірісті ... ... Ол үшін енді ... ... ... ... жасау қажет. Бұл
арада экспорт пен ... ара ... ... ... ... ... кейін инвестициялық мүмкіндіктер артады. Біз әзірге шетелдік
несие алуға қауіпті шектен аулақпыз. ... ... ... ұқыпты
болу өте маңызды. Шетелдік несиелерді алды артқа қарамай ала беру қауіпті.
Ал кейін оны ... ... ... ... ... ... тура
келеді. 2004 жылы сыртқы жалпы қарыз сомасы 3090 млн. АҚШ долларын құрады,
бұл ішкі жалпы ... 19 ... тең. ... шет ... өз ... ... инвестицияға жұмсағандары Қазақстанға
аса тиімді. Бірақ бұған әзірге ... қол ... ... ... ... бар. Шет елдіктер мұнда өндірген өнімді сыртқа шығаруда
қиындыққа ... ... ... ... ... ... жолынан
қашықта жатыр. Ал Қазақстанға келіп, қазір жұмыс істеп ... ... шикі зат ... ... ... ... дұрыс пайдалану реформалар жолымен ілгері жылжуымызға
жағдай туғызады. ... ... ... ... ... ... ... ететін болады. Қазір бұл ... ... ... ... өмір ... отыр. Қазір елімізде ақша реформасы
қарқынды жүргізіліп келеді. Оған түрткі болған ... бірі ... 2006 ... 1 – ... ... негіз болды.
Қазақстанның мақсаты дамыған 50 – елдің қатарына кіру және ВТО – ға ... Осы ... ... ... ... ... тұрақтануына өз
әсерін тигізері тигізбесін уақыт көрсетеді.
Қорытынды
"Ақша - зат емес, ол қоғамдық қатынастар жиынтығы". Шын ... ... егер адам ... ... кетсе, оған ақшаның қажеті жоқ деген
мағынаны білдіреді. ... ... да ... ... ... жоқ. ... батып бара жатқан кемеден құтқарып қалған заттары елсіз аралда
пайдаға ... тек ақша ... бос ... ... ... - ... дамыған экономикалық категория (санат). Ол ... ... ... ... және ... процесінде адамдар арасында
қалыптасатын экономикалық қатынастарды көрсетеді. Қоғам экономиканың әр
түрлі үлгісіне өткенде ... ... арта ... ... ... ақшаның мәні шектеулі болды. Ақша, негізінен, есеп жүргізу және
бақылау кұралы ретінде қосалқы қызмет атқарды. Жоғарғы ... ... ... ... өніміне натуралды және құн көрсеткіштері
түрінде өнімнің көлеміне және түріне жоспар ... Сол ... ... да ... ... бекітті. Өндірілген өнім тұтынушыларға
келісімшарт бойынша натуралды ... ... ... ... ... зор. Себебі әр түрлі меншік
жағдайында (мемлекеттік, кооперативтік, ... ... ... ... өндіретін және сататын өнімнің көлемін, түрін және бағасын
бекітуге дербестік алды. ... жаңа ... ... ... ... сұранысқа бағдар жасалуда, яғни сұраныс ескеріліп, өнімнің
шығару көлемі, түрі, бағасы тағайындалады.
Сонымен қатар қазіргі кезде ... ... ... ... ... қалыптастыру да, әр түрлі өндірістік ... емес ... ... да, ... ... ... ... банктерге сату да, инфляцияға қарсы күрес те және ... ... ... ... маңызы арта түсуде.
Ақша нарықтық экономикада ақша-несиелік ... ... ... ... ... ... ... жеңу және ұлттық жалпы
өнімді ынталандыру бағытында қолданылуда.
Ал осы мақсаттарды жүзеге асыруда ақша теорияларының алатын орны ... ... атап ... ... ... біздің теңгенің ел
экономикасына енгеніне 11 жыл толып отырғанын еске ала ... ... ... ақша ... атқарған маңызы зор (қатаң
ақша-несие саясаты).
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
1. Байгісиев. М.Ә. ... ... ... ... ... Жүнісов. Б ,, Нарықтың экономикалық негіздері,, Алматы 1994.
3. ... Ж ,, ... ... негіздері,, Алматы 1996.
4. Соколова О.В. Финансы, деньги, кредит. – М:, «Юрист».2001.
5. Борисов Е.В. Экономическая ... ... - М.: ... ... ... ... Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная
политика.-М.,1999.
7. Кэмпбелл Д.К., Розмари Дж.Кемпбелл. ... ... ... ... и ... политика. - Москва-Ленинград, 1995.
8. Макконелл К.Р., Брю С. Экономикс: принципы, ... и ... ... ... ... банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: ... ... ... ... ... ... Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. М.:
Финансы, ЮНИТИ, 1997.
11. Саниев М.С. ... ... ... ... ... ... ... банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. — Алматы:
Экономика, 2001.
13. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, ... ... ... ... – құн ... ...... құралы ... – қop ... және ... ... ...... құралы ... ... ... ... ... ... |
|металдық ... ... ... ... ... сандық|
|теориясы |
|Өкілі - ... ... ... - |
|Дж.Беркли(1685-|
|1753) ... ... - ... ... ... ... |
|ілім - |
|меркантилизм. |
|Байлық денег ... деп ... Ал ... - ең |
|алдымен қымбат|
|металдар |
|(алтын, ... ... ... ... ... ... ... |
|номиналына |
|тікелей |
|байланысты |
| ... ... ... ... |
|өсуіне әкеп |
|соқтырмайды, |
|керісінше ... ... ... ... |

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша теориялары мен заңдар жүйесінің негізгі қызметтері37 бет
Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы даму сатылары9 бет
Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы9 бет
Ақшалардың қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы33 бет
Ақшаның атқаратын қызметтерi және олардың қазiргi жағдайдағы дамуы30 бет
Ақшаның мәні және қызметтері 11 бет
Ақшаның мәні мен қызметтері37 бет
Ақшаның мәні, экономикалық мазмұны мен қызметтері42 бет
Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы30 бет
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметтері30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь