Қытайдағы қазақ диаспорасының әлеуметтік жағдайы

Кіріспе
Негізгі бөлім

1. Шетелдегі қазақ диаспораларының қалыптасуы мен диаспора тағдырын зерттеу
2. Қытайдағы қазақ диаспорасының әлеуметтік жағдайы
3. Қазіргі Қытайдың қазақ ұлтына қолданып отырған ұлттық саясаты
4. Қытайдағы қазақ диаспорасының білім алу мәселесі

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
        
        Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Шетелдегі қазақ диаспораларының қалыптасуы мен диаспора тағдырын
зерттеу
2. Қытайдағы ... ... ... жағдайы
3. Қазіргі Қытайдың қазақ ұлтына қолданып отырған ұлттық саясаты
4. Қытайдағы қазақ диаспорасының білім алу мәселесі
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... өзі грек ... ... ... орналасу»
дегенді білдіреді, яғни ұлт шашырандысы деп қолдануға болады. Әу баста
Палестинадан тыс жерлерге ... ... ... ... ... бүгіндері әлемдегі күллі діни және ... ... ... ... ... ... ... көші-қонның нәтижесінде немесе
салдарынан болады және осыған сәйкес қалыптасуы да әр түрлі болуы мүмкін.
Көші-қон тіршілік қамына байланысты, ... ... ... ... да жүйелі сипаттар негізінде туындайтындығы белгілі.
Көші-қонның өзі көшу ... ... ... ... қалу ... немесе уақытша), шекара сызығын кесіп өтуіне (ішкі және сыртқы),
тұратын мекенжайына ... ... ... ... қалаға т.б.), кету
себебіне (өз еркімен немесе зорлықпен, экологиялық жағдайға байланысты),
кетушілердің сандық ауқымына (жаппай ... ... ... ... ... байланысты болып келетіндігі белгілі. Біздің қазақ ... ... да осы ... ... тән. Ішкі және ...... ... демографиялық құбылыс және қазір ол қазақ
халқының ... ... ... ... деп нық ... айта ... ... – жергілікті ұлттың соңғы санақтағы 67 пайыздық көрсеткіші.
Тіршілік қамымен ... ... ... қалу – барлық ұлттарға тән.
Мысалы, Қытай, Үндістан, Африка ... ... ... ... ... байырғы мекенінен шет жерлерде тіршілік етуде. Осындай ахуал
Қазақстан Республикасында да қалыптасқан. ... ... үш ... ... ... кең ... ... жеріне әр түрлі кезеңдерде орын
тепкен 130-дай ұлт диаспорасы өмір сүруде.
Қазақ диаспорасы әлемнің 45 мемлекетінде өмір ... ... ... ... ... Диаспораның жалпы саны 5 млн. жуық, олардың ... ... ... ... ... Мысалы: Қытайда 1,5
милионға жуық қазақтар өмір сүреді. ... ... ... ... белгілі зерттеуші, профессор Г.М. ... ... ... ... ... ... ұғыммен атағанды жөн
санайды: қазіргі заманғы саяси ғылымда ирредент ... ... ... ұлт ... ... ... ... қалған жерде, бірақ көрші
мемлекет құрамында тұратын этностық топ деген ... ... ... ... ... өзге елге миграция негізінде құрылатың
диаспоралардан ерекшеленеді) өз мемлекетінен ажырап қалуына оларды жаулап
алуы, ... ... ... ... ... немесе колониялдық
құрылымдар кешені қызметі негізгі себептер ... ... ... ... ... Президенті өзінің «Қазақстан – ... ... ... ... ... ... және миграциялық саясат» - деп көрсетіп берді. Бұл дегеніміз
қазіргі таңда жақын және алыс ... ... ... ... ... ... бар ... біз білеміз. Сондықтан тарихи демографияның,
оның ішіндегі жақын және алыс ... ... ... ... ... ... бар ... мәселелердің бірі.
Егеменді Қазақстан өзінің тәуелсіздігін нығайта ... ... ... ... шет ... қазақ диаспорасына ерекше көңіл бөле бастады.
Кезінде қазақ ... әр ... ... ... кеткен немесе шекаралардың
сан түрлі саясаттарға байланысты өзгеріп, өзеріксіз басқа ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан оларға «оралман» деген атау да ... ... ... ... ... деп ... бұл ... өзінің
өзектілігімен күннен күнге маңыздылығын ... ... ... ... ... бөлігі (30%) өзінің тарихи Отанының ... ... ... жатыр.
Жалпы қазіргі кезеңде ... ... ... барлық салаларын қамтуда. Сондықтан мемелекетіміз жаңарған
кезеңде қазақ диаспорасы мәселесіне бетбұрыс ... оған ... ... ... ... зерттеу тақырыптың өзектілігін көрсетеді.
Қазақ диаспорасының әлем бойынша ... ... ... ... ... ... И. Орлянский, А. Асылбеков, Н. Бекмаханова, М. Тәтімов, Н.
Масанов, Г. Мендіқұлова, З. ... Ә. ... В. ... А. ... Ермекбаев, Ғ. Қозғанбаева, А. Айдосов қазақ диаспорасаның ... ... мен әлем ... ... тарихы туралы қомақты еңбектер жазған.
Шетелдегі қазақ диаспораларының қалыптасуы мен ... ... ... ... 1911 жылдан бастап арғы бетке ауа бастады.
Сол кезде Қытайдың шекара қорғаныс әскерi ... ... ... ... отырған. Оның себебi неде? Орыстар қандай шара
қолданды? Есептеуiм бойынша, Қазақстаннан 300 мың адам ... ... ... - ... Осы 250 мың қазақ Iле, ... ... ... 40-50 мыңы Оңтүстiк асып, Қашқария жағына қоныстанған. Олардың
жағдайы өте қиын болды. Жерi мал ... ... ... Олар не
iстедi? Азық-түлiк үшiн баласын, әйелiн ... ... ... Бұл ... мен ... ... ... дипломатиялық жанжал туғызған. Бiр ... ... осы ... барған қазақтарды түсiнуге тырысты. Мұны
олар "Қазақтар Ресейге баласын ... ... үшiн ... ... деп ... ... қазақтар алғаш кезде Ресейге пәрмендi
қарсылық көрсеттi. Үшiншi, бiздiң шекарамызды бұзып кiрiп ... ... ... бұл ... ... тұра алмайды. Небәрi 3 мың ... ғана бар. ... не ... ... не ... ... ... деп қабылдауымыз керек. Не үшiн? Егер босқын мәртебесi берiлсе,
Қытай экономикалық ... көп ... ... ... Ал, ... ... ... шетiнен атып тастауы керек. Бiрақ оған ... ... ... ... ... ... ... мәртебе берiп, оларға көмек
көрсетiп, орналастырып, дипломатиялық жолдармен қайтару керек деп шештi. Ал
Ресей не дедi? Олар ... ... ... ... ... ... бұны
жәй ғана арандату деп қабылдады. Содан қазақтардың қаруын алып, сол жерге
орналастырады. Киiм-кешек, азық-түлiк ... ... ... ... ... басталып кетедi. 1917-18 жылдары Қытай 7 мың ... елге ... орыс ... ... ... ... Қарақолдағы сайдың iшiнде оларды қырып тастайды. ... ... ... ... ... арқылы наразылық жасады. "Егер қайтқан
қазақтарды бұлай ата берсеңдер, мына ... ... ... ... не жазығы бар? Қазаққа рақымшылық жариялаңдар" дейдi. Шекарадан
аман-есен елiне қайтаруымыз ... Бiз ... баға ... не ... ... ... әскерiмiз де нашар. ... ... ... Және де ... бiздiң мемлекетiмiзге қарсы емес. Сөйтедi де,
қытайлар Iленiң шекарасының арғы жағында қалып қалған ... ... ... ... қазақтары мен Ресей қазақтарын қоспаңдар дейдi. Бөлек
тұрсын десе де, бiр-бiрiне қолұшын берiп, ... ... ... ... молдалар, интелегент өкiлдерi мектеп ашып, қазақ тiлiнiң ... ... ... ... ... ... қазақтары сатқан бала-шағамызды
қайтарамыз дейдi. Қытай ... ... ... ... ... балаларды
қайтарыңдар" дейдi. Әрбiр қазаққа өз елiне жеткенше азық-түлiк, киiм-кешек
берiледi. Мұнымен қоймай, патшалық Ресей ... ... ... ... ... ... бар. Соны тұтқындап берiңдер" деп 70 адамның
тiзiмiн ... Бұл 70 адам көш ... ... ... оның ... ... адам бар ... сөз. Егер оларды тұтқындап берсек, үлкен қақтығыс
болуы мүмкiн дейдi де, ... ... ... Ал, сол көш ... ... ... қазақ интеллегенциясын қалыптастырып, салт-дәстүр мен әдет-
ғұрыптың сақталып қалуына, дамуына үлкен үлес қосты.
Қытайдағы қазақ диаспорасының әлеуметтік жағдайы
Қазақ тарихының қан жылаған ... әлі ... ... жоқ. ... ... алғашқы жылдары шетелде 5 миллион қандасымыз бар
деп жар салғанбыз. Содан бері жиырма жылдай уақыт ... Шын ... ... де ... 5 миллионнан артық қандасымыз қара шаңырақ – ... ... ... ... Біз тым ... ... жаңа туып
жатқан балаларының өзін әкеле алған жоқпыз
Қытайда саны аз халықтар санатына жататын бес ... атап ... ... ... ... пен ... өз ... радиосы мен
телеарнасы бар. Қазақ елі алты ұлттың ішінде баспа, радио, телеарна ашуға
құқы бар ... ... ... орын ... Не үшін? Себебі, қазақта тіл
бар, жазу бар! «Міне, біздің маңдайымызға тағдырдың берген зор бақыты осы»-
дейді Қытайдағы бауырларамыз. ... ... ... ... ... ... ... жолы-оның тілі! Одан кейін дәстүрі, салты.
Қытай өзiнiң iшкi-сыртқы саясатына аса сақ. Ұлттық ... ... ... ... iстейдi. Өздерi бiр жарым миллиард ... ... ғана ... ... ... отырады. Сондықтан оларды
әрқашан қысымда ұстайды.
Қытайдағы қазақтардың жағдайы жақсы ма? Олардың өмiр сүру ... ... ... ... ... ... ... деген
әлеуметтiк қорғау саясатын мықты ұстанып жатыр. Мысалы, еңбек күшi жағынан
төмен отбасыға еңбек пұл берiледi екен. ... ... ... ... ... ... өте төмен. Ал қандастар Қазақстанға келгеннен
кейiн қымбатшылыққа ұрынады. Баспана салатын жерi жоқ, еңбекке ... ... ... ... ... ... ... туындап
жатыр. Қытайдағы қазақтарды алаңдататын нәрсе - ... ана ... бiлiм ... ... бiлiм ... ... ... процесi жүрiп
жатыр. Екiншi жағынан, баланың туылуына шектеу қойылуда. Сондықтан ... ... ... ... және ... ... деп уайым кешедi.
Осы мәселенi шешейiн десе, көп адамның шамасы жете бермейдi.
1916 жылы Қытайға өткен қазақтардың көбi 1918 ... ... ... ... 1929 ... ... Сол кезде ашаршылық кезден бастап қазақтың
небiр көреген өкiлдерi арғы бетке өтiп кеттi. Олар арғы ... ... ... сiңiсiп кеттi. 1937 жылдары Алаш қайраткерлерiн сол ... ... ... ... мен ... Одағы ынтымақтасу арқылы қара тiзiм
жасады. Екiншi дүниежүзiлiк соғыс аяқталғаннан кейiн Сталин шетелде бытырап
кеткен Ресей азаматтарын қайтадан тарту туралы ... ... Бұл ... ... ... өте ... ... Бiздiң Совет одағының
Қытайдағы консулдары 1930-20 жылдары Қазақстаннан барғандарға iшкi ... ... ... Оған бiр ... он, ... адам ... ... 1949
жылы Қытайда Қытай ... ... ... ... ... бәрi ... Ұжымдастыру, халық коммунасы, байларды кәмпескелеу
де Қытайда жүрдi. 1950 жылдары Қазақстаннан Қытайға ... ... ... ... керi қайта бастады. 1962 жылы жаппай түрде
көш болды. Сол жылы Iледен 62 мың, Тарбағатайдан 58 мың адам берi ... ... ... ұлттармен қан араластыруы қалай? Қыз ... ... ... ма? Мұны тарихи тұрғыдан қарау керек. Қазақтар өз ... ... ... де қыз ... Қазiргi заманда адамдардың санасы
өзгердi. ... ақша ... ... ... ... ... қытай
жiгiтiнiң жанында бiр қазақ қызы кетiп бара жатқанын туысы емес, бейтаныс
қазақ жiгiттерi ... ... ... Ол ... тани ма, ... ма, ... қызы ... артында жүр екен деген намыс үшiн ғана. Әзiр бай
қытаймен қол ... бара ... ... ... отау ... ... қаракөз
қазақтың қыздары жиi кездеседi. Менiңше, адамдардың құндылық көзқарасы
өзгерiп кеткен сияқты.
Дидахмет ... - Бұл бiр ... ... ... Жан ... ... келе ... адамдар неғұрлым мәдениеттiң ... ... ол ... ... ... айрылады. Адамгершiлiк
жағынан қаланың қазағы керемет пе, әлде ауылдың ... ма? ... ... ... ... салқыны шығар.
Индустриалдық қоғамда болғаннан кейiн, қала қазақтары индустриалды
шаруамен шұғылданады. ... ... ... бәрi өзгердi. Демек,
қалада ақшасыз өмiр сүре ... ... ... ... жаңа ... шын
мәнiнде ақсүйектер емес. Нағыз ақсүйектердiң ар жағында ... ... ... ... "Баламды сүйгендiктен артық ақша ... ... ... ... Бұл ... сақтаудың жолы.
Еліміз тәуелсіздік алғаны на да біраз жылдың жүзі болды. ... ... күн ... ... ... деп шетел асып кеткен
қандастарымыз, сол ұрпақтарын бүгін байырғы атамекеніне ... ... ... ... Ал, әлі де, ... ... алмай отырған
бауырластарымыз қаншама? Еліміздің жан санын 20 миллионға ... ... ... ... ... ... шөлдеп жатыр. Біз бүгін қытай
қазақтарының өткені мен бүгінін, қазіргі жастары ... ... ... ... млн. ... 1 ... ... санымен толығып отыр. Қытайдан
18 жыл iшiнде 200 мың қазақ көшiп келген. Олар жоғары бiлiм ... ... ... ... ... ... Бұл бiз үшiн ... байлық. Мәдениет қай жерде болады? Әрине, қазақы дәстүр мен салт-сана
сақталған жерде ... ... айту ... ... ... негiзi
Қазақстаннан кейiн Қытайда бар.
Қазіргі Қытайдың қазақ ұлтына қолданып отырған ұлттық саясаты
Бүгінгі Қытай қазақтары мекендеп ... ... дала ... қазақ
ұлтын құраған ру-тайпалардың ата қонысы. Мұны ... ... ... да ... Біздің заманымыздан бұрынғы ... ... ... ... қазақты құраған ру-тайпалардың сол дәуірлерде ... ... ... жүйеден Шыңжаңда (қазақша жаңа өлке деген ... ... ... ... екі ... ... ... 1864 жылғы «Қытай-Ресей
батыс солтүстік шекараны өлшеп айыру тоқтамынан» ... ... бұл ... Абақ ... түтін саны 30 мыңға, егер бір отбасында
бестен жан бар деп есептесек, жан саны 150 ... ... Бұл ... ... былай делінеді: «Қазақ халқы бұрын қай жерді қоныстанып
келген болса, бұдан былай да сол жерді ... ... ... ... ... ... ... өмір өткізе береді. Шекара
айырылғаннан кейін бұл жер ... ... ... сол ... мекендеген
адамдар жерімен сол мемлекетке қарайды».
Бұл тоқтамға қазақтар арасында ... ... ... ... ... ... Қытай мен Ресей елдерінің шекараны өлшеп, айыруға
шыққан ұлықтары ақылдаса келіп, бұрынғы ... ... ... мазмұндар
кіргізді: «Шекара айырылғаннан кейін осы шекараның екі жағын ... ... елге ... ... алу үшін бір жылдық уақыт беріледі.
Осы бір жыл ішінде қайсы мемлекетке қарасты болуды олар өз ... ... ... мемлекеттің қарамағына өтуді қаласа, сол ... ... өтіп ... Бұл ... бүтіндей өз қалауы бойынша болады».
Міне, осылайша сонау атамзаманнан бері іргесі бөлінбей, ауылы аралас,
қойы қоралас ... ... ... елі ... ... Қытайдағы қазақ
диаспорасы қалыптаса бастады.
Олай болса, қытайдағы қазақтар басқа ... ... не ... ... ... ата ... ... сол жер екені анық. Бізде «олар кезінде
қашып кеткен» деген ... ... ... Бұл ... өзгертіп, ендігі
жастарға барынша, ата-бабасының кезінде қанша ... ... ... түсіндіре білсек екен деймін.
Арғы беттегi ағайын жайы былтырғы жаздағы ұйғырлар ... ... да ... ... ... ... 2009 жылдың шiлде
айында ұйғырлар мен қытайлар арасында ... ... өттi. Сол ... ... ... ... ... қазақтарға деген қытайлардың
көзқарасы мүлдем өзгере ... ... ... ... - ... ... ... Себебi, жергiлiктi жерде «Үрiмжi дүрбелеңi» деп
аталатын ұйғыр-қытай шайқасы ұлттар ынтымағына сызат түсiріп ... ... ... ... ... ... ... ғана емес,
жергiлiктi жерде аз ұлт саналатын басқа: қазақ, қырғыз, моңғол, дүңгендерге
де бiрдей саясат ... ... бiр ... ... ... қазақтар қоныстанған ауылдарда бiрiншi
әкiм қытай ұлтынан, басқалары ... ... ... болатын. Ал,
қазiр әкiмдiктiң басынан бақайшығына дейiн бiртұтас қытайланған көрiнедi.
Қазақтардың қолынан келетін ештеме жоқ. ... «ақ ... ... ... ... Биліктен бір жолата аластатылған аз ұлттар айтқанға көніп,
айдағанға жүрмеске ... да ... жоқ. ... ... ... жаз- ... да, қыс-қыстаулары да тартылып алынып, баяғы
біздегідей «тың игеру» науқаны жүріліп жатыр. Қазақтардың әр ... ... ... өзін ... ... асыруға мүмкіндік берер емес.
Осыдан бес-алты жыл бұрын, таза қазақ тілімен мемлекеттік мекемелерде
қызмет жасай беруге ... Ал, ... ... ... ... ... ... тасқа он ұрсаң да үкімет орындарына жұмысқа кіре алмайсың. Ертең
аштан ... бе, ... ... ба ... ... шаруасы жоқ. Мемлекет
кімдікі болса, билік сонікі екені рас. Дегенмен, қытайдың аз ұлттарды өзіне
сіңіріп, барлық ұлттық ... мен ... ... ... күн санап
емес, сағат санап артып келе жатқан құбылыс.
Біржолата қоныс аударып келіп жатқан қандастарымыздың саны жылдан-жылға
төмендеп барады. ... ... ... ... ... да қатары
сиреп кетті. Оған екi түрлi ... ... ... отырған көрiнедi.
Бiрiншiсi, Қазақстанның ... ... ... ... ... соңғы екi жылдан берi қатты қиындап кеткен. Ал, Қытайдағы
Қазақстан елшілігінде де, виза мәселесі өршіп тұр. Қытайлар да, қазақтардың
шетелге шығу ... ... ... ... Екiншiсi,
Қазақстанға көшіп келіп, бейімделе алмай керi көшкен азаматтардың атажұрт
жөнiндегi терiс ... ... ... ... ... зауалы дүйiм елге жаман
тиiп жатқан көрiнедi.
Шындығында ... ... ... ... орталықтары шын
мәнінде жұмыс атқарып жатқандары белгілі. ... ... ... ... тілден қатты қиыншылық көреді. Олар қытайда төте ... Ал, шет тілі ... ... тілі ғана. Басқа тілдерді қосып оқу
мектеп бағдарламасына кірмеген.
Осы орайда ... ... ... ... өз ... ... аймағын дамытуға көп көңіл бөліп жатқанын айта кету қажет. Оның
«Батысты ... ... деп ... ... ... ... ... атау жалпылама кеңiстiктi емес, тура нақты географиялық және саяси-
экономикалық аумақты бiлдiредi. Ол 12 ... ... ... және автономиялық ауданнан) тұрады. Олардың жалпы көлемi 6,86
млн. шаршы километрдi құрайды. Бұл ... - ... ... ... жерiнiң 71,45% немесе үштен екiден астамы. 2001 жылдың аяғына
таман ... ... ... 364,5 млн. адам ... Бұл - ... 28,1%. Яғни үштен бiрiне де жетпейдi. Және осы халықтың көп бөлiгi
аталмыш Батыстың ұлттық автономиялық ... ... ... Ал ... жердiң басым бөлiгi болса, сол автономиялық
аудандардың еншiсiнде. Қорытып айтқанда, автономиялық ... - ... ... ең ... ... ... Салыстырмалы түрде алғанда, онда жер көп, ал халық аз. ... ... ... ... ... автономиялық аудандар - бесеу.
Бұлар - Гуанси-Чжуан, Нинся-Хуэй, Синьцзян-Ұйғыр (Шыңжаң-Ұйғыр), Тибет және
Iшкi Моңғолия. Осылардың тек ... ... ... көлемiн қоса
есептегенде, бүкiл Қытай Халық Республикасының 42,28%, яғни ... ... Ал онда ... халықтың үлесi - тек қана 3,61%.
Шыңжаң-Ұйғыр ауданын 1 миллионға жуық ... ... ... ... да
отырған жері қазақтың ежелгі атажұрты. ... ... осы ... ... ... жолға қоюдағы мақсаты бір жағынан, сол елдегі
қандастарымыздың ... ... ... ... ... ... жане қытай жымысқы саясаты туралы Аззаттық
радиосының сайытында Оспан Рахымбек ... ... ... ат үсті ... ... ... ... алайда ашық соғыста
ашқан.оған далел:
Бірінші: 1910-жылдан 1960-жылға дейін аралықтағыы елу жылда ... ... ... ... ... ... мао заманында өзіне қарсы тұрған қазақтарды ататынын
атып, сүргінге ... ... ... ... ... совет
үкіметінен кем болған жоқ.сталиннен асып түспесе кем түспеді.
Үшінші: қолдан жасалған ашаршылық,байларлы күреске алу ... ... ... құртып жіберді.
Ал жымысқы саясат тек басып жаншып алғаннан кейін ғана жүріп отыр. Ал
Қытайдағы қазақтардың бәрі қытайларды жақсы көреді ... сөз ол бір ... ... ол ... ... ... қазір бірнеше түрлі қазақ бар.
Бірінші: әсіре ұлтшыл, бұрын қытайларға кегі кеткен, ата бабасы ... ... ... қан ... ... демі ... іштен тынып
жүрген қазақтар.олар әуелі ұйғырлар,тибеттіктер натижеге жетсе аттануға
дайын. Алайда бұл топтың адамдары ... ... ... ... ... қасиеттерін жақсы көретін, милиардтың арасында қазақ
болып қалғысы ... ... ата ... ... ақ, ... қол ... ақ қазақ болып қалуды көксейді және сол үшін қызмет етіп ... де жоқ ... ... ... ... қазақша теле
арналар және ұлтжанды басшылық қызметтегілер соның нәтижесі.
Үшінші: тәуелсіздік туралы ойлапта қоймайтын, Қытай отарына көндіккен,
алайда табиғи түрде ... ... ... ... қазақтар.
Төртінші: қытайша оқыған, Қытай билігінде жұмыс істейтін, жағымпаз,
қытайлардың айтқанын ... өз ... ... ... саясатынан да хабары бар, қазақ елінде болашақ жоқ, ... ... ... қалады деп ойлайтын азған қазақтар тобы.
Бесінші: қонарын сай, ... жел ... ... ... ... ... екі ... қайсына отырарын білмей жүрген жалтақ
қазақтар. Осы бес топ бар. ... осы бес ... ... ... ... болмасада қарсылық танытады. Орай келсе жібергісі де жоқ. Қазір
Қытай қазақтарынан әлі ... ... ... ... жоқ. ... Алтай
Тарбағатай қазақтары және Іленің қазақ көп ... ... ... сап қазақ жоқ.Біртіндеп өзгеріп барады. Жаңағы бесінші топ ... ... ... ... ... ... Ал ... қазір қанша
қазақ бар екеніне келсек ресми мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... Чиңхай өлкелерінде қазақ аудандары бар. Кейбір
дерек көздері Қытайда қазір 1970000 қазақ бар ... және ол ... туу ... ... ... ... көбеюде.Себебі қазақтарға үш
баладан тууға болады және 60-70-80-90-жылдарда Қытай қазағы қатты өсті,
соғыс ... Сол ... көп бала ... ... ... ... ... өсім түскен жоқ. Қытай қазақтары қанша дегенмен қытайлармен
байланыста болғандықтан еңбекшіл, ... және ... ... ... ... Мао Цзэдун кезінде мәдени революция болды ғой. Осы кезде
өз ойы, жеке пікірі бар зиялы қауым өкілдері қуғын-сүргіннің құрбаны ... ... біз де жас ... та ... қуғынға ұшырап, жер аударылдық.
Маған ұлтшыл деген айып тағылды. Сол ... ... екі ... жердегі Қашқарияға келіп, жұмыс істей бастадым. Содан біраз ... ... ғана ... қазақ диаспорасының білім алу мәселесі
Қытайдағы қазақтар арасынан 600-ден астам халық композиторларының
әндері жиналып, нотаға түсірілген. Оны ... ... ... «Алыстағы әуен» деп аталатын кітаптың тұсаукесер ... ... ... ... ... ... деп ... ҚазАқпарат.
Жаңа кітапта Таңжарық Жолдыұлы, Әсет Найманбайұлы, Смағұл Қалиұлы, Әріпжан
Жанұзақұлы, ... ... ... ... өнер шеберлерінің 100 әні
топтастырылған. Сексеннің сеңгіріндегі ақсақал ... ... да ... ... ... жинаушылар болғанмен, қазір олардың бәрі
көз жұмғанын айтты. «Жинаған әндерімнің 250-і бір том, ... бір ... ... ... ... деген атпен 50-і қытай тілінде шағын
кітапша боп басылды. Қазақтың сыбызғысын да жинағам, одан бір ... ... ... күйін, тарихымен жеке бір кітап етіп бастырдым. Енді бір
кітабым Бейжіңде ... ... ... әуенді» қосқанда жиыны жеті
кітабым бар», дейді Мұхамед Әбдіқадырұлы.
Қазiргi Қытайдағы қазақтардың ұлттық санасы әлi де сол ... ... ... бұрынғыдан да жоғары. Себебi, Қытайда қытай мен ... ұлт - ... ... ... ... үш ... бiреуi -
қазақ. Ондағы бастауыш сыныптар мен жоғары оқу ... ... ... беру жүйесi қалыптасқан. Сондықтан олардың арғы түбi дәстүрлi ... ... ... Олар аз ... ... үнемi қорғаныста
болады. Халық болып бiр-бiрiне көмек беруге әркез дайын. Ешкiм үгiттеп
жатпаса да, ... ... ... ... ... нарықтық жүйе қалыптасты.
Халық та соған бейiмделiп кеттi. Бұл толқып жатқан теңiз. ... ... ... ... ... ... ... қарамастан ұлттық санасымен
қорғану үстiнде. Егер, бөрiдей ... ... ... ... кеткен
болар едi.
Қытайдағы қазақтар қазір балаларын міндетті түрде ... ... ... ... ... орта ... атымен жоқ. Орнын да
таппайсың. Барлығы ... ... ... таза ... ... ... өз ана тілімен «Әліппе» бетін ашпаған ұрпақтың ... не ... ... ... ... ... ... Шыңжаңдағы аз ұлт
балаларының iшкi Қытайдағы арнаулы мектептер мен ... оқу ... бiлiм ... мүмкiндiк жасаған болатын. Қазiр соның бiрi де жоқ дейді
келіп жатқан қандастарымыз. Оқу қуған жас ... ... ұлты ... қып бiлiм ала ... ... Оқу бiтiрген күнде де, жұмысқа тұру
мәселесi аз ұлт өкiлдерiне өкiмi ... заң ... ... ... ... ... тұрады. Сонымен бiрге қытай тiлiн өздерімен тең бiлуге
тиiссiң. ... ... ... ... ... «НSK» ... емтиханнан
өтуiң керек. Одан толымдылық куәлiк алу - қытайлардың өзiне де қиынға
соғады ... ... «HSK» ... өте алмасаң, қанша бiлiмдi,
тәжiрибелi маман болғаныңа ешкiм қарамайды. ... ... ... тiлiн бiлу ... ... қазiр аз ұлт мектептерi тұтастай
қытайлануға көшкен. Ұлты қазақ, ұйғыр кез ... ... ... қытай
тiлiнде сабақ беруi шарт. Оған бiлiмi жетпесе, орнын ... ... ... ... ... да қолданылса, қазақ тiлiнiң ... ... ме едi, кiм ... аз ұлт ... ... оқытуға шектеу қойылғалы ауылды жерде
бос жүрген қазақ жастарының саны артып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... көтере бермейдi. Iшкi Қытайдағы оқу
орындарының бiлiм ақысы удай қымбат. Оны тау ... мал ... жер ... еккен қай қазақтың баласы төлей алсын?
Қытай заңына қарсы тұру - Оспан батыр бастаған ел ... ... ... ... ... кейiн болмаған дәстүр. Қазақ жастарының
бiлiм алуына шектеу қойып, ... ... ... басу - ... ... ... ғана iшкi ... болса керек.
Қазақта: «Құланның қасуына мылтықтың басуы дөп келдi» ... ... ... ... ... да «қызыл көз» атанып жүрген қазақтарға қиын соғып
отырғаны белгiлi. Ендi қазақ тiлi, қазақ ұлты, ... ... деп сөз ... елде - қылмыс. Өрдегi ағайынның ендiгi күйi мүшкiл. Сенетiн елi -
Қазақстан. Туыстары - ... ... ... ... жоқ. Бұл - даусыз
шындық. Бiз мұны жүрекпен түсiнуге тиiспiз.
Қорытынды
Қытай Батысы – ... ... ... ... ... ... оларды жедел түрде дамытуға деген талпынысы біздің экономиканың
дамуы ... да ... ... ... ... ... Қазақстанның да
бірқалыпты дамуына мүдделі ... ... ... бұл мемлекет тарапынан Қазақстан экономикасының шикізаттық емес
секторларындағы ынтымақтастық бағдарламаларына ... ... ... бөлу ... әріптестік әрекеттері біз үшін бүгінгі таңда
өте қажет. ... ... ... осы ... ... отырған
саясаты ел экономикасы жағдайын жолға қою мен әрі қарай дамыту ... ... ... ... ... ... Қытай Халық Республикасында 1,5 миллионға жуық ... ... ... ата ... ... ... Оған тағы бір ... Қытайдағы қазақ мектептерінің жаппай жабылуы. Қытай өз ... ... да ... ... ... ... бет ... Қытайдағы қазақ
мектептері түгелдей Қытай мектептеріне айналып, қазақ тілі бір пән ретінде
ғана жүретін болған. Енді онда 15-20 ... ... жас ... ... ұлты түгелге жуық жойылады.
Бұрын Қытайдағы қазақтардың тағдырына мемлекеттік деңгейде болысып
тұрудың ... бар еді. ... ... ... ... ... ... қытай тарапынан құйтырқылықпен ұсынылған құжатқа қол
қойып жіберген. Енді ол ... ... ... ... өз ... ұлтының өкілдерін «пісіріп жеймін» десе де олардың ішкі істеріне
Қазақстан араласа ... ... ғана жол ... Ол ... ... ... ... алу. Бірақ оған кедергі шаш-етектен.
Жалпы айтқанда, Қытайдағы қазақтардың жағдайы жақсы. ҚХР-да еркін жүріп
жұмыс істеуге барлық жағдай жасалған.
Қазір Қытайда ұлт ... ... ... ... ... ... көп
жерінде бар ғой. Қандастарымыз Қазақстаннан басқа тағы 32 мемлекетте тұрып
жатыр емес пе. Солардың ішінде ...... ... жеке ... ... ... ... жағдай жасап отырған санаулы елдердің бірі.
Мәселен, ... ... 8 ... баспа органы бар, онда ана тілімізде 10-нан
астам газет-журнал ... ... ... ... ... тәулік бойы екі
телеарна жұмыс істейді. Тағы бір ... ... ... ... қазақ баспа үйі жұмыс істеп ... Бұл ... ... ... ... ... ... тұрады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. Г. Мендіқұлованың «Исторические судьбы ... ... и ... ... ... Имаш ... ... ҚАЗАҚ КӨШIНЕ НЕ ТОСҚАУЫЛ БОЛЫП
ТҰР?/Егемен Қазақстан. 2008 №4, 12-15 беттер
3. Н.Мұқаметханұлы. ... ... ... ... ... және ... ... әсері. Алматы., 2009
4. Шынжаң нянь жиян – ... ... ... ... ... 2009
ж., 30 б.
5. Қытайдағы қазақтар. Егемен Қазақстан. 21 мамыр 2010 ж.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қытайдағы қазақ диаспорасының саяси-әлеуметтік, құқықтық жағдайы85 бет
Қытайдағы қазақ диаспорасының қалыптасу тарихы52 бет
Шыңжан өлкесіндегі қазақтар43 бет
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
Эмигрант және эмиграция ұғымы31 бет
Қытай қазақтары тілдік ерекшеліктерінің зерттелу жайы25 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Монғолия жерінде қазақ диаспорасының қалыптасуы, тарихы мен ерекшелігі97 бет
ТМД шеңберіндегі қазақ диаспорасының мәселелері мен Қазақстанның көзқарасы (1991-2006жж)74 бет
Шетелдегі түрік диаспорасының қалыптасу тарихы55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь