Ұлттық банк – ақша-кредит жүйесінің ортақ буыны, ақша айналымын реттеуші орган

Кіріспе ... ... ... ... ... ... 4

ТАРАУ 1. ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАНК ЖҮЙЕСІНДЕГІ АЛАТЫН ОРНЫ МЕН РОЛІ
1.1. Қазақстан Республикасының банк жүйесінің даму сатылары және қазіргі даму беталыстары ... ... ... ...7
1.2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қызметінің құқықтық негіздері ... ... 17
1.3. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қазіргі күнгі құрылымы ... ... ...20

ТАРАУ 2. ҰЛТТЫҚ БАНК . АҚША.КРЕДИТ ЖҮЙЕСІНІҢ ОРТАҚ БУЫНЫ, АҚША АЙНАЛЫМЫН РЕТТЕУШІ ОРГАН
2.1. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің міндеттері, мақсаты ... ... 26
2.2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің екінші деңгейлі банктер өтімділігін реттеудегі ролі ... ...37
2.3. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша.кредит саясаты және оның 2006.2008 жылдарға арналған негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
2.4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің валюта және төлем жүйесін реттеудегі ролі ... ... ..57

ТАРАУ 3. ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ ШЕТЕЛДІК ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫЛЫҚ ҰЙЫМДАРМЕН АРАДАҒЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫ
3.1. Халықаралық қаржылық ұйымдармен қарым.қатынастары ... ... ... ... ... ..61
3.2. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы шеңберіндегі ынтымақтастық ... ... ...69

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .77
        
        Мазмұны
Кіріспе….…………………………………………………………………………4
ТАРАУ 1. ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАНК ЖҮЙЕСІНДЕГІ АЛАТЫН
ОРНЫ МЕН ... ... ... банк жүйесінің даму сатылары және қазіргі
даму
беталыстары.................................................................
..................................7
1.2. Қазақстан ... ... ... қызметінің құқықтық
негіздері...................................................................
..............................................17
1.3. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қазіргі күнгі
құрылымы....................................................................
..........................................20
ТАРАУ 2. ҰЛТТЫҚ БАНК – АҚША-КРЕДИТ ... ... ... АҚША ... ОРГАН
2.1. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің міндеттері,
мақсаты........26
2.2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің екінші деңгейлі ... ... ... ... ... Банкінің ақша-кредит саясаты және
оның 2006-2008 жылдарға арналған негізгі
бағыттары.....................................48
2.4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің валюта және төлем жүйесін
реттеудегі
ролі........................................................................
.................57
ТАРАУ 3. ҰЛТТЫҚ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... Халықаралық қаржылық ұйымдармен қарым-
қатынастары......................61
3.2. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы шеңберіндегі
ынтымақтастық...........69
Қорытынды...................................................................
.........................................73
Қолданылған әдебиеттер тізімі…………………………………………………77
Қосымшалар……………………………………………………………………..79
Жұмыста қолданылған қысқартулар
ҚР – ... ...... ... ...... ... Республикалар Одағы
ЖІӨ - жиынтық ішкі өнім
БСҰ - Бүкіләлемдік сауда ұйымы
АҚ – акционерлік қоғам
ҚРҰБ – Қазақстан ... ... ... – Еуразиялық-Азиялық Экономикалық Қауымдастық
ҚБЕО – Қазақстандық банктік есеп айрысу Орталығы
ХҚДБ - Халықаралық Қайтақұру және Даму ... - ... даму ... - ... ... корпорациясы
ИКХА - Инвестицияларға кепілдік беру бойынша көпжақты агенттік
ИДРХО - Инвестициялық дауларды реттеу бойынша халықаралық
орталық
AKҚаЖ - Ақпарат көлігінің қаржылық автоматтандырылған ... - ... ... құру және Даму ... - ... Даму ... – Азия Даму ... - Экономика саласындағы Америка Халықаралық
Ынтымақтастығы Агенттігі
ОАЫжДБ - Орталық Азия ынтымақтастық және даму ... - ... ... ... БХА - ТМД ... ... ... ассоциациясы
БЭК - Бірыңғай экономикалық кеңістік
ШЫҰ - Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы
Кіріспе
1993 жылдың қарашасында теңгенің ... ... ... ... ең ... ... бірі ... Ол
еліміздің тәуелсіздігін нығайту жолындағы түбегейлі ... ... үшін ... ... қадам еді. Ұлттық ақша бірлігін
енгізу қазіргі кездегі отандық банк жүйесінде қол ... ... ... ... мен ... өзара байланысы өте тығыз, олар экономикалық
жүйенің негізгі құрамы болып табылады. Ақша жүйесі экономикалық үдерістерге
оларды ... ... ... әсер ... ... ... сол елдің экономикалық кеңістіктегі интеграциясы мемлекеттің ақша
жүйесіне, оның атқаратын қызметіне тікелей байланысты. Макроэкономикалық
тепе-теңдік ақша ... ... бір ... ... ... ішіндегі ең бастысы ақшаға деген сұраныс пен ... ... ... ... ... ... монетарлық
факторлардың арқасында тұрақтылыққа жетті. Ұлттық банктің қазіргі күні
жүргізіп отырған ақша-кредит саясаты ... ... ... ұстап
тұру үшін ақша-кредит саясаты шараларының тиімділігін арттыру, ... мен ... ... ету, ... ... ... ... жұмыс істеуі, тұтастай қаржы жүйесінің ... ... ... сияқты міндеттерді шешуге бағдарланған. Осы міндеттерді
шешу мақсатында ... ... ақша ... жай-күйіне әсер
етуін одан әрі күшейту, ақша-кредит саясатының әр ... ... ... ... ... ... жалғастырылуда. Бұл ретте қаржы
нарығындағы сыйақы ставкаларын реттеудің, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің
Ұлттық Банктегі қысқа мерзімді ноталары мен депозиттері болып қалады.
Қаржы секторының ... мен ... ... ... ... ... ... Қаржылық қадағалау агенттігіне жүктелгеннен
бері Ұлттық ... ... ...... ... ... ұстап тұру
болып табылады. Осы орайда Ұлттық банкке ... ... ... ... ... ... Ақша-кредит саясаты және қаржы секторын
дамыту саласында Үкіметтің, Ұлттық Банктің және Қаржы нарығы мен ... ... және ... ... ... ... инфляциялық
үдерістерді реттеудің тиімділігін арттыруға және қаржы секторын дамытудың
тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... және ... экономикада инфляцияның ұлғайып кетуіне жол бермес үшін ... ... ... ... Оған ... ... 6-7% шегінде
біршама тұрақты болған инфляция деңгейін 2005-2006 жылдары белгіленген
болжамды бағдарлар шегінде ... ... ... ... ... ... ... деректеріне сүйенсек, жылдық инфляция 2006 жылы (2006 жылғы желтоқсан
мен 2005 жылғы желтоқсан аралығы) 8,4% (2005 жылы 7,5%) ... ... ... 2006 жылға арналған жоғары бағалар сценарийі бойынша (6,9-
8,5%) мақсатты ... ... ... ... 8,6% ... 2007-жылы
инфляциялық дәліз 7,3- 8,3% құрайды деп болжануда. Инфляция өсімінің
түйінді ... ... банк ... ... өтімділігі, кірістердің
және халықтың тұтынуының өсуі, ... ... ... едәуір
қарқынды өсуі, инфляция импорты байқалып отыр.
Осындай инфляциялық ... арту ... ... ... жоғары қарқынымен үйлесім жағдайында инфляцияны төмендетуге
қол жеткізу қажет, яғни Ұлттық Банк ... ... ... ... ... экономикаға ақша ұсынуды ... ... ... ... тиіс. Бұл мақсатта Ұлттық Банк ... ... ... ... ... Оның ... ... тізбегі арналарынан тұрады, атап айтқанда
пайыздық ставка, ... ... ең ... резервтік талап мөлшері, қысқа
мерзімдік құнды қағаздар ... ... ашық ... ... ... ... бұл трансмиссиялық механизмге кіретін арналар жиынтығы мен оның
бұлжымас біртұтас құрылымы бар ... сөз ... ... ... ... секілді, экономиканы да нарық ... ... ... ... оны ... ... ... отыратын тағы да
бірнеше арналары жетерлік. Әрбір ... банк ... ... ... ала ... тек өзінің жеке арнаулы арнасын ... банк те ... ... ... өтуге дайындық аясында
өз механизмін жасау үшін бірқатар жұмыстар ... Ол ... ... ... ... ... ... сипаттауы тиіс.
Валюталық реттеу және ... ... ... ... ... ... ... одан әрі ырықтандыруға, капитал ... ... ... ... жаңа ... ... 2007 жылы Қазақстанда валюталық режімді ырықтандыру үдерісі
аяқталып, ұлттық валюта ... жаңа ... ... ... 2006 ... ... жүргізуге шектеуді кейіннен алып тастау және ұлттық
валютаның толық конвертациялануы қағидатына көшу үшін жағдай қалыптастыру
жұмыстары ... Осы ... ... Банк ... ... ... ... активтердің оңтайлы құрылымына қатысты мәселеге талдау
жүргізіп, шешуі керек. Бұған қоса ... ... ... ... ... нұсқаларын жасай отырып, қаржы дағдарысы туралы ерте ... ... ... болғаны жөн.
Төлем жүйелері саласында төлем жүйелерінің тиімділігін ... ... ... басқару және төлем жүйелерін 
қадағалаудың тиімді жүйесін құру ... одан әрі ... ... ... ... ... істеуін қолдау мақсатында Ұлттық төлем
карточкалары жүйесін дамытуға және төлем жүйелеріне арналған жаңа ... ... ... көңіл бөлінетін болады.
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың
2007 – 2011 жылдарға арналған тұжырымдамасын іске ... ... ... Бұл ... ... ... ТМД мен ... Азияда қаржы
ағындарын тиімді қайта бөлуді ... ... ... ... қаржы
орталығы ретінде қалыптасуы үшін барлық күш-жігерді жұмсайды.
Сонымен, макроэкономикалық жағдайды тұрақтандыруда Ұлттық ... ... ... асыратын операциялары шешуші роль атқарады, өйткені ... ... ... камтамасыз ету мақсатында ақша ... ... Осы ... дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі
ретінде таңдап алынған тақырыптың өзектілігі еш дау ... ... ... ...... ... банкі – Ұлттық Банк, зерттеу пәні – оның ... ... мен ... ... оның ... ... ... дәстүрлі, кіріспеден, үш бөлімнен және қорытындыдан
тұрады. Кіріспеде дипломдық жұмыс тақырыбының ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатының бүгінгі күнгі бағыттары
айқындалған. Жұмыстың бірінші бөлімінде қазақстандық банк ... ... шолу ... оның ... ... ... ... қатар,
бұл бөлімде Ұлттық Банктің құрылымы мен оның қызметінің құқықтық негіздері
қарастырылған.
Екінші бөлімде Ұлттық ... ... ... ... ... атқаратын
міндеттері мен функциялары толықтай талданып, оның ... ... ... ... ақша ... операциялары зерделенеді.
Үшінші бөлімде Ұлттық Банктің халықаралық қаржылық ұйымдармен және ТМД
шеңберіндегі ынтымақтастығы қарастырылады.
Қорытындыда дипломдық жұмыс тақырыбын талдау мен ... ... ... мен тұжырымдар келтірілген.
ТАРАУ 1. ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАНК ЖҮЙЕСІНДЕГІ АЛАТЫН
ОРНЫ МЕН РОЛІ
1.1. ... ... банк ... даму ... ... даму ... жүйе – ... экономиканың ең маңызды және біртұтас
құрылымдарының бірі.
Бактердің және тауарлы-ақшалай ... ... ... ... ... және олар ... ... байланысты. Банктер халық
шаруашылығы қызметінің ... ... ... ... ... арқылы ұдайы өндіріс үрдісіне қатысушылардың экономикалық мүдделерін
қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы ... ... ... ... ... органдардың капиталдарын, халықтың жинақтарын және шаруашылық
қызметтің үрдісінде босаған басқа да ақша қаражаттарын тарта отырып, ... ... ... ... ... ... ... және
экономика үшін басқа да көптеген қызмет түрлерін көрсетеді, ... ... ... мен қоғамдық өнімнің айналысына тікелей ықпал етеді.
Банктік жүйе – жалпы ақша-несиелік ... ... ... ... банк пен басқа да несиелік институттар жиынтығы.
Қазіргі күні еліміздің банк жүйесі егемендік алғаннан бері жүргізіліп
келе ... ... ... ... ең ... ... жүйе ... белгілі. Тіпті, соңғы уақытта еліміздің банк жүйесінен ТМД ... алып та ... ... ... Қазақстанның өз банк жүйесі ... ... ... ... ... ... ... филиалдары
мен бөлімшелері жұмыс істеді. Сол себепті де банк ... ... ... және революцияға дейінгі Ресейдің тарихымен тығыз байланыста
болды. Патшалық Ресейдің банк ... ... ... ... ... ... ... несие қоғамы, қалалық банктер, ипотекалық несие
банкісі және ... да ... ... ... банк реформасы 1987-1988
жылдары жүргізілді. Осы реформаның нәтижесінде КСРО мемлекеттік ... КСРО ... ... және негізінде өнеркәсіп құрылысы ... ... ... және ... тұрғын үй банкісі құрылды. КСРО
мемлекеттік банкісінің құрамына ... ... ... ... ... ақша банкісі құрылды, ал сыртқы сауда банкісінің негізінде сыртқы
экономика ... ... Осы ... КСРО ... ... кәсіпорындар
мен ұйымдарға кассалық тұрғыдан және несие - есеп ... ... ... тоқтатты. Ол елдің Орталық банкісі болып жарияланды.
КСРО өнеркәсіп-құрылыс банкісіне несие ... ... ... ... ... ... капитал салымдарының, сонымен бірге,
өнеркәсіптегі, құрылыстағы, көліктегі және байланыстағы, КСРО мемлекеттік
жабдықтаудағы есеп айрысуларды қаржыландыру мен несиелеу де оның ... Банк ... және ... ... ... ... қызметін аграрлық-өнеркәсіп кешенінің кәсіпорындары үшін – ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорындар
мен ұйымдар үшін – КСРО әлеуметтік ... үй ... ... ... ... КСРО жинақ банкісі қызмет көрсетті. КСРО срытқы экономика банкісі
экспорттық және импорттық операциялар бойынша есеп айрысуды жүзеге ... ... ... мамандандыру туралы идея банк жұмысын
тығырыққа тіреді, ал монополиянудан арылмады, несие ... ... ... ... керісінше, үлкен кедергі келтіріп, елеулі шығынды
қажет ететін көп буынды болуымен ... КСРО ... ... де көп ... ... – ол мамандандырылған банктердің жұмысына
елелулі ықпалын тигізе алмады.
Бұл жағдайдан шығудың бірден-бір ... жолы ... ... ... ... банк ... батыс үлгісіндегі екі деңгейлі ұйымға
көшіру. Банк құрылымын қайта құру үшін мемлекеттік ... ... ... ... ... ... 1988 жылға дейін орталық, коммерциялық
және инвестициялық банктердің қызметін орындайтын КСРО ... ... ... ... еш ... ... жылдың желтоқсан айында ҚР егемендікке қол жеткізгеннен кейін
бірден нарықтық экономика талаптарына жауап бере алатын ... банк ... ... 1991 ... ... ... «Қазақ КСР-ң банктер мен банктер
қызметі туралы» Заң ... Оның мәні банк ... ... ... Осы заң ... кейін банк ... ... ... 4 кезеңге бөлуге болады.
Бірінші кезең (1988-1991жж.) – ... ... Бұл ... ... ... ... ... банк жүйесін құрған 6
салалық банктер (мемлекеттік банк, сыртқы экономикалық ... ... ... несие-әлеуметтік банк, жинақ банк) қайта құрылды.
Екінші кезең (1992-1993жж.) жоғары инфляция жағдайында (1992 ж. – ... 1993ж. - 2500 %) ... ... ... ... ... өсуімен
сипатталды. Осы кезеңде кәсіпорындар алған табыстары ... аз ... ... банк ... оны ... ... ... Ұлттық Банк
лицензия процедурасына жұмсақ талаптар қойды, соның салдарынан банктер ... ... ... ... саны 1993 жылы ... асып ... 1
ҚР екінші деңгейлі банктері санының динамикасы
|Жыл ... саны ... |204 ... |184 ... |130 ... |101 ... |82 ... |71 ... |55 ... |47 ... |44 ... |38 ... |36 ... |36 ... |35 ... |34 ... ... ... кезеңнің ерекшелігі сол, Қазақстан рубль ... ... ... ...... енгізді. Теңге енгізілген сәттен бастап
Ұлттық Банктің қызметі ел ... даму ... ... және ... ... ... рыноктық экономикасы дамыған
елдердің орталық банктерінің функцияларына жақындату жөнінде бірізді
қадамдар ... ... ... – банк ... дамуындағы ең ұзақ
созылған кезең. Бұл кезеңде Ұлттық Банк ... ... ... ... қатайтты. Инфляцияның төмендеуі (1995 жылы ... жылы -12 %-ке ... және ... ... ... ... өз ... бере бастады, банктерге деген сенімділік артты. Банк
жүйесінде тек бәсекеге төтеп бере алған банктер ғана қалды.
1994 жылы ... ... ... ... реттеудің классикалық
үлгілерін ескере отырып жүзеге асырыла бастады, олардың бастылары мыналар:
берілетін кредиттердің ... ... ... ресми ставкасының
деңгейін реттеу, міндетті резервтердің нормасын белгілеу және ... ... ... 1994 ... ... ... ... рет
қайта қаржыландыру ставкасы нақты көріністе оң болды. Сонымен ... ... ... (МБҚ) рыногы қалыптасуының басталуы да 1994
жылға сәйкес ... жылы ... ... ... ... және оң ... экономикалық құлдыраудың қарқындарын баяулату және инфляция
деңгейін ... ... ... ... ... ... ақша-кредит
саясатының құралдары арқылы инфляцияның монетарлық негізін ... оның ... әсер ... ... ... Осы ... ... кредиттерді беру тоқтатылды.
Экономиканы кредиттеу функциясы Ұлттық Банктен екінші деңгейдегі
банктерге ... ал ... Банк ... деңгейдегі банктерді көп жағдайда
олардың өтімділігін қолдау мақсатында кредиттеуді ... ... ... банктерге тән ақша-кредит және валюталық реттеудің функцияларын
атқара бастады. ... ... өз ... ... ... ... ... құрылуы мен қалыптасуы, сауда жүргізудің
электронды сауда жүйесіне (ЭСЖ) көшу осы жылдың маңызды ... ... жылы ... тәуелсіз мемлекет ретіндегі даму жылдарында
бірінші рет ... өсуі ... ... ... және ... ... ... айтарлықтай төмендеді.
Қазақстанның 1996 жылғы шілдеде ХВҚ Келісімінің 8-бабы бойынша
міндеттемелер ... ... ... болды, бұл ағымдағы операциялар
бойынша теңгенің ... ... ... ... және шектеулерден
еркін, көп жақты төлем жүйесіне көшуге ... ... Осы жылы ... ... ішінде бірінші рет Банк жүйесінің активтерді жіктеу,
менеджмент ... ... ... жаңа ... және ... ... қатысты халықаралық стандарттарға көшу бағдарламасын
қабылдады. Осы кезеңге Қазақстан қор биржасында валюта ... ... ... ... жылы РЕПО және кері РЕПО ... ... түрде жүргізіле
бастауы, биржаның операциялық практикасына СВОП-операцияларының енгізілуі
байқалды.
1998 жылы әлемдік ... ... ... ... және ... экспорт тауарлары конъюнктурасының нашарлауы
жағдайларында Ұлттық Банктің ... ... ... міндеттері
қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, ұлттық валютаның тұрақтылығын
сақтау және банк жүйесін нығайту болды.
Ұлттық Банк ... ішкі ... ... ... үшін ... ... 1998 ... елеуді оқиғалардың бірі Ұлттық Банктің республикалық
бюджет тапшылығын тікелей кредиттеу ... ... ... жыл. ... ... ... ... салдарынан сауда
әріптестері – ... ... ... нәтижесінде төмендеген
қазақстандық экспорттың бәсекелестік позициясын қалпына келтіру үшін 1999
жылдың сәуір айында теңгенің ... ... ... ... ... Осы уақытқа валюта рыногы еуросегментінің ... ... ... ... ... ... қосу ... жыл. Ұлттық Банк ХВҚ алдында өзінің барлық ... ... ... ... ... ... жабық акционерлік
қоғамы (ЖАҚ), «Процессинг орталығы» ЖАҚ құрылды, вексельдік ... ... ... ... 2000 жылдың қазанынан бастап
Қазақстанның Ұлттық Банкі мүшесі ... ... ... ... халықаралық ассоциациясының (IAIS) негізгі принциптері мен
стандарттарына сәйкес әзірленген ... ... ... ... жылы ... инвестициялық қызметтің тиімділігін жетілдіру
және арттыру, өндірістік инфрақұрылымды және ... ... ... ... ... және ішкі ... тартуға қолдау көрсету
мақсатында Қазақстанның Даму Банкі құрылды. “Қазақстан Актуарлық орталығы”
ЖАҚ құрылды, оның негізгі бағыттарының бірі ... ... мен ... ... ... ... ... көрсетуге қолдау беру болып
табылады.
2002-2003 жылдары ... ... ... ... ... оның ... рыногінде жүргізетін негізгі операциялары
бойынша ресми ... ... ... ... ... ... ... деңгейі төмендеп, экономикаға берілген несие
көлемі ұлғайды. Банктер қызметі одан әрі жетілдіріліп, олардың халықаралық
капитал рыногіне ... ... алу үшін және ... ... арттыру мақсатында халықаралық стандарттарға жақындату
жұмыстары ... ... (2004 ... ... ... ... – банк жүйесі
халықаралық стандарттарға көшуге бет алды. Қазіргі республикалық ... екі ... ... ... ... Ұлттық Банкі
Қазақстан Республикасының орталық банкі болып ... және ... банк ... ... ... деңгейін білдіреді. Ерекше
құқықтық мәртебесі бар Қазақстанның Даму ... ... ... өзге
банктер төменгі (екінші) деңгейдегі банктер болып саналады.
2004 ... ... банк ... ... үшін ... құрылған
уәкілетті орган – Қаржы ұйымдары және қаржы рыногін мемлекеттік реттеу мен
қадағалау Агенттігіне жүктелді, оның ... ... - ... секторының
тұрақтылығы мен тұрлаулығына қажетті жағдайлар туғызу болып ... ... ... ... банк ... ... классикалық функцияларын атқара
бастады, оның ең басты мақсаты болып инфляцияны ... ... ... тұру
үшін жағдай қалыптастыру болып бекітілді.
2005-2006 жылдары Қазақстанның банктік секторы  тұрақты дамыды. Бұған 
қолайлы ... ... ... және ... дамудың жоғары тұрақты қарқыны ықпал етті. Мұнайға деген
әлемдік жоғары бағалар және ... ... ... ... ... секторы кірістерінің күрт өсуіне әкелді, бұлардың бір бөлігі
әлеуметтік саланың кезек ... ... және ... ... ... ... өмір сүру ... ... ала ... ... 2006 жылы ... жылдық өсімі болжамды
мәннен 2,1 ... ... арта ... 2005 ... ... қарағанда 10,6%-
ды құрады. Бұл ретте халықтың жан басына ... ЖІӨ 2006 ... ... 5083 АҚШ ... ... Бұл ... 2000 ... кезең ішінде үш еседен астам өсті; ал экономика осыдан алты жыл
бұрынғысынан екі есе ... ... ... ... 1). Бұл ... ... ... кірістерінің едәуір бөлігі қазіргі кезде активтері 15,2
млрд.доллар (ЖІӨ-нің 17 пайызы) болып отырған Қазақстан ... ... ... Мұнай және мұнай емес секторлар кірістерінің 
динамикалы ... ... ... айтарлықтай профицит байқалып отырған
бюджеттің нығаюына көмегін ... ... ... экономикалық қызметінің
көрсеткіштері де жоғары болып отыр; 2007 ... 15 ... ... ... ... банктің таза халықаралық резервтері ағымдағы
бағамен 22,0 млрд. АҚШ долларын құрады, ... ... ... ... ... ... ағымдағы бағамен 37,3 млрд.АҚШ долларын
құрады. Ұлттық Банктің таза халықаралық резервтерінің өсуі 2007 ... ақша ... ... ... 125,3 млрд.теңгеге) кеңеюіне
себепші болды.
Кесте 2
Қазақстан Республикасының халықаралық резервтері және ақша базасы
| ... ... |
| ... ... ... ... резервтер, ... ... ... оның ... | | ... ... таза ... |20 530,9 |20 530,9 ... ... ... ... ... ... ... |1 516,3 |
|Тар ақша ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық |167,9 |167,9 ... ... ... | | ... | | ... (кезең аяғында) |123,92 |127,00 ... ... (1 ... ... |668,25 |635,70 ... | | |
* ... АҚШ ... ... және ... ... 2006 ... жағдай бойынша көрсетілген
** екінші деңгейлі банктердің Ұлттық Банктегі мерзімді депозитеттерін
ескермегендегі ақша базасы
Дерек көзі: htpp:www.nationalbank.kz
Қазақстандық банк жүйесінің, ... ... ... ... ... даму тенденцияларын 2 және 3 қосымшаларда берілген монетарлық
көрсеткіштер динамикасы сипаттайды.
Бүгінде ... банк ...... сектор мен мемлекеттің
ынтымақтастығынан құрылған халықаралық стандарттар бойынша жұмыс істеуге
ұмтылуға және өңірлік әрі ... ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша, банк жүйесінің жиынтық жеке қаржысы 2003
жылдан бері 5,6 есе ... ... ... жеті ... АҚШ долларын құрады.
Осы кезең ішінде банктердің активтері 5,7 еседен ... ... ... АҚШ долларын құрады. Екінші деңгейдегі банктер активтерінің ішкі
жалпы ... ... ... 75,4 ... ... бұл ... Еуропа
елдерінің деңгейіне сәйкес келеді. Қаржы рыногының басқа ... да ... осы ... ... ... ... Қаржы ұйымдары
халықаралық қаржы есептілігі стандарттарына ... ... ... ... ... ескере отырып, екінші
деңгейдегі банктерге салынған депозиттерді ... ... ... ... Ипотекалық кредиттерді кепілдендіру қоры мен алғашқы
кредиттік бюро құрылды.
Сурет 1. Қазақстандық банк секторының экономикадағы ролі
Банк жүйесі еліміздің ... ... ... айналып қоймай, бұқара халықтың да өмір-тұрмысына батыл ... ... ... ... олардың тұтынушылардың төлем қабілетіне
сәйкестендірілуі, өзара бәсекелестік банк қызметінің жаңа ... ... ... ... банк ... ТМД ... бойынша
көшбасшы деп таниды. Банктердің жиынтық меншік капиталының баламасы шамамен
1,4 миллиард АҚШ ... ... ... 10,5 ... АҚШ ... Банк активтерінің 60 пайызы экономикаға кредиттер түрінде
орналастырылады. 2003 ... ... ... банктер қаржылық есеп берудің
халықаралық стандарттары бойынша жұмыс істейді. ... ... ... ... ... талаптарын енгізуді қолға ала бастады. Банк
өнімдері, банк қызметінің түрлері Еуропада да, Қазақстанда да бірдей. ... ... енуі ... ... үшін ... күні ... қаржы секторында несиелендірудің үш деңгейлі
жүйесі ... ... Қор ... оның ... ішкі институционалдық
инвесторларды дамыту және инвестициялау мүмкіндіктерін ... ... мен ... ... ... ... жақсартуға арналған ынталандыруды көтеру жөніндегі құқықтық
негіздері жетілдіріліп отыр. ... ... ... ... ... Заң қабылданды. Еуропалық одақтың стандарттарын
енгізе отырып және бақылаудың халықаралық ... одан әрі ... ... ұйымдарының қызметін, тәуекелдерді басқару, топтасқан ... заңи ... ... ... ... қабылданды.
Елімізде банк секторын реформалау табысты ... ... ... – банк ... тұрақты дамытып, дағдарыстық жағдайларға жол бермеу.
Қазіргі кезде қазақстандық банктер өз ... ... ... ... ... ... ... тартуға мүмкіндіктері бар. ... ... ... ... ... ... ... белсенді
жүргізуге мүмкіндік беріп отыр. Отандық банктер ... ... ТМД ... ... істеуге ынта таныта бастады. Бірақ, бұл
мәселеде қаржы жүйесінде тәуекелділік ... өсіп ... айта ... Егер олар басқара білмесе, оның соңы қаржы дағдарысына соқтыруы
мүмкін.
Осыған қатысты бірқатар ... ... ... қажет. Біріншіден,
несие берудің шектен тыс жоғары қарқынмен өсіп бара ... ... ... мүмкін. Мысалы, 2004 жылы экономиканы несиелеу 52
пайызға өскен болса, 2005 жылы – 75 ... ал 2006 жылы ...... өскен. Жалпылай алғанда, жыл ішінде экономикалық өсім 10 ... ... өсуі ... ... ... ... 2005 ... күдікті және сенімсіз міндеттемелерінің көлемі 61 пайызға, ... жылы 47 ... ... Олардың қарыз портфеліндегі үлесі 2006 жылдың
соңында 40 пайызды құрады, ал үмітсіз несиелер - несиелік ... ... ... ... 4). ... ... проблемалары тап қазір емес,
кейінірек туындай ... ... ... ... ... ... ... аударулары маңызды.
Екіншіден, банктердің қарыз портфелі қажетінше әртараптандырылмаған.
Несиелер ... ... ... ... экспортталмайтын
секторындағы немесе қызмет көрсету жобалары үшін беріліп келеді. Бұлар ... пен ... ... Бұл ... ... алғанда, экономикаға,
сондай-ақ банк секторындағы жағдайға да әсер етуі мүмкін.
Үшіншіден, банктер халықаралық рынокта байланыстар ... ... ... бүгінде соны белсенді пайдаланып келеді. Тек өткен жылдың ішінде
резидент еместерден тартқан займдарының көлемі 62 пайызға артты. ... ... ... ... ... ... ... үш есеге
өскен. Бірқатар банктер өздерінің бизнестерін өзге елдерде дамыта бастады.
Өткен жылы ... ... ... 50 ... ал осы жылдың тоғыз
айында 72 пайызға өсті. ... ... ... 2005 жылы 9,4 ... ... ұлғайып, 41,5 млрд. долларға жетті. Соның ішінде банк секторының
сыртқы қарызы былтырғы жылы екі есе ұлғайып, 13,9 ... ... ... ... 25 ... ... құрады.
Алайда, банк секторының халықаралық рыноктен орасан зор ... ... ... ... ... тыс ... ... және
халықтың тұтынуының өсуі, мемлекеттік бюджет шығыстарының ... ... ... ақша ... ... ... инфляцияның артуына
түрткі болды. Ұлттық банктің мәліметі ... 2006 жылы ... ... 8,6 ... ... ... айларда, атап айтқанда, мамыр
айында ол 9%-ға жетті. Бұл ... ... оның одан ары ... жоқ. Сондықтан, Ұлттық банкке елімізде бағаны ... ... ... ... Ол сол өкілеттікті пайдалануы ... ... ... ... жол бермеудің кешенді шараларын дайындауы
керек.
Төртінші – Қазақстанның ... ... ... (БСҰ) ... секторының дайындығы. Еліміздің бұл ұйымға ұмтылу перспективасы қаржы
саласында бәсекеге қабілеттілікті аса қажет ... ... ... әр ... өз даму ... ... жөн. Капиталды басқарудың, менеджмент
сапасын көтерудің озық үлгідегі шетелдік тәжірибесін қолдану тиімді.
Дегенмен, ... ... ... ... ... ... банкротқа
ұшырап, республиканың барлық банк секторы тоқырауға бағыт алады деген
шетелдік сарапшылардың ... бар. ... ... ... банктердің сыртқы
қарыздарының көптігімен, ал несиені қайтарудың аздығымен байланыстырылуда.
Банктердің сырттан займ алу ... ... да ... ... жүгінсек, 2005 жылы мемлекеттік органдар 2 миллиард 936
миллион доллар займ алған. Биылғы жылы бұл сома 8 ... 317 ... ... отыр. Бір жылдың ішінде ол үш ... ... ... ... ... ... секторының сырттан алған займдары мұнай-газ
саласынан түскен табыстан да асып отыр.
Жоғарыда атап өткендей, банк ... ... ... ел
экономикасының жағдайымен белгіленеді. Осы орайда республиканың БСҰ-ға
мүшелікке енуінің қазақстандық экономикаға ... және оның ... ... ... ... ... үлкен проблема тудыруы ... ... ... ... ... ... оңды да ... Ол
біздің елге деген сенімнің ... ... ... ... ахуалдарға жайлылық әкеледі. Сонымен бірге республика алдында
экономикаға ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл ресурстар халықаралық бәсеке мен саяси факторлар
ықпалымен елден оп-оңай шығарылып әкетілуі де ... Олай ... ... ... ... ... ... экономикалық дағдарысқа алып
бару ықтималдығы жоғары. Халықаралық ақша массасының ... ... ашу, ... ... мерзімді, жеткілікті капиталы жоқ немесе ... ... ... емес ... үшін аса ... ... да,
оңтүстіказиялық және латынамерикалық елдердің ... ... ... массасындағы және ЖІӨ-дегі дағдарыс алдындағы жағдайда “қысқа”
шетелдік ... ... көп ... ... ... ... несие
сомалары елдің алтын-валюта қорымен деңгейлес немесе жоғары ... Ал ... ... ... болсақ, банк секторы сыртқы
қарыздарының сын көтермейтін жағдайға жеткені туралы пікірлер бар. ... ... өсуі мен ... ... ... несие портфельдерінің
сапасының төмендігі отандық банк секторының дамуына ... ... банк ... қазақстандық экономиканың құрылымдық бұзылуына
алып барады. Тікелей ... ... ... басым бөлігі шикізат
өнеркәсібіне, оның ішінде ... ... ... жатқаны белгілі.
Қаржыландыру көздері негізінен, елімізде жұмыс жасап жатқан ... өз ... ... ... ... ... ... өндірістер де соның есебінен қаржыландырылады. Бұдан келіп
шығатын қорытынды – отандық ірі ... ... ... ... жүгінбейді. Негізгі қаржы ағыны ұйымның өз ішімен шектеліп қалады.
Бұл несие ресурстарын ғана ... ... ол ... ... да ... ... ... әртараптандыруға тұсау болмақ. Ірі
компанияларды басқа секторларға инвестиция салуға ... еш ... ... жоқ. Өндіруші компаниялардың өңдеу салаларды қаржыландыру көлемінің
ұлғайғанына қарамастан, жалпы, қаржыландырудағы үлесі мардымсыз. ... ... ... ... инвестиция салу көлемі өсіп
келеді. Екінші ... ... ... секторын несиелеуден шығару және
өңдеуші саланың дамымай отыруы, олардың ... ... ... ... ... ... апарып соқтырды. Үшіншіден,
біздің банктер шетелдік банктермен салыстырғанда, өте шағын болып ... ... ең ... банк – ... өзі ... ... Оның ... 8 миллард доллар. Бұл қазақстандағы барлық
банктердің ... ... ... де тым ... Осы ... банктердің елге шетелдік банктерді жіберген кезде бәсекеге
төтеп ... ... ... ... ... шетелдік банктердің елге келуін
ырықтандыру банк секторын ... ... банк ... ... жаңа ... ... өте ... әсер етуі тиіс.
Бірақ мұндай шара, егер біздің Ұлттық банк ... ... және ... ... ... ... шетелдік банктермен бәсекеге тең ... ... ғана ... ақтайды.
Осы және тағы да басқа банк секторының алдында тұрған проблемалар 2006
жылы өткен Қазақстан Қаржыгерлерінің VI Конгресінде ... ... ... ... ... талқысына салынды. Қаржы, соның ішінде
банк секторының, одан ары дамуы ... ... ... қатаң бақылауға
алынатындығы айқындалды. Оның негізгі бағыттары 2007-2009 жылдарға арналған
отандық қаржы секторының даму концепциясында көрініс ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының
орталық банкі болып табылады және ... ... банк ... (бірінші) деңгейін білдіреді. Ұлттық Банк ҚР-ң ... ... ... ... ... ... және ... қаржы
ұйымдарымен қатынаста ҚР-ң мүддесін қорғайды. Ұлттық Банк – бұл эмиссиялық,
резервтік, кассалық және есеп ... ... ... ... ... ... және бақылау жүргізу құқығына ие, «банктердің банкі»
ролін атқарады, сондай-ақ ақша-несие және ... ... ... ... ұйым.
Ол "Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... Заңында белгiленген шекте республика Президентiне есеп
бередi, өз ... ... ... ... Ұлттық
Банкi туралы", "Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi
туралы" Қазақстан Республикасының заңдарын және ... ... да ... ... және ... актiлерiн, Қазақстан
Республикасы Президентiнiң актiлерiн, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2003 жылғы 31 желтоқсандағы N
1271 ... ... ... ... ... ... міндеттері, қызметінің қағидаттары, құқықтық мәртебесі
және өкілеттігі «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» ... Банк ... 2030 ... ... Даму стратегиясын
басшылыққа ала отырып, өз қызметiн Үкiметпен үйлестiредi және ... ... ... ... ... ... экономикалық
саясатын ескере отырып, егер ол өзiнiң негiзгi ... ... ... саясатын жүзеге асыруына қайшы келмейтiн болса, оны ... ... ... ... негiзiнде және оларды орындау үшiн
Ұлттық Банк өз құзыретiне жататын ... ... ... ... ... банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдардың және олардың клиенттерiнiң, басқа да заңды және жеке тұлғалардың
орындауы үшiн ... ... ... ... ... ... ... құзыреті шегінде банк қызметінің жекелеген мәселелері бойынша
реттеуді және қадағалауды жүзеге асырады және ... мен ... ... ... ... ... ұйымдардың жұмыс істеуі
үшін жалпы жағдайлар жасауға мүмкіндік туғызады. Ұлттық банктің ... және ... ... ... ... ... ұстап
тұруға, банктер кредиторларының, олардың салымшыларының және клиенттерінің
мүддесін қорғауға бағытталған.
Ұлттық Банк өзінің құзыреті шегінде басқа елдердің ... ... ... ... ... ... ... өзге қаржы-кредиттік ұйымдарда республика мүддесін білдіреді. Өзінің
міндеттерін орындау кезінде ол пайда алу ... ... ... ... ... ... ... бірақ өз қызметін жүзеге
асыруда оған заңнамада берілген өкілеттіктер шегінде тәуелсіз.
Ұлттық Банк заңдылыққа сәйкес келесі ... ... ... ... асырады:
• айналыстағы ақша массасының көлемін реттеу ... ... ... ... ... ... мен монеталардың жалғыз
эмитенті болып табылады;
• Үкіметпен келісе отырып, оның мемлекеттік борышына қызмет көрсетуге
қатысады және Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... үшін ... сатыдағы кредитор болып табылады;
• банктің, қаржы кеңесшісінің, Үкімет агентінің функциясын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де функцияларды,
өкілеттіктерді және құқықтарды жүзеге асырады.
Қолданыстағы заңдылыққа сай, ... Банк ... ... ақша-кредит
саясатын айқындайтын және жүзеге асыратын бірден-бір орган болып табылады.
Ақша-кредит ... ... ... үшін ол ... ... ... құралдарды пайдаланады:
• ресми қайта қаржыландыру ставкасы;
... ... ... операциялары бойынша ... ... ең аз ... ... нормативтері;
• ерекше жағдайларда операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейіне және
көлеміне қойылатын тікелей сандық шектеулерді белгілеу.
Ұлттық Банк қызметінің құқықтық негіздері ... ... ... Оған ... Банк төмендегі ... мен ... ... ... ... ... функцияларды жүзеге асыруға жағдай жасайтын және
(немесе) қаржы нарығы инфрақұрылымының бiр ... ... ... ... және оның ... қатысады;
• екінші деңгейлі банктердің жиынтық балансын және өз ... ... ... түрде жариялайды;
• елдiң есептiк төлем балансын, халықаралық инвестициялық позицияны және
жалпы сыртқы борышын бағалауды қалыптастырады, төлем балансының ... орта ... және ұзақ ... ... ... ... ... операцияларды тiркеудi, мемлекеттік
кепілдіктері жоқ мемлекеттік емес сыртқы ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыратын
резидент еместердің валюта ... ... ... ... ... ... ... және қаржы статистикасын қалыптастырады;
• статистика жөнiндегi уәкiлеттi ... ... ... ... ... кiретiн мәселелер бойынша төлем балансы, сыртқы борыш,
ақша-кредит және қаржы статистикасы жөніндегі статистикалық есептiлiк
тiзбесiн, нысандарын, ... ... ... және оны ... ... мемлекеттiк органдар мен қаржылық ұйымдар үшiн кадрлар даярлауға және
қайта даярлауға қатысады;
• мемлекеттiк органдардан, қаржылық және өзге де ... ... ... ... өз ... ... ... есеп және қажет болған жағдайда өзге де қосымша ақпарат
сұратуға және алуға құқылы;
• Ұлттық Банк пен Үкiмет ... ... да ... ... ... сенiмгерлiк басқару туралы шарттардың негiзiнде активтердi
сенiмгерлiк басқаруды ... ... ... ... сыныпты эмитенттерінің өтеу мерзімі бір жылдан
аспайтын коммерциялық вексельдерін қайта есепке алады;
• депозиттер қабылдайды, ақша төлемдерi мен аударымдарын ... ... ... мен өзге де ... ... және ... ... болған жағдайда республика аумағында және одан тыс жерлерде
банктерде және қаржы ұйымдарында шоттар ашады;
• сыртқы борышты ... ... ... ... ... үшiн
сыртқы заемдарды тарту көлемiне шектеулер енгiзедi;
• қаржылық есептіліктің ... ... ... ... ... үшін бухгалтерлік есеп саясатын және әдістерін айқындайды;
• банктердi, заңды және жеке тұлғаларды шарт ... ... ... баспа және ақпарат материалдарымен қамтамасыз етедi, банк iсiн
ұйымдастыруға консультациялық және iс жүзiнде көмек бередi және басқа
да қызметтер ... ... ... банк ... ... және басқа да қызметтер
көрсетедi, оның iшiнде ҚР Ұлттық қорын, өзге де ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшiн жарамды деп санайтын депозиттiк
сертификаттарды, борыштық бағалы ... ... ... және ... туынды қаржы құралдарымен операцияларды жүзеге асырады;
• чектер жазады және вексельдер бередi;
• республика аумағында шығарылатын немесе әкелiнетiн ... ... ... ... ... ... ... қағаздарына
техникалық талаптарды бекiтедi.
Ұлттық Банк капиталы және ... ... және ... ... ... ... арнайы провизиялардан
(резервтерден), ... ... ... ... ... ... ... жасалған жалпы провизиялар (резервтер) сомасына
және алтынвалюта активтерiн қайта бағалаудан iске ... кiрiс ... оның ... ... бөлiнбеген таза кiрiсi белгiлі мөлшерде
жарғылық және ... ... ... ... ... таза ... ... бөлiгi Президент Ұлттық Банктің жылдық
есебiн бекiткеннен кейiн мемлекеттiк бюджетке аударылады.
Заңмен бекітілген мөлшерлеме ... ... ... жарғылық капиталы
мемлекетке тиесiлi және бөлiнбеген таза кiрiстен шегерiмдер арқылы кемiнде
20 миллиард қазақстандық теңге ... ... ... жарғылық капиталдан кем емес мөлшерде қалыптасады,
бөлiнбеген таза кiрiс есебiнен толықтырылады және Ұлттық Банк Басқармасы
белгілеген ... ... ... бойынша шығасыны өтеу мен
шығындардың орнын толтыруға ғана арналады. Егер ... ... ... ... ... аз ... ... барлық бөлiнбеген
таза кiрiс Банк басқаруында қалады және жарғылық капитал мөлшерiне жеткенге
дейiн резервтiк ... ... ... Қаржы жылындағы
шығындарды өтеу үшiн резервтiк капитал ... ... ... ... жабылмаған шығын мемлекеттiк бюджет қаражаты есебiнен толық көлемде
өтеледi.
"Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы" Заңына ... ... ... ... ... ұлттық валютаның тұрақтылығын
және айырбасталымдылығын ... ету, ... ... ... төлемдердi жүзеге асыру мақсатында қажетті деңгейде
ұстап тұру міндеті жүктеледі. ... ... Банк ... ... және ... ... ... активтерi мыналардан тұрады:
1) тазартылған алтын;
2) Қазақстан Ұлттық Банкiнде сақталатын валюта ... ... ... жай және ... ... ... үкiметтерi немесе халықаралық қаржы ұйымдары шығарған және
кепiлдiк берген бағалы қағаздар;
5) ... ... ... мен сақталуын қамтамасыз еткен
жағдайда шетел валютасымен деноминацияланған басқа да ... ... ... ... ... ... ... күнгі құрылымы
Қазақстанның Ұлттық Банкi мемлекеттiк мекеменiң ... ... ... ... ... ... ... балансы бар, өзiнiң
филиалдарымен, өкiлдiктерiмен және ... ... ... бағыну
схемасындағы бiртұтас орталықтандырылған ... ... ... ... ол Қазақстан Республикасында және одан тыс ... ... ... заңдарын ескере отырып филиалдары мен өкiлдiктерiн аша
алады.
Ұлттық Банктің қазіргі ... ... ... кіреді:
• 11 департаменттен (1 департамент ... ... 10 ... және 1 жеке бөлімнен тұратын орталық аппарат;
• 16 аумақтық филиал және Алматы ... екі ... - ... және ... ... ... және ... Банктің
қызметін қамтамасыз ету орталығы;
• Қазақстан Ұлттық Банкінің өкілдіктері:
- Ұлттық Банктің Ресей Федерациясындағы өкілдігi;
- ... ... ... және ... ... Құрама
Корольдігіндегі өкілдігi;
- Ұлттық Банктің Қытай Халық Республикасындағы өкілдігі.
• 6 есеп ... ұйым ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің Қазақстан банкаралық есеп
айырысу орталығы»;
־ «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Банктік ... ... ... ... ... ... ... теңге сарайы»;
־ «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Автобазасы»;
־ «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Алматы ... ... ... ... ... ... Банкнот фабрикасы».
Құрылтайшысы Ұлттық Банк болып табылатын акционерлік қоғамдар:
־ ... жеке ... ... ... ... қоры»,
־ «Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры»,
־ «Қазақстан ипотекалық кредиттерге кепілдік беру қоры»,
־ «Қазақстан ... ... ... ... Банктің басқару органдарына келетін болсақ, оның жоғары ... ... саны ... адамнан құралатын Басқарма болып табылады. Оның құрамына
Ұлттық Банк Төрағасы және оның төрт ... ... ... ... және ... екi өкiл, ... қаржылық қадағалау Агенттігінің
басшысы кiредi.
Басқарма құзыретiне мыналар кіреді:
- мемлекеттiк ақша-кредит саясатын мақұлдау;
- банк ... ... ... ақша төлемдерi мен
аударымдарының, вексель айналымының, валюта ... және ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының
заң актiлерiнде және Қазақстан ... ... ... актiлерiнде көзделген жағдайларда қызметтiң өзге де ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдама негiзiнде банкноттар мен монеталардың
номиналдық құнын, сондай-ақ дизайнын айқындау, еліміздің ... ... мен ... шығару, банкноттар мен монеталардың дизайны
немесе нысаны өзгерген кезде оларды ауыстыру, сондай-ақ ескi және ... мен ... ... ... ... ... ... коллекциялық және инвестициялық монеталарды шығару тақырыбын,
дайындау ... ... ... ... мен ... ... ... елдердiң тапсырыстары бойынша коллекциялық монеталар соғу
туралы шешiм қабылдау;
- банкноттар мен ... сату және ... алу ... ... ... ... қаржыландыру ставкасын белгiлеу;
- қызметiнiң ерекше түрi шетел валютасымен айырбастау ... ... ... ... ... берiлетiн шетел валютасымен
айырбастау операцияларын ... ... ... қоспағанда,
"Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы" Заңда көзделген банк
операцияларының ... ... ... ... ... ... және қайтарып алу туралы шешiмдер қабылдау;
- банктерде операциялар жүргiзуге сенiмхат берудiң ... ... ... активтерiн басқарудың негiзгi принциптерiн айқындау;
- монетарлыққа жатқызылатын қызметтi айқындау;
- Ұлттық Банк жұмысы туралы жылдық ... ... ... ... ... ... оның ... шоғырландырылған қаржылық
есептiлігін қарау және бекiту;
- Ұлттық Банк бюджетін ... ... ... және ... ... және резервтік капиталдарды қалыптастыру, оның негізгі
құрал-жабдықтарын және өзге де мүлкін басқару ... ... ... ... ... Ұлттық Банк, оның ... ... және ... ... ... оған ақы ... ... етудi, бiліктiлiгiн арттыруды және қайта даярлауды айқындау және
бекiту;
- Қаржылық реттеу және ... ... ... ... ... қаржыландырудың жалпы сомасын бекіту;
- халықаралық және өзге де ... оның ... ... ... Ұлттық Банк Директорлар кеңесiнiң (Директораттың) құрамын бекiту;
- Қаржылық реттеу және ... ... және ... Банкке
жүктелген ұйымдар үшiн бухгалтерлiк есеп шоттарының үлгі жоспарларын,
бухгалтерлiк есеп және ... ... ... ... ... сондай-ақ халықаралық қаржылық есептiлiк ... және ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
стандарттарын және оларға әдістемелік ұсынымдарды бухгалтерлiк есеп және
қаржылық есептiлiк жүйесiн ... ... ... ... ... бекiту;
- банк болып табылмайтын заңды тұлғаларға Ұлттық Банкте банктiк шоттар
ашудың шарттарын айқындау;
- республика аумағында шығарылатын немесе әкелiнетін вексель ... ... ... ... ... вексель қағазына
қойылатын техникалық талаптарды бекiту;
- Ұлттық Банк берген кредиттер ... ... және ... ... Банк ... ... ... құрылымдау шарттарын
айқындау;
- Ұлттық Банк құрылымын, жалпы штат санын, онда еңбекақы төлеу жүйесiн
және Ұлттық Банк туралы ... ... ... ... ... ... ... және Президент бекiтуiне ұсыну;
- жарғылық және (немесе) резервтiк капиталдарды қалыптастыруға
жiберiлетiн бөлiнбеген таза кiрiс ... ... ... үшiн ең ... ... талаптардың нормативiн бекiту;
- Ұлттық Банктiң лицензиясы негiзiнде ... ... ... ... ... тұлғалардың, сондай-ақ қызметiнiң ерекше түрi шетел
валютасымен ... ... ... ... ... ... ... капиталының ең аз мөлшерiн және қалыптастыру тәртiбiн
белгілеу;
- Ұлттық қордың инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... басқару нәтижелерi туралы Үкiметке
ұсынылатын есептi бекiту;
- ... ... ... ... басқару нәтижелерi туралы жыл
сайын ақпарат ... ... ... ... ... ... бойынша шұғыл шешiмдер
қабылдау кiретiн лауазымды тұлғаны айқындау;
- ұлттық валюта-теңгенің ресми бағамы ... ... ... ... ... ... эмитенттерiнiң кредиттiк рейтингiсiнiң ең төменгi
деңгейiн айқындау;
- Ұлттық Банктің консультативтік-кеңесші ... құру ... ... Ұлттық қор активтерін айырбастау және қайта айырбастау ережелерін
бекіту;
- Ұлттық қор активтеріне сыртқы ... ... ... ... ... ... және банк ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдарға ... ... Банк ... ... ... ықпал ету шараларын және санкциялар қолдану тәртібін айқындайтын
ережелерді бекіту.
Ұлттық Банк Директорлар кеңесi - орындаушылық ... ... ... және Банк ... мен ... ... ... ... ... мәселелердi қоспағанда, Ұлттық Банк
құзырындағы мәселелер ... ... ... Оның құрамына Банк
Төрағасы, оның орынбасарлары, Төраға ұсынуымен Банк ... ... ... ... құрамын Ұлттық Банк Басқармасы
бекiтедi.
Директорлар кеңесi өз құзыретiне жататын ... ... ... Оның ... ... ... ... Ұлттық Банк құрылымы негiзiнде оның ... ... ... ... ... олар ... ... Ұлттық Банк ұйымдарының жарғыларын бекiтедi;
- Ұлттық Банктің ... ... ... ... және ... ... есебiн тыңдайды;
- "репо", "керi репо" операциялары және "овернайт" заемдары бойынша
сыйақы ставкаларын белгiлейдi;
- Ұлттық Банкiнiң жылдық шоғырландырылған қаржылық ... ... ... ... орталық аппаратының бөлiмшелерiне, филиалдарына және
өкiлдiктерiне бюджеттi (шығыстар сметасын) бөледi;
- Ұлттық Банк ... ... және ... ... ... Ұлттық Банкiнiң ұйымдарын құру, қайта құру және тарату жөнiнде, оның
филиалдары мен өкiлдiктерiн ашу және жабу жөнiнде шешiм ... ... ... ... ... ... адамдарын
қызметке тағайындауға және қызметтен босатуға келiсiм бередi;
- қажет болғанда Басқарма қарауына енгiзiлетiн мәселелердi ... ... ... жүктелген функцияларды жүзеге асыруына ықпал ететiн және
(немесе) нарық инфрақұрылымының ... ... ... ... құруға
және оның қызметiне Ұлттық Банкiнiң қатысуы туралы ... ... Банк ... Президент Парламенттiң келiсуiмен 6 жыл мерзiмге
тағайындайды, және төраға қызметінен де Президент босатады.
Төраға Ұлттық Банк қызметi үшiн жауапты, ол Ұлттық Банк ... ... ... және ... ... ... қаржылық,
халықаралық, шетелдiк және басқа ұйымдармен ... ... ... Ол Банк ... ... ... ... жедел және
атқарушы-өкiмдiк шешiмдер қабылдау өкiлеттiктерiне ие, оның iшiнде:
- Басқарма мен Директорлар кеңесiнiң отырыстарын жүргiзедi;
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... нормативтiң құқықтық актiлерi, Басқарма мен ... ... ... ... оларды орындау үшiн Ұлттық Банкi
қызметiнiң мәселелерi бойынша бұйрықтар мен өкiмдер ... ... ... қол ... ... және шет ... өз ... шегiнде Ұлттық Банк атынан
өкiлдiк етедi;
- Ұлттық Банктен сайланған Басқарма мүшелерiн тағайындайды және
босатады; ... ... үшiн ... Банк Төрағасының
орынбасарларына үмiткерлердi ұсынады;
- Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... лауазымды тұлғаларын тағайындайды және оларды
қызметтен босатады, ... ... ... ... ... қолданады;
- Төраға орынбасарлары арасында мiндеттердi ... ... және ... ... ... бөлiмшелерiнiң,
филиалдарының, өкiлдiктерi мен ... ... ... ... iстiң ... үшiн ... дәрежесiн белгiлейдi;
- Президент бекiткен Ұлттық Банкiнiң жалпы штат саны негiзiнде орталық
аппараттың, филиалдардың, өкiлдiктердің штат ... ... ... ... бiлiктiлiкке ие және аса маңызды ... ... ... жеке ... ... белгiлейдi;
- қолданыстағы заңнамаға сәйкес Ұлттық Банкiнiң барлық ... ... ... ... Банк ... ... бередi, мiндеттемелерге қол
қою және сенiмхат беру тәртiбiн белгiлейдi;
- Банк атынан шарттар (келiсiмдер, келiсiм-шарттар) жасайды;
- ... ... ... ... өкiлдiктерi мен ұйымдарын
тексерулер және аудит жүргiзу нәтижелерiн қарайды;
- валюта ... ... ... ... ... операцияларды жүргiзуге лицензия беру, сондай-ақ ... ... жерi ... жағдайда Ұлттық Банк берген лицензияларды
қайта ресiмдеу туралы, сондай-ақ лицензиялардың телнұсқаларын беру ... ... Банк ... ... ... шешiмiмен ашылады,
банктің тiкелей бағыну схемасы бар ... ... ... оған есеп бередi және өз қызметiн Ұлттық Банк олар үшiн айқындаған
өкiлеттiктер шегiнде жүзеге асырады.
Филиал өз ... ... ... ... ... және ... мiндеттемелерi бойынша оған ондай жауапкершiлiктi
Ұлттық Банк жүктеген жағдайларды қоспағанда, жауапкершiлiк атқармайды.
Ұлттық Банк ... ... үшiн ... ... Банк ... ... кеңесiнiң шешiмiмен республика
аумағында және одан тыс ... ... ... ... құрылымына кiредi және Ұлттық Банк олар үшiн ... ... Банк ... ... және ... ... Банк ұйымдары заңды тұлғалар болып табылады, республикалық
мемлекеттік кәсiпорын нысанында ... және ... ... ... ... ... мемлекеттiк тiркелуге
жатады.
ТАРАУ 2. ҰЛТТЫҚ БАНК – АҚША-КРЕДИТ ЖҮЙЕСІНІҢ ОРТАҚ БУЫНЫ, АҚША АЙНАЛЫМЫН
РЕТТЕУШІ ОРГАН
2.1. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Негізгі мақсатын іске ... ... ... ... міндеттер жүктеледі:
-        мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
-        төлем ... ... ... ... ... ... реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
-        қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу.
Ұлттық Банк өзiне жүктелген мiндеттерге ... ... ... орындайды:
• мемлекеттiк ақша-кредит саясатын жүргiзедi;
• республика аумағында банкноталар мен монеталарды эмиссиялайды;
• банктердiң банкі функциясын жүзеге асырады;
• Yкiмет пен басқа да ... ... үшін ... ... ... және ... ... функцияларын жүзеге асырады;
• төлем жүйесінің жұмыс істеуін ұйымдастырады;
• валюталық реттеудi және валюталық бақылауды жүзеге асырады;
... ... ... ... ... қаржы ұйымдарының қызметін бақылауды және қадағалауды, сондай-ақ
олардың ... ... ... ... ... ... реттеуді және басқасын жүзеге асырады.
Жоғарыда атап өткендей, ... ... ... ... бірі -
мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу. Осы ... ... ол ... ... ... ақша ... жалпы жай-күйіне, заемдар бойынша сұраныстар мен
ұсыныстарға, инфляция деңгейіне және инфляциялық күтулерге ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын ақша-кредит саясаты шеңберінде қаржы нарығындағы
нарықтық сыйақы ... әсер ету ... ... негізгі операциялары бойынша сыйақы ставкаларының деңгейін
белгілейді;
• ең төменгі резервтік талаптардың ... ... және ... ... ... ... инфляциялық процестердi ақша-кредиттiк реттеудiң жанама ... ... ... ... ... ... ... және олардың дамуын ұстап тұру мақсатында кредиттеудің
лимиттерін ... олар ... ... ... ... қою,
операциялардың жекелеген түрлері мен мәмілелер бойынша ең ... ... және ... ... ... тікелей реттеу
арқылы операциялардың жекелеген түрлерінің ... мен ... ... ... қояды;
• ақша-кредит саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердің
Ұлттық Банктен қарыз алуының жалпы ... ... ... ... ... тартудың және өтеудің тәртібін,
талаптарын, ... мен ... ... ... ... ... асырады, сондай-ақ Ұлттық Банкте
депозиттер берудің және ... ... ... ... мерзімдері мен лимиттерін айқындайды;
• валюта нарығындағы басымдықты, ... ішкі ... ... ... ... пен ... көздерін бағалауды және талдауы
жүзеге асырады;
• мемлекеттік бағалы қағаздар болып табылатын, ... ... ... Ұлттық Банктің қысқа мерзімді ноталарын шығаруды жүзеге асырады,
сондай-ақ қысқа мерзімді ... ... ... және ... тәртібін, талаптарын айқындайды;
• жүзеге асырылатын ақша-кредит саясаты шеңберінде мемлекеттік және
басқа ... ... ... алады және сатады;
• ресми қайта қаржыландыру ставкасына ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық вексельдерді
қайта есепке алу тәртібін және коммерциялық вексельдерді ... ... ... алуы үшін ... талаптарды белгілейді.
Ақша-кредит саясаты инфляцияның болжалды деңгейін ұстап тұру үшін ақша-
кредит ... ... ... арттыру, валюталық реттеу ... ... ету, ... ... ... ... деңгейде
жұмыс істеуі, тұтастай қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге
жәрдемдесу сияқты ... ... ... ... банкноттары мен монеталарының эмитентi функциясын
іске асыру мақсатында Ұлттық Банк төмендегі шараларды іске асырады:
... ... ... негiзiнде банкноттар мен монеталар
номиналдарының құрылымын, дизайнын, сондай-ақ ... ... ... ... ... және ... дайындалуын
қамтамасыз етедi;
• банкноттар мен монеталарды айналысқа оларды жеке және ... ... ... шығарады, олардың айналысын ұйымдастырады және айналыстан
шығарады;
• инвестициялық және коллекциялық монеталарды сату және ... ... ... ... ... болған банкноттар мен
монеталардың төлемге жарамдылығын және айырбасталуын айқындау, оларды
айналыстан алу, ... және жою ... ... ... ... мен монеталарды есепке алу, сақтау, тасымалдау
және инкассациялау ережесiн белгiлейдi, банкноттар мен ... ... және ... қамтамасыз етуге қатысады,
банкноттар мен монеталардың резервтiк мемлекеттік қорларын құрады.
2005 жылы Ұлттық Банктің резервтік қорларынан 592,3 ... ... ... ақша айналысқа шығарылды. Осы уақыт кезеңінде айналыстан алынған
қолма-қол ақшаның ... 544,6 ... ... ... ... ... нәтиже оң болып қалыптасты және 2004 жылмен салыстырғанда (148,9
млрд. теңге) 3 еседен астам ... ... (+)47,7 ... ... ... ақша ... саласында  2006 жылы Ұлттық Банк жаңа дизайндағы 
банкноталарды айналысқа енгізді, бұл  полиграфиялық және ... ... ... болып отыр.
Ұлттық Банктің атқаратын келесі функциясы - ... ... ... асыру мақсатында Ұлттық Банк келесі шараларды жүзеге
асырады:
... ... ... ... ... ... ашылған банк шоттарының иелеріне бiр жылдан аспайтын
мерзiмге өтiмдiлiгi жоғары, тәуекелсiз бағалы ... және ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктер үшiн соңғы сатыдағы кредитор болып ... ... ... банк Басқармасы белгілеген тәртiппен ... ... ... сол сияқты қамтамасыз ... ... және ... ... ... ақшаның қате аударылу фактiсi анықталған жағдайда оны клиенттiң ... ... ... бар, ... ... банк ... акцептемей
алуға берген келiсiмiн растайтын құжаттар болған жағдайда, оның банк
шотын дебеттеуге ... Банк ... ... ... және ... ... және
басқа ұйымдарға берiлген кредиттер бойынша олардың Банк алдындағы
берешектерiнiң қайта құрылымдайды.
Келесі міндеті – ... ... ... ... ... ... ... асыру және Үкiмет пен басқа да мемлекеттiк ... ... ... өзге де қызмет көрсету мақсатында төмендегі шараларды
жүзеге асырады:
• Үкiмет қаражатын орналастырады, Yкiметтiң шоттары ... ... және өзге де ... ... ... ... ... да қызметтер көрсетеді;
• бюджеттің атқарылуы жөніндегі орталық уәкілетті орган Қазынашылық
комитетiнiң және ... ... ... ... ... ... қазынашылық шотына, шетел валютасындағы
шоттарына қызмет көрсетедi;
• Экономика және бюджеттiк жоспарлау министрлiгiнiң мемлекеттiк қарыз
алу ... ... және iске ... ... ... ... ... бойынша бюджет саясатын қалыптастыру
жөнiндегi ұсыныстарын қарайды;
• Үкiметпен келiсе отырып, оның мемлекеттiк борышына қызмет көрсетуге
қатысады;
... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады;
• мемлекеттiк бағалы қағаздар шығарудың және Үкiметтiң мемлекеттiк
борышын өтеудiң ай ... ... ... банк жүйесiнiң
өтiмдiлiгiне ықпалын және ақша-кредит саясатының ... ... ... ... ... бойынша шығарылған мемлекеттiк бағалы
қағаздарды бастапқы орналастыруға ... ... ... ... ... атқарылуы жөніндегі орталық уәкілетті органмен келiсе
отырып, Үкiмет пен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады;
• қолданыстағы заңнамаға сәйкес сотта және басқа ұйымдарда сенiмхат
бойынша қаржы ... және ... ... ... мен қадағалауды
жүзеге асыратын мемлекеттік органның құқықтары мен мүдделерiн ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Үкiметтің банк, қаржы жөнiндегi кеңесшiсi, агентi бола отырып Ұлттық
Банк мемлекеттің халықаралық ... атап ... ... мен ... қор ... ... қызметін атқарады.
Ұлттық Банктің Үкіметтен басқа да клиенттеріне кастодиандық, брокерлік
және басқа да ... ... ... 2006 жылы ол «Мемлекеттік жинақтаушы
зейнетақы қоры» АҚ-на және «Қазақстан Даму ... ... ... ... жалғастырды. Кастодиандық сақтаудағы активтер сомасы 2006 жылғы 1
қаңтарда 126,2 млрд. теңге болды, бұл өткен жылмен ... 17,8% ... ... ... ... көрсетуден түскен кірістері 55,3 млн.
теңгені, өтелген шығындары 14,6 млн. теңгені құрады.
2006 ... ... ... Банк ... Даму банкі» АҚ-на брокерлік
қызмет көрсетуді жалғастырды. Бұдан басқа, 2006 жылғы тамыз бен қазанда
Ұлттық Банк ... ... ... қор» ... және ... үй ... жинақ банкі» АҚ-на брокерлік қызмет көрсетуді ... ... Бұл ... ... ... қор» ... ... тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ-ның бұрын Ұлттық Банктің
сенімгерлік басқаруында болған барлық ... ... ... ... ... Банк 2005 жылы ... депозиттерге кепілдік беру қоры»
АҚ, «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ, «Ұлттық ... ... ... ... ... беру қоры» АҚ, «Экспорттық кредиттер мен
инвестицияларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік ... ... ... инвестициялық қоры» АҚ, «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс
жинақ банкі» АҚ, «Ұлттық инновациялық қор» АҚ, ... ... ... беру ... АҚ ж.не ... ... сақтандыру
қоры» АҚ-на қызмет көрсетуді ... ... ... ... басқаруындағы активтері 2006 жылғы 1 қаңтарда 49,5 млрд.
теңгені ... бұл 2004 ... ... 50,1% ... ... ... атқатарын келесі функциясы - төлем жүйелерiнiң жұмыс
iстеуiн ұйымдастырy. Осы мақсатта келесі ... іске ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
олардың жұмыс iстеуiн қадағалауды жүзеге ... ... және ақша ... жүзеге асыру тәсiлдерiн, төлемдердi
және (немесе) ақша аударымдарын жүзеге асыру тәсiлдерiн қолдану
ережелерi мен ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшаны пайдалана отырып төлемдердi жүзеге асыру ... ... ... ... және банк ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың төлем жүйелеріне қолжетімділігін қамтамасыз ететін
ұйымдастырушылық шараларға және ... ... ... ... өз құзыретi шегiнде халықаралық (мемлекетаралық) төлемдер жүйесiн
ұйымдастыруға қатысуға құқылы;
• банк ... ... және ... ... ... ... (жүргiзу) және жабу тәртiбi мен шарттарын белгiлейдi;
• банк операцияларын жүргiзген ... ... банк ... ... ... ... жүйелерiнiң республика аумағында жұмыс iстеуiнiң тиiмдiлiгiн
және сенiмдiлiгiн қамтамасыз етуге бағытталған нормативтiк құқықтық
актiлердi ... ... ... ... ... ... асыру мақсатында
Ұлттық Банк мыналарды жүзеге асырады:
• төлем жүйелерiн ұйымдастыруға және жұмыс iстеу шарттары мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс iстеу мониторингiн жүзеге асыруға және оны
жүргiзудiң тәртiбiн белгілейді;
• төлем жүйелерiнiң ... және ... ... тексереді;
• төлем жүйелерiнiң қатысушылары мен операторларынан ақпарат алады;
• Ұлттық Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiне сәйкес төлем ... ... ... ... ... ... ... істейтін Қазақстанның төлем жүйелері тұрақты
және ... ... ... жасайды және төлемдер жүргізудің жоғары деңгейдегі
қауіпсіздігімен ерекшеленеді. 2006 жылы Ұлттық Банк төлем жүйелерін одан
әрі дамыту ... ... ... ... ... Одақтың стандарттарына
жақындату мақсатында Ұлттық Банк 2006 жылы ... ... ... банктік шоттарының құрылымын реформалау жұмысын
жалғастырды. Осы жұмыстарды жүргізу шеңберінде шоттың жаңа ... ... ... ... өту ... және ... ... Халықаралық
төлем жүйелерін құру саласында Мемлекетаралық банкпен ... ... ... ... қатысты өзара іс-әрекет жөніндегі жұмыс жалғасты.
Осы жүйені құрудың және жұмыс істеуінің негізін қалайтын ... ... ... банкке қатысушы мемлекеттердің төлемдік-есеп айырысу
жүйесінің пилоттық ... іске ... ... ... ... деңгейдегі банктердің төлем карточкаларының ұлттық банкаралық
жүйесінің жұмысына нақты қатысуын ынталандыру мақсатында «Ұлттық процессинг
орталығы» акционерлік ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерге сатуға қатысты іс-шаралар жүргізілді.
Тұтастай алғанда 2006 жылы ел ... одан әрі ... ... қол ... төлемдер санының және көлемінің ... ... ... 2005 жылы ... ... ... ... жүргізілген қолма-
қол жасалмайтын төлемдердің жалпы көлемі 51 705,7 млрд. ... ... ... жасалмайтын төлемдер саны 23,2 млн. транзакция деңгейінде қалыптасты.
2004 жылмен салыстырғанда қолма-қол ... ... ... 72,1%, ... саны – 33,4% көбейді.
Ұлттық Банктің келесі негізгі міндеті - валюталық реттеу ... ... ... Осы ... келесі іс-шаралар жүзеге асырылады:
• республика аумағында шетел ... және ... ... ... ... ... және ... айқындайды, резиденттер мен
резидент еместердің ел аумағында ... ... ... ... ... резиденттердің шоттар ашу тәртiбiнiң ережесiн
белгiлейдi;
• валюталық реттеу және валюталық бақылау мәселелерi бойынша ... ... ... ... ... ... органдар
әзiрлеген валюталық реттеу және валюталық бақылау мәселелерi бойынша
нормативтiк ... ... ... ... ... елге ... мен ... және жiберу тәртiбiн
белгілейдi;
• экспорттық-импорттық валюталық бақылауды жүзеге асырудың тәртiбiн
белгiлейдi;
... ... және ... ... ... ... лицензиялау, валюта операцияларын тiркеу, валюта
операциялары ... ... ... белгiлейдi және лицензиялар,
тiркеу куәлiктерiн, валюта операцияларын ... ... ... ел ... қызметiн жүзеге асыратын резидент еместердiң валюталық
операцияларының мониторингiн ... ... ... белгілейдi; сұраныс
пен ұсыныс көздерінің, сондай-ақ шетел валютасын ішкі валюта нарығында
пайдалану бағыттары мониторингін жүзеге асырады;
• айырбастау пункттерiн ... ... ... ... ... ... ... бередi және валюта заңнамасына сәйкес
олардың қолданылуын тоқтатады;
• Банк ... ... ... ... ... валюталарына қатысты
Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының ... ... ... ... ... ... сәйкес олардың келiсiмi бойынша
резиденттер және ... ... ... ... ... бойынша есепке алу мен есептiлiктiң ... ... ... ... ... сақтау мәселелерi бойынша тексерулерді жүзеге
асырады, сондай-ақ валюта заңнамасы ... ... өз ... және республика заңнамасымен белгіленген тәртiпте санкциялар
қолданады;
• алтынвалюта активтерiмен операцияларды қалыптастырады және ... ... есеп ... ұйымдастырады, шет елдермен валюталық-
қаржылық және кредиттік-есеп айырысу қатынастарын жетiлдiредi;
• жасалған мемлекеттiк шарттарға ... ... және ... ... ... ... ... заңнамасында көзделген валюталық реттеу және ... ... өзге де ... орындайды.
Ұлттық Банк валюта құндылықтарымен және қымбат металдармен ... ... ... ... ... ... алады және сатады;
• Қазақстан Республикасының Yкiметi шет мемлекеттердiң үкiметтерi ... ... ... ... және кепiлдiк берген ... ... ... оның ... ... Ұлттық Банкi
Басқармасының шешiмiнде ... ... ... ... ... ... ... сатады немесе операциялар жүргiзедi;
• банктерде, шетелдiк орталық банктерде және ... ... ... ... ... ... бар банктерде, қаржы
институттарында, сондай-ақ халықаралық қаржы ұйымдарында шоттар ашады;
• шетелдiк орталық банктер, олардың тiркелген мемлекеттерiнiң ... ... ... бар ... және ... ... ... шетел
үкiметтерi мен олардың агенттерi үшiн, сондай-ақ халықаралық ұйымдар
үшiн шоттар ашады және ... өкiл ... ... ... iс-
әрекет жасайды;
• тазартылған алтынды, қымбат металдарды, асыл ... және ... ... қабылдауды және сақтауды жүзеге асырады;
• ел аумағында және сыртқы нарықта тазартылған алтынды және басқа ... ... алу және сату ... ... жасайды;
• қолданыстағы заңнамада белгiленген тәртiппен валюта құндылықтары мен
қымбат металдарды елге әкеледi, сондай-ақ оларды шетел банктерi ... ... ... ... ... ... үшiн
шет елдерге әкетеді;
• кредиттiк рейтингiнiң ең төменгi деңгейiн Банк Басқармасы айқындайтын
эмитенттер шығарған бағалы ... ... ... ... ... операциялар жүргiзедi;
• банкаралық депозиттер, репо мен керi репо, ... ... ... және ... ... ең төменгi деңгейiн
Ұлттық Банк Басқармасы айқындайтын эмитенттер ... ... ... ... сияқты ақша нарығының ... ... ... кредиттiк рейтингтерi Ұлттық Банк Басқармасы ... ... емес ... ... ... ... своп операциялары
және опцион операциялары сияқты ... ... ... ... асырады.
Алтын-валюта активтерiн басқару мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... ... және асыл ... байланысты қатынастарды
реттейтiн заңнамаға сәйкес, аталған ... ... және ... ... ... ... ... алады;
• резиденттерден және резидент еместерден, сондай-ақ ... ... ... ... (ескерткiш және кәдесый монеталарын қоса
алғанда) және шетел валютасын ... ... ... ... ... ... валютасымен дилинг
операцияларын және шетел валютасында деноминацияланған ... ... ... ... сондай-ақ шетел валютасымен
кредиттер бередi;
• тазартылған алтынмен, күмiспен, платинамен және платина ... ... ... ... және ... операцияларды жүзеге
асырады;
• халықаралық қаржы ұйымдарынан, шет мемлекеттердiң орталық банктерiнен
және басқа кредиторлардан кредиттер алады;
• шетел валютасымен ақы төленетiн ... ... ... ... ... ... саясатын және айырбас бағамы саясатын жүргiзу мақсатында,
оның iшiнде iшкi валюта нарығындағы ... пен ... ... ... iшкi валюта нарығында валюта ... және ... өнiм ... ... ... ... оған қоса ... дипломатиялық және өзге де өкiлдiктердi ұстау және iссапар
шығыстарына төлеу үшiн, сондай-ақ бюджет қаражаты есебiнен және ... ... ... ... оның ... ... борышына
қызмет көрсету үшiн теңгенi шетел валютасына ... ... ... ... ... ... алу үшiн шетел валютасын сатады;
• алынған кредиттер бойынша негiзгi борыш сомасын және сыйақы ... ... ... және ... ... да ... төлейдi;
• қалыптастырылған провизиялар (резервтер) есебiнен шығынды алтын-валюта
активтерiн есептен шығарады.
• алтын-валюта активтерінің ... және ... ... ... ... кезінде ұзақ мерзімді ... ... ете ... ... ... ... банк мынадай алтын валюталық резервтерді құру мен басқаруға
тікелей қатысады:
• алтын және басқа да қымбат ... ... ... ... ... ... банк қаражаттары
түріндегі шетел валютасы;
• Ұлттық банкіде сақталатын валюталық құндылықтар;
• Кез келген халықаралық деңгейдегі белгілі ... ... ... ... жай және ... ... яғни ... шетел
үкіметінің немесе халықаралық қаржы мекемелерінің шығарғаны және
кепілдендіргені бойынша;
• Басқа да активтер, егер ол ... ... мен ... ... ... және ... резервтердің төлем
қабілеттілігі ... мен ... ... металдарды сатып алу қуатын қамтамасыз ету
барысында және халықаралық төлемдердің ... ... ... қоры
пайдаланылады. Бұдан да басқа Ұлттық банк валюталық нарықтағы интервенция
көмегімен өз валютамыздың сыртқы ... ... үшін ... ... ... банк міндетті түрде активтердің өтімділігі мен қауіпсіздігін
және сыртқы валюта резервтерінің төлем ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейде, ... ... ... ету және ... ... ... ... сондай-ақ
республиканың халықаралық келісім-шарттарды жасау тәртібін ... ... ай ... ... валюталық резервтердің 15%-дан төмендемеуі үшін Ұлттық
банк керекті шараларды үкіметпен ... ... ... ... ... шеңберінде Ұлттық Банк
Басқармасының ... ... ... Банкінің алтынвалюта
активтерін басқару жөніндегі ... ... ... ... ... 9 ... No 84 қаулысымен 2005 жылғы 1 тамыздан бастап ... жаңа ... ... ... ... бойынша және валюталық құрылымы өзгерді: қысқа
мерзімді портфельге барлық еуро елдері ж.не Англияның ... ... ... ... ... елдерінің кейбір валюталары олардың
еуромен ара салмағының жоғары ... ... ... ... ... рұқсат етілген ауытқуларды қысқарту ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілді.
Мынадай композиттік индекс алтынвалюта активтерінің ұзақ мерзімді
портфелінің эталондық портфелі болды:
35% ML US ... and Agencies 1-3 ... ML EMU Direct ... 1-3 ... ML UK Gilts1-3 ... ML US ... ... ML Canadian Governments 1-3 years
5% ML Australian Governments 1-3 years
5% ML Japanese Governments 1-3 years
Мынадай композиттік индекс алтынвалюта ... ... ... ... ... ... Merrill Lynch 3-month US Treasury Bill Index
40% Merrill Lynch Euro Government Bill ... Merrill Lynch UK Gilts 0-1 ... ... ... портфелі келесі құраушылардан тұрады:
ұзақ және қысқа мерзімді портфельдер, алтын портфелі, өтімділік портфелі.
Алтынвалюта активтерінің ұзақ ... ... ... құны ... ... 3,6 ... АҚШ долларын, ал жылдың аяғында – 3,4 млрд.
долларды құрады. ... ... ... ... ... құны 2005 ... ... 3,7 млрд. доллар, ал 2005 жылдың ... 2,2 ... ... ... Өтімділік портфелінің көлемін алтынвалюта
активтерінің қолданылып жүрген инвестициялық стратегиясына ... ... ... кезеңде Ұлттық Банктің ішкі валюта нарығында доллар сатуына
байланысты ... ... ... ... портфелінен өтімділік
портфеліне 1,4 млрд. доллар сомаға активтерді ... ... ... ... өтімділік портфелінің нарықтық құны 2005
жылдың басында 551,8 млн. АҚШ ... 2005 ... ... – 370,9 млн. ... ... Алтынвалюта активтерінің өтімділік портфелі ақша-кредит
саясатын жүргізуге арналған ж.не барлық ағындар мен түрлі ... ... ол ... ... ... бұл ... ... активтері
портфельдерінің кірістілігін бағалауға кірмейді ж.не эталондық портфелі
жоқ.
Алтынвалюта активтерінің алтын ... ... құны 2005 ... 803,6 млн. ... 2005 ... ... 985,5 млн. ... болды. Жыл
ішіндегі түсімдердің жалпы көлемі 82 620,241 ... ... ... ... деңгейіне қатысты алтын портфелінің үлесі 2005 жылдың
аяғында 14,0% болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын сенімгерлік басқаруды жүзеге
асыру ... ... ... ... жүзеге асырады:
• Үкіметпен арада жасалатын және ресми басылымдарда жарияланатын
сенімгерлік басқару туралы шарт ... ... ... ... ... асырады;
• бюджеттің атқарылуы жөніндегі орталық уәкілетті органмен келісім
бойынша Ұлттық ... ... ... ... асыру
тәртібін айқындайды;
• Ұлттық қор активтерін айырбастау және ... ... ... ... қор ... ... басқарушылар таңдау тәртібін айқындайды.
Ұлттық қордың валюталық портфелінің нарықтық құны 2005 ... ... 8,1 ... долларға, оның ішінде тұрақтандыру портфелі 2,6 млрд.
долларға (32,06%) және жинақ портфелі 5,5 ... ... (67,94%) ... Қор ... ... кіретін бағалы қағаздардың және басқа қаржы
құралдарының нарықтық құны Ұлттық Банктің ABN AMRO Mellon Global Securities
Services кастодиан банкінің ... ... ... ... ... туралы» Заңға сәйкес Ұлттық
банкінің құзырлығына сыртқы экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... қолданып жүрген
заңдарға сәйкес шетел валютасымен кез келген операцияларды Ұлттық банкінің
жүзеге ... ... ... банктер деңгейінде мемлекетаралық қызметті жүзеге асыру
барысында, яғни басқа елдердің орталық банктерінде және ... ... ... ... ... ... ... ескеріледі.
Ұлттық банк алтын валюта резервін құрып, олармен операциялар ... ... ... ... және ... да ... есебін және есеп беру нысандарын жасайды, сондай-ақ оларды ... мен ... ... әрі валюталық операциялар туралы мәліметті
баспаға шығарады.
Ұлттық банк валюталық құндылықтармен төмендегідей операцияларды жүзеге
асыруға құқылы:
... ... сату және ... ... ... вексельдермен және т.б. шетел ... ... ... ... ... мен ... қағаздар мен операциялар жүргізуге немесе оларды сату, сатып
алу;
... және ... да ... ... ... мен ... сай келетін табиғи асыл тастарды ... ... ... ... ... және ... да ... металдардың құймасы формасында, сондай-
ақ табиғи асыл ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы аумағында және сыртқы
нарықта жүзеге асыру;
Ұлттық банкінің халықаралық, телекоммуникациялық жүйелерге ... ... ... қосылуы, сондай-ақ Ұлттық банкінің мамандарының
тәжірибесі мен ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, валюта ... ... ... ... ... ... резервтерін
тиімді реттеуге және оларды орналастырудан түскен табыс деңгейінің
жоғарылауына мүмкіндік ... Бұл ... ... валютаның, бағалы
металдардың әлемдік ... ... және оған ... ... ... қызметінің үнемі жүргізіліп отыруын талап
етеді. ... ... ... ... қамтамасыз ету барысында
оларға қызмет ... ... да ... асырылады.
Алтын валюталық резервтермен жүргізетін операциялардан ... ... ... ... депозиттер. Егер 1994 жылы
«REUTER» жүйесінде 37 депозиттік операциялар ... ... ал ... – 399-ға жетті.
«REUTER» жүйесінде жүргізілген депозиттік операциялар бойынша
негізінен бірінші кластық ... ... ... ... банкінің 1995 жылы
бағалы қағаздармен жүргізген операциялары тек қана ... ... ... жасаудан және «РЕПО» келісімдерінен құралды. Бұл
операциялар АҚШ ... ... ... автоматты түрде инвестициялау
бағдарламасын жасасқан Федералдық Резерв ... ... ... ... алғанда, Ұлттық банк алтын ... ... ... ... ұстанады. Негізінен Қазақстанда алтын қорының заттай
көлемін ұлғайту процесі жүргізіледі, ал ... ... ... ... депозиттерге орналастырумен шектеледі.
2.2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің екінші деңгейлі банктер
өтімділігін ... ... ... ... ... мен ... тәжірибесінде
тікелей (әкімшілік) және жанама (экономикалық) әдістер қолданылады. Мұндай
әдістердің қатарына жататындар:
▪ Пруденциалдық нормативтерді және ... да ... ... мен ... қою, ... ... ... оған қоса
күмәнді және үмітсіз активтерге қарсы провизиялардың нормалары;
▪ Банктердің орындалуы міндетті ережелер мен ... да ... ... Банк ... ... ... қаржылық жағдайын сауықтыру жөніндегі ұсыныстар беру;
▪ Бар кемшіліктерді жою жөніндегі міндеттеме хатты ... ету, ... және т.б. ... ... банктерге қолдану;
▪ Банкті ашудан бастап, рұқсатты қайтарып ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар, соның ішінде екінші ... ... ... мен ... ... ... рыногын қадағалау
және реттеу жөніндегі Агенттікке жүктелді. Сол кезден бастап Ұлттық Банк
қызметі орталық банктің ... ... ... бет бұрды. Ұлттық
Банктің реттеу функциялары республиканың қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... ... ... Ұлттық Банк қаржы ұйымдарының қызметiн лицензиялау, бақылау
және қадағалауды ... ... ... ... қызметiн реттеу мақсатында
төмендегі міндеттерді іске асырады:
- қызметiнiң ерекше түрi шетел валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыру болып табылатын заңды ... ... ... ... ... ... ... банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарға:
банкноттарды, монеталарды және құндылықтарды инкассациялауға; банкаралық
клирингке; сейф ... ... ... ... ... инкассация бойынша операцияларды Ұлттық Банк лицензиясы ... ... ... ... сондай-ақ қызметiнiң ерекше түрi шетел
валютасымен ... ... ... ... табылатын заңды
тұлғалардың жарғылық капиталының ең төменгi ... және ... ... ... ерекше түрi шетел валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыру болып ... ... ... ... ... ... ... бередi;
- заң актiлерiмен белгiленген жағдайда, уәкiлеттi органға уәкiлеттi
органның банк ... ... ... бойынша лицензия беру
мүмкiндiгi туралы қорытынды бередi, сондай-ақ осындай ... ... және ... ... заң ... көзделген жағдайда мемлекеттiк ... және ... ... ... және ... функцияларын
жүзеге асыру үшiн қажеттi мәлiметтер алады;
- басқа мемлекеттердiң уәкiлеттi органдарымен, орталық банктерiмен
және қадағалау ... ... ... және өздерi бақылау
функцияларын жүзеге асыруға қажеттi ақпаратпен алмасуға құқылы;
- заң актiлерiнде айқындалған ... ... банк ... ... және ... ... операцияларды жүзеге асыру және өзге де
мәселелер ... ... ... банк ... ... ... асыратын ұйымдар және ... ... ... мiндеттi
нормативтiк құқықтық актiлер ... ... ... сақталуын
қадағалауды жүзеге асырады;
- барлық қаржы ұйымдары орындауға мiндеттi ... есеп ... есеп ... ... ... бойынша нормативтiк
құқықтық актiлердi әзiрлейдi және бекiтедi, ... ... ... негiзiнде банк операцияларының жекелеген түрлерiн ... ... ... есеп және қаржылық есептiлiк және
бухгалтерлiк есеп ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүргізуді автоматтандыру жүйелерiне қойылатын
талаптарды ... ... ... ... ... оның ... органдардың қызметкерлерiн тарта отырып жүргiзілген тексерулер
арқылы жүзеге асырады;
- ... банк ... ... ... айқындайды: банктердiң
және банк операцияларының жекелеген түрлерiн ... ... ... ... ашу және ... жеке және ... ... тазартылған қымбат металдардың нақты саны көрсетiлетiн ... ... ... ашу және ... ... ... аударым
операциялары; есепке алу операциялары; жеке және заңды тұлғалардың, оның
iшiнде корреспондент ... ... ... ... тапсырмалары
бойынша есеп айырысуларды жүзеге ... ... ... ... ... карточкаларын шығару; банкноттарды, монеталарды және
құндылықтарды ... ... ... ... ... чек ... ... аккредитивті ашу (қою) және растау
және ол бойынша ... ... ... ... жасауға сенімхат беру тәртiбiн белгiлейдi;
- тиiстi уәкiлеттi органдардың келiсiмi бойынша ... мен ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың үй-жайларын
күзету және ... ... ... орындалуы мiндетті талаптарды
белгілейдi;
- бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... ... ... отырып қаржылық есептiлiктiң халықаралық
стандарттарымен реттелмеген және оларға қайшы келмейтiн ... ... ... ... ... оларға әдістемелік
ұсынымдарды әзірлейді және бекітеді;
- уәкiлеттi органның келісімi ... заң ... ... ... ... және ... аффилиирленген тұлғаларының
қаржылық есептiлiктерiнiң халықаралық стандарттарға сәйкес келетiн тiзбесiн
және нысанын, сондай-ақ ұсыну мерзімдері мен тәртібiн белгілейдi;
- егер заң ... ... ... ақша ... ... ... мақсатында Yкiмет келісiмi бойынша банктер, банк
операцияларының жекелеген ... ... ... ұйымдар және барлық
шаруашылық субъектiлерi жүзеге асыратын банк ... ... ... ... ... ... ... операциялары мен мәмілелерінің жекелеген түрлерi бойынша
сандық шектеулерді белгiлейдi;
- банктерге және банк ... ... ... ... ... олар банк ... есепке алу, ақша төлемдерi мен
аударымдары, валюталық операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... өз құзыретi шегiнде ықпал
ету шараларын және банктік және валюталық заңнамада көзделген санкцияларды
қолдану тәртібін ... және ... ... және ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға өз ... ... ... ... ... Банк бұл ... уәкілеттi
органға хабарлайды;
- лицензиаттарға банктiк және валюталық заңнаманы бұзғаны үшін өз
құзыретi шегiнде ықпал ету ... және ... ... ... ... ақша ... басқару үшін қолданылатын
қызметтері екінші деңгейлі банк ... ... ... ... беру және ... ... жүргізілетін операциялар)
жатады. Банктік қызметтерге әсер етудің мұндай жанама ... ... ... ... ... Екі деңгейлі нарықтық типтегі жүйелерге
экономикалық әдістердің ... ... тән. ... ... ... ... да негізінен осы әдістерге сүйенеді.
Ақшаға сұраныстың өсуі  ақша агрегаттарының ... ... ... ... ақша ... ... ... 2065,3 млрд. теңгеге (2004 жылы– 69,8%)
дейін ... ішкі ... ... қамтамасыз етілді. Экономикаға
кредиттер 2005 жылы 74,7% өсті. Ақша массасының кеңею ... ... ЖІӨ ... барынша жоғары қарқыны (27,0%)
экономиканы  монетизациялау деңгейінің 2004 ... ... ... ... ... ... дейін өсуіне алып келді (5 және 6 қосымшалар). 2005
жылы айналыстағы қолма-қол ақша  8,6% өсіп, 411,8 млрд. ... ... ... ... ... ... өсу 59,0% құрады. 2005 жылы ақша базасы 14,7%
663,0 млрд. теңгеге дейін өсті (2004 жылы – 82,3%). Ақша ... жылы ақша ... ... ... ... ақша ... озық ... салдарынан 2,86-дан 3,12-ге дейін өсті. Алайда, 2006
жылғы 1-жартыжылдықтағы елеулі өсуден кейін жыл ... ақша ... ... ... ақшаның өсу қарқынының баяулау үрдісі байқалды.
Ақша базасының жылдық кеңею қарқынының баяулауы ең төмен резервтік
талаптар ... ... ... ал ақша ... өсуі
екінші деңгейдегі банктердің резидент еместер алдындағы міндеттемелерінің
өсуі н.тижесінде баяулады. Ақша базасы 2006 ... ... ... ... ... ... тар ақша базасы 36,6% кеңейді. Осы ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің
шетел валютасымен корреспонденттік шоттарындағы қалдықтарының ... ... ... таза ... ... ... қамтамасыз
етілді.
Сурет 2. Қазақстан Республикасының ақша айналысындағы ақша
агрегаттары шамасының 2003-2006 жж. динамикасы
2006 жылғы 3-тоқсанда ақша массасы 3053,1 ... ... ... 12,9%
(2005 жылғы 3-тоқсанда – 10,0%) кеңейді. Банк жүйесінің таза ... 61,0% ... ішкі ... 24,9% ... Банк жүйесінің
таза ішкі активтері едәуір ұлғайып, таза ... ... ... 2006 жылғы қыркүйекте 2005 жылғы қыркүйекпен салыстырғанда ... 51,5% ... ... ішкі ... өсуі ... ... ... отырған жоғары өсуімен қамтамасыз етілді. Банк жүйесінің ... ... ... ... ... ... ұлғаюы,
сондай-ақ Қаржы министрлігінің Ұлттық Банктегі шоттарындағы қалдықтардың
төмендеуі есебінен көтерілді. Ақша массасының негізгі құрамдас ... ... банк ... ... депозиттерінің өсуі
айналыстағы қолма-қол ақшаның ұлғаюынан басым екендігін ... ... ақша ... ... ... ... Ақша ... өсу қарқынымен салыстырғанда ақша базасы кеңеюінің
неғұрлым елеулі қарқыны ақша мультипликаторының 2005 ... ... тен 2006 ... ... 2,55 ... төмендеуіне себепші болды.
Мультипликатордың төмендеуі банктер көлемінің, Ұлттық Банктегі
қалдықтар ... ... ... ... ... ... ... бұл банктердің экономикадағы ақша ұсынысын ұлғайтуға мүмкіндіктерін
төмендетеді.
Банк секторының ағымдағы өтімділік ... ... ... ... дәлелдейді.
Кесте 3
ҚР банк секторының тұрақтылығының өзгермелі көрсеткіштерінің
динамикасы
пайыздар, кезең соңына
|Көрсеткіштер |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |2,1 |2,01 |2,11 |2,86 |2,23 |1,56 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... бойынша | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | |
|- ... ... |4,7 |5,45 |6,21 |6,68 |13,42 |4,96 ... | | | | | | |
|- ... |15,14 |20,58 |15,83 |15,26 |14,95 |10,49 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |18,64 |17,22 |16,92 |15,86 |14,95 |14,47 ... | | | | | | ... | | | | | | ... (К 2) | | | | | | ... ... ... |0,83 |0,78 |0,9 |1,06 |1,03 |1,47 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ҚР Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен
қадағалау Агенттігінің деректері
Ақша базасының кеңею салдарынан орын ... ... ... ... ... операциялары бойынша ықпал ету шараларын
күшейту арқылы банктер өтімділігін реттеп отырады. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... арқылы қаржы рыногындағы
табыс реттеледі. Бұл жағдайларда артық ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің депозиттері, яни бас банктегі
депозиттер көлемі ұлғая түседі. Ал ... ... ... ... орын
алатын жағдайға икемдей отырып реттеу үшін ең төменгі резервтік ... ... ... ... ... ... бағдары
ұсталынады. Төлем жүйесінің тиімді де, сенімді қызметін қамтамасыз ... ... ... ... ... алдағы уақытта да
ырықтандырумен байланысты болмақ.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... және ... экономикада инфляцияның ұлғайып кетуіне жол бермес үшін ... ... ... ... Бұл ... ... банк ... ұлғайтудан басқа, өз ресми ставкаларын икемділікпен өзгерту арқылы
ақша рыногының ставкаларына ықпал ... ... ... қарастырады. Атап
айтқанда, Ұлттық банк займға сұраныс пен ұсынысқа және инфляция деңгейі мен
инфляция ықтималдығына ... ... ... ... ... ... қарап, бекітіп отыру тәжірибесін ендірді.
2005-2006 жылдары Ұлттық Банк ресми ставкаларының ... ... 2006 ... 3 ... ең ... ... талаптарды
есептеу және орындау тетігін қатаңдатты.
2006 жылғы 1 шілдеден бастап қайта қаржыландырудың ... ... Банк ... ... ... ... 8,5%-дан 9%-ға дейін,
ал банктерден тартылатын депозиттер бойынша ставка ... Банк ... ... ... ... 4%-ға ... ... (Қосымша
7). Бұл шаралардың бәрі де инфляция ықтималдығына кері әсер ... ... ... бәрі ... ... қағида емес, рынокқа қарай
икемдеп отырылады.
Сурет 3. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... дикамикасы
Ең төменгі резервтік талаптарды қалыптастыру және орындау тетігінің
2006 жылдың 1 шілдесінен бастап ... ... ... ... ... ... артық өтімділігі айтарлықтай қысқарды. Орташа алғанда,
осы кезеңде ... ... ... ... ... 15 % ... ... резервтік талаптарды есептеудің жаға тәртібіне сай, банктің
ең төменгі резервтік талаптарды есептеу үшін қабылданатын міндеттемелерінің
құрылымына ... ішкі ... және ... өзге ... ... кіргізіледі. Банктің ішкі міндеттемелері өтелу
мерзіміне ... ... ... ... бойынша резиденттер алдындағы
міндеттемелерінің сомасы ретінде айқындалады. Банктің өзге міндеттемелері
банктің резидент еместер ... ... жіне ... ... ... бағалы қағаздар бойынша міндеттемелерінің
сомасы ретінде айқындалады.
Резервтік міндеттемелерді (ішкі, соля ... өзге де ... ... ... ... ... ... ол бойынша сыйақы және мерзімі
өткен берешек бойынша міндеттемелерінің сомасы есепке алынады.
Ең төменгі резервтік ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады, оларға кассадағы
қолма-қол теңге және ... ... ... және ... ... корреспонденттік шоттардағы ақша жатады.
Банк резервтік активтерге ақшаны резервтік активтерді ... ... ... ... ... шамасы ең төменгі
резервтік талаптарды анықтау кезеңнідегі ең төменгі резервтік талаптардың
орташа мөлшерінен кем ... етіп ... ... ... ... он төрт ... күнді
құрайды және ең төменгі резервтік талаптарды анықтау кезеңі ... ... ... ... ең ... ... талаптарды
анықтау кезеңі басталатын аптаның сәрсенбісінде аяқталады.
Резервтік активтерді анықтау кезеңі он төрт күнтізбелік күнді ... ең ... ... ... анықтаудың он төрт күндік ... ... ... ... ... аяқталады.
Екінші деңгейлі банктерге қойылатын ең төменгі резервтік талаптардың
нормативтері банктің ішкі ... үшін 6 % ... және ... ... үшін ... 8% мөлшерінде белгіленген.
Банктік жүйенің өтімділігін реттеу үшін Ұлттық Банк ... ... ... ... ... құралын қолданады. 2006 жылы Ұлттық
Банк ... ... ... 5756,8 ... депозит тартты.
Депозиттерді тарту мерзімі орта есеппен 7 күнді, сыйақы ставкасы 4% құрады.
Өтімділікті реттеудің келесі ...... ... ... ... ... ... ең жоғары деңгейіне 2006 ... ... қол ... оның ... 1002,1 ... жетті (кесте). Бұл
кезеңде ноттар 28 күндік айналыс мерзімімен ... ... ... орташа кірістілік 3,08%-ды құрады.
Кесте 4
ҚР Ұлттық Банкінің айналыстағы ноттарының көлемі мен кірістілігінің
динамикасы
жыл ... ... ... ... Банк ... |
| ... қағаздар | |
| ... | |
| | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... % ... |93 965 |17 609 |5,8 ... |181 133 |64 317 |5,93 ... |379 719 |198 555 |5,18 ... |635 346 |396 121 |4,04 ... |464 670 |161 000 |2,24 ... |906 076 |533 103 |4,76 ... ҚР Қаржы министрлігі мен Ұлттық ... ... ... ... ... қағаздар бойынша келтірілген.
Дерек көзі: Ұлттық Банк деректері (htpp:www.nationalbank.kz)
Экономиканың «қызуы көтерілу» деген термин астарын ... ... ... қаржы салу және оған мемлекеттік шығынның артық
жұмсалуына байланысты ... ... тым ... дамуымен
түсіндіруге болады. Қарқынды да, жедел өсім экономиканы кредиттеу ... оның ... ... ... жол береді. Яғни арадағы
баланс ... ... ... ... ... ... құлдырауы және қаржы дағдарысына алып ... ... ... ұсыныс жиынтығы арасындағы тепе-теңдікті бұзады. Ал соңғы кезде әлемдік
рынокта болып ... ... ... ... ... ықпал етіп, сонымен бірге бірқатар проблемалар тудыруда. Соның
бірі – банк жүйесінде ... ... ... болуы. Оның ішінде
жеке меншік компаниялар және коммерциялық банктердің сыртқы қарыздары да
бар. Нәтижесінде банктің экономикаға ... ... ... ... ... 2000-жылдан 2004 жылға дейін ЖІӨ жиынтық өсімі 64 пайызды құрап,
экономикаға беретін банк кредиті 2000 жылдан бері 10 ... ... ... ... үлесі осы кезеңдердегі ЖІӨ-ге шаққанда 7,5 пайыздан 26,8
пайызға дейін өсті. Алдын ала деректер бойынша банк ... ... ... ... 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 82,7%-ға
–4736 млрд. теңгеге ... ... ... депозиттердің көлемі 2006 жылы 2005 ... ... ... 2007 ... 1 ... 3115 млрд. теңгені
құрады.
Шетелдік инвестициялар ағыны мен соңғы жылдардағы бюджетке жұмсалатын
шығынның артуы, мұнайдың әлемдік ... ... ... ... ... ... шетелдік валюта нөпірі де жағдайды асқындырып тұр. Осының бәрі
жиналып келіп, кредиттік ... ... ... ... қаржы
жүйесі үшін тәуекелдікті күшейтуге және ... ... ... ... ... ... пен ... банк экономикадан артық ақшаны
«алып» кету үшін нақты шешімдер жасайды. Мысалы, ... ... ... ... ... тыс ... ... қосымша түсімдер арнайы
құрылған Ұлттық қорда жинақталуда. Бүгінде оның ... 5 ... ... құрап отыр. Сонымен бірге соңғы жылдары экспортқа шығарылған мұнай
ақшасын «асқазанда ... ... ... ықпал жасайтындай
шаралар да қарастырылуда. Бұған әр түрлі инфрақұрылымдарды дамыту ... ... ... ... ... ... жатқанын
жатқызуға болады.
Ақша-кредит саясатының шараларымен қатар ... ... ... маңызды қадамдар қабылданды. Атап айтқанда, байланысты
тараптарды  кредиттеуге, тұрғын үй ... ... ... ... ... қатаңдатылды. Бұдан басқа, банктердің валюта
өтімділігіне қатысты мейлінше ... ... ... ашық ... ... ... қысқа мерзімді сыртқы міндеттемелер
көлемінің лимиті ... ... ... ... белгіленді. 
Осы пруденциалдық шаралар банк секторының осал ... ... ... ... деп күтілуде; дегенмен, егер банктік
кредиттеудің  және ... ... ... өсу  ... айтарлықтай
бәсеңдету жүргізілмесе, таяу болашақта қосымша шаралар қолдану қажет болуы
мүмкін. ... ... ... ... ... ... борышына
қоса орта және ұзақ мерзімді сыртқы ... жабу ... ... ... лимиттерін одан әрі қатаңдату және/немесе арттыру, валюта өтімділігінің
нормативтерімен қатар, сыртқы қаржыландыруға қол ... күрт ... ... осал ... ... ... болады. Бұдан
басқа, кредиттеудің өсу қарқынын баяулату және несие портфелі сапасының
жылдам нашарлау ... ... ... капиталдың жеткіліктілігін
анықтау кезінде тәуекелдердің салмағын түзету туралы мәселені ... ... ... ... кредиттеу, оның ішінде, кредиттер беру
және шет елде инвестицияларды жүзеге асыру ... ... ... банк ... ... ... жетілдірудің  зор маңызы
болады. Осыған байланысты ... дер ... ... жүргізуді
қамтамасыз ету үшін қадағалауды жүзеге асыруға арналған ресурстарды арттыру
аса маңызды.
Қаржы жүйесінің ... ... ... ... ету ... Банк өз ... Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және
қадағалау агенттігімен тығыз ... ... ... ... ... ... ықпал
етеді. Қаржы ... ... ... жылдарға арналған 
тұжырымдамасына сәйкес ... ... одан әрі ... оның барлық
бөліктерін халықаралық стандарттарға жақындату бағытында жүргізіледі.
Ұлттық Банктің банк ... ... ... ... ... ... ... банк секторының өтімділігі мен тұрақтылығын
реттеуден ғана көрінбейді. Сонымен қатар, ... ... ... ... айқындалған өкiлеттiгі шегiнде, басқа да реттеу функцияларын
атқарады. Мысалы, ... ... ... ... атап айтқанда,
валюталық операцияларды, инкассациялық операцияларды, қымбат металлдармен
жасалатын операцияларды, ... ... ... ... шетел
валюталарын айырбастау операцияларын лицензиялау.
Шетел валютасына қатысты ұлттық валютаның бағамын реттейді. ... ... ... және бағалы ... ... ... ... ... ... бойынша шетел валютасымен есеп айырысуға банктік
қызмет көрсету және валюталық ... ... ... ... ... беру туралы ережелерді белгілейді, сондай-
ақ олардың қызметін бақылайды. Осындай лицензияларды пайдаланатын өкілетті
банктердің саны анықталады.
Мұндай ... ... ... ... ... ... уақытта Ұлттық банк берілген лицензияларын қайтарып алады.
Ұлттық Банк 2005 жылы валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты
операциялардың мынадай түрлеріне 2095 лицензия ... ... ... байланысты операцияларды жүргізуге – 1917, оның
ішінде экспорттық-импорттық операциялар ... – 1570, ... – 233, ... ... ... ... ақы ...
46, кредиттер беруге – 42, ... ... ... ... ... ... ... қорлардың басқарушы
компанияларына ... ...... шоттар ашуға – 52, оныі ... ... ... – 41, жеке ... ... – 11;
3) айырбастау операцияларын жүргізуге – 124;
4) кредит ретінде алынған шетел валютасын үшінші тұлғалардың ... ...... бөлшек сауданы жүзеге асыруға – 1.
Лицензиялау және әкімшілік іс жүргізу рәсімдерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... кешенді
әдісін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді, бұл сыртқы экономикалық шарттар
бойынша ... ... ... ... және ... ... елге ... себепші болды.
Ұлттық Банк 2006 жылы экспорттық-импорттық валюталық бақылаудың
схемасын жетілдіру жөніндегі жұмыс ... ... ... ... валюталық бақылау саласындағы автоматтандырылған функцияларға
кіруі кеңейтілді. ... ... ... ... ... өңдеу нәтижелері бойынша
республикаға қаражатты ... ... ... ... бұзу ... әкімшілік және қылмыстық іс қозғау үшін Ұлттық Банк филиалдарына
– 4904, Экономикалық қылмысқа және ... ... ... күрес
агенттігіне – 557, Қаржы министрлігінің кедендік бақылау комитетіне – ... ... бұзу ... ... іс ... ... мәселелері бойынша инспекциялау.
Ұллтық Банк валюталық заңнама мен статистикалық есеп ... ... ... ... іс ... ... ... қолдануға
құқылы. Сондай-ақ, Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардың, басқа заңды
тұлғалардың валюталық заңнаманы сақтауына тексеріс жүргізеді, ол тексеру
инспециялау жоспары негізінде ... ... Банк ... ... ... ... ... және талдауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қаржы нарығын
реттеуді жүзеге асыратын ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... 2005 жылғы 8 маусымдағы № 69- Заңына сәйкес Ұлттық Банк
Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарының ... оның ... ... бойынша бұзылғаны анықталған жағдайда банкке немесе банк
операцияларының жекелеген ... ... ... ... шектеулі ықпал
ету шараларын қолдануға құқылы. Осыған байланысты, өткен жылы ... ... ... және ... ... тексерудерінің
нәтижесі бойынша екінші деңгейлі банктерге және банк ... ... ... ... ... ... 75 ... ықпал ету
шаралары қолданылды, оның ішінде: 69 жазбаша ескерту түрінде, 5 міндеттеме
хат талап етілді және 1 ... хат ... ... 10 ... оның ... 7 белгілі бір мерзімге тоқтата тұру және 3
айырбастау ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясаты және
оның 2006-2008 жылдарға арналған негізгі бағыттары
Ұлттық Банк  бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... өз ... ... бағыты деп айқындайды.
Ұлттық Банк инфляция бойынша мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... тарту, ең төменгі
резервтік талаптар тетігі болатын артық өтімділікті алу ... ... Ақша ... ... жедел көрсеткіштердің бірі болып қалуда.
Артық өтімділіктің деңгейін ... үшін ... ... ... ... қолданылады.
Бұл бірінші кезекте пайыздық ставкалар туралы саясатына қатысты орын
алады. Егер ... ... ... ... ... ... кредиттеу жөніндегі қызметті жандандыру жөніндегі, оның ішінде
ставкаларды төмендету ... ... ... ... 2005 ... ... ... өзіндік мақсат ретінде қойылмады. ... ... ... экономикадағы ставкалар деңгейі нарықтық негізде
нақты жағдайдың тәуекелдері мен факторларына тепе-тең қалыптасуы тиім ... ... күні ... ... ... реттеу саясатын жүргізу
мақсатында қолданылып келе ... ... 2005 ... 1 ... ... өзгерістер енгізілген болатын. Олар ақша-кредит саясатының
депозиттік және кредиттік операциялар, қысқа мерзімдік ноталар шығару, РЕПО
операциялары сияқты ... ... ... мен ... ... ... ... нәтижелерін күшейту үшін
2005 жылы овернайт, овердрафт ... беру және ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру
ставкасының реттеуші қасиетін күшейту үшін Ұлттық Банк ақша нарығының жалпы
жай-күйіне, заемдар бойынша сұраныс пен ... ... ... ... ... қатысты ресми қайта қаржыландыру ставкасын кезеңмен
(тоқсан ... ... ... және ... ... ... ... бастап өткен жылдарға тән болған ресми ставкаларды жүйелі
төмендету ... ... ... ... жағдайында оларды
тұрақтандыру және арттыру ... ... ... ... ... ... ... 9%-ға, овернайт заемдары бойынша ... ... ... кері РЕПО операциялары бойынша ставка 7,5%-дан
8,0%-ға дейін өсті.
Сонымен қатар, осы жылы ... ... ... ... реттеуді
күшейту мақсатында қысқа мерзімді ноталардың айналыс мерзімі ... ... Банк 2005 жылы 1960,2 ... ... ... мерзімді
ноталар шығарды (2004 жылмен салыстырғанда 3,5 есе ... ... ... ... шектен тыс өтімділікті
реттеудің басты құралы болды.
Ең төменгі резервтік талаптар бойынша оны есептеу базасы кеңейді ... ... ... қысқарды, сонымен қатар ең төменгі резервтік
талаптар ... ... ... тартылған міндеттемелер бойынша – 6%-ды,
сырттан тартылған шетелдік ... ... ... ... ... құрады.
Бұл шаралар Ұлттық Банктің ақша-кредит саясатының позициясында
есептелген ... ... ... ... ... ... ... ақша
тарту және беру арқылы нарықтық ... ... ... ... үшін ... ... ... ресурстарын тарту және
орналастыру ... ... ... ... ... ... ... атап өткендей, Ұлттық банк осы уақытқа дейін өзінің бірінші
атқаратын ... ... ... қарқынын төмендетуге және оның тұрақты
деңгейін қалыптастыруға қызмет етіп келе жатыр. Соңғы бірнеше ... ... ... ... ... жақсартты және өз бақылауына алды. 2001
жылы жалпы жылдық инфляция коэффициентінің щамасы 6,6%-ке төмендегінен және
содан ... ... 5-7% ... тұрақты деңгейде болып отырды. Алайда,
2005-2006 жылдары оның жылдық көрсеткіші ... ... асып ... 8). Осы ... ... Банк инфляцияны төмендету және ақша
айналысын тұрақтандыруға бағытталған шараларды жалғастыруда.
Инфляцияға қарсы саясат ... ... және ... ... ... ... ... тікелей реттеу табыстар саясаты
шеңберінде жүзеге асады. Ол елдегі жалақы мен ... өсу ... ... ... ... Ал ... ... етудің жанама
әдістерінің үлесі елімізде басым. Елімізде іске асып отырылған инфляцияны
реттеудің ... ... ... және ... ... шаралары жатады.
Соңғы уақытта ақша-кредит саясатын қатаңдату жөнінде бірқатар қажетті
шаралар ... ... ... ... ... ... ... (ҚРҰБ-ның депозиттер бойынша пайыз ставкасы)  25 базалық пунктке
артты; ҚРҰБ ноталарын ... ... ... 2006 жылдың басынан бері
банк кредиттері бойынша ... ... ... шамамен 100 базалық пунктке
көтеріліп, 15 пайыздан асты. Оның үстіне, Ұлттық Банк ... ... ... өзі ... одан әрі өсуін болдырмауға мүмкіндік берді.
Инфляцияны тежеу үшін ... ... одан әрі ... ... массасының кең ауқымды көрсеткіші және банктік кредиттеудің өсу
қарқыны өте жоғары ... отыр ... ... ... ... бойынша
тиісінше 58 және 77 пайыз); банктердің сыртқы қарыз алуы ... ... ... ... ақша ... ... және кредиттеу көлемін баяулату
үшін  әлемдік ставкалар деңгейінде қалып отырған және ... ... ... ... отырған базалық пайыз ставкасын одан әрі көтеру қажет;
бұдан ... ... ... ... ... ... ... керек.
Экономикалық ахуалды ескере отырып, теңге бағамы ... ... ... ... ... рөл ... тиіс, мұның бәсеңдеуі оның
өткен кезеңдегі нығаю ... іс ... ... ... ... ... ... нығаюына жол бермеуге ұмтылу,
бәрінен де бұрын, оның нақты ... ... ... ... ... міндетті түрде нығаюына әкелуі мүмкін.
Ақша-кредит саясатын қатаңдату және теңге бағамын нығайту белгілі бір
шығындар жұмсауды қажет ... ... ... пайыз ставкалары және реттеу
көлемін ұлғайту салдарынан ... ... ... ... ... бағамын нығайту ҚРҰБ-ның теңгемен көрсетілген халықаралық резервтер
құнының төмендеуіне әкеледі, мұның өзі қайта бағалау ... ... ... шығынды білдіреді. Осы ... ... ... ... ... қатаңдату қоса жүреді. Егер бюджеттен
бұл шығындардың орны дер уақытында толтырылмаса, олар ... ... ... ... кедергі келтіретін болады, мұның нәтижесінде
инфляция ... Банк ... ... ... дәл ... арттыруға, ақша-
кредит саясаты саласында қолданылатын шаралардың ... ... ... ... ... ... ... тетігінің
үлгісін әзірледі.
Ақша-кредит саясатының трансмиссиялық механизмі дегеніміз – орталық
банк құралдарын қолдану арқылы жалпы, ел ... ... ... ... ету ... Оның ... макроэкономикалық өзгерістер
тізбегі арналарынан тұрады. Бұл арналармен ақша-кредит саясатының құралдары
арқылы ақшалы биліктің жасайтын өзгерістер импульсі беріледі.
Трансмиссиялық тетіктің ... ... ... ... ... ... ... негізгі арналары кіреді: ақша арнасы,
пайыздық (кредиттік) арна, ... ... ... ... ... ... ... ақша сұранысын өзгерту арқылы ақша-кредиттік
реттеу саясатына өзгерістер енгізу барысын сипаттайды.
Пайыздық (кредиттік) арна банкаралық ақша ... ... және ... үшін ... ... ... ... арқылы
пайыздық саясатқа өзгерістер енгізу барысын ... ... ... бұл ... ... ... нәтижесінде тұтыну мен
инвестицияны қысқартуға мәжбүрлейді.
Валюта арнасы ... ... ... және импорттық
тауарлардың құнын инфляцияға түзету арқылы ... ... ... енгізу барысын сипаттайды. Егер ішкі пайыздық ставка көтерілсе,
валюта бағдарының өсуі ... ... ... ... ... нығайту
үшін таза экспорт пен тұтас сұранысты қысқартуға мәжбүрлік туындайды.
Сыртқы ... арна ... ... мен ішкі ... ... ... мұнайдың әлемдік бағасына өзгерістер ... ... ... ... ... тек ... ғана ... Қатып
қалған заңның болмайтыны секілді, экономиканы да ... ... ... ... ... оны жағдайға қарай реттеп отыратын тағы да
бірнеше арналары жетерлік. Бірақ бұл ... ... ... ... мен оның бұлжымас біртұтас құрылымы бар деген сөз ... ... банк ... ... ... ... ала ... тек
өзінің жеке арнаулы арнасын жасайды. Ұлттық банк те ... ... ... ... ... өз механизмін жасау үшін ... ... Ол ... ... ... ... ... сипаттауы тиіс. Тиісінше, инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу
жөніндегі жұмыс ... Бұл ... ... ... бағдарларды
негізге ала отырып, ақша-кредит саясатының негізгі өлшемдерінің ... ... ... ... ... өту ақша ... мен
алтын валюта резервтері бойынша мақсатты көрсеткіштерден инфляция бойынша
мақсатты көрсеткіштерге біртіндеп өтуді көздейді.
Трансмиссиялық тетіктің үлгісін құру үшін ... ... егер ... ... ... ... ... бойынша нақты
функционалдық өзара байланысты көрсетсе, онда осы өзара байланыстар жақын
арадағы ... ... ... ... жорамал салынған іс-қимыл түрі
таңдалды.
Үлгіге 7 теңдеу және 20 айналымал кіреді. Онда теңгенің АҚШ долларына
қатысты ... ... ... ақша ... ... ақша ... бір ... кредиттер бойынша банкаралық биржалық ... ... ... ... кредиттер бойынша ставка, экономикаға
кредиттердің ... ... ... ... ... болып табылады. Ақша-кердит саясатының құралдары: Ұлттық
Банктің РЕПО операциялары ... ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің ... ... ... ... Банктің валюта басымдықтары, ең төменгі
резервтік талаптар экзогендік (ықпал ететін) ... ... ... ... ... ... ... импорт пен экспорттық
көлемі, ЖІӨ, импорттық бағалардың индексі. Қаржы министрлігінің айналыстағы
мемлекеттік бағалы қағаздарының ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар, мұнайдың әлемдік бағасы,
ел бойынша орташа айлық жалақы экзогендік болып табылады.
Трансмиссиялық тетіктің үлгісін құру үшін ... ... ... ... 1996 ... 1 ... бастап 2005 жылғы 2
тоқсанға дейінгі кезеңдегі нақты тоқсандық ... ... үлгі ... ... ... ақша-кердит саясатының
2006-2008 жылдарға арналған негізгі ... ... ... ... қағидаттарына көшудің мақсаты мен міндетi - 2006
жылға дейiнгi кезеңге Ұлттық Банк өзінің ... ... ... ... ... ... ... деңгейiн жылдық 4-5%-ға
дейiн төмендету мiндетiн қойды. Мұндай ... ... ... ... құралдар
қолдану ережелерiнен ақша-кредит саясатының ... ... көшу ... негiздейдi. Инфляциялық таргеттеу кезiнде
мақсатты көрсеткiш ретiнде инфляция қарастырылады, ал ... ... ... ... ... пайыздық ставканың бiрi ретiнде қызмет
етедi.
Ақша-кредит саясатын таргеттеу кезiнде алға қойылған мақсатқа мiндеттi
түрде жетудiң ... үшiн ... ... жедел көрсеткiш әсерi
қалай өзгертетінін бiлу қажет. Басқару сигналдарын беру ... ... ... ... ... жиынтық сұраныс, жиынтық ұсыныс, валюталық
және пайыздық тепе-теңдiк және басқа арналар. Осы беру ... ... ... ... ... трансмиссиялық тетiк деп аталады. Сонымен,
трансмиссиялық тетiк - бұл басқару сигналдарын берудің мақсатты көрсеткiшке
ықпал ету ... ... ... ... ... ... көшуге
дайындықты бастау үшiн алғышарттар қалыптасқан:
- макроэкономикалық тұрлаулылық пен ... ... ... ... ... тұрақтылығы;
- қаржы жүйесiн тұрақты дамыту;
- Ұлттық Банктің тәуелсiздiгi, республикалық бюджеттің ... ... ... есебiнен қаржыландырудан бас тарту;
- инфляцияның төмен деңгейлерiне қолдау көрсету функцияларын Ұлттық
Банкке ресми бекiту;
- ақпараттың ... ... ... ... ... көшу ... және техникалық сипаттағы кейбiр проблемалармен байланысты.
      Саяси ... заң ... ... мiндеттемелердi және
бiрқатар басқа аспектiлердi орындауға қол ... ... ... ... ... және қалыптастыру кіреді.
      Экономикалық проблемалардың iшiнде ... ... ... ... құралдары ретiнде ресми ставкаларды қолдауға жеткiлiкті
көлемде толық ауқымда репо ... ... үшiн ... ... ... портфелiнің жеткiлiксiздiгi болып табылады.
      Техникалық проблема өзiне ақша-кредит саясатының ... әсер ... ... ... ... ... әзiрлеудi қамтиды.
Инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу мақсатында мынадай болжамдар
жасалып отыр:
- ... ... ... рыногын дамытуға жәрдемдесу;
- Ұлттық Банк бағалы қағаздарының портфелiн едәуiр кеңейту;
- Ұлттық Банктің реттеу ... ... ... рыногының икемділігін
арттыратын және оған тән тәуекелдер ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің ноттарымен өтiмділіктi реттеуден репо операцияларын және
қаржы рыногының негiзгi құралдары ретiндегi ... ... ... үшiн жағдайлар жасау;
- монетарлық емес ... ... баға ... ... төмендететiн және ақша-кредит саясаты үшiн бағдар ретінде
пайдаланылуы мүмкiн Қазақстан жағдайында қолайлы "негiзгi инфляция" (core
inflation) ... құру ... ... трансмиссиялық тетіктің моделін әзiрлеу мен мақсатты деңгейлерiне қол
жеткiзудiң операциялық рәсiмдерiн анықтау;
- инфляциялық таргеттеу ... ... ... монетарлық саясат
жүргiзудiң жалпы сызбасын нақтылау ... ... ... ... бiр ... ... ресми қабылдау.
Ұлттық Банк 2002 жылдан бастап ақша-кредит саясатының бағдарларын жыл
сайын ... ... үш жыл ... ... бұл экономикадағы және қаржы
нарықтарындағы ахуалды ескере отырып ... ұзақ ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік беретін,
елдегі салыстырмалы ... ... қол ... ... ... тұтыну бағаларының индексін пайдаланумен
белгіленеді. Олармен қатар ішкі талдау үшін 2004 ... ... ... ... ... ол ... емес факторлар бағаларының
деңгейіне күйрете әсер етуді жояды және ... ... ... ... 2004 жылдан бастап тоқсан сайынғы есеп – ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің 2006-2008 жылдарға арналған
ақша-кредит саясатының негізгі бағыттары ... ... Банк ... ... ... ... ... саясатын жүзеге
асыруды өз ... ... ... ... ... Тиісінше,
инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу бойынша жұмыс жалғасады. Бұл
инфляция бойынша мақсатты бағдарларға ... ... ... ... ... ... құруды жобалайды.
Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің болжамы  2006 жылы іске
асыруға  белгіленген шараларды ... ... ... ... үш ... ... берілген, бұл оның орташа мерзімді бағытын атап
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған ақша-кредит саясатын әзірлеу ... Банк екі ... ... ... ... ... өлшемі мұнайға әлемдік бағалардың деңгейі болып табылады (қалыпты
бағалар сценарийі және ... ... ... Мұнайға төмен әлемдік
бағалардың сценарийін  нарықта  бағаның күрт төмендеу мүмкіндігі  қысқа
мерзімді ... ... ... ... Ұлттық Банк қарастырмайды.
Қарастырылып отырған ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылық  және қолайлы сыртқы экономикалық
конъюнктураның сақталуы болжанады.
Соңғы жылдардың тәжірибесі сыртқы қарыз алу көлемдерінің ... ... ... ... ... Бұл ... ақша ... жүргізген кезде маңызды факторлардың бірі болып қала береді. Мұның
өзі ... мен ... ... ... алу ... ішкі және
сыртқы нарықтардағы пайыздық ставкаларына қарамастан айтарлықтай болатынына
байланысты. Болжамдарды дайындау кезінде Ұлттық Банк ... ... ... ... ... нәтижелері пайдаланылды.
Мұнайға қалыпты бағалар сценарийі 2006-2008 жылдары «Брент» сортты
мұнайдың әлемдік орташа бағасы бір ... үшін 45-60 ... ... ... пайыздық ставкалар шамамен ағымдағы деңгейде сақталады
деп ... ... ... ... ... ... ... жылдық өсуі 8-9%, халықаралық резервтер – 12-38%, ақша массасы – 24-
35%, ақша базасы – 20-42% ... ... ... монетизациялау
деңгейі 2006 жылғы 32%-дан 2008 жылы 38%-ға дейін өседі.
Мұнайға жоғары бағалар сценарийі  алдағы үш ... ... ... ... одан әрі ... ... Осы ... бойынша  «Брент»
сортты мұнайдың орташа әлемдік ... бір ... үшін 65 ... асып
түседі деп күтіледі. Мұнайға қалыпты бағалар сценарийімен ... ... ... ... ... ... жету ... болжамдар кезінде 2006-2008 жылдары мұнайға қалыпты ... ... ... ... ... ... ... өсуі
күтілуде. Халықаралық резервтердің, ақша агрегаттарының өсу болжамы мұнайға
қалыпты бағалар сценарийіне қарағанда орташа алғанда 7-12 пайыздық ... ... ... ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты мұнайға қалыпты
бағалар сценарийін іске асыру кезінде инфляцияны 5,7-7,3% ... ... ... ... ... іске ... кезінде – 6,9-8,5%
шегінде ұстау болады.
Екі сценарийдің ішінде Ұлттық Банк ... ... ... ... ... деп есептейді. Осыған байланысты ол бірқатар
шараларды, оның ішінде ... ... ... ... ... асыруды жоспарлап отыр. Бұл сценарийге қарамастан шетелдік капиталдың
айтарлықтай келуі, ішкі қаржы ... ... ... болуы,
мемлекеттік бюджет шығыстарының өсуі жағдайларында инфляциялық ... ... ... ... бағалар сценарийі іске асырылған жағдайда ақша-кредит
саясатының шаралары көп дәрежеде ... ... ... саясаты саласында Ұлттық Банк  2006-2008 жылдары 
ақша-кредит операцияларын пайдаланудың тиімділігін арттыру және ... ... ... ... ... одан әрі ... ... жалғастырады.
Ұлттық Банк ақша нарығындағы ахуалға және инфляцияның деңгейіне
байланысты өз операциялары бойынша ... ... ... ... қоса ... ... ... нарығындағы сыйақы ставкаларын реттеудің, сондай-ақ банктердің
артық өтімділігін реттеудің негізгі құралдары екінші деңгейдегі ... ... ... және ... ... ... шығару болып
отыр. Ұлттық Банк  депозиттерді тарту көлемін шектемейді, алайда олар
бойынша ... ... ... мерзімді ноталарды шығару қысқа
мерзімді құралдар бойынша «қисық ... ... және ... ... ... дамыту мақсатында жүзеге асырылады.
Ұлттық Банктің сыйақының нарықтық ставкаларына әсерін ставкалардың
дәлізін (төменгі ставка – ... ... ... ... ... – заемдар беру жөніндегі ставка) белгілеу арқылы арттыру ... ... ... ... ... шеңберінде 
қайтарылуына Қазақстанның жеке тұлғалардың салымдарына кепілдік беру
(сақтандыру) қоры ... ... жеке ... жаңадан тартылатын
салымдары (депозиттері) бойынша сыйақының шекті ставкаларын ресми қайта
қаржыландыру ставкасына байланыстыру ... ... ... ... ... трансмиссиялық тетігінің үлгісі
жетілдіріледі, ол ... ... ... ... ... атап ... ... әсерін бағалауға
мүмкіндік береді.
Артық өтімділік проблемасының өткірлігін төмендету үшін  Ұлттық ... ... ... тиіс ... ... арқылы  ең
төменгі резервтік талаптарды есептеу тетігін одан әрі жетілдіруді жүзеге
асыруды ниет етіп ... ... ... ... көзделген шараларға
қарамастан,  ақша ұсынысы экономикалық ... ... ... ... ететін болады.
Ұлттық Банк  валюта бағамының қысқа мерзімді және алып-сатарлық 
ауытқулары салдарын әлсірету ... ... ... ... ... ... асыра отырып,  қандай да бір ұзақ ... ... ... ... ... бағамы  саясатын ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың ара қатынасына
байланысты болады. Шетел валютасы ағындарына мониторинг жүзеге асырылады.
Кесте 5
Ақша-кредит ... 2006 - 2008 ... ... ... болжамы (мұнайға қалыпты бағалар сценарийі)
кезең аяғында
|  |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... кезең ішінде), |7,6 |5,7-7|5,0-7,0|5,0-7,0|
|% | |,3 | | ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... Республикасы Ұлттық Банкінің |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... ... ... ... | | | | ... долл. | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... ... |663 |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... теңге |2065 |2789 |3561 |4413 ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... экономикаға кредиттері, млрд.|2592 |3676 |4782 |6028 ... | | | | ... %-бен |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... ... ... ... ... Банктің 2006-2008 жылдарға арналып белгіленген ақша-кредит
саясатының ... ... ... – 2030» Даму ... ... Республикасы Президентінің 2006 жылғы 1 наурыздағы «Қазақстанның
әлемдегі ... ... ... 50 ... ... кіру стратегиясы»
атты 2007 – 2024 жылдарға арналған орнықты дамуға көшу ... ... ... 2007 – 2009 ... ... бағдарламасымен
үйлестіріліп белгіленген.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған
бағдарламасы бойынша ... ... және ... ... дамыту
саласында Үкіметтің, Ұлттық Банктің және Қаржы нарығы мен қаржы ... және ... ... ... ... ... реттеудің тиімділігін арттыруға және қаржы секторын дамытудың
тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... ақша ... ... әсер ... одан ... ақша-кредит саясатының әр түрлі құралдары бойынша ставкаларды
келісу жөніндегі жұмыс жалғастырылады. Бұл ретте ... ... ... реттеудің, сондай-ақ банктердің шамадан тыс ... ... ... екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... мен ... ... қалады.
Ағымдағы және күрделі операциялар бойынша ... ... ... валюталық және қаржы нарықтарындағы ахуалдың
мониторингі едәуір кеңейтілетін болады, ... ... ... ... ... базаны жетілдіру жөніндегі жұмыс
жалғастырылады.
Төлем жүйесінің ... ... ... ... ... Ұлттық төлем
карточкалары жүйесін дамытуға және төлем жүйелеріне арналған жаңа Резервтік
орталық құруға ерекше көңіл бөлінетін болады.
Қазақстан Республикасының қаржы ... ... – 2011 ... арналған тұжырымдамасын іске асыру жөніндегі жұмыс
жалғастырылады. Бұл ретте Үкімет Қазақстанның ТМД мен ... ... ... ... қайта бөлуді қамтамасыз ететін өңірдің негізгі қаржы
орталығы ретінде қалыптасуы үшін ... ... ... ... ... одан әрі ... ... сапасын және
оларға қол жетімділікті, сондай-ақ қаржы секторын реттеу стандарттарын
арттыруға, өтімді қор ... мен оның ... ... ... ... ... арттыру мақсатында қаржы ... ... ... ... ... ... Банкінің валюта және төлем
жүйесін реттеудегі ролі
Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын өкілетті орган болып табылады. Ол
өзінің валюталық реттеу және ... ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, сондай-ақ,
валюталық операцияларды жүргізу және ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілер негізінде жүзеге асырады. Қазақстан
Республикасының қолданылып жүрген валюталық ... ... мен ... ... келе ... ... ... бар
елдердiң көпшілігіне тән.
Қазіргі уақытта Қазақстанда валюталық режимді ырықтандыру қазақстандық
экономиканың даму ерекшеліктерін, сондай-ақ, экономикалық өсім мен ... ... ішкі және ... ... ... ала ... жүргізіледі.
Бірінші кезеңнің негізгі ... ... ... ... кеңейту есебінен валюталық қаржыларды
пайдаланудың тиімділігін арттыруға бағытталған. Бұл өз ... ... ... ... қағаздарға салынатын
инвестициясына және резиденттердің республиканың өндірістік әлеуетін
кеңейтетін және жаңа ... ... ену үшін ... ... ... құятын тікелей инвестициясына қатысты валюталық реттеу
режимін жеңілдету қажеттігін туғызды.
2005-2007 жылдары жүзеге асыру ... ... ... ... ... келешек бағыттардың негізгі мақсаты валюталық
операциялар ... ... ... кейіннен жою және 2007 жылдан
бастап ұлттық валютаның ... ... ... көшу ... жасау болып табылады.
Валюталық режимді ырықтандыру шаралары 2006 жылы ... ... және ... ... ... жаңа заң ... жүзеге
асырылады, мұнда тікелей инвестицияларды, банктер мен сақтандыру ұйымдары
шетелдерге жіберетін ... ... ... қалған
инвесторлардың бағалы қағаздар рыногының қазақстандық кәсіпқой қатысушылары
арқылы жүзеге асыратын қоржындық инвестицияларын лицензиялауды алып ... ... ... делдалдық қызметпен айналысатын ұйымдардың
шетелдерге инвестицияны ... ... ... ... ... инвестициялық қорларды басқаруды ... ... ... ... ... ... мен өкілдіктерді және басқаларды
ұстап тұруға байланысты операциялық шығындарды ... үшін ... ... банктерде есепшоттар ашуды лицензиялауды алып
тастау жүйесіне көшу қарастырылған.
Ұлттық Банктің ... ... ... отырған валюталық саясаты,
сәйкесінше, валюталық реттеу мен бақылау саласындағы іс-шаралары валюталық
режимді босаңсытуға бағытталып отыр. Атап ... ... және ... ... жүзеге асыратын тікелей
инвестицияларды, шетелге инвестициялдарды, қалған ... ... ... қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары арқылы жүзеге
асыратын шетелге портфельдік инвестицияларды лицензиялау ... ... ... ... ... отырып, брокерлік-дилерлік
қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың ... ... ... ... ... оның ішінде инвестициялық қорларды
басқаруға операциялық лицензияларды беру ... өту ... ... ... мен ... ... ... операциялық кірістерді
қаржыландыру мақсатында шетелдегі шетелдік банктердегі ... ... ... ... ... ... мен ... міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде қаражатты есепуке ... ... ... ... құру ... ... тұлғаларға уақытша
шоттарды; қаржылық ұйымдардың халықаралық бағады ... ... ... үшін шетелдік банктердегі және өзге ... ... ... ... ең ... талап етілетін рейтингін
белгілеместен жеке тұлғалардың ЭЫДҰ елдерінде ашылған шоттарын лтцензиялау
жойылды;
- резидент ... ... ... ... ... лицензиялау
жойылды;
- резидент еместердің пайдасына жылжымайтын мүлікке меншік құқығын
төлеу үшін ... ... ... ... ... ... ... жатқан жұмыстың
негізгі мақсаты валюталық операцияларды жүргізу үшін шектеулерді кейіннен
жою және 2007 ... ... ... ... ... айырбасталымдылығы
қағидаттарына өту үшін жағдайлар жасаудан тұрады. Валюталық ... ... ... ... ... ... борыштың
мониторингі, төлем балансының статистикасы және валюталық ... ... ... ... ... ... валюталық
операцияларға қатысты тіркеу және хабарлау ... ... ... ... ... ырықтандыру, яғни валюта
операцияларын жүргiзуге рұқсат беруден тiркеу, хабарлау тәртiбiне көшу мен
ағымдағы және ... ... ... ... валютаның конверсиялануына
(ырықтандырудың екiншi және үшiншi кезеңдерi) 2007 жылы қол жеткiзу
болжанады. Осы ... iске ... үшiн ... ... ... ... ... Валюталық режимдi ырықтандырудың
2005-2007 жылдарға арналған тиiстi бағдарламасы дайындалған. ... ... ... ... ... ... ... пен Ұлттық Банктің
шектеулер енгiзу құқығы сақталды.
Валюталық реттеу және ... ... ... ... ... одан әрі ... капитал қозғалысына байланысты
тәуекелдерді реттеуге қолданылатын жаңа ... ... ... ... ... ... операциялар бойынша ақпараттық база
жетілдіріледі, бұл 2007 жылдан бастап валюталық операцияларды ... ... ... ... ... және ... бақылау
жүйесіне тиімді  өтуді  қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
2007 жылдың басынан бастап экспорттық-импорттық ... ... ... ... ... қаражатын қайтаруын бақылау схемасы
түбегейлі өзгеріске ұшырады. Бақылау резиденттің экспорттан түсімді ... ... ... авансты уәкілетті банктердегі шоттарға
сыртқы сауда келісім-шартында ... ... ... ... қайтару талаптарының негізінде құрылатын ... ... ... Банктің, салық және кеден органдарының олардың құзыреті
шегінде бақылаумен ... ... ... ... ... байланысты
экспорттық-импорттық операцияларды жүзеге асыру кезінде резиденттердің
валюта қаражатын қайтаруын бақылаудың жаңа ... ... ... жаңа
валюталық заңнаманы қолдану Ұлттық Банктің 2006 ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Ұлттық банктің валюта жүйесін қадағалау мен реттеуді жүзеге асырудағы
көздейтін басты мақсаты мен міндеті - валюта операцияларын ... ... ... ... ... алу, ... пен халықаралық практика
талаптарына сәйкес валюта операцияларын ... өзге де ... ... ... ... ... тұрақты ағыны, төлем
теңгерiмi айырбас бағамның тұрақтылығы валюталық реттеу саясатының акцентiн
капиталдың әкетiлуiне қатаң ... ... ... тиiмдi пайдалануды
арттыру мiндетiне бағыттауға, сондай-ақ ішкi ... ... ... ... ... құралдарының пайда болуына мүмкіндік бередi. ... ... ... мен ... ... ... режимдi ырықтандыру тұжырымдамасында көрсетiлген, соған сәйкес
бiрiншi кезеңдi iске ... үшiн ... ... және экономикалық
жағынан сенiмдi валюта операцияларына қатысты ... ... ... ... ... режимдi ырықтандыру бағдарламасы қабылданған
болатын. Бағдарлама шеңберiнде валюта ... ... ... ... ішкі валюта рыногында кең ауқымдағы ... жол ... және ... ... капитал ағындарын
бақылаудың тиiмдi тетiгiн ... ... ... ... ... және ... ... Бағдарламаның ережелерiн iске асыру
валюталық реттеудің ... ... кең ... және мейлiнше
тұрақсыздандыратын капитал ағындарының мониторингi мен бақылаудың нарықтық
нысандарына және әдiстерiне көшу үшiн ... ... ... ... ... жүйесін ұйымдастыру мен реттеуді жүзеге асырудағы
көздейтін басты мақсаты мен міндеті - мемлекеттің төлем жүйесiн ... ... ... ... жүйесiн Еуропалық одақ стандарттарына
толық жақындату және төлем құралдарының жаңа түрлерiн ... мен ... ... ... ... төлем карточкаларына қызмет көрсету
жөнiндегi қызметтi шоғырландыру мақсатында Төлем карточкаларының ... құру және ... ... ... ТМД елдерiнің (ЕуроАзЭҚ немесе басқа
құрылымның) нақты уақыт режимiнде есептеудің ұлттық жалпы ... ... ... жүйесiн құру, сондай-ақ Қазақстанның төлем жүйесiн
ТМД мен шет елдерде танымал ету маңызды бағыт ... ... ҚР ... негізгі көрсеткіштерінің динамикасын 9 қосымша деректері
сипаттайды.
Төлем жүйелері саласында ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару және төлем жүйелерін 
қадағалаудың тиімді жүйесін құру ... одан әрі ... ... Осы ... ... және ... қамтамасыз етудің
операторларын, провайдерлерін, сондай-ақ  төлем жүйелері пайдаланушыларын
бақылау және қадағалау  жүйелері кіреді.  ... ... ... ... және ... ... ... жабдықтауға айтарлықтай
көңіл бөлінеді. Төлем жүйелерінің үздіксіз және үзіліссіз жұмыс істеуін
қамтамасыз ету және қауіпсіздік ... ... ... жаңа ... құру ... ... ... уақытта Қазақстанның төлем жүйесi халықаралық ... ... ... ... ... қойылатын барлық талаптарына
сай келедi. Бұл ретте, төлем жүйелерiнде пайдаланылатын ... ... ... ... жетiлдiрiлiп және жоғарылатып отырады. Еуропалық
одақ елдерiндегi ... ... ... ... ... ... жүйелерiн дамытуға бағытталған. Осыған
байланысты, Қазақстанның ... ... ... Одақ ... жөніндегi iс-шаралар шеңберiнде Ұлттық Банк өзінің күш-жiгерiн
Қазақстанда микропроцессорлық карточкалар негiзiнде ... ... мен ... ... ... ... негiзiнде төлем карточкаларын енгiзу
бағытында ... ... ... да - ... ... ... негiзiнде төлем ... ... ... дамыту бағдарламасы қабылданды. Бағдарламада ... ... ... ... ... пайдалану
болашақта халыққа, сауда-сервис кәсiпорындарына оларға қай банк қызмет
көрсеткенiне қарамай қызмет ... ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағында төлем карточкаларының жүйесi
дамыту қолма-қол ақшамен жасалмайтын ақша ... ... ... ... ... және ... ақшаға қызмет көрсетуге,
сондай-ақ тиiмдiлігі аздау төлем құралдарынан (мысалы, чек сияқты) жаңа
тиiмдiрек ... ... ... көшуге мүмкiндiк бередi. Осы
мақсаттар үшiн ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің арнайы ұйымы - ... ... ... ... оған ... ... бойынша транзакцияларды
өңдеу, төлем карточкаларын, сондай-ақ халықаралық ... ... ... пайдалана отырып жүзеге асырылатын төлемдердi маршрутизациялау
мен клиринг ... ... ... ... ... сондай-ақ микропроцессорлық карталар
базасында электронды коммерция жүйелерiн (E-Commerce) құру және дамыту,
коммерциялық ... ... және жеке ... ... ... ... ... мәселелер: сақтандыру, азаматтарды
жүйеге келтiру, жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... көрсету саласын дамыту және т.б. болжанады.
Микропроцессорлық ... ... ... ... ... ... ендiрудің ұзақ мерзiмдi стратегиялық мақсаты ... ... ақша ... тиiмдi басқару қабiлетiн сақтау, қаржы
рыноктарының тұрақтылығына қауiп ... ... ... ... ... ... ... және басқа да тәуекелдердi шектеу тұтынушыларға жаңа
әрi тиiмдi, тәуекелi аз, ... емес және ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
Микропроцессорлық карточкалар негiзiнде төлем карточкаларының ұлттық
банкаралық жүйесiн ендiру үшiн ... ... ... ... ... қажет:
- жүйенi құруға байланысты құқықтық қатынастарды қалыптастыру;
- тұтынушылардың сұранымын, сауда ... ... ... ... ... ... дайындығын анықтау;
- төлем карточкаларын пайдаланумен әлуеттi ... ... ... ... карточкаларын ұстаушылар үшiн салдарлар мен
әлуеттi тәуекелдердi анықтау.
Бұдан басқа, қызметiн ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу орталығы (ҚБЕО) елдің төлем
жүйесiн ... ... роль ... ТМД ... ... ... ... жүйесiн құруға қатысу
(ЕурАзЭҚ немесе басқа құрылым);
- төлем жүйесiн сату жөнiндегi қызметтер көрсетудi дайындау және ... мен ... да ... ... ... және сол ... ... қаржы институттарын қоса
отырып, SWIFT сервис бюросын одан әрi ... SWIFT ... ... ... SWIFT ... ... жүйесiне
хабарламалар қабылдауға және беруге қосымша мүмкiндiк беру үшiн Қазақстан
төлем жүйесiмен ықпалдастыру;
- ақша аударудың банкаралық жүйесiнде және ҚБЕО ... жаңа ... ... ... ... ... тұрған төлем жүйесiн және Ақпарат көлігінің
қаржылық автоматтандырылған жүйесiн ... ... ... ... ... ... үшiн AKҚаЖ арқылы төлем ... ... және ... ... ... ... үшін ... көлiк жүйесiн
ықпалдастыру;
- қазақстандық және сол сияқты шетелдiк ... ... ... АКҚаЖ-ды одан әрi дамыту.
ТАРАУ 3. ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ ШЕТЕЛДІК ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫЛЫҚ ҰЙЫМДАРМЕН
АРАДАҒЫ ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫ
3.1. Халықаралық қаржылық ұйымдармен қарым-қатынастары
Ұлттық Банк, ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының әлемдік шаруашылық жұйесіне ену процесіне қатысып отыр.
Бүгінде ол ... ... ... ... ... мүшесі бола
отырып, өзінің халықаралық қызметін мынадай негізгі бағыттар ... ... ... ... банктерімен және халықаралық қаржы
ұйымдарымен байланысты дамыту және тереңдету.
• Ұлттық ... ... ... ... банктерінен және
халықаралық қаржы ұйымдардан алатын техникалық көмегін үйлестіру.
• ТМД елдерінің мемлекетаралық ұйымдық құрылымдарына қатысу.
Ұлттық Банк ... ... ... ... Банк,
Халықаралық Валюта Қоры, Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі, Азия Даму
Банкі, Ислам Даму ... және ... ... ... ... ұстанады. Сонымен қатар, шетел компаниялары мен ... ... де ... бар. ... ... Банк пен
екінші деңгейдегі банктердің ... ... және ... ... жөніндегі деректер базасы “The Banker’s Almanac”, “
Euromoney Institutional Investor”, ... Banking ... ... “BIS”, “Europa Publications”-да құрылған және үнемі жаңарып тұрады.
Қазақстан Республикасының тәуелсіз рейтингін қою үшін ... ... “Fitch ... ... ... ... агенттіктері
миссияларының жыл сайынғы сапары ұйымдастырылады.
Дүниежүзілік банктердің тобы 1994 жылы құрылды және оның ... ... ... ... Халықаралық Қайтақұру және Даму Банкі (ХҚДБ);
• Халықаралық даму ассоциациясы (ХДА);
• Халықаралық қаржы корпорациясы ... ... ... беру бойынша көпжақты агенттік (ИКХА);
• Инвестициялық дауларды реттеу бойынша халықаралық орталық (ИДРХО).
1992 жылғы шілдеде Қазақстан ... ХДА, ... ... – ның және ... ... ХҚК-ның мүшесі болды.
Дүниежүзілік банктің Қазақтанды кредиттеуінің жалпы көлемі, жақында
бекітілген заемдармен бірге, 2002 жылғы қыркүйектің аяғында 1.89 ... ... ... 2002 ... ... ... ... қаражаттардың
сомасы 1.36 млрд. АҚШ долларын құрады. Дүниежүзілік банк тобы ... ... ... ... бірі болып табылады.
ХҚДБ-ның LN № 3642 KZ “Техникалық ... ... ... ... аяғында Қазақстан Республикасының Қаржы
министрлігі Қазақстанның Ұлттық Банкіне ХҚДБ-ның LN № 3642 KZ ... ... ... ... мен Қазақстан арасындағы заем туралы
келісім).
Осы заемның құрамдас бөлігі мынадай болып берілді:
• Коммерциялық банктердің диагностикасы;
• Жергілікті жерлердегі банктік ... үшін ... ... ... ... Банк ... реформасы;
• Компьютерлер мен жабдықтар сатып алу.
ХҚДБ-ның LN № 3867 KZ “ Қаржы секторы мен ... ... ... және ... ... Заемы туралы кредиттік
Келісімді жүзеге асыру және оған қызмет көрсету мақсатында ... құру және Даму ... ... мен ... Республикасы арасында (1995
жылғы 31 шілдедегі Заем туралы ... , 1995 ... 20 ... ... Қаржы министрлігі мен Қазақстан Ұлттық Банкінің арасында қаржы
секторын дамыту үшін ХҚДБ-ның LN № 3867 KZ заем ... ... ... қол ... ... ... мынадай болып бөлінді:
• Коммерциялық банктерді дамыту;
• Жергілікті жерлердегі банктік қадағалау үшін институттар ... Ұзақ ... ... ... Жобаларды жүзеге асыруға көмек.
Екі заемды жүзеге асыру аяқталды.
Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі (ЕКДБ) 1991 жылы ... ЕКДБ ... ... және ... ... ... ... қаржы
көмегін көрсетеді. Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі 1999 ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдады. Бұл шешімдер
жұмыс істеп тұрған рыноктар мен ... даму ... ... кейін, сондай-ақ Банк жұмысының тәжірибесін назарға ала отырып
қабылданды. Жаңа ... ... ... ... ... ... дұрыс шешуге мүмкіндік береді. Ұйымдық өзгерістерді Банк
директорларының ... ... ... ... ... ... ... басшылығы деңгейінде өзгерістер ... ... ... ... құрылымында болды.
Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі ... ... ... ... және орта ... ... ... 122.64 млн. АҚШ долл. (А, В
және С үш траншында) мөлшеріндегі Заем туралы келісім жасады. ... ... ... сәйкес, 1997 жылы Қазақстан ... ... 122,64 млн. АҚШ ... 45,11 млн. АҚШ ... ... А ... ... заем қаражаттарын игеру 1996 жылы ... ... ... ... ... А Траншы бойынша қатысушы банктердің
міндеттемелері және сыйақы (мүдде) төлемдері ... ... ... мониторингтік есеп жүргізеді.
• В Траншы шегінде Қазкоммерцбанк (әріптесі – “Credit ... ... және ... ... Банк ...... Investment
AG”) институциялық даму бағдарламасын (твиннинг бағдарламысы) ... ... Осы ... ... ... ... жүзеге асырып
жатыр.
Ұлттық Банкке ЕКДБ берген ... желі 2000 ... 10 ... Даму ... (ИДБ) халықаралық дамуды қаржыландыратын және Джидда
қаласында (Сауд Аравиясы) 1973 жылғы желтоқсанда өткен ... ... ... ... ... Ниет Декларацияға
сәйкес құрылған және ... ... ... (ИКҰ) 23 ... ... қол ... ... қаржы ұйымы болып табылады. ИДБ
1975 жылғы 20 қазанда қызметіне ... ... ... ... ... ... мүше
–мемлекеттері мен мұсылман бірлестіктерінің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Құрамына 52 мемлекет
мүше болып енді. ТМД елдерінен Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... ... ... ... Республикасы 1996 жылғы 16 мамырда 1974 жылғы 12 тамызда
Джидда қаласында қол қойылған ИДБ-ның құрылтай шартын ... 1997 ... ... ... ... мүше – ... және ТМД, Монғолия,
КХР, Шығыс еуропа аймағындағы мұсылман бірлестіктері үшін ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... құқығы бар Ислам Даму Банкімен ... ... ... ... ... 1999 жылғы мамырда
Қазақстанға Ислам Даму Банкінің вице-президенті бастаған Бағалау ... ... 1999 ... 12-14 ... Алматы қаласында Қазақстан
Республикасы Үкіметі мен Үйлестіру тобының ... ... ... ... Онда Араб ... ... Кувейт қоры, Сауд даму қоры және ИДБ
ұсынылды. Отырыстың нәтижесінде өзара ... ... ... ... және ... мемлекеттік инвестиция Бағларламасына кіретін
жобалардың ... ... Даму ... және Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... ... ... тарту мәселесі бойынша жұмыс жүргізіледі. 2004 ... ... ... ... Банкі мен Азия Даму Банкі
арасында Техникалық көмек көрсету мәселесі бойынша өзара түсіністік ... қол ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі мен
Азия Даму Банкі арасында қаржы секторын ... ... ... ... ... ... ... түсіністік туралы меморандумға қол қойылды.
Қазіргі уақытта «Қаржы секторын басқару» жобасын іске асыру туралы ... мен АДБ ... ... және ... ... ... техникалық көмек туралы есеп келісуде жатыр.
Қазақстанның қаржы секторын ... ... ... шешу үшін АДБ ... ... үш түрі жоспарланып отыр.
Бірінші кезең ҚРҰБ сеніп тапсырылған ұлттық байлыққа ... және ... ... ... ... ... саясатын
ендіруге жәрдемдеседі.
Техникалық көмектің екінші кезеңі банктік емес қаржы мекемелеріне
реттеу мен бақылауды күшейтуге және ... ... банк ісі мен ... ... ... бөліктерін реформалаудың стратегиясын
орындауға ықпал ететін болады. Сонымен қатар техникалық көмек ... ... ... ... ... режимін белгілеуге ықпал
етеді.
Үшінші кезең жұмыстың ең түпкілікті кезеңі болады. Ол халықаралық
стандарттарға толық ... және ... ... ... мен бақылау
жөніндегі ең жақсы практикаға қол жеткізуге жәрдемдеседі. Осындай ... ... ірі ... Азия ... ... ... ... болып
орнығуына негізгі алғы шарт болып табылады.
Шетелдің орталық банктерімен байланысты дамыту ҚР-ның ... ... ... ... және ... ... ... көтеруге
мүмкіндік берді. ҚР-ның Ұлттық Банкі алған техникалық көмек орталық ... ... ... ... банк ... ... тәжірибелік және
операциялық аспектілері жөніндегі сарапшыларының сапарлары, консультациялық
қызметтер нысанында ... ... ... тек қана ... ...
банк немесе компания ұсынатын екі жақты және халықаралық ұйымдар тартылған
көп жақты түрі ... ... ... ... ... ... ... Ынтымақтастық жөніндегі ... ... ... ... ... ... Ассосациясы, ЮСАИД,
Халықаралық Есеп айырысу Банкі, Халықаралық Ынтымақтастық жөніндегі Түркия
Агенттігі, Франция Банкі, ... ... ... Дойче Бундесбанк,
Нидерланды Банкі, Англия Банкі, Ресей Федерациясының Орталық Банкі және
т.б. болып ... ... ... ... ... оның халықаралық үйлестірушісі –
Халықаралық Есеп айырысу Банкіне (Базель, ... ... ... ... ... Америка Халықаралық Ынтымақтастығы Агенттігінің
(ЮСАИД) Қазақстан Республикасына техникалық көмегі кейінгі үш жылда негізгі
ұйымдарды нығайту арқылы экономикалық реформалардың ... ... 2005 ... ... ... ... және ... Банк арасындағы
Өзара түсіністік туралы мемеорандумды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... жөнінде консультациялық
көмек көрсетіледі. Ұлттық Банктің ақша-кредит саясаты саласындағы қызметін
жетілдіру мақсатында Экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... «болжамдық
инфляциялық таргеттеу» бағдарламасын жүзеге асыру жөнінде кеңес ... ... ... ... ... ... басым бағыттар негізгі
ұйымдардағы кадр деңгейін қамтамасыз ету мақсатында ... ол ... ... тиімді және айқын пайдалануға және одан ... ... ... ... ... ... экономикалық
стратегияларды әзірлеуге кепілдік береді.
Ақша-кредит саясаты жөнінде ЕурАзЭҚ қатысушы мемлекеттерініің орталық
банктерінің ынтымақтастығы туралы ... ... ... ... ... ... ... Банк ұйымдастырған «Ақша-кердит саясатын
жүргізудің оңтайлы схемасын таңдау» дөңгелек үстелін өткізді. Оның жұмысына
ЕурАзЭҚ елдерінің, сондай-ақ, Литваның, ... және ... ... өкілдері, Президент Әкімшілігінің, Үкіметтің, Дүниежүзілік
Банктің, ЮСАИД-ң, «Маркетингтік-талдама орталығы» АҚ-ның өкілдері қатысты.
Техникалық көмек ... ... ... халықаралық стандарттарға,
оның ішінде Еуропалық Одақ стандарттарына сәйкес ақша-кредит саясаты
саласындағы Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін ... ... ... Эконометрикалық үлгілер жүйесін және ақша-кредит ... ... ... ... ... ... ... түзету үшін пайдалану
бағдарламасын әзірлеу;
• Диалог режимінде есеп айырысу жүргізу.
Ақша-кредит саясатының мәселелері ... ... ... ... іске ... ... отырған нәтижелері төмендегідей:
·  ЖІӨ әлуетті деңгейінің эконометрикалық теңдеулерін, Филипс қисық
сызығы негізінде жиынтық ұсынысты, жинақталған сұранысты ... ... оны ... ... тәуелділігі), пайыздық тепе-теңдік
негізінде валюталық бағамды, инфляциялық күтуді, инфляцияны қалыптастыру.
·  Жоғарыда атап ... ... ... ... ... үлгілерін құру.
·   Инфляциялық таргеттеу қағидаттарын пайдалана отырып ақша-кредит
саясатының трансмиссиялық тетігі үлгілерін әзірлеу, ... ... және ... әсер ету ... ... ... шартты
болжамдарын құру схемаларын әзірлеу (“желпуіш” болжамдар), ақша-кредит
саясаты ... ... ... ... үшін шартты болжамдарды
пайдалану схемаларын әзірлеу.
·  Деректер қорытындысын енгізу, оларды ... үшін ... ... ... ... есеп айырысу жүргізу, Visual Basic
немесе басқа осыған ... ... ... ... ... ... ... барынша жақсы көзбен шолуды әзірлеу.
Ұлттық Банк пен шет мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... (Қосымша 10).
3.2. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы шеңберіндегі
ынтымақтастық
Ұлттық Банк Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы шеңберінде осы ... ... ... ... ... ұлт үсті ... ... мүше бола отырып, тығыз қарым-қатынас жасайды.
Интеграциялық бірлестіктер шеңберінде Ұлттық Банк жалпы төлем ... ... ... ... ... мүше ... ... нарығын құру, сондай-ақ Бірыңғай ... ... ... ... ... (ШЫҰ) ... ... және ведомствоаралық топтардың жұмысына қатысу  жөніндегі
жұмыстарға қатысады.
ЕурАзЭҚ ынтымақтастық шеңберінде 2001 жылы ... ... ... ... ... ... ... - ТМД –ның орталық банктерінің өзара тиімді іс-әркекетін ... ... ... ... міндеті – ұлттық валюта-қаржылық және ... ... ... орталық (ұлттық) ... ... көп ... және екі ... ... айырысу қатынастарын және
Шартқа қатысушы-мемлекеттердің орталық(ұлттық) банктерінің құзіреті шегінде
2000 жылғы 10 ... ... ... ... құру туралы
Шартты жүзеге асырудың басқа мәселелерін дамыту. Кеңесті құру Еуразиялық
экономикалық қоғамдастықты құру ... ... ... ... ... ... ... Кеңес ұсыныс сипатындағы шешімдер
қабылдауға құқығы бар консультациялық- кеңестік орган ... ... ... ... мақсаты ақша-кредит саясаты мәселелері бойынша орталық
банктердің іс-әрекетін, ұлттық банктік жүйенің өзара ... ... ... ... ... ұлттық валюталарды айырбастау механизмін,
валюталық реттеуді және ... ... ... ... саладағы
мәселелерді үйлестіру болып ... ... ... ... банк ... банк 1993 ... 22 қаңтарда Минск қаласында Тәуелсіз
Мемлекеттер Достастығы мемлекеттерінің арасында жасалған ... құру ... ... ... ... ... ... Армян
Республикасы, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, Ресей Федерациясы,
Тәжікстан, Түркіменстан, Өзбекстан және Украина ... ... Банк ... ... ... байланысты орталық банктер арасындағы көп жақты
есеп айырысуларды ұйымдастыруды және жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Мемлекетаралық банк есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... және жүзеге асыру міндеттері
жүктеледі. Ол Достастықтың интеграциялық ... ... ... ... қатысады.
ТМД шегінде халықаралық экономикалық байланыстарға тиімді қызмет
көрсететін Достастықтың валюта-қаржылық ... ... ... ТМД ... операцияларды жүзеге асырады. Оның корреспондеттік ... ... кез ... ... және ... елдерде контрагентермен
есеп айырысу кестелерін клиенттерге ұсынуға мүмкіндік береді. Ол, ... ... ... ... ... ... банкаралық кредиттер мен
депозиттер рыногында операциялар жүргізеді.
Мемлекетаралық банк жұмысының маңызды ... оның ... ... ... Банктің мәртебесі мен мүмкіндіктері ТМД кеңістігінде ... тек қана ... және ... ... қаржы
көрсеткіштерінің кең спектрі бойынша ТМД елдерінің банктік және қаржылық
ақпаратын жинау, өңдеу және ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Өзінің қызметі шегінде мемлекетаралық банк ТМД мемлекеттері арасында
сыртқы сауда операциялары бойынша ұлттық валютамен ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыра бастады.
Ұлттық валютамен өзара төлем ... ... ... ... ол ... ... ... қосылды, атап айтқанда, Қазақстан
Республикасының Банкаралақ ақша ... ... ... көрсету туралы
Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығымен шарт жасады.
Мемлекетаралық ... одан әрі ... ... ... ... ... қатысуымен және мемлекетаралық келісімдер
шарттарына сәйкес ТМД ұйымдарымен жасалатын келісімдер мен келісім-шарттар
бойынша есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... жылғы 12 шілдеде Мәскеу банкаралық валюта ... ТМД ... ... ... және есеп ... палатасы ТМД–ның
мүше - елдерінде бірыңғай валюта ... ... ... ... ... қол ... бұл ТМД елдерінің
интеграцияланған валюта рыногының концепцияларын ... ... ... ... ... ... ... тиімді іс-әрекет етуіне
мүмкіндік береді. Осы концепция, атап айтқанда, жалпы технологиялық және
ұйымдық стандарттарды ... ... ТМД ... ... ... ... сауда жүйесін қалыптастыруды қарастырады, оған ТМД
елдерінің ұлттық ақша ... ... ... баға ... ... енеді.
Интеграциялық процестерді тереңдету мақсатында Орталық Азия аймағында
1994 ... ... ... ... мен ... ... ... экономикалық кеңістік құру туралы бекітілген Шартты
жүзеге асыру мақсатында Қазақстан Республикасы, ... ... ... ... ... ... Азия ... және даму
банкі (ОАЫжДБ) құрылды.
Банк арқылы жүргізілетін есеп ... ... ... ... Банк ... белгілеген арнайы төлем құралдарының көмегімен
жүргізіледі, бұл ... ... ... есеп ... ... да Банк ... белгілейді. Алайда, 1998 жылдың ортасынан бастап
“ОАЫжДБ” ЖАҚ-ның қаржы жағдайы қанағаттандырғысыз, сондықтан ... ... ... берген кредиттерін
қайтару қиынға соғып отыр. Осы кредиттердің қаржыландыру көзі ... ... ... ... Банкінің депозиті) және меншікті
капиталы болып табылады. “ОАЫжДБ” ... ... ... ... ... ... Қырғызстан Республикасы
Ұлттық Банкінің 2002 жылғы 18 қаңтардағы қаулысына ... ҚР ... ... ... ... мен ... нысандарын орындамауына
байланысты “ОАЫжДБ” ЖАҚ –на жекелеген банк операцияларын жүргізуге берілген
лицензия шектеулі болды. “ОАЫжДБ” ЖАҚ- ның ... ... өте ... оның одан әрі қызмет етуі мүмкін болмай отыр.
1994 жылғы 21 қазанда Әзербайжан Республикасы, Армения Республикасы,
Беларусь, ... ... ... Республикасы, Молдова, Ресей
Федерациясы, ... ... ... ... ... ... ... валюталарды пайдалану режимінде есеп айырысудың
үздіксіздігін қамтамасыз ету және осы ... ... ... қалыптастыру
мақсатында Төлем одағы құрылды. Оның жұмыс және үйлестіруші органы болып
Мемлекетаралық валюта комитет (МВК) ... ... ... және
кредиттік қатынастар саласында көп жақты ынтымақтастық ұйымдастыру, ... есеп ... және ... ... ... ... заңдарды
жақындастыру және жетілдіру, қатысушы мемлекеттердің ақша-кредит және
валюта саясатын ... ... мен ... сондай-ақ валюта
бақылауы мәселелерінде ынтымақтастық пен келісілген іс-әрекеттерді дамытуға
бағытталған.
МВК Төлем одағының 2000 жылғы 20 сәуірде ... МВК ... ... ... Халықаралық ассоциациясы (ТМД БХА) құрылды. Оның басты
міндеті халықаралық стандарттарға сәйкес ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ТМД БХА –ның құрылтай құжаттарына
өзара ... ... ... ... ... қағаздармен,
кәсіпорындардың акцияларымен операцияларға қызмет көрсетуде басты ... ТМД ... ... ... ... қол қойды. Биржа
Ассоциациясы шегінде ТМД ... ... ... және ... биржалық саудаларды жаңа ақпарат технологияларымен ... ... ... ... ... ... ... бойынша бірлескен ұсыныстар жасай алады. Бұл ... ... ... ... ... ... салаларда әлемдік
үрдістерге толық сәйкес келеді.
2000 жылғы 19-20 ... МВК ... ... ... мен ... қаржы министрліктері, бағалы қағаздар
жөніндегі комиссиялар, сондай-ақ ТМД-ның ... оның ... ... құру ... ... ... ұлттық (орталық)
банктері өкілдерінің отырысында ТМД Іскерлік орталығын құру ... ... ... тұратын топ құру туралы шешім қабылданды. Оның ... ... ... ... ... ... рет ... Жұмыс тобы мынадай
құжаттардың жобаларын қарады:
• ТМД ... ... құру ... ТМД ... орталығын құрудың концепцуалдық тәсілі;
• ТМД Іскерлік орталығы туралы келісім.
ТМД-ның Іскерлік орталығы 2000 жылғы 21 ... ТМД ... ... ... мақұлданған еркін сауда аймақтарын
қалыптастыру бойынша 2000 ... 6 ... ТМД ... ... ... ... асыру Кесте-жоспарының 11 тармағына, және
1998 жылғы 25 ... ТМД ... ... ... ... ТМД-ның ақпарат кеңістігін қалыптастыру Тұжырымдамасын жүзеге
асыру бойынша құжаттар мен шараларды ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық органдардың және Қоғамдастық
мемлекеттері арасындағы сауда-экономикалық қатынастарға ... ... ... ... ... емес және ... мүдделері мен өзара тиімді іс-әрекеттерін шоғырландыру үшін
жағдай жасау ойластырылған. ... ... ... ... жүйесі
негізінде бизнес құрылымдарға түрлі қызмет көрсететін іс-әрекетпен
қамтамасыз ету міндеті де ... ... ... Республикасының экономикалық көрсеткіштері өте
жоғары болып жалғасуда. Қолайлы сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... қол жеткізуге мүмкіндік
берді. Мұнайға ... ... ... ... және Қазақстан Республикасында
мұнай өндірудің ұлғаюы мұнай секторы ... күрт ... ... бір ... әлеуметтік саланың кезек ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру
деңгейі тез жоғарылады. 2000 ж. бергі кезең ішінде ЖІӨ жан ... ... ... үш ... ... ... ... жылы экономика
осыдан алты жыл бұрынғысынан екі есе ... ... ... Бұл ... ... ... ... едәуір бөлігі қазіргі кезде активтері 12
млрд (ЖІӨ-нің 17 пайызы) болып ... ... ... ... ... бағытталды. Мұнай және мұнай емес секторлар кірістерінің 
динамикалы түрде ... ... ... ... ... ... ... көмегін тигізді. Елдің сыртқы экономикалық қызметінің
көрсеткіштері де жоғары болып отыр; ағымдағы жылы Ұлттық ... ... ... жетіп, екі есе дерлік өсті (бұл тауарлар мен ... ... 6 ай ... ... ... ...  
Соған қарамастан, соңғы жылдары экономикадағы инфляциялық қысым
күшейді, 2006 жылы оның ... ... ... жетіп, Ұлттық Банктің
болжанған мақсатты ... асып ... ... ... Ұлттық Банк
өзінің негізгі мақсатына - баға ... қол ... ... қаржы рыногінің тұрақтылығын қолдау ... ... ... көшті. Атап айтқанда, рыноктік пайыз ставкаларына
ықпал ету үшін Ұлттық ... ашық ... ... ... ... банктердің шектен тыс өтімділігін стерильдеу үшін
ең төменгі резервтік талаптар мөлшерін жоғарылатып, оларды есептеу ... ... ... ... ... ... Оның ... Ұлттық
Банк теңгені едәуір нығайтты, мұның өзі инфляцияның одан әрі ... ... ... ... саясатының шараларымен қатар пруденциалдық реттеуді
қатаңдату жөнінде маңызды қадамдар қабылданды. Атап ... ... ... тұрғын үй кредиттеуге, сондай-ақ трансшекаралық
несиеге  ... ... ... ... басқа, банктердің валюта
өтімділігіне қатысты мейлінше қатаң нормативтер белгіленді, ашық ... ... ... ... мерзімді сыртқы міндеттемелер
көлемінің лимиті ... ... ... ... белгіленді. 
Осы пруденциалдық шаралар банк секторының осал жерлерінің ... ... ... деп күтілуде; дегенмен, егер ... және ... ... ... өсу  ... айтарлықтай
бәсеңдету жүргізілмесе, тақаудағы айларда қосымша шаралар қолдану қажет
болуы мүмкін. Осындай ... ... ... қысқа мерзімді
борышына қоса орта және ұзақ мерзімді сыртқы борышын жабу ... ... алу ... одан әрі ... ... ... ... нормативтерімен қатар, сыртқы қаржыландыруға қол жеткізу ... ... ... осал жерлерін азайтуға көмектесетін болады.
Бұдан басқа, кредиттеудің өсу ... ... және ... ... жылдам нашарлау тәуекелін шектеу ... ... ... ... ... салмағын түзету туралы
мәселені ... ... ... ... ... кредиттеу, оның
ішінде, кредиттер беру және шет елде инвестицияларды жүзеге асыру жөніндегі
қызметіне ... ... банк ... ... ... зор маңызы болады. Осыған байланысты банктерде дер уақытында
тексеру жүргізуді қамтамасыз ету үшін,  ең ... ... ... ... ... кадр ... нығайту арқылы қадағалауды
жүзеге асыруға арналған ... ... аса ... Банк ... ең ... ... - мемлекеттің ақша-кредит
саясатын әзірлеу және жүргізу тұрғысында 2002 жылдан бастап ... ... жыл ... нақтылай отырып үш жыл бұрын айқындау
тәжірибесін енгізді, бұл экономикадағы және ... ... ... ... ... ұзақ кезеңге арналған болжамдарды және стратегиялық
бағыттарды жүзеге асыруға мүмкіндік ... ... ... тұрақтылыққа қол жеткізуге байланысты. Мақсаттық
көрсеткіштер тұтыну бағаларының индексін пайдаланумен ... ... ішкі ... үшін 2004 ... ... ... инфляция» индексі
пайдаланылады, ол монетарлық емес факторлар бағаларының деңгейіне ... ... ... және ... процестердің негізгі үрдістерін
көрсетеді. 2004 жылдан ... ... ... есеп – ... ... ... наурыз айында Ұлттық Банктің 2006-2008 жылдарға арналған
ақша-кредит саясатының ... ... ... ... Банк баға
тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... ... өз ... ... ... ретінде айқындайды. ... ... ... көшу ... ... ... ... бойынша мақсатты бағдарларға сүйене отырып ақша-кредит саясатының
негізгі өлшемдерінің ... ... ... ... сыйақы ставкаларын реттеудің, сондай-ақ банктердің
артық өтімділігін реттеудің ... ... ... деңгейдегі банктердің
Ұлттық Банктегі депозиттері және қысқа ... ... ... ... ... ... ... тарту көлемін шектемейді, алайда олар
бойынша ставкаларды ... ... ... ноталарды шығару қысқа
мерзімді құралдар бойынша ... ... ... және ... ... ... дамыту мақсатында жүзеге асырылады.
Ұлттық Банктің ақша-кредит саясатының трансмиссиялық тетігінің ... ол ... ... құралдарының негізгі
макроэкономикалық көрсеткіштерге, атап айтқанда инфляцияға әсерін бағалауға
мүмкіндік ... ... ... өткірлігін төмендету үшін  Ұлттық Банк
банктердің  нормативтерді сақтауға тиіс міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... тетігін одан әрі жетілдіруді жүзеге
асыруды ниет етіп ... ... ... ... көзделген шараларға
қарамастан,  ақша ұсынысы экономикалық өсудің барынша жоғары қарқынын
қамтамасыз ететін ... ... ... - ... ... және ... ... асыру саласында Ұлттық Банк  валюта бағамының қысқа ... ... ... салдарын әлсірету мақсатында ғана  валюта бағамын
қалыптастыруға араласуды жүзеге асыра отырып,  қандай да бір ұзақ мерзімді
белгіленген ... ... ... ... ... ... жалғастырады.
Ұлттық банктің валюта жүйесін қадағалау мен реттеуді жүзеге ... ... ... мен міндеті - валюта операцияларын жүргiзген кезде
жекелеген шектеулердi кезең бойынша алу, ... пен ... ... ... валюта операцияларын реттеудің өзге де әдiстерiн
қолдану. Валюталық реттеу және ... ... ... ... ... одан әрі ... ... қозғалысына байланысты
тәуекелдерді реттеуге қолданылатын жаңа тәсілдерді  әзірлеуге  бағытталған 
саясат жалғасады.  ... ... ... бойынша ақпараттық база
жетілдіріледі, бұл 2007 жылдан бастап валюталық операцияларды жүргізудің 
рұқсат етілген тәртібінен   ... ... және ... ... ... өтуді  қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ... ... ... отырған ақша-кредит саясатын  қаржы нарығының тұрақтылығын
сақтауға ықпал етуге ... ... ... ... ... ... ... сәйкес қаржы нарығын одан әрі дамыту 
оның барлық бөліктерін ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясаты инфляцияның болжалды
деңгейін ... тұру үшін ... ... ... ... валюталық реттеу мен бақылауды қамтамасыз ету, төлем ... ... ... ... істеуі, тұтастай қаржы жүйесінің
тұрақтылығын ... ... ... ... міндеттерді шешуге
бағдарланған.
Төлем жүйелері саласында ... ... ... ... ... ... басқару және төлем ... ... ... құру ... одан әрі ... ... Осы жүйеге техникалық және бағдарламалық қамтамасыз ... ... ... ... жүйелері пайдаланушыларын
бақылау және қадағалау  жүйелері кіреді. 
Ұлттық банктің төлем жүйесін ұйымдастыру мен реттеуді жүзеге асырудағы
көздейтін басты мақсаты мен ... - ... ... ... ... мақсаты Қазақстанның төлем жүйесiн Еуропалық одақ стандарттарына
толық жақындату және төлем құралдарының жаңа ... ... мен ... ... ... ... ... карточкаларына қызмет көрсету
жөнiндегi қызметтi шоғырландыру мақсатында Төлем ... ... құру және ... ... басқа, ТМД елдерiнің (ЕуроАзЭҚ немесе басқа
құрылымның) нақты уақыт режимiнде есептеудің ... ... ... ... ... жүйесiн құру, сондай-ақ Қазақстанның төлем жүйесiн
ТМД мен шет елдерде танымал ету маңызды бағыт ... ... ... ... ... істеуін қолдау мақсатында Ұлттық төлем
карточкалары жүйесін дамытуға және төлем жүйелеріне арналған жаңа ... ... ... көңіл бөлінетін болады. Сондай-ақ, Қазақстанның төлем
жүйелерiн Еуропалық Одақ ... ... ... ... ... Банк ... ... Қазақстанда микропроцессорлық
карточкалар негiзiнде төлем карточкаларын енгiзу мен дамытуға бағыттауды
жоспарлайды.
Ұлттық Банктің 2006-2008 ... ... ... ... ... ... «Қазақстан – 2030» Даму стратегиясына және
Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 1 ... ... ... ... ... 50 ... ... кіру стратегиясы»
атты 2007 – 2024 жылдарға арналған орнықты дамуға көшу ... ... ... 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасымен
үйлестіріліп белгіленген.
Қазақстан ... ... 2007 – 2009 ... ... ... ақша-кредит саясаты және қаржы секторын дамыту
саласында Үкіметтің, Ұлттық ... және ... ... мен ... ... және ... агенттігінің негізгі күш-жігері инфляциялық
үдерістерді реттеудің тиімділігін арттыруға және ... ... ... ... ... бағытталатын болады.
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың
2007 – 2011 ... ... ... іске асыру жөніндегі жұмыс
жалғастырылады. Бұл ... ... ... ТМД мен ... Азияда қаржы
ағындарын тиімді қайта бөлуді қамтамасыз ететін өңірдің негізгі ... ... ... үшін ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу
Казахстана // Каз.правда, 1997г., 21 октября.
2. ... ... ... ... ... 1995 ж. 30 наурыздағы N
2155 Қазақстан Республикасының Заңы (2006.05.07. берілген өзгерістер ... ... ... ... ... ... және ... бекiту
туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 ... ... ... ... ... мен ... ұйымдарды мемлекеттiк реттеу және қадағалау
туралы 2003 жылғы 4 ... № 474-ІІ ... ... Заңы
(2006.07.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
5. Закон РК «О ... ... и ... ... от 13 июня ... № 57-III ... ... Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан
Республикасының 1995 ж. 31 тамыздағы № 2444 Заңы ... ... мен ... ... ... ... политики Национального Банка на
2003-2005 годы, одобрены Постановлением Правления ... ... ... от 16 ноября 2002 года за №459
8. Основные ... ... ... на ... ... ... ... Национального Банка Республики Казахстан
от «29»января 2005 года №10
9. Основные направления денежно-кредитной ... на ... ... ... ... ... Банка Республики Казахстан
от «11» марта 2006 года №20
10. Қазақстан Республикасы – ХВҚ миссиясының ... ала ... ... сәйкес консультация, 2006 жылғы 11 сәуір
11. Қазақстан ... ... 2007 – 2009 ... ... ... баяндама
12. Банковская система Республики Казахстан за 10 лет, Алматы, 2004г.
13. Жуков Е. Банковское дело. Учебное ... М, ... ... С. ... ... М, ... ... Д. Деньги, кредит, банки. М, 2006г.
16. Годовой отчет НБ РК за 2005г. – Алматы, 2006г.
17. ... ... ... ... ... релизі, 2000-2007жж.
18. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің Экономикалық Шолуы, 2004-
2007жж.
19. ... ... ... ... ... ... ... Казахстан в цифрах. Стат. Сборник. Агентство РК по статистике. –Алматы,
2001-2006
21. Вестник НБ РК.- ... ... ... Информационно-аналитический сборник. Агентство
РК по статистике.-Алматы, 2006г.
23. Статистический ежегодник Казахстана. Агентство РК по статистике.
–Алматы, 2005-2006гг.
24. htpp:www.nationalbank.kz. ҚРҰБ ресми сайтының материалдары
25. ... ҚР ... ... және ... Агенттігінің ресми
сайтының материалдары
26. htpp:www.stat.kz. Қазақстан Республикасының Статистика және талдау
Агенттігінің ресми сайтының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық заңгерлік портал материалдары
29. htpp:www.government.kz. Қазақстан Республикасының Үкіметінің ... ... ... ... ... ... инфляции НБРК, 2000-2007гг.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Бағалы қағаздар нарығын реттеу9 бет
Бу турбинасын жобалау кезіндегі негізгі есептер жайлы4 бет
Жарғақ қанаттылар отряды - hymenoptera14 бет
Жылуэнергетикалық қондырғылардың атқарушы механизмдері мен реттеу құралдары жайлы ақпарат8 бет
Салық - бюджетаралық қатынастарды реттеуші механизм ретінде24 бет
Суды сорғыш насостар станциялары8 бет
Технологиялық процесстің сипаттамасы26 бет
Турбиналық сатылардың жұмыс процесі8 бет
Турбинаның апатты жұмыс тәртібі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь