Өндірістік кәсіпорынның өзіндік құнын төмендету және пайданы көтеру жолдары

КІРІСПЕ 4

1 КӘСІПОРЫН ТАБЫСЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ 6
1.1 Кәсіпорын табысының экономикалық мәні 6
1.2. Табыстың кәсіпорын қызметіндегі ролі және функциялары 13
1.3. Кәсіпорын табысының қалыптасуы және орналастырылуы 16
Жалпы табыс 16

2. «ҚАРАҒАНДЫ ҚҰРАЛДЫ . МЕХАНИКАЛЫҚ ЗАВОДЫ» ЖШС КӘСІПОРНЫНЫҢ ТАБЫСТЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ТАЛДАУ 21
2.1 Өндірістік кәсіпорынның табысын талдау 21
2.2 Өндірістік кәсіпорынның өзіндік құнын талдау әдісі 27
2.3 Өндірістік кәсіпорынның пайдасын және рентабельділігін талдау 40

3 ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРЫННЫҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ТӨМЕНДЕТУ ЖӘНЕ ПАЙДАНЫ КӨТЕРУ ЖОЛДАРЫ 47
3.1 Пайданы көтеруге бағытталған іс.шаралар 47
3.2 Кәсіпорындағы өзіндік құнды төмендету резервтері 52

ҚОРЫТЫНДЫ 59
        
        КІРІСПЕ 4 
1 КӘСІПОРЫН ТАБЫСЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ 6
1.1 ... ... ... мәні 6 ... ... ... ... ролі және функциялары 13
1.3. Кәсіпорын табысының қалыптасуы және орналастырылуы 16
Жалпы табыс 16
2. ЖШС ... ... ... ... 21
2.1 ... ... ... талдау 21
2.2 Өндірістік кәсіпорынның өзіндік құнын талдау әдісі 27
2.3 Өндірістік кәсіпорынның пайдасын және ... ... 40
3 ... ... ӨЗІНДІК ҚҰНЫН ТӨМЕНДЕТУ ЖӘНЕ ПАЙДАНЫ КӨТЕРУ ЖОЛДАРЫ 47
3.1 ... ... ... іс-шаралар 47
3.2 Кәсіпорындағы өзіндік құнды төмендету резервтері 52
ҚОРЫТЫНДЫ 59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 61
А -қосымшасы- КӘСІПОРЫНДАҒЫ ... ... БӨЛУ ... 63
Ә ... - ЖШС ... ... ӨЗІНДІК ҚҰНДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ БОЙЫНША КАЛЬКУЛЯЦИЯЛЫҚ ЕСЕПТЕУЛЕР СҰЛБАСЫ 64
Б -қосымшасы - 2010 жыл ... ... мен ... ... есеп ... ... ... кәсіпорынның қоршаған ортадағы өзгерістер, сондай-ақ, осы өзгерістерден туындайтын қосымша мүмкіндіктер мен тәуекелдер де тұрақты өсіп отырады. ... ... ... стратегиясы осы өзгерістерден мүмкіндіктерді алу мүмкіндіктерін, шаруашылықты жүргізу үшін барлық қосымша мүмкіндіктерді және тәуекелдерді қамтитындай ... ... ... ... ... менеджменті оның нарықтық және өндірістік стратегиясын анықтайтын ... ... ... ... ... ... Осы ... байланысты қаржы менеджменті кәсіпорынның өндірістік барысы қаржы ресурстарымен қажетті көлемде қамтамасыз етілуін, тартылған қаржы ресурстарын өндіріске ... ... ... өнімнің шығындарын барынша азайтуды, нәтижесінде кәсіпкерлік қызметтен табыс алуды қамтамасыз етуге байланысты міндеттерді атқарады. Табыс кәсіпорын ... ... ролі ... ол ... ... ... ... қаражаттар тартудың, жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуының алғы шарты болып табылады. ... ... ... ... мен ... ... ... қаражаттар тарту мүмкіндігіне үміт арта алмайды. Сонымен қатар, табыс кәсіпорынның ішкі қаржылық мұқтаждықтарының негізгі көзі болып қоюмен ... қана ... ол ... өмірінде, мемлекеттік бюджет ресурстарының, бюджеттен тыс қорлардың және қайырымдылық қорларының қаражаттарының ... да ... роль ... ... ... ... бюджет алдындағы, банктер мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін бағалаудағы негізгі көрсеткіші боып табылады.
Ол оның іскерлік белсенділігі мен қаржылық тұрақтылығын сипаттайды. Табыс бойынша авансталған ... ... ... мен осы ... ... ... салымдардың табыстылығы анықталады. Кәсіпорынның өндіріске салынған активтерінің табыстылық ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарында, жоспарлық көрсеткіштерді нақты көрсеткіштермен салыстыру және үйлестіру, ... ... ... мен оның ... бақылау мен бағалауда маңызды роль атқарады. Үлгілі басқарылатын кәсіпорындар табыстың қалыптасуын, оның әрбір орталықтары бойынша қатаң түрде бақыланып ... және ... осы ... ... ... басшыларға сыйақылар беріледі, бұл өз кезегінде олардың өз қызметіне деген ынтасын арттыруға ... ... ... ... немесе инвестициялық жобаларға жаңа қаржы салымдарын салу қажеттілігін ... ... ... ... табыс есептеледі және бұл есептер қаржылық сипаттағы шешімдер қабылдауда негіз болып ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметіндегі ролі мен оны арттырудың жолдарын іздестіру болып ... Осы ... қол ... үшін жұмыс өзінің алдына келесідей сұрақтарға жауап беруді көздейді:
- кәсіпорын табысының экономикалық негіздерін қарастыру;
- кәсіпорын табысының талдау және жоспарлау әдістемелерін ... ... ... талдау әдісін қарастыру;
-кәсіпорындағы тиімділік көрсеткіштерін анықтау;
-кәсіпорынның табыстылығын арттырудың негізгі жолдары мен табыстың көлеміне әсер ... ... ... және ... ... алу ... ... объектісі ретінде ЖШС-нің өндірістік, инвестициялық, қаржылық және басқа да қызмет ... ... ... ... үш ... ... ... тарауда кәсіпорынның табысының жалпы ұғымына және оның кәсіпорын қызметіндегі ролі мен ... ... ... ... және ... ... ... тарау барысында кәсіпорындардың табыстылық деңгейін талдаудың әдістемесі және рентабельділіктің негізгі көрсеткіштері зерттеуге алынады. ... ... ... ... ... ... де қарастырылады. Үшінші тарауда қазіргі таңдағы кәсіпорындардың табыстылығын арттырудың негізгі жолдары мен ... ... әсер ... ... ... және олардың алдын алу шаралары қарастырылады. Дипломдық жұмыс барысында отандық және шет елдік танымал ғалымдардың еңбектері, оқулықтары, сондай-ақ еліміздегі мерзімді ... ... ... ... ... мәліметтері қолданылды.
КӘСІПОРЫН ТАБЫСЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
+ Кәсіпорын табысының экономикалық мәні.
Басқару мәселелерін шешу үшін әрдайым өзгеріп отыратын нарық жағдайында кәсіпорын бәсекеқабілеттілігін ... ... ... ... ету ... ... жасауы тиіс.
Басқару обьектілерінің жағдайы түрлі көрсеткіштер жүйесімен анықталады. Көлеміне, қызмет ету аясына, табыстылығы немесе шығындалуына байланысты ... ... әсер ... ... ... ... Кәсіпорынның қызмет ету аспектісін сипаттайтын тек бір ғана көрсеткіштің болуы екі талай. Сол сияқты табыс та жалғыз ... бола ... Яғни ... қызмет аясын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі болады. Кез келген өнімді шығару үшін ресурстар қажет: ақша, ... ... ... ... ... Кәсіпорын осы элементтерді, яғни өндіріс факторларын тиімді басқара ( жоспарлау, талдау, бақылау) отырып, бәсекеқабілетті өнім ... ... ... ... ... және ... алатын орны көптеген көрсеткіштермен сипатталады.
* Шығаратын өнім параметрлері мен көрсеткіштері:
* Өнім көлемі және ассортименті;
* Сұраныс және ... ... ... ... ... құны және ... ... Кәсіпорынның техникалық деңгейінің параметрлері мен көрсеткіштері:
* Техникалық және технология жағдайы;
* Өндіріс икемділігі;
* Еңбектің техникалық қамтамасыз етілуі және ... ... ... Өнімнің өзіндік құны;
* Орташа еңбекақы;
* Еңбек ету жағдайлары;
* Еңбек өнімділігі;
* Тиімділік ... және ... ... ... ... және ... ... айналымдылығы;
* Меншікті және қатыстырылған қаражаттар және т.б.
Бұл көрсеткіштер нарықтық экономика заңдары мен ... ... ... айта кету ... Кәсіпорынның қызмет ету аясының соңғы нәтижелі көрсеткіші оның ... және ... емес ... ... ... ... ...
Табыстар мен шығындардың нақты тізбегі кәсіпорынның қызмет ету ... ... және ол ... ... есептілігінде көрініс табады. Жалпы табыс түсінігі нені ... ... ... ... ... ... ... кіріс түрлерінен айырмашылығы қандай? Осы сұрақтар бойынша тереңірек тоқталайық.
Табыстың экономикалық мәні бүгінгі экономикалық теорияның ең бір ... және ... ... бірі ... ... ... көзқарас бойынша табыс дегеніміз - бұл ақша шығыстары мен кірісерінің айырмасы болып табылады. Шаруашылық тұрғыдан қарастыратын болсақ, ... - бұл ... ... ... ... және соңындағы мүліктік жағдайының айырмасы болып табылады. Бұл жерде ... ... ... ... ... қызметінен алатын алуан түрлі табыстарының шығындар көлемінен басым болатын жағдайын ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды құрап, оның кірістерін құру, бөлу және ... ... ... ... ... капитал өткізілген өнім бағасында көрініс табатын құнды құрайды. Өнімді ... ... ол ... ... - ... ... ие болады.
Алайда түсім - бұл өндіріске жұмсалған қаражаттарды өтеу және ... ... ... ... көзі ... табылса да, әлі де табыс болып саналмайды. Пайдалану процесінде түсім ... ... ... ... ... мен ... ... жіктеу белгілі кезеңдегі таза іс-әрекет нәтижесін анықтау базасы болып табылады.
Осыдан басқа, жіктеу келесілер үшін қажет:
- ... ... ... мен ... ... ... ... көздерден алынғанын анықтау;
- өнімнің өндірістік өзіндік құны мен ... емес ... ... оның ... басқару мен өткізу шығындарын, қаржылық іс-әрекет шығындарын бөлу;
- басқарушылық және қаржылық талдау мақсатында ... және ... ... ... алу ... ... үшін кәсіпорынның барлық іс-әрекеті төмендегідей жіктеледі:
- негізгі және операциондық іс-әрекет (кәсіпорын өнімдерін, жұмыстары мен қызметтерін өндіру және ... ... ... ... алу және ... өзге ... ... кәсіпорынның өзге компаниялардың іс-әрекетіне қатысуы; кәсіпорынның қаржылық нарықтардағы операциялары, курстық ауытқулар);
- төтенше баптар (кәсіпорын іс-әрекетіне тән ... ... ... ... аса маңызды, себебі ол кәсіпорынның негізгі іс-әрекетінен, сондай-ақ аталмыш кәсіпорынның іс-әрекетіне тән болып табылмайтын және ... ... ... көзі ретінде қарастырыла алмайтын көздерден алынған табыстардың үлес салмағының қандай екенін анықтауға мүмкіндік береді.
Активтердің келіп ... ... ... қаражаттары, өзге де мүлік) немесе ұйым капиталының артуына әкелетін міндеттемелерді өтеу ... ... ... ... ... ... артуы ұйымның табыстары болып танылады. Осыдан шығатыны, белгілі кезеңде келіп түскен ақша қаражаттары мен өзге де мүлік ұйымның кірісін ... ... ... және жеке ... ... түсетін төмендегі түсімдер табыстар болып есептелмейді:
:: қосылған құнға салынатын салық, акциздер, ... ... ... ... баждар, өзге де міндетті төлемдер сомалары;
:: комиссия шарттары, комитент пайдасына қатысты агенттік және өзге де ... ... ... ... ... мен ... алдын ала төлем жүргізу тәртібінде;
:: ... ... мен ... ... ... шотына аванстар;
:: алдын ала берілген қаражаттар;
:: қарызгерге берілген несие, ... ... алу ... мен ... ... ... ... кәсіпорынның табыстары төмендегідей топтарға жіктеледі:
1) кәдімгі іс-әрекет түрлерінен түсетін табыстар;
2) өзге де ... ... ... өткізуден тыс түсімдер, төтенше табыстар).
Кәдімгі іс-әрекет түрлерінен түсетін табыстар - тұрақты сипатқа ие болып, кәсіпорынның күнделікті өндірістік-коммерциялық, ... ... ... ... байланысты табыстар.
Тауарлар мен өнімдерді өткізуден түскен түсім, жұмыстар орындау және қызметтер ... ... ... ... ... ... ... табыстар болып танылады. Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің қорытынды көрсеткіші осы өнім ... ... ... болып табылады. Тәжірибеде өнім өткізуден түскен табыстың орташа табыс және шекті табыс сынды түрлерін ажыратады. Бұлардың әрқайсысы кәсіпорынның ... ... ... ... өз ролі бар. ... өткізуден түскен кәсіпорын табысы орташа бағаны сатылған өнім данасына көбейту арқылы анықталады:
TR = pq (1.1)
Мұнда:
TR - ... ... ... - өнім ... ... - сатылған тауар саны.
(1.1) Формуласына ... ... ... сату бағасының деңгейіне сәйкес және сатылған тауар санына байланысты екені анықталады. Өз кезегінде сатылған өнім көлемі баға ... ... ... ... Тәжірибеде бұл қатыстылық икемді, икемді емес және бірегей болуы ... Әр ... үшін ... ... ... ... ... бірінші жағдайда ол бірден көп, екіншісінде аз, үшіншісінде бірге тең.
Өзге де табыстарға операциондық табыстар жатқызылады, оның ішінде:
:: ... ... ... ... ... ... ... иелену және пайдалану) берумен байланысты түсімдер;
:: ... ... ... ... ... үлгілер, интеллектуалды меншіктің өзге де түрлерімен байланысты құқықтарды белгілі ақыға ұсынуға байланысты түсімдер;
:: өзге ... ... ... ... ... ... ... табыстарды қоса алғанда) байланысты түсімдер;
:: кәсіпорынның бірлескен іс-әрекет нәтижесінде алынған пайдасы;
:: ... ... ... ... ... тыс ... ... айыппұлдар, өсімпұлдар, т.б.;
:: ... ... ... өтеуге қатысты түсімдер;
:: есепті жылы айқындалған өткен жылдардың пайдасы;
:: ... және ... ... ... ... ауытқулар;
:: активтерді қосымша бағалау сомасы;
:: өзге де өткізуден тыс түсімдер.
Түсім ... ... ... ... болып табылады.
Осылайша, қаржылық басқару жүйесінде табыстар мен пайданың келесі көрсеткіштеріне ие болу қажет:
1) өнімді (жұмыстар, ... ... ... таза ... - бұл ... ... салынатын салықты, акциздер, қайтарылған тауарлар мен бағалық ... ... ... түсетін жалпы түсім. Дәл осы көрсеткіш пайда көрсеткіштерін әрі қарай есептеу және ... ... ... базасы болып табылады;
2) өткізуден түсетін жалпы пайда - ... ... ... ... шегергендегі өткізуден түсетін таза түсім. Аталмыш көрсеткіш кәсіпорынның өндірістік ... ... ... жасауға мүмкіндік береді;
3) негізгі іс-әрекеттен түсетін пайда (шығын) (операциондық пайда немесе операциондық шығын) - ... ... мен ... ... ... ... түскен жалпы пайда. Бұл көрсеткіш басқару мен өткізу шығындарының өткізуден ... ... ... ... ... ... ... түсетін пайда - қаржылық іс-әрекет бойынша кірістер мен шығыстар сальдосы. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық іс-әрекетінен ... ... ... ... мен ... ... шетелдік валютамен жасалатын операциялардан алшақтату үшін қажет.
5) кәдімгі шаруашылық іс-әрекеттен түсетін пайда - негізгі шаруашылық ... және ... ... ... ... ... ... пайда;
7) салықты төлегенге дейінгі пайда (шығын). Бұл көрсеткіш бухгалтерлік пайдадан салық салынатын пайдаға көшу нүктесі ... ... ... ... ... пайда - бұл бухгалтерлік есеп талаптарына сәйкес есептелген пайда. Бухгалтерлік пайданы анықтаудың негізгі ... - ... ... ... ... ... көрсету. Бухгалтерлік есеп кәсіпорынның кірістері мен шығыстары, болашақ кезеңдерге басқарушылық шешімдер қабылдау үшін оның іс-әрекетінің таза нәтижесі туралы ... ... ... үшін ... Осы ... қол ... кейін алынған нәтиже (салықты төлегенге дейінгі пайда) елдің салық заңнамасына сәйкес түзетілуі керек. Осылайша, салық салынатын пайда - бұл ... ... ... ... есептелген бухгалтерлік пайда;
8) таза пайда (таза шығын) - салықты төлегеннен кейін пайда. Нарықтық экономика ... бұл ... ... ... көрсеткіші. Ол кәсіпорын басшылары мен қаржылық нарықтардың назарына алынады. Оның қарқынынан кәсіпорынның әрекет етуі, оның жұмыскерлері үшін ... ... ... ... ... дивидендтерді төлеу тәуелді болады. Кәсіпорынның операциондық пайдасының барлық түрлерінің сомасына ықпал ететін маңызды фактор - операциондық іс-әрекет процесінде қалыптасатын ... ... ... іс-әрекетбұл кәсіпорынның негізгі іс-әрекет түрі. Кәсіпорынның операциондық іс-әрекетінің сипаты кәсіпорын әрекет ... сала ... ... ... - ... ... ... нәтижесінде алынған табыстары. Олар жалпы және таза операциондық табыстар формасыда әрекет етеді.
Кәсіпорынның операциондық табыстары ... ... Таза ... ... Ол ... ... ... сомасы мен өнім бағасына енетін салықтар сомасы (қосылған құнға салынатын салық, акциздік жиын) арасындағы айырманы білдіреді.
1. Жалпы ... ... Ол ... кезең аралығында операциондық іс-әрекет нәтижесінде өндірілген тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді өткізуден түскен, аталмыш ел территориясында, және одан тыс ... ... және ... емес ... ... ... табысының жалпы сомасын білдіреді.
Ескерту-автормен құрастырылған.
Кәсіпорынмен құрылатын операциондық табыстардың сомасы мен деңгейі бірқатар факторлардан тәуелді болады. Өнеркәсіп және сауда ... ... және таза ... табыс сомасына ықпал ететін негізгі факторлар 1 кестеде келтірілген.
Келтірілген факторларды ... ... ... ... ... ие ... айта кету керек, яғни сыртқы факторлардың ықпалымен қалыптасады: сәйкес тауарлы нарық сыйымдылығы, ондағы бәсекелестік деңгейі, өндірілетін өнім номенклатурасы.
Кесте 1.
I. Өнеркәсіптік ... ... ... Өндірілген өнімді өткізу бағасының деңгейі
1. Жабдықтаушылардан тауарларды сатып алу деңгейі
2. Өндірілген өнімді өткізу көлемі
2. Сатып алушылардың сатып ... ... ... деңгейі
3. Жалпы операциондық табысқа салық салу деңгейі
3. Тауар айналым көлемі
4. Жалпы операциондық табысқа салық салу деңгейі ... - ... ... және ... ... ... және таза операциондық табыс сомасына ықпал ететін негізгі факторлардың құрамы.
Сонымен қатар, жоғарыда аталған факторлар ... ... және ... ... ... механизмін толығымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Басқарудың осы механизмінің деңгейін төмендегілер құрайды:
- тиімді бағалық ... ...
- ... табыстарды жоспарлау.
- операциондық шығындарды жоспарлау.
Ықшамдалған ... бүл ... 1995 жылы 26 ... ... есеп ... заң күші бар ҚР Президентінің 2732 Жарлығында ... ... ... ... ... "Табыстар - бұл есептік кезеңдегі активтердің ұлғаюы немесе міндеттемелердің азаюы" (11). ... бір ... ... ... ... табыстарды алу мүмкін емес. Өз кезегінде, табыс алмай кәсіпорынның дамуын жүзеге ... және ... ... шешу ... ... көрсеткіштер жүйесі ең алдымен қаржылық нәтижелердің абсолютті көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден алынатын табыс; жалпы ... ... ... алынатын табыс; салық салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс; салық салынғаннан кейінгі дағдылы қызметтен ... ... ... ... алынған табыс; кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын таза табыс.
Табысжинақталған ... ... ... ... ... және ... ... еңбектің өнімділігін көрсетеді. Оны кейбір экономистер экономикалық тиімділік көрсеткіштері қатарына жатқызса, енді біреулері оны кәсіпорын жұмысының ... ... ... ... ... ... дұрыс, өйткені табыстың абсолютті сомасы салынған қаржылардың ... ... ... ... бермейді.
Нарық жағдайында табыстың ролі айтарлықтай артты. Өзіміз білетіндей жоспарлы-директивті экономика жағдайында оның ролі ... ... ... ... табу кез ... ... мақсатты функциясы (қызметі) ретінде төмендетілді. Нарықтық экономикаға көшумен табыс (пайда) ... яғни ... ... ... ... Тек ... қана өзара байланысқан үш мәселенің шешімін анықтайды: нені, қалай және кім үшін өндіру керек Табыс табу кез ... ... ... ... мақсаты болып қалыптасты, ал нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының көзі болып табылады. Бұл принцип өнімді ... ... ... ... және кәсіпорынның ендірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді. Бұл әр ... ... ... және ... шығындарын өзінің меншікті қаржы көздерінен жабатындығын білдіреді. ... ... ... ... ... ... қажеттілік, егер бұл ағымдағы шығындар болса, олар банктің қысқа мерзімді ссудаларымен және коммерциялық несиелерімен, ... ... ... ... банктің ұзақ мерзімдік несиелерімен жабылуы мүмкін.
Бухгалтерлік есеп теорияшылары табыс ұғымымен байланысты келесідей мәселелерді атап көрсетеді.
* Тауарлар жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер ... ... ... ... олар әлі төленген жоқ, демек кәсіпорын әлі табыс алған жоқ. Бұл мәселе кәсіпорынның ... ... ... алайда әлі бітпеген капитал айналымының экономикалық мәні мен меншіктік құқықтың сәйкес келмеуінен туындайды.
* Тауарлар жөнелтілді, өнімдер сатылды, қызметтер көрсетілді, ... ... ... олар әлі ... жоқ, ... ... балансында табыс көрсетіледі. Бұл жағдайда құндылықтар толық құны бойынша дебиторлық борыш ... ... ... ... ... ... ... алған табысын пайдалануға нақты мүмкіндіктері жоқ.
* Кәсіпорын өзінің табыс ... ... ... ірі көлемдегі құндылықтар сатып алды. Бухгалтерлік есеп бойынша табыс бар, алайда кассада немесе ... ... ақша ... жоқ. Бұл ... ... ақша ... ... етілмеген салықтық, пайыздық, дивидендтік төлемдерді жүзеге асыруына тура келеді.
* ... ... ... ... ... ... - ... есепте табыс көрсетілген кәсіпорын банкрот деп жарияланады. Мұндай жағдай кәсіпорын өзінің шаруашылық қызметі нәтижесінде алынған ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өтімділігі жойылады да, банкроттық жағдайға ұшырайды.
* Кәсіпорынның мүлкі есепті кезеңде ұлғайғанмен, табыс жоқ. ... ... және ... ... ... ... ... емес, қосымша капиталы ұлғаяды. Мұндай жағдай мүлікті ... ... ... ... ... артық құндылықтарды анықтау нәтижесінде де кездеседі.
* Кәсіпорын нақты түрде ... ... ... ... ... ... есептік табысты көрсетеді. Мысалға, кәсіпорын қандай да бір өндірістік активке ірі көлемдегі қаражаттар салды, ал бұл актив ... ... ... ғана толық өтеледі. Нәтижесінде, активтік бүкіл өтелім кезеңі бойында ... зиян ... ... ал ... есеп ... осы ... ішінде ай сайын табыс көрсетіледі.
* Кәсіпорынның біртұтас тұлға ретіндегі құны мен оның активтерінің құнының жиынтығының арасында ... ... Бұл ... ... немесе деген ұғыммен белгілі. Әдетте бұл көрсеткіш оң нәтижені көрсетеді, яғни кәсіпорынды бөлшектеп ... ... оны ... ... ... ... көп қаражат өндіріп алуға болады.
Табыспен байланысты барлық ... ... ... ғалымдар мынадай қорытындыға келді: Табыстар - бұл есепті кезеңдегі ... ... ... ... ... ... табылады>>.
Белгілі бір шығындар шығармай әдетте қажетті табыс алу әсте мүмкін емес. Өз ... ... ... кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру және әлеуметтік мәселелерді шешу мүмкін емес. Осы ... ... ... қызметіндегі, сонымен қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
+ Табыстың кәсіпорын қызметіндегі ролі және функциялары
Табыс жинақталған түрде шаруашылық ... ... ... және ... ... ... өнімділігін көрсетеді. Оны кейбір экономистер экономикалық тиімділік көрсеткіштері ... ... енді ... оны ... ... ... жатқызады. Менің ойымша, алғашқылардың айтқаны дұрыс, өйткені табыстың абсолютті сомасы салынған ... ... ... болжауға мүмкіндік бермейді.
Табыстың жалпы мағынасы ол өндірістің нәтижелілігін, өндірілген өнімнің көлемі мен сапасын, еңбек ... ... ... ... қамтитын кәсіпорынның қаржылық нәтижесін көрсетуінде. Сонымен қатар табыс көлеміне кәсіпорын күшіне тәуелді және тәуелді емес ... ... әсер ... Кәсіпорынға тәуелді факторлар ретінде өндірілген және сатылатын өнімге баға ... ... ... болады. Бұл келтірілген факторлар табысқа тікелей емес, ... өнім және ... құн ... әсерін тигізеді. Осылайша табыс кәсіпорын қызметі нәтижесінде экономикалық әсер ретінде айқындалады.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметінің негізгі және түпкі ... ... алу ... ... назарды осы көрсеткішке аудару керек.
Табыстылықтың бірінші абсолютті ... - ... ... ... өткізуден алған табыс. Ол қаржылық шаруашылық қызметтің нәтижелері туралы ... ... құн ... акциздер және т.с.с. салықтар мен міндетті төлемдерді, сондай-ақ қайтарылған тауарлардың құнын, сату және баға шегерімдерін алып ... ... ... ең үлкен үлесті өнімдер мен тауарларды өткізуден ... ... ... оның ... өнім ... ... оның ... және басқа да факторлармен анықталады.
Кәсіпорында өнімді өткізуден түскен табыс жоспарланған тауар өндірісінен және бұйымдардың (дайын өнімдер, ... ... ... сақталуындағы тауарлар) өтпеген бөлігінің қалдықтарының өзгерісінен шығуы керек. Бірақ өнімді ... ... ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық қорлардың тым артуы есебінен болатын жағдайлар да кездеседі.
2-кестеде өнімді өткізуден түскен табысты алу ... ... ... жөнінде мәліметтер келтірілген.
Кесте - 2
мың теңге

Көрсеткіштер
Есептік бағасы
1
Өткізілмей қалған дайын өнімнің нақты ... ... өнім ... ... ... жыл соңындағы қалдығы
15 940
4
Өнімді өткізуден алынуы мүмкін табыс (1 + 2 - ... ... ... ... ... ... табыс
20 850
6
Ауытқуы (4 - 5)
570
Ескерту -Дүйсенбаев К.Ш., , Алматы - ... ... ... ... ... ... ... өнімді өткізуден түсетін табыс көлемін 570 мың теңгеге төмендеткені көрінеді. Жоспар ... ... жыл ... ... өнімнің шамадан тыс қалдықтарын ескерген болуы керек. Өнімді өткізуден түсетін ... 20850 мың ... ... 570 мың ... көп, яғни 21420 мың ... ... керек еді. Басқаша айтқанда, жоспарды артық орындау болмас еді.
Өтпеген өнімнің қалдықтары келесі себептерге байланысты ... ... ... бір ... ... буып-түю, орау, тиеуге дайындау, есеп айырысу құжаттарын жазу үшін заңды түрде қоймада ... ... Осы ... ... ... ... ... тыс өсуіне кәсіпорынның қаржы қызметі көңіл аударуы қажет. Өнім шаруашылық байланыстарының үзілуіне байланысты өткізілмей қалуы немесе, ... ... ... ... ие болмауы мүмкін. Бұндай жағдай заттық нысандағы өнім өндіруші кәсіпорындарды орын алады. Қызмет көрсетуші және жұмыстар атқарушы кәсіпорындарда қоймадағы өнім ... бола ... ... ... ... - ... табыс. Ол өнімді өткізудің қаржылық нәтижесін білдіреді және негізгі қызмет нәтижесінде өнімді өткізуден түскен табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік ... құны ... ... ... ... ... табысқа әсер ететін маңызды фактор - өндірістік өзіндік құн, сол себепті оның төмендеуі табыстың көлеміне көп ... ... ... ... ... экономикалық жағдайында жалпы табыстың өсуінің негізгі жолы - материалдық шығындар ... ... ... ... Бұл, әсіресе, шикізат құнының үлесі өнімнің өзіндік ... өте ... ... ... ... ... ... ететін кәсіпорындар үшін өте маңызды.
Кәсіпорын табысының артуы тек өнімнің өзіндің ... ғана ... ... ... өнімнің көлеміне, өнім бірлігінің бағасына байланысты болады. Осы факторлардың жалпы табысқа әсерін анықтау үшін талдау кестесін құруға ... - 3 ... ... ... ... сатылымға жоспар бойынша
Нақты
1
2
3
4
5
1
Өнімді өткізуден түскентабыс
20 850
19 745
23 179
2
Өнімнің ... ... ... ... ... ... ... (1 - 2)
4 415
4 004
6183
Ескерту - Дүйсенбаев К.Ш., , Алматы - ... ... ... ... ... табыстың нақты көлемі жоспарланған көлемінен 1768 мың теңгеге артық. Осы ауытқуға жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... болады.
1. Өнімнің өндірістік өзіндік құнының өзгерісінің әсері, өткізілген өнімнің нақты өзіндік ... ... ... нақты көлемінің жоспарлы өзіндік құнын алып тастау жолымен мына формула арқылы ... - ... ... ... ... - өнім бірлігінің нақты өзіндік құны; - өнім ... ... ... ... ... сомада шикізат, материалдар, отын, жартылай өнімдер, энергия тарифі бағаларының жоспармен салыстырғанда өзгерістері бар. Бұл ... ... ... ... ішкі ... ... оны дербес фактор ретінде көрсету дұрыс.
Өткізілген өнімнің өндірістік өзіндік құнының ... ... ... ... өсуі ... ... табыс сәйкесінше өседі немесе азаяды. Біздің мысалда артық шығындалу болған, бұл жалпы табыс көлемін 1255 мың ... (16966 - 15741) ... ... ... көлемінің жоспардан ауытқуына қолданыстағы баға өзгерісінің әсері келесі формула бойынша ... және - өнім ... ... ... және жоспарлы бағалары.
Басқаша айтқанда, бұл фактордың әсерінің мөлшері өнімді өткізуден ... ... ... ... ... алып тастау жолымен анықталады. Біздің мысалымызда жалпы табыс баға факторы есебінен 3434 мың теңгеге (23179 - 19745) ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін алдымен өткізу көлемі бойынша жоспардың орындалуын ... ... ... ... осы ... тікелей үйлесімді тәуелді болғандықтан, жоспарлы табысты өткізу көлемі бойынша орындалу пайызына көбейту керек.
Табыстылықтың келесі абсолютті ... - ... ... ... ... Ол ... ... нәтижені білдіреді және жалпы табыс пен кезең шығындары арасындағы айырма ретінде мына формула бойынша анықталады:
ТН = ТЖ - ШК, ... ДН - ... ... ... табыс; ДЖ - жалпы табыс; РК - кезең шығындары.
Жалпы ... ... ... көп және ... ... ... құнына кірмейтін тұрақты шығындарды білдіретін кезең шығындары қаншалықты аз ... ... ... ... табыс та соншалықты жоғары болады. Сондықтан да негізгі ... ... ... ... ... ... аталған көрсеткіштермен үздіксіз байланыста жүргізу керек.
Нарық жағдайында ... ролі ... ... ... ... жоспарлы-директивті экономика жағдайында оның ролі төмендетілген болатын. Табыс (пайда) табу кез келген кәсіпорынның мақсатты функциясы (қызметі) ретінде төмендетілді. ... ... ... ... (пайда) оның, яғни кәсіпорынның қозғаушы күшіне айналды. Тек ... қана ... ... үш ... ... анықтайды: нені, қалай және кім үшін өндіру керек. Табыс табу кез келген кәсіпорынның қызмет етуінің ... ... ... ал нарықтық экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының көзі болып табы-лады. Бұл ... ... ... ... ... ... және кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді. Бұл әр ... ... ... және ... ... ... ... қаржы көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша қаржы тапшылығы кезінде, оларға деген қажеттілік, егер бұл ағымдағы шығындар ... олар ... ... ... ... және коммерциялық несиелерімен, сонымен қатар капитал салымдары банктің ұзақ мерзімдік несиелерімен жабылуы мүмкін. Табыс есебінен, ... ... ... ... ... мен басқа да кәсіпорындар, ұйымдар алдындағы міндеттемелері орындалады. ... ... ... ... және ... қызметін бағалаудағы негізгі көрсеткіші болып табылады. Ол оның іскерлік белсенділігі мен қаржылық тұрақтылығын сипаттайды. Табыс бойынша ... ... ... ... мен осы кәсіпорынның активтеріне салынған салымдардың табыстылығы анықталады. Нарықтық экономика жағдайында ... ролі ол ... ... ... ТМД ... ... ... табыс қызметі туралы мәселе жөнінде бірыңғай пікір жоқ. Оған 2-ден 6-ға дейін қызметті жатқызады. Осы мәліметтерге жүгінетін ... ... ... ... екі ... ...
1) мемлекеттік бюджет табысының көзі;
2) кәсіпорын мен бірлестіктердің ... және ... даму ... - 4 ... қатынастардың маңызды категориясы ретінде табыс келесідей негізгі функцияларды атқарады:
1. ... ... ... нәтижелілігін ынталандыру әсерін табыс атқарады(ынталандырушы функциясы);
2.Өндірістің нәтижелілігін және ... ... ... ... ... болып табылады (бағалау функциясы);
3.Табыс бюджеттік ресурстар және бюджеттік емес қорларды құрудың негізгі көзі(фискалды функциясы).
* Ескерту - ... ... ... ... ... ролі оның ... функцияларымен анықталады. Экономикалық нарықтық қатынастардың маңызды категориясы ретінде ретінде табыс ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін білдіретін көрсеткіш болып табылады. басқаша айтар болсақ, кәсіпорынның табыстылығы деген деректің өзі оның ... ... ... болып табылады. Алайда, бұл көрсеткіш кәсіпорын иелері мен кредиторлары үшін нақты бір қолайлы жағдайдың дәлелі бола ала ма? Әрине, жоқ, ... ... ... бір табыс қажет емес, оның барлық мүдделі тұлғалардың (кәсіпорын иелерінің, ... ... ... ... ... ... Табыс мөлшері көптеген факторлармен анықталады, олардың кейбіреулері ... ... ... ... кейбіреулері кәсіпорынның қолынан келмейтін шаралар болып табылады.
Екіншіден, табыс ынталандырушы функция қызмет атқарады. Кәсіпорындардың қорытынды қаржылық-экономикалық нәтижесі бола отырып, ... ... ... ... ... роль ... ... деген дәрежеге ие екенін білеміз. Бұл шаруашылық субъектілерінің экономикалық әрекеттерінің алғы шарты болып табылады, ал бұл әрекеттердің игіліктерге ұласуы ... ... ... ... ... ... қалыптасқан оны үлестіру тәртіптеріне (соның ішінде салық салу жүйесіне де) байланысты.
Табыс - ... ... ... ... ... ... қатынастар жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, кәсіпорын қарамағында ... ... ... ... отырып, кәсіпорынның даму перспективаларына сәйкес дивидендтік және инвестициялық саясаттар бойынша шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада табыс - ... ... және ... ... ... күші болып табылады.
Тағы да айта кететін жағдай - табыс кәсіпорын жұмысшыларының әлеуметтік игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және ... да ... ... ... ... ... кәсіпорын қарамағында қалатын табыс жұмысшыларға материалдық жәрдемақы төлеуге, оларға әлеуметтік жеңілдіктер жасауға, әлеуметтік сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, ... ... ... ... қалыптасу көзі болып табылады. Табыс мемлекеттік бюджет қазынасына салықтар түрінде, сондай-ақ экономикалық санкциялар ... ... Бұл ... өз ... бюджеттің шығыстық баптарымен қарастырылған және заңды түрде бекітілген мақсаттарына ... ... ... - оның ... және ... ... ... факторы болып табылады. Бұл қорытынды кәсіпкерлік қызметтің түпкі мақсатынан келіп туындайды. Қазіргі ... ... ... ғалымдары кәсіпорындардың мақсаттарын келесідей тәртіппен тұжырымдайды:
- акционерлік меншікті арттыру;
- табысты арттыру;
- басқарушылық ... ... ... ... басқарудың бүгінгі теориясы бизнестің ең бірінші кезектегі мақсаты - кәсіпорын ... ... ... ... ... ... деген тұжымға негізделген. Яғни кәсіпорындар өздерінің қарапайым акцияларының ... ... ... тиіс. Кәсіпорынның басқа мақсаттары да оның экономикалық саясатына өз әсерін тигізетіні сөзсіз, алайда олар алғашқымен салыстырғанда маңыздылығы төмен ... ... ... бұлайша саралау батыстық экономика үшін әбден ақылға қонымды. Табысты ... аз ғана ... ... ... ... ... болып табылады, ал акционерлік меншікті арттыру - ұзақ мерзімді мақсат болып ... ... ... иелері бүгінгі табысқа да, келешектегі табысқа да мүдделі. Функциялардың және олардың өзара шарттылығындағы бірлігі, табысты шаруашылықты жүргізуші қоғамның, ... ... және әр ... ... ... ... ... ретінде көрсетеді. Осыдан табысты құру және бөлу (тарату) мәселелерінің маңыздылығы көрінеді, оның ... ... ... ... ... ... ... және оның иелігінде қалатын табыс көлеміне қажетті тәуелділігін қамтамасыз етеді. Табыс өз қызметтерін тиімді орындай алуы үшін ... ... ... ... ... Жуықтаудың белгілі бір дәрежесінде, өнім бағасы еңбектің қоғамдық қажетті шығындарын көрсетуі тиіс және ол ... ... ... үздіксіз өсуі мен өзіндік құнның төмендеуін ескеруі қажет.
2. Бұйымдарды калькуляциялау және өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... болуы керек.
3. Табысты бөлу (тарату) механизмі белсенді роль атқаруы керек және өндірістің дамуы мен оның ... ... ... ... ... тиіс.
4. Табысты тиімді пайдалану тек қалған ... ... ... ... ... аударымдар, қаржылық санкциялар, салық ... ... жал ... ... ... ... арнайы қорлар, салымдар, пай ... ... ... есеп ... ... ... түрлері, валюта және бағалы қағаздар курсы және т.б.) ғана ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігінің емес, экономикалық тиімділігінің көрсеткішіне жатады. 500 мың теңгелік ... ... ... ... мөлшері және қызметінің ауқымы бойынша әр түрлі көлемнің табысы болуы ... ... бұл ... ... деңгейі айтарлықтай деңгейде бірдей болмайды. Сондықтан да алынатын табысты нақты бағалау үшін кәсіпорын қызметінің ... ... және ... ... көрсететін рентабельділіктің әр түрлі көрсеткіштері жататын табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштері қолданылады. Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштерінің өсуіне ... ... ... өзі де ... Сондықтан әр V-абсолютті және салыстырмалы ... ... ... көрсеткіштерін талдау міндеттеріне мыналар жатады:
:: табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерінің жоспарының орындалуын бағалау;
:: таза табыстың қалыптасуының құрамдас элементтерін зерттеу;
:: табысқа әсер ететін ... ... ... және ... ... бөлу ... ... және тенденцияларын зерттеу;
:: табыстың өсу резервтерін анықтау;
:: кәсіпорынның даму перспективасын ескере отырып, табысты тиімді ... ... ... ... ... әр түрлі коэффициенттерін және олардың деңгейлеріне әсер етуші ... ... ... ... ... және орналастырылуы
Кәсіпорын табысының қалыптасуы және оның орналастырылуы ... ... оның ... қызметінің ерекшеліктерімен және стратегиялық мақсаттарымен анықталады.
Кәсіпорынның жалпы табысы оның ағымды кезеңдегі негізгі, қаржылық, инвестициялық қызметтерден, төтенше жағдайлардан алған табыстарының ... ... 4 - ... ... ... ... қалыптасу үлгісі берілген.
Жалпы табыс
Тауарлық өнімді өткізуден алын-ған табыс
Тауарлық емес өзге де өнімдер-ді өткізуден ... ... ... және өзге де ... өткізуден алынған табыс
Өткізілімнен тыс алынған табыстар
Тауарлық өнімді (қызметті, жұ-мысты) өткізу-ден түскен сома
Өнімнің өзіндік ... ... ... үлестік қатысудан алынған табыс
Мүлікті жалға беруден алынған табыс
Акциялар, облигациялар және ... да ... ... ... ... және ... ... және төленген экономикалық санкциялар және басқа да табыстар (шығындар)
Қосылған құн са-лығы, акциздер
Кесте - ... - ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның барлық қызмет түрлерінен алынған табыстары кіреді. Бірінші кезекте жалпы табыс өнімді өткізуден, яғни негізгі ... ... ... ... Бұл табыс жалпы өнімді өткізуден түскен сомадан қосылған құн салығы мен ... және ... ... ... ... ... шегеріп тастау арқылы анықталады.
Екіншіден, жалпы табыстың құрамына тауарлық емес өнімдерді сатудан ... ... яғни ... ... ... ... ... (ауыл шаруашылық өндірісінің, көлік шаруашылығының және басқа да шаруашылықтардың) табыстары кіреді.
Үшіншіден, жалпы табыстың құрамына негізгі қорларды және өзге де мүліктерді ... ... ... ... ... ... ... тыс алынған табыстар мен шығындарды, яғни тауарды немесе қандай-да бір активті сатудан тыс операциялардың нәтижесін қамтиды.
Кәсіпорынның ... ... ... ... әрі ... үлестіру объектісі ретінде қарастырылады. Оны үлестіруді табыстың бір бөлігін мемлекеттік бюджетке және басқа да міндеттемелерді өтеуге, ал қалған ... ... ... мақсаттарына сәйкес мүдделеріне бағыттау деп түсінуге болады. Табысты үлестіру заңдылығы - ... мен ... да ... төлем шарттары түрінде түрлі деңгейдегі бюджетке түсетін бөлігі. Содан кейін қалатын ... ... ... ... ... ... жатады.
Кесте -
Табысты үлестірудің негізгі принциптері келесілер:
- кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық, қаржылық және инвестициялық қызметтерден алынған ... ... ... ... ... пен ... ... бөлінеді;
- мемлекет қазынасына түсетін табыстың бөлігі салықтар және алымдар ретінде мемлекеттік бюджетке түседі. Салықтардың құрамы, ... және ... ... ... есебіне түсу тәртібі заңды түрде белгіленеді;
- салықтардан кейін шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын табыс мөлшері өндіріс көлемінің арттыруға және өндірістік-шаруашылық, қаржылық, ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы қызметінің жақсаруына мүдделілігін арттыруға жетерліктей болуы керек;
- шаруашылық субъектінің қарамағында қалатын табыс әуелі ... әрі ... ... ... ететін қорларға, ал қалған бөлігі тек тұтыну қорларына кетеді.
Ескерту-автормен құрастырылған.
Табысты үлестірудің негізгі принциптері
Кәсіпорын қарамағында қалатын табыс (таза табыс) екі ... ... ... ... ... ... екінші бөлігі жинақтау қорларына бағытталады.
Тұтыну қорларына бағытында қолданылатын табыс кәсіпорынның мүлкін арттыру ... ... ... жаңа ... ... сондай-ақ, қосымша еңбек ресурстарын тартуға жұмсалады. Кәсіпорынның капиталын ұлғайтуға орналастырылған табыс өндірілген өнімнің көлемін арттыруға, өнімнің өзіндік ... ... ... келгенде шаруашылық субъектінің келешектегі әлуетті (потенциалды) табыстылығын арттырудың алғы шарты ... ... ... ... тек ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар, жұмысшылар мен қызметкерлердің әлеуметтік мұқтаждықтарын қамтамасыз етуге, олардың біліктілігі мен жауапкершілігін ... ... ... ... төлеуге, басқа да әлеуметтік сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады. Бұл, өз ... ... ... ... ... ынтасын арттыруға септігін тигізеді.
Жинақталу қорларына бағытталатын табыс алуан түрлі қосымша қорларды қалыптастыруға жұмсалады: әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... қор және тағы да ... ... Бұл ... келешекте болуы ықтимал күтпеген шығындар мен зияндардың орнын толтыруға, ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ, қолайлы жағдайлары туындаған кездерде резервтік қорлардағы ... ... ... күтпеген табыстарды алу мүмкіндіктерін жүзеге асыруына көмегін тигізеді. Табыстың орналастырылуы және қолданылуы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ететін маңызды шаруашылық процесс болып табылады. Табыстарды орналастыру механизмі өндіріс нәтижелілігін жоғарылату және шаруашылықтың жаңа формаларын ... сай ... ... ... түрлі кезеңдерінде жалпы өндірістің дамуына байланысты табысты орналастыру жүйесі өзгеріп және ... ... ... ... ең ... мәселелердің бірі шаруашылық жүргізуші субьектілердің табыстар бюджетінде жинақталатын және олардың ... ... ... ... оптималды қатынасы.
Нарықтық қатынастардың дамуымен байланысты кәсіпорын алынған табысты өз қалауы бойынша қолдануға құқылы ... ... Тек ... ... сәйкес салық салынуға жататын және басқа да міндетті есептеулерге жататын бөлігінен басқа.
Табысты орналастыруда кәсіпорын келесідей құрылымдауға болатын ... ... ... ... тиіс:
* Кәсіпорынның қаржылық және өндірістік-шаруашылық қызметі нәтижесінде алынған табыс мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субьекті арасында орналастырылады. Пайда табысқа салынатын табыс ... ... ... (қазіргі кезде жергілікті бюджетте) жинақталады. Кәсіпорын салықты төлегеннен кейін қалатын табысының көлемі өндірістік-шаруашылық қызметінің нәтижесінің жоғарылауында және өндіріс көлемінің өсуінде өз ... ... ... Кәсіпорынның иелігінде қалған табыс бірінші кезекте оның алдағы ... ... ... ... ... ... ... кейін барып қалған бөлігі қолданысқа жатады.
* Таза табыстың орналастырылуы әлеуметтік саланың дамуы және ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталған қор және резервтер түрінде құрылуы тиіс.
Таза табысты орналастыру - нарықтық экономика жағдайында кәсіпорын ішіндегі ... ... ... ... табылады. Табысты орналастыру және оны қолдану кәсіпорынның жарғысында көрініс табады. Табыспен қаржыландырылатын негізгі шығындар болып ... ... ... жұмыс күшінің әлеуметтік қажеттіліктері, жұмыскерлерді материалдық ынталандырулар және қайырымдылық мақсатындағы шығындар табылады. Осыған сәйкес ... ... таза ... ... ... ... -ды ... Жаңа техниканы құрау, білу және енгізу бойынша жұмыстар;
* Өндірісті ... және ... ... ... ... Өнім ... жақсарту;
* Техникалық қайта жарақтану;
* Жұмыс істеп тұрған өндірістің реконструкциясы.
Таза табыс айналым қорларын толтырудың ... көзі ... ... дамытуды қаржыландырумен қоса кәсіпорын иелігінде қалған табыс әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталады. Осылайша осы табыстан мезгілді ынталандырулар және зейнетке кетушілерге ... ... қоса ... ... ... ... дивидендтер төленуге жатады.
Табыстардың капитализациясы - бұл қаржылық ресурстардың капиталға айналуы.
Нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... ... жүргізумен байланысты кәсіпорын қызметтегі табысты жоғалту қаупінен сақтану мақсатында резерв құрады. Бұл резервтің көлемі жарғылық қордың 5 тен 15%-на дейн ... Жыл ... ... қор кәсіпорын иелігінде қалатын табыс есебінен толықтырылып отыруы тиіс. Бұл резервтік қор ... ... ... ... шығындарды жабуға ғана емес, сонымен қатар өндірісті кеңейтуге қосымша шығындарға және ... ... жаңа ... ... мен ... және ... да мақсаттарға жұмсалуы мүмкін.
Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету ... оның ... ... ... ... немесе азаятынын анықтау қажет. Жоғарыда біз табыстың өткізілген өнімнің көлемінен тәуелді ... ... ... ... ... ... ... шығындардың үлесі басым болса, өнімді өткізу көлемінің артуы табыстың ... алып ... ... қатар, табыс тауардың бағасы мен өзіндік құнының айырмасы ретінде анықталатындықтан, табыс көлеміне бағалардың өсуі мен ... ... ... де әсер етеді.
Инфляцияның жоғары қарқыны жағдайларында табыстың өсуі баға факторының есебінен қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... ... ... ... тауарлармен толуы, кәсіпорындар арасындағы бәсекелестіктің артуы тауар ... ... ... ... ... табу мүмкіндіктеріне тосқауыл бола білді. Кәсіпорындардың қазіргі таңдағы ... ... ... әдісі - өндірістік шығындарды төмендету болып табылады.
Кәсіпкерлік қызмет тәжірибесінде өзіндік құнды төмендетудің алуан түрлі тәсілдері қолданылады. Әрине, кәсіпорындар отын-энергетикалық ресурстарды, ... және ... ... ... амортизациялық аударымдар үлесін азайту, әкімшілік шығындарды қысқарту секілді ... ... ... айта кету ... өзіндік құнды азайтудың да шегі бар. Өндірістік шығындарды осы шектен төмен азайту тауардың ... ... яғни ... ... алып ... Осы ... әкімшілік және коммерциялық шығындарға да байланысты, өйткені оларсыз кәсіпорын қажетті деңгейде қызмет ете алмайды және тауарды өткізу мүлдем ... ... ... ... ... кәсіпорындар шығындарды басқару әдістеріне көп көңіл бөлуде. Осындай әдістердің әлемдік және отандық тәжірибеде кеңінен қолданылатыны - ... ... Оның ... ... ... ... жүзеге асырылады. Әсіресе жауапкершілік орталықтары бойынша есеп әдісі өте ... ... ... ... ... бұл ... ... құрылымын оңтайландыруға, шығындардың жоспардан ауытқуына жылдам бейімделуге және шешімдер қабылдау бойынша міндеттердің бір бөлігін құрылымдық ... ... ... ... Олар ... ... шығындардың мөлшерлеріне жауапкершілік тартады және жоспарланған көрсеткіштердің орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
Жауапкершілік орталықтары ... есеп ... ... ... ... ... ... бюджет - бұл өндірістік және қаржылық жоспарлардың жиынтығы. Жақсы ұйымдастырылған басқару ... ... ... ... бағалау, бейімделу және коммуникациялар орнату үшін қолданылады. Негізгі ... ... ... ... ... және қаржыландыруды қамтиды. Мұнда кәсіпорынның болашақ табысы және ақша ағындары қарастырылады. Кесте - 6 негізгі ... ... ... ... берілген.
Кесте - 6
Сатылым бюджеті (өнімді сату бағдарламасы)
Дайын өнімнің бюджеті
Өндіріс бюджеті (өндірістік бағдарлама)
Өндірістік үстеме шығындар ... ... ... ... сметасы
Коммерциялық шығындар сметасы
Табыс жоспары
Өндірістік өзіндік құнның бюджеті
Капитал бюджеті
Баланс жобасы
Ақша ағындары бюджетінің жобасы
Ақша (айналым) қара-жаттарының бюджеті
Табыстың негізгі жоспарының ... - ... ... ... ... барысын әдістемелік қамтамасыз ету кәсіпорынның саясатын, ұйымдық ... ... пен ... бөлу ... ... қажет етеді. Бұлар бюджеттік бағдарламаларды құру үшін қажетті ... мен ... ... ... қолданылады. Нұсқаулықтарда не істеу керек, қашан және қалай істеу керек деген мәселелер нақты жауабын табуы тиіс. ... ... тағы да бір ... ... - өндірілетін өнімнің ассортименті мен номенклатурасын жаңарту, яғни нарыққа жаңа тауарлар енгізу ... ... ... ... ... - ... ... сондай-ақ өндірілетін өнімді жаңаландыруды ынталандырушы күші болып табылады. Бұл заңдылық концепциясына сай келеді. Баршаға мәлім, ... ... ... ... ... ... ... кешіреді: тауарды жобалауды, игеруді, өндіріске енгізуді, өндіруді және нарыққа шығаруды. Нәтижесінде нарық осы тауарға әбден толады. ... ... ... ... ескіреді немесе бәсекелестік күреске жарамай қалады, сондықтан табыстылықтың төмендеуінің салдарынан оның өндірісі қысқартылуы немесе мүлдем тоқтатылуы тиіс.
Кәсіпорында ... ... ... қалу үшін жаңа өнімді жобалаудың және өндіріске енгізудің мерзімдерін анықтап алу маңызды. ... ... және ... ... ... белгілі бір уақыт шығындарын қажет етеді, осы уақыт ішінде кәсіпорын тек шығындар тартумен ... ... ... ... ... енгізгеннен бастап шығындар азая береді және біршама мерзімнен кейін залалсыздық нүктесіне де жетеді. Сатылым ... ... ... ... шығындар үлесінің азаюы есебінен табыс көлемі де ұлғая береді. Сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігі орнаған ... ... ... бірқалыпты деңгейге жетеді және белгілі бір мерзім бойында өзгеріссіз болып тұрады. Мұндай жағдай бәсекелестер тарапынан ешқандай қауіп-қатер жоқ ... ... өте ұзақ ... ... ... Алайда, қазіргі таңдағы еліміздегі бәсекелестіктік дамуы кәсіпорындар үшін мұндай қолайлы жағдайлардың орын ... ырық ... Сол ... ... жеткілікті жағдайда кәсіпорындар сатылымның қолайлы шамасын ұстап тұру кәсіпорынның рентабельділігін төмендету арқылы ғана мүмкін бола алады. ... ... ... ... ... ... күрестің күшеюі кезінде бағаны төмендету арқылы сатылым көлемін арттыруға кәсіпорындардың қабілеттері жетпейді, өйткені жұмыс тиімсіз бола бастайды. Табыстылықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... төмендетулері тиіс немесе нарықта үлкен сұраныстарға ие бола алатын басқа тауарды өндіруге күш салулары қажет. Осы факторды ескере ... ... ... жаңа ... ... ... көлемінің барынша артқан кезінде кірісулері керек. Бұл ескі тауардың рентабельділігінің төмендеуі ... ... жаңа ... ... ... нүктесіне жетіп үлгеруіне жағдай жасайды.
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген табыстылық деңгейін сақтап қалуға және ... ... ... бұл ... барынша арттыруға мүмкіндіктер береді.
* ЖШС-НІҢ ТАБЫСТЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ТАЛДАУ
+ Өндірістіккәсіпорынның өзіндік құнын талдау әдісі
Кәсіпорын өзінің қызмет ету ... жай және ... ... үшін ... және ... ... ұшырайды, мысалы: негізгі қор және айнымалы құралдарға, өнімді өткізуге, еңбек ... ... ... және тағы ... ... ... Ал кәсіпорынның ең көп шығындарды талап ететіні - ол өнім ... ... ... ... ... ... ... ұстап тұру үшін, өнімді өткізу үшін және өндірістік факторларды қолдану мақсатындағы шығындардың құны ақшалай көрсеткішпен бағаланады. Өндірістік ... ... ... ... ... құнын құрайды. Өнімнің өзіндік құны өнім өндірісінің үрдісінде қолданылатын табиғи ресурстардың, ... ... ... ... ... негізгі қордың, еңбек ресурстарының және тағы басқа өнім өндірісіне, өнімді өткізуге кеткен шығындарды көрсетеді.
Кәсіпорынның іс-әрекетіндегі басты көрсеткіштердің бірі - ... ... құны ... ... Ол - өнімді өндіруге және оны сатудағы ақшалай нысанында көрсетілетін шығындардың жиынтығы. ... ... ... ... - ... ... ... толтыру және соның есебінен өндірілетін барлық элементтердегі жай, ұдайы өндірісті, өндірістік қорларды және ... ... ... ету. Осы ... ... ... ... құнының маңызды элементтері: амортизация, жұмсалған материалдық ресурстардың құны, еңбек ақы - бұл ... ... ... ... қатар, кәсіпорын бір уақытта басқа да шығындарды іске асырады: өз қызметкерлеріне сый ақы, банктік несиеге пайыз төлеу, әлеуметтік ... ... ... тыс ... ... ... ... - бұл шығындар кәсіпорынның қосымша шығындарын құрайды. Бірақ, өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... емхана, жатақхана, мектеп, клуб, тағы басқа) кірмейді.
Өзіндік құн өндіру ... ... ... фабрика-зауыттық немесе өндірістік және толық өзіндік құн болып бөлінеді.
Өнімнің цехтық өзіндік құны - өндірілген өнімге цехта, учаскілерде, бригадаларда ... ... ... ... ... құн - бұл ... шығындармен қоса, жалпы өндірістік шығындар немесе:
ӨӨҚ = ЦӨҚ * (1 + ... ... ... ... шығын (Әж.ө.ш.) коэффициент арқылы беріледі. Мысалы, цехтық шығынға щаққандағы ... ... ... ... 0,5 ... онда ӨӨҚ = ЦӨҚ * (1 + 0,5) =1,5 ЦӨҚ болады.
Өнімнің толық өзіндік ... ... ... құн және ... ... ... ... (кезең шығындары):
ТӨҚ = ӨӨҚ * (1 + 0,03). ... 0,03 ... ... ... жоқ ... ... болып табылады.
Өзіндік құн тиімділіктің мынадай маңызды көрсеткіштері - пайда және пайдалылықтың деңгейі мен ... ... ... құнның маңызы оның орындалу функцияларымен анықталады:
* Өзіндік құн өнім құнының кең бөлігі болып табылады. Мұның мәні - өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... құн көтерме сауда бағасын қалыптастырудың негізі болып табылады, оның есепсіз жүргізілуі бағаның құрылуына ... бола ... ... ... ... ... кейбір бұйымдардың пайдалылығын, яғни оларды шығарудың мақсатқа сай ... ... ... ... әр өнім ... ... ... құнын есептеп, өндірістік шығындарды төмендетуге талпынуы қажет. Өткізетін өнімнің бағасы мен басқа да ... ... ... өнім бірлігіне қажетті шығындарды қысқарту табыс көлемін ұлғайтады.
Әр мемлекетте өндірістік шығындарды азайтудың әр ... ... ... ... ... төмендегідей етіп біріктіруге болады:
+ Өндірістік-техникалық деңгейін жоғарылату шаралары:
* ... ... ... мен ... ... ... жүйелері мен жаңа технологияларды енгізу;
* қолданылатын техника мен технологиялардың эксплуатациясы;
* өнім сапасын ... ... ... ... мен ... ... ... құралдарын жетілдіру, яғни жетілдірілген шикізат пен материалдар;
* шикізат пен материалдарды ұтымды пайдалану;
* өндірістің ... ... ... ... да факторлар;
* амортизациялық аударымдарды көбейту арқылы өнімділікті жоғарылатушы құралдарды қолдану.
Жалпы, материалдар мен ресурстарды үнемдеудің түрлі жолдары бар, олардың ... ... ... ... отын, электроэнергияны рационалды пайдалану;
* Бұрыс өнімді жою;
* Экономикалық материалдардың жаңа түрін енгізу;
* Шикізат пен материалдарды кешенді ... ... пен ... ... жетілдіру шаралары:
* өндірісті басқаруды жетілдіру;
* еңбекті ұйымдастыруды жақсарту;
* материалдық-техникалық қамсыздандыруды жетілдіру;
* өндірістік емес шығындарды жою;
* өндірісті мамандандыру;
* шығындарды жақсарту;
* жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... басқа да факторлары.
+ Өндірілетін өнімнің көлемі мен құрылымын өзгерту шаралары:
* амортизациядан басқа, тұрақты шығындарды айтарлықтай қысқарту;
* өндірістік қорларды пайдалануды ... ... ... ... ... айтарлықтай қысқарту;
* өндірілетін өнімнің құнын өзгерту.
+ Пайдалы қорлар мен басқа да шикізаттарды қысқарту әдістері мен табиғи жағдайларды өзгерту.
Ескеретін жайт, ... ... ... ... - бір жолғы процесс ... ол ... ... ... ... ... ... табылады.
Өзіндік құнды төмендету дегеніміз - жүйелі әдіс-тәсілдерді және жалпы басқаруды талап ететін көп жоспарлы үрдіс.
Соңғы 34-40 жылдар ... ... ... ... ... ... шығындарды ескергенде, қысқартылған калькуляция әдісін қолданып келеді. Бұл әдіс тұрақты, ауыспалы, жалпы және ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын жоспарлағанда және бақылағанда, оның ішінде ауыспалы шығындарды зерттегенде әдісі қолданылады. Бұл әдісте негізгі қаржылық көрсеткіш ретінде ... ... және ... өзі ... Ол ... кестеде көрсетілген:
Кесте - 7

Көрсеткіштер
Шартты белгіленуі
1
Өнімді сатудан түскен ... ... ... ... = В - Зпер
4
Тұрақты шығындар
Зпост
5
Табыс
П = Пм - Зпост
Ескерту - Бисенғазиев М. Б., ... А. Ш. ... ... - ... ... ... ... табыс жайында есеп беру
Осы кестені ұсынған авторлардың ... ... ... ... ... мен оған кеткен шығындар арасында, өндіріс көлемі бойынша ол ... ... ... жатыр ма, әлде шығындалып жатыр ма, өндіріс көлемін ұлғайтқанда немесе төмендеткенде өнімнің өзіндік құны қандай болатынын көрсетіп, осындай көрсеткіштер арасында ... ... ... ... Осы ... әдісте тұрақты шығындардың көлемін ерекше қарау сол шығындардың табыс соммасына қаншалықты көлемде әсер ететінін көрсетеді. Маржиналды табыс көлемінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... ...
Қорытындылап айтатын болсақ, әдісі табыстың көлемін анықтайды және ауыспалы шығындардың өткізу бағасынан, шығаратын өнім құрылымының әсерінен табыс көлемінің ... ... ... ... ... ... ... негізінде кәсіпорын мен шығындарды басқарудың керекті шараларын қабылдауға болады. Мұндай ... ... ... ... нарықтық экономикасын жақсы білу үшін пайдалы. Бүгінгі күнде табыстың өсуі - ... ... ... ... ... оған жету үшін ... ... көтеруіміз керек. Керісінше, өндірілген өнімге жоғары емес бағаны қоя отырып, оны бәсеке қабілетті өнім ретінде ... ... ... ... ... ... алу үшін және оны ... қалу үшін табыстың нормасын төмендету негізінде арзан әрі сапалы өнім сатуымыз қажет. Яғни, сату ... ... ... ... ... ... ... басқару шешімдерін қабылдаудағы негізгі көрсеткіш болып саналады. Оның негізі ... - ... ... да көрмейді, шығынға да ұшырамайды.
Шетел кәсіпорындары мен ... ... ... ... ... ... өндірістік шығындарын бәсекелес кәсіпорынның өндірістік шығындарымен салыстыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олардың артықшылықтарын біле аламыз, олардың өндірістік шығындарының көлемімен таныса ... ... ... ескере отырып, өзіміздің өндіріс шығындарының құрылымын жақсартамыз және шығындарды ... - ... - ... М. Б., ... А. Ш. ... ... - Орал, 2001.
Табыстылық графигі
Бізге белгілі болғандай, жоғарғы сапалы өнім өндірісі ... ... ... талап етеді. Бірақ, 70 жылдардың аяғы және 80 жылдардың ... бұл ... іс ... ... машина жасау компанияларымен толық жоққа шығарылды. Себебі, жоғарғы сапалы өнімдерді шығаратын кәсіпорындарда еңбек өндірісі жоғары болып, өндірістік шығындар төмен ... ... ... және ... ... ... ... еңбек өндірісі сол өндіріспен айналысатын АҚШ кәсіпорындарынан 2 - 2,5 есе ... ... Бұл ... әдісін қолданғаны үшін ғана пайда болып тұр.
әдісі Жапониядағы атты автомобиль шығаратын фирманың басты ... ... ... ... Бұл ... ... мақсаты - шығындарды қысқарту болып табылады. Шығындарды қысқарту үшін ... ... ... ... ... комплектілік бұйымдармен қамтамасыз етілуін, қызығушылықтың өсуін, жұмыскерлердің жұмыс белсенділігі мен өнімнің номенклатурасын және өнім ... ... ... ... ... керек. әдісінің негізгі қағидасы болып автономизация және персоналды қолдану жүйесінің икемді болуы табылады. Бұл әдіс ... ... емес ... ... емес ... және ... емес ... талап етеді. Автономизация деген сөз ахуалды өз бетімен бақылау дегенді ... ... ... ... ахуалы бар бұйымдарды болдырмау. Персоналды икемді пайдалану дегеніміз - ол өнімге деген сұраныстың өзгеруіне байланысты жұмысшылар көлемінің тербелісі, ... ... ... ... және ... ... ... Жұмысшылар әр өнім өндірісін жақсарту жайлы және өнім сапасын жоғарылату туралы әр түрлі ойлар ұсына алады. Жұмысшылардың ұсынысы ... ... ... фирмасының негізгі артықшылығы неде? әдісімен жұмыс істегенде белгілі бір аймаққа алдын-ала келісілген нақты уақытта қажетті бұйымдар жеткізіледі. Келесі ... ... ... ... ... бұйымдарды суырып алған сияқты болады. Ал біздің немесе басқа да мемлекеттердің қолданатын календарлық әдісі бойынша, алдағы аймаққа өткен ... ... ... және өндірілген бұйымдарды итеріп тыққандай болады. жүйесі күнделікті шығаратын өнім көлемінің өзгеруін, яғни ... ... ... қарайды. Жалпы, бұл жүйе жұмыс күшіне және қорларға шығын шығармау арқылы оларды қысқартады. Нарық сұранысының құбылмалылығын ... ... ... арқылы өндірістік және ауыспалы шығындарды қысқартуға болады. Бірақ, нарық жағдайында бұндай жүйені қолдану тиімді емес, себебі онда дамыған маркетинг жүйесі, ... ... және ... ... ... үшін ... ... жапондық тәжірибесі қызықты. Оның үшбұрышты құраушы тастарына: , және қалыптасқан өзіндік құнды қолдау функциясы ...
... ... ... мен жобалау кезінде қолданылса, өндіріс барысында қолданылады. жүйесін шығарғанда ... ... ... ... ... мүлдем өзгертті:
Өзіндік құн + Пайда = Баға(3) болса, жүйесінде ... ... ... баға - ... пайда = Мақсатты өзіндік құн. (4)
Ең алдымен, маркетингтік зерттеу арқылы өнімді өткізудің мүмкін бағасы ... ... ... ... ... ... үшін ... жүзеге асырудан кәсіпорынның көздеген табыс көлемі есептелінеді, ары қарай өндіріс ... ... ... ... ... өзіндік құнға сәйкес, өнімді жобалау мен жүзеге асыру жұмыстарын ... сөзі ... ... ... дегенді білдіреді. мақсаты - ірі-ірі ... ... ... ... ішкі ... көмегімен қызметті жетілдіру. Бұл жүйе өте күрделі және көптеген элементтерден тұрады:
* Тұтынушыларға бағыттану;
* Өнім ... ... ... ... жақсарту үйірмелері;
* Новаторлық ұсыныстар жүйесі;
* Жұмыс орнындағы тәртіп пен қарым-қатынас;
* Көп станокты жұмыс орындары;
* Канбан ... ... ... болмауы;
* Шағын топтардың қызметі;
* Өнімділікті жоғарылату;
* Капитал мен еңбектің қатынасы;
* Жаңа өнімді құрастыру;
* Жалпы эксплуатациялық жүйе.
жүйесінің ... ... - ... ... Ол ... ... қызметі барысында, қайта өндірісте жарамсыз бөлшектерден шығуы мүмкін, яғни өндірістік жоғалтулар пайда болады.
2 - ... ... ... ... бағыттану
Қор жинаумен және
тасымалдаумен байланысты жүйесі
жоғалтулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жүйелері
Ескерту -
Жоғалту түрлері және оларды минимализациялау жүйелері
Осы жоғалтуларды төмендету жүйелерін қарастырайық. ... ... ... қайта өндірумен және дайын өнімді қоймалаумен байланысты ... ... Олар ... ... ... ... кіші сериялы өндіріске көшті.
Сонымен қатар, жүйесі іске асады. Бұл жүйеде өндіріске қажетті құрал-жабдықтар цехта қажет мөлшерде тура ... ...
... ... ... үшін 100 % ... өнім жеткізілуі қажет. Сондықтан, бұл жүйе сапаны ... оның ... сапа ... ... ... ... байланысты болады. Бұл автоматизация деп аталады.
Қазіргі кезде ... ... кең ... Ол ... ... ... өндіріс қуатын қысқартады және өнім сапасын жоғарылатады. Бірақ, құрал-жабдықтардың сынып қалуынан оларды қайта жөндеуге қажеттілік туады. Құрал-жабдықтардың бұзылуын кетіргенде ғана өнім ... ... ... ... ... ... істеу үшін жалпы эксплуатациялық жүйе іске асырылады. Оның ерекшелігі - ... өз ... ... ... ... ... сонымен қатар ОЭС бұзылуынан болған шығындарды минимализациялайды.
Сөйтіп, жүйесі көп ... ... ... ... бұл ... ... асыру үшін, алдымен, бірқатар бөгеттерден өту қажет. Олар:
+ Корпоративті рухты жоғарылату. Қазақстандық кәсіпорындарда әр жұмысшы өзінің жеке мақсаттарына ... ... ол бір ... онда ... рухы мүлдем жоқ.
+ Кәсіпкердің ерекше менталитеті. Кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... ... шығындарды жоғалтады, бұл жағдайды тоқтату қажет.
+ Нарықтық инфрақұрылымның толық дамымауы, сонымен қатар транспорттық коммуникацияның дамымай ... Бұл ... ... ... ... ... ... ол жүйесін ендіргенде қажет.
+ Өндірілетін өнім сапасына әсер ететін өндіріс деңгейінің техникалық жағынан төмендігі.
+ Сапаны қадағалау үрдісінің төмендігі.
+ Келісім-шарттардың өз ... ... ... ... жағдайына сай, жүйесіне қарағанда, жүйесін енгізу жағымды болар еді.
Жалпы, ... ... ... ... ... мына ... арқылы жүргізіледі:
* Өзіндік құнның құрылымы мен оның өзгерісін талдау;
* Жекелеген өнімдердің ... ... ... ... жекелеген элементтерін талдау.
Төмендегі кестеде ЖШС шығаратын өнімдерінің өзіндік құнын келтіреміз.
Кәсіпорын өнімдерінің өзіндік құны 2010 жылы 2009 ... ... ... ... оның ... ... ... отын-энергия бағаларының шарықтауы және персоналдың еңбек ақысының артуына байланысты.
Кесте - 8

Шығын статьялары
Жылдар
Ауытқулар
2009
2010 жыл
2011 жыл
+/-
%
1
Негізгі және көмекші материалдар
30000,0
35000,0
5000,0
16,7
2
Отын-энергия ... ... ... ... ... ... өзіндік құн
58000,0
63000,0
5000,0
8,6
7
Кезең шығындары
22000,0
22000,0
-
-
8
Толық өзіндік құн
80000,0
85000,0
5000,0
6,2
Ескерту -
ЖШС өндіретін - өнімнің өзіндік құнын есептеу, тг
Кесте - ... жыл ... ... ... ... ... тг.
%
мың тг.
%

Кезең шығындары,
соның ішінде:
47033,0
100,0
51316,0
100,0
9,1
2
Жалпы және әкімшілік шығындар
17000,0
36,1
21000,0
40,9
23,5
1
Өткізу шығындары
22000,0
46,8
24000,0
46,8
9,1
2
Пайыз бойынша шығындар
8033,0
17,1
6316,0
12,3
-21,4
Ескерту -
ЖШС-ның кезең шығындарын сипаттайтын көрсеткіштер
Әрбір ... ... ... ... ... үлес ... ... болсақ, онда 2010 жылы жалпы және әкімшілік шығындардың үлесі 40,9 % мөлшерінде, ... ... 46,8 % ... және ... төлеу бойынша шығындар шамамен 12,3 % мөлшерінде ... ... ... ... ... ... ... күшіне жұмсалатын шығындарды анықтаудың да өзіндік орны бар.
Кесте - ... ... ... ... ... тг.
%
мың тг.
%
мың тг.
%
1
Жұмысшы күшін ұстауға кеткен барлық шығындар
69826,0
100,0
96902,0
100,0
38,8
2
Еңбек ақы ... ... ... ... және ... да ... ақылар
51498,1
-
77142,6
-
49,8
2.2
Ынталандырушы
сипаттағы төлемдер
9087,9
-
13613,4
-
49,8
3
Еңбек ақыға кірмейтін төлемдер мен шығындар
9240,0
13,2
6146,0
6,3
-33,5
Ескерту -
ЖШС-ның жұмысшы күшіне жұмсаған шығындарының өзгеру ... ... ... ... ... ... күшіне жұмсаған шығындарының өзгерісін анықтаймыз. Кәсіпорынның 2010 жылғы ... ... ... ... ... 2009 жылғы көрсеткіштен 38,8 %-ға артып, 96 902 мың тг. теңелді. Осы ... ... ... ... ақы қоры 2009 жылы 60 586 мың тг. ... 2010 жылы 90 756 мың тг. теңесті.
Еңбек ақы қорының құрамындағы кесімді, мерзімді және басқа да ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылы барлық жұмысшы күші шығындарының ішінде 86,8 %-ға, 2010 жылы 93,7 %-ға шамалады. Еңбек ақы құрамына кірмейтін төлемдер мен ... 2010 жылы ... жыл ... 33,5 %-ға ... ... кәсіпорынның табысын талдау
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметінің негізгі және түпкі мақсаты табыс алу ... ... ... осы ... ... ... Кәсіпорынның табысын анықтау және талдау түрлі бағыттар мен шарттар бойынша жүргізіледі.
Осыған сәйкес түрлі белгілеріне байланысты табыстарды ... ... ... ... мен ... сәйкес былайша ажыратылады:
Зерттеу бағыттарына сәйкес табыстың қалыптасуын талдау және оны қолданудың талдауын келесідей ажыратады:
* Табыстың қалыптасуын ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық, қаржылық. Ол соманы жоғарылату резервін анықтауда және табыс деңгейін анықтауда талдаудың негізгі түрі болып табылады. Оның аспектілерінің бірі ... есеп ... ... және ... ... ... мәліметтері бойынша табысты талдау болып табылады.
* Табысты ... және ... ... оны ... ... ... ... жүргізіледі. Ол табысты қолдану деңгейі мен оның капитализациялану деңгейін анықтауға, сонымен қатар инвестициялық ... оның ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру бойынша табысты талдаудың ішкі және сыртқы түрлерін ажыратады:
* Ішкі талдау барлық ақпараттың жиынтығымен сол ... ... ... оның ... ... Бұндай талдаудың нәтижелері коммерциялық құпия болып сақталынуы мүмкін.
* Сыртқы талдау кәсіпорынның есеп беруінің ашық түрде жарияланған ... ... ... ... банктер, сақтандыру компанияларымен жүзеге асырылады.
Қызмет ету ... ... ... ... ... келесі түрлері бар:
* Жалпы кәсіпорын бойынша табысты талдау. Бұл талдау барысында кәсіпорынды жеке құрылымдық бөлімшелерге бөлмей, жалпы түрде қарастыра ... ... ... ... мен қолданылуы анықталады. (қаржылық талдауда қолданылады)
* Жеке құрылымдық бөлімшелерге немесе ... ... ... ... ... жүргізу. (басқару есебінде қолданылады)
* Жеке бұйымдар бойынша табысты талдау (қаржылық талдауда, сонымен қатар басқару ... де ... ... талдау түрі болып табылады)
Зерттеу көлеміне сәйкес толық және тақырыптық табысты талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... онық ... орналастырылу және қолданылуының барлық аспектілерін қамтиды.
* Тақырыптық талдау табыстың қалыптасуы ... ... жеке ... шектеледі.
Өткізудің мерзімі мен тереңдігіне сәйкес:
* алдын-ала жүргізілетін табысты талдау (экспресс талдау, болжамды ... ... ... қорытынды бухгалтерлік есептілік жасауда табыстың көлемңн анықтау, кәсіпорын активтерін, сату ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік, инвестициялық, қаржылық қызмет ету аясына сәйкес оның табысының қалыптасуы мен қолданылуына ... ... ... ... ... талдау жүргізу есепті кезең жұмыстарына сәйкес қаржылық нәтижелерді толық анықтауға мүмкіндік береді.
* Тәптіштелген табысты ... ... ... деңгейіне әсерін тигізетін әр факторларды зерттейді.
Табысты талдаудың мақсаты табыстың өзгеруі, оның өсу ... ... және ... резервтер бойынша басқарушылық шешімдерді әзірлеу сынды себептерді анықтау болып табылады. Осы мақсаттарға жету үшін талдау ... ... ... ... ... жоспардың орындалуы және қаржылық нәтижелер серпіні бойынша баға.
* ... ... мен ... ... ... ... әсер ... факторларды және олардың сандық өзгерісін анықтау.
* Талдау және табыс сапасына ... ... ... ... пропорциялары мен тенденцияларын зерттеу.
* Табыстың өсуінің резервін анықтау.
* ... ... ... ала ... ... ... тиімді қолдану бойынша кепілдемелерді әзірлеу.
Табысты басқару процесі өзіне бірнеше функциялардың жүзеге асырылуын қамтиды: соңғы қаржылық нәтижелерді жоспарлау, басқарушылық шешімдерді ... ... ... және қолдану есебі, жеткен деңгейді талдау және бағалау, басқарушылық шешімдерді қабылдау. Осыған ... ... ... ... ... аясында шешімдер қабылдауда қолданылады. Талдау барысында шешім қабылдауға бірнеше нұсқалар жасалады, сәйкесінше солардың ішінен кәсіпорынның нақты жағдайына ... ... ... шешім қабылданады.
+ ЖШС-ның тиімділігін талдау
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі оның қаржы ... ... ... Ол ақша ... ... орын ... ... қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін ... ете ... ... ... ... ... ... экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өзгеше іс-әрекеттері талап етеді. Ол ... ... мен ашық ... ... мен ... ... қорларының көгеріп, тот басып жатуына, яғни миллиондаған теңгенің доғарылып, бекерге ысырап болуына жол бере алмайды. Кәсіпорын ... ... ... ... жаңа ... ... үшін осы ... қозғалысқа келтіреді. Жасанды көрсеткіш пен жоспар үшін жұмыс істеу келмеске кетеді.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың шаруашылықты жүргізу ... ... ... ... едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік пен қаржылық ... өз ... ... мол ... ... Атап ... ішкі және ... рынокта білікті серікті таңдауға қол жетті. Өйткені болашақтағы бірлескен ... ... ... осыған байланысты болды. Кәсіпорындар бұрынғыдай жоғары жақтың жөн ... ... ... ... ... ... ... банк және т.б.) қазіргі кезде өз қалауы бойынша алады. Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және ... ... ... қатынастар негізінде мүмкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, оны ... ... ... ... әр ... болады.
Тиімділік - кәсіпорынның қаржылық қызметінің жалпылама ... ... ... түпкілікті нәтижелерін пайдадан гөрі неғұрлым толық сипаттайды, өйткені оның шамасы нәтижеліліктің қолда бар және пайдаланылған ресурстармен арақатынасын көрсетеді. Тиімділік ... ... ... ... ... үшін және ... саясат пен баға белгілеу үшін қолданылады. Тиімділік көрсеткіштерінің ... ... пен ... ... ... тиімділігін (өзін-өзі өтеуді) сипаттайтын көрсеткіштер; сатылым тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер; капитал мен оның бөліктерінің табыстылығын сипаттайтын, активтердің тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер. Тиімділіктің осы ... бәрі ... ... ... өткізуден алынған пайда мен таза пайда негізінде есептеледі. Активтердің тиімділігі - кәсіпорынның негізгі қызметінің нәтижелерін бағалауға мүмкіндік ... ... ... ... ... 1 ... ... қайтарымды көрсетеді:
* Активтердің тиімділігі = оперативтік пайда x Активтердің орташа ... ... ... ... үшін басқа формуланы пайдалануға болады:
* Активтердің тиімділігі = Сатылымның Тиімділігі x Активтердің айналымдылығы.
Осы арақатынасты зерттей отырып, әрбір элементтің нәтижеге әсер ету ... ... ... Бұл ... ... кәсіпорынды басқарудағы негізгі жұмыс құралдарының бірі болуға тиіс. Кәсіпорын қызметі пайдалылығының аса ... ... бірі ... ол кәсіпорын жұмысының барлық жағын сипаттайтын бүкіл элементтер жиынын біріктіреді. Өзара байланыстарына талдау жасай отырып, теріс ықпал ... ... ... ... ... ... сөйтіп, оларға баса назар аударуға болады. Жұмсалған шығынның тиімділігі - теңгерімдік және таза ... ... ... ... ... жұмсалған шығынның сомасына қатынасы. Кәсіпорынның өнімді өндіруге және өткізуге жұмсалған әрбір теңгеден қанша пайда алғанын ... ... ... ... оның ... ... және өнімнің түрлері бойынша есептелуі мүмкін. Жалпы кәсіпорын бойынша есептелген өндірістік қызмет ... ... ... ... ... бірінші қатардағы негізгі үш факторға: өткізілген өнімнің құрылымын өзгертуге, оның ... ... және ... ... ... байланысты. Сатылым тиімділігі - өнімді өткізуден, жұмыстарды орындаудан және қызметтерді көрсетуден алынған пайданың немесе таза пайданың алынған ақшалай ... ... ... ... тиімділігін: сатылымның бір теңгесінен кәсіпорынның қанша пайда түсуіне қарай анықтайды. Бұл көрсеткіш нарықтық экономикада кең ... ... ... ... ... және ... өнім түрлері бойынша есептеледі. Сатылған өнімнің әрбір теңгесінен кәсіпорынның қанша ... ... ... алатынын, яғни өнімнің өзіндік құны өтелгеннен кейін кәсіпорында қанша пайда қалатынын көрсетеді. Сатылым ... ... ... аса ... ... - ... өнімнің өткізілімін сипаттайды, сондай-ақ тиімділіктің сатылымдағы үлесін бағалайды. Өндірістің тиімділігі - ... ... ... қол ... жолында адамның өндірістік‚ шаруашылық қызметінің жұмсалған ресурстарға (еңбекке‚ материалдарға‚ қаржыға) қатынасы, яғни өндіріс нәтижесінің пайдаланылған ресурстарға қатынасынан көрініс табатын нәтижелілік. ... ... ... пайданың өсуі‚ т.б.) және әлеуметтік (еңбек жағдайының жақсаруы‚ қоршаған орта мен адам ... ... т.б.) ... ... ... ... экономикалық тиімділік және әлеуметтік тиімділік түрлеріне бөлінеді. Шаруашылықты жүргізудің қазіргі жағдайында өндірістің түпкілікті нәтижелерінің әлеуметтік тиімділігі еңбек жағдайларының ... ... ... зиян ... ... ... әрекетінің басқа да көрсеткіштерінің төмендеуі есебінен өнім өндіру көлемін ұлғайтуға немесе ... ... жол ... ... ... мағынаны білдіреді. Өндірістің экономикалық тиімділігінің нәтижелілік көрсеткіштері: шығарылған өнімнің ... ... ... ... ... ... тиімділігінің нәтижелілігі - еңбек пен өндіріс құрал-жабдығының (өндірістік қорлардың) жиынтық шығыны. Экономикалық тиімділік көрсеткіштері ... ... ... ... табыс‚ өнім шығару немесе пайда көлемі өсуінің осы ... ... ... жұмсалымға қатынасы экономикалық тиімділік көрсеткіштері болуы мүмкін. Еңбек өнімділігі‚ өнім сапасы‚ оның материал ... қор ... ... ... ... ... болып табылады. Экономикалық тиімділіктің артуы жоғары әлеуметтік нәтижелерге қол ... үшін ... ... ... ал олар өз ... экономикалық нәтижеге барған сайын күшті ықпал етеді. Сондықтан Өндірістің тиімділігінде экономикалық және ... ... ... мен өзара байланысы - шаруашылықты жүргізудің аса маңызды қағидатының бірі ... ... ... тиімділігі - күрделі жұмсалымнаң алынатын тиімділіктің (нәтиженің) осы жұмсалымның көлеміне қатынасы. Күрделі жұмсалымның нәтижесіне және бағыттылығына қарай экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... Күрделі жұмсалымның экономикалық тиімділігі -- өнім шығарылымы өсімінің, ... ... осы ... ... ... күрделі жұмсалымға қатынасы. Әлеуметтік тиімділік -- алынатын әлеуметтік игіліктердің, көрсетілетін әлеуметтік ... осы ... мен ... қамтамасыз еткен күрделі жұмсалымға қатынасы. Экологиялық тиімділік -- сыртқы орта ... ... ... осы ... ... ... жұмсалымға қатынасы. Күрделі жұмсалымның тиімділігі ел, аймақ, сала бойынша, инвестициялық, экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... тобы (қауымдастықтар, өнеркәсіптік топтар) бойынша, жекелеген кәсіпорындар, бағдарламалар бойынша айқындалады. Макродеңгейде болжалды (үміт етілген) және нақты (іс жүзіндегі) ... ... ... микродеңгейде жобалық және нақты күрделі жұмсалымның тиімділігі түрлеріне бөлінеді.Ел бойынша, аймақ ... мына ... ... ... ұлттық табыстың, өндірістік аяға күрделі жұмсалымның теңгесіне шаққандағы пайданың өсімі, күрделі жұмсалымның өтелу мерзімі. Сала бойынша өнім шығарылымының, күрделі ... ... ... ... ... күрделі жұмсалымның өтелу мерзімі есептеледі. Кәсіпорындар бойынша ... ... ... ... ... ... табыстылығымен, оның өтелу мерзімімен айқындалады. Мұнда күрделі жұмсалым туғызған өсім осы ... ... ... ... - шығындарды қайтару деңгейін, өндіріс процесінде және тауарларды ... ... ... ... ... ... ... әсерлілігін (эффектілігін) көрсететін маңызды бағалық сапалық көрсеткіштердің бірі болып табылады. Егер кәсіпорынның қаржылық аясында іскерлік белсенділік көрініс тапса, алдымен ... ... ... онда кәсіпорын тиімділігі оның қызметінің табыстылық деңгейін көрсетеді. Кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайының талдауына және шешімдердің құрастырылуына келесі тиімділік көрсеткіштері әсер етеді: Тарихи ... ... ... ... ... ... мерзімге нәтижелілігін бейнелейді. Аталып өткендей, кәсіпорынның шаруашылық қызмет етуінде ірі инвестициялар мен ... ... ... ... ... мүмкін. Бірақ жоспарланған ұзақ мерзімді әсерді тиімділік көрсеткіштері бейнелеп көрсетпейді. Сондықтан да қарастырылып отырған ... ... ... ... әрқашан негативті тенденция ретінде бағалауға болмайды. Негізгі тиімділік көрсеткіштерін келесі топтарға біріктіруге болады:
* Өнім табыстылығының көрсеткіштері. Өнімді ... ... ... ... табыс пен өндіріске (сату тиімділігі, негізгі қызметтен тиімділік) жұмсалған шығындар негізінде есептеледі.
* Кәсіпорын ... ... ... Мүліктің көлемінің өзгеруіне байланысты тиімділік деңгейін есептеу негізінде құрылады (жалпы капиталдың тиімділігі, негізгі қорлар және ... да ... тыс ... ... ... ... ... көрсеткіштері. Инвестицияланатын капитал базасы негізінде есептеледі (меншікті капитал тиімділігі, перманенттік капитал тиімділігі).
Кәсіпорын тиімділігін бейнелейтін көрсеткіштер есебі (кесте - 5) ... ... ... негізделген. Бұл лаым мен бөлімнің бөлшегін керек түрге келтіруге негізделіп құрылған. Бұл табыс жыл басы мен жалпы барлық есеп беру ... ... ... ... байланысты. Бухгалтерлік (қаржылық) есептілік тек жартылай бағалы, ... ... ... ... ... талдау жасау үшін оның мәліметтерін басқа кәсіпорынмен салыстыру және кәсіпорынның есептілігінің өткен жылдардағысымен салыстыру қажет. Қазіргі таңда дамыған елдерде ... ... ... ... он жыл ... қызмет ету аясы жайлы қысқаша мәліметтерді де енгізеді. Бұл көп қолданысқа ие ... ... ... ... ... қызмет етуіне толық талдау жүргізуге мүмкіндік береді.
Кесте - 11
Көрсеткіштер
Есептеу формуласы
Түсініктеме
Сату тиімділігі ... ... ... яғни неше ... ... ... болады, 1 тг таза табыс алу үшін өнімдерді сату бағасының серпінімен, ... ... ... ... ... ... (Rн.қ.)
Өнімді өндіруге кеткен шығындардан табысты көрсетеді. Сатудан тиімділік көрсеткіші толықтырады. Коэффициент динамикасы бағаларды қайта қарастыру қажеттілігін немесе ... ... ... құнын бақылауын күшейту ді білдіруі мүмкін.
Кәсіпорынның жалпы капиталының тиімділігі (Rк)
Кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... мен өнім ... ... және банктік несие бойынша мөлшерлеме шамасына сәйкес не расталмаған несиелік мөлшерлеменің жоғарылауы, не ... ... ... қолданылуы туралы қорытынды шығаруға болады.
Айналымнан тыс активтердің тиімділігі (Rf)
Айналымнан тыс активтердің құнының бірлігіне сәйкес ... ... ... ... ... ... тиімділігі (Rmk)
Кәсіпорын иелеріне тиесілі қорлардың қолданылу әсерлілігін көрсетеді.
Ескерту -
Кәсіпорынның тиімділік көрсеткіштерінің есебі
Рр - кәсіпорын ... ... таза ... - ... ... (жұмыс, қызмет көрсету) өзіндік құны;
Рч - салық төлегеннен кейін ... таза ... ... ... ... үшін ЖШС қызметінің тиімділігін 2008, 2009, 2010 жылдардағы көрсеткіштерді талдай отырып есептейміз. Тиімділік көрсеткіштерін ... үшін ... ... және ... мен ... есептілігіндегі мәліметтерді қолданамыз.
Кесте - 12
Көрсеткіштер
2008
2009
2010
* Активтердің орташа құны
* Айналымнан тыс активтердің орташа құны
* ... ... ... ... ... капиталдың орташа құны
* Өнiмнiң қор сыйымдылығының коэффициентi
* Айналымдағы ақшалардың бекiтуiнің коэффициенті
* Сатудан түсiм
* ... ... ... ... ... ... Қызметтiң барлық түрлерiнен таза табыс
* Сатылған өнiмнiң теңгемен табысы
Ескерту -
Тиiмдiлiк көрсеткiштерiн есептеуi үшiн бастапқы деректер, мың ... - 12 ... ... ... активтердiң, сату және өндiрiстiк қызмет, меншiктi капитал тиімділігн есептейміз.
Активтердің тиімділігін есептеу үшін қорлар тиімділігі (өндірістік активтер), ... және қор ... ... ... ... ... ... қолданамыз.
Ракт = ТТ/активтердің орташа құны*100
Мұнда ТТ - барлық қызмет түрінен таза ... жылы ... ... ... ... жылы Ракт ... жылы Ракт =
Қорлар тиімділігі жоғары болған сайын, өнім табыстылығы соғұрлым ... ... ... қор ... және ... ... ... жылдамдығы жоғары болған сайын, өнімге шығындар теңгемен соғұрлым төменірек болады. Жеке факторлардың сандық бағасының тиімділік деңгейіне ықпалы ... ... ... ... ... ... ықпалдарының бағаларының интегралды әдісі арқылы анықтауға болады.
Кәсіпорынның меншік қорларын қолданудың маңызды мінездемесі болып ... ... ... ... ... ... Ол кәдімгі қызмет түрлерінен табыстың қанша бірлігі меншік капитал бірлігіне ... ... = ... ... ... ... жылы Ркап =
2009 жылы Ркап =
2010 жылы Ркап =
Өндірістік қызмет тиімділігі (шығындардың орнын толтыруы) (Рөнд) - ... ... ... ... ... көрсетеді. Оны мына формула бойынша анықтай аламыз:
Рөнд = сатудан табыс/сатылған өнімнің өзіндік құны
Талданып ... ... ... ... ... ... ... жылы Рөнд =
2009 жылы Рөнд =
2010 жылы Рөнд =
Сату ... ... ... ... ... ... немесе таза табысты сатудан түскен ақшаға (СТА) бөлу ... ... Сату ... ... қызмет әсерлілігін сипаттайды: кәсіпорын сатудан қанша табыс көреді. Жалпы кәсіпорын бойынша сату тиімділігінің көрсеткішін мына формула арқылы есептейміз:
Рсату = СТ/СТА*100
2008 жылы ... ... жылы ... =
2010 жылы Рсату =
Өндірістік қызмет және сату тиімділігінің деңгейі мына негізгі факторлаға тәуелді: ... ... және ... өнім ... ... ... және ... орташа бағасының өзгеруі.
Өндіріс көлемінің талдауы тауарлық өнімнің, өнімнің ... және ... ... ... және ... ... ... зерттеуден басталады.
Кесте - 13
Жыл
Өнімнің өндіріс көлемі, мың ... ... ... мың ... қарқыны,%
Баз.
Шын.
Баз.
Шын.
2009
2010
2011
Ескерту -
Өндіріс және өнімдерді сатудың динамикасы
* ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРЫННЫҢ ҚҰНЫН ТӨМЕНДЕТУ ЖӘНЕ ПАЙДАНЫ КӨТЕРУ ... ... ... бағытталған іс-шаралар
Пайданы көбейту резервтері сатылатын тауарлық өнімнің жеке түрлерімен анықталады. Олардың негізгі көзі болып өнімдерді сату ... ... оның ... ... төмендету, тауарлық өнімнің сапасын жақсарту, оларды тиімдірек нарықта ... және т.б. ... ... ... резервтері
Өнімдерді сатуБағаны жоғарылатуӨнімнің өзіндік
көлемін жоғарылатуқұнын төмендету
Таауарлық өнімніңӨткізу нарығыныңНеғұрлым тиімді
сапасын жоғарылатунеғұрлым тиімдісін ... ... - ... ... ... түскен пайданы жоғарылату резервтерінің көзі блог-схемасы
Кәсіпорын қызметінің сапасын жоғарылатуда ... ... ... ... ... және ... жоғарылату резервтерін, өнімнің өзіндік құнын төмендетуді, пайданың өсуін анықтау болып табылады.
Пайданы жоғарылату резервтерінің негізгі бағыттарын өздеуде оған әсер ... ... ... ... ... байланысты ажыратады(сурет ). Сыртқы факторларға табиғи жағдайлар, мемлекеттің баға, тарифтер, ... ... ... мен ... ... ... реттеуі және т.б. жатады. Бұл факторлар кәсіпорын қызметінен тәуелді емес, ... ... ... ... әсер етуі ... ... ... көлеміне әсер ететін факторлар
Ішкі ... ... ... ... - ... ... көлеміне әсер ететін факторлардың жіктемесі
Ішкі факторлар өндірістік және өндірістік емес болып жіктеледі. ... ... ... ... ... ресурстардың жеткіліктілігі мен олардың қолданылуын сипаттайды, және өз кезегінде экстенсивті мен интенсивтіге ажыратылады. Экстенсивті факторлар пайда алу үрдісіне сандық ... ... әсер ... ... ... ... көлемі және еңбек ету құралдары, құрал-жабдықтардың қызмет ету мерзімі, жұмыскерлер саны, еңбек ету уақыты және т.б. ... ... ... алу үрдісіне сапалық өзгерістер арқылы әсерін тигізеді. Жабдықтардың өнімділігін және сапасын жақсарту, ... озық ... ... және ... жетілдіру, айналым қорларының айналымдылығын жеделдету, жұмыскерлердің еңбек өнімділігін және ... ... ... ... ... және қаржылық ресурстарды тиімді қолдану және т.б. ... емес ... ... ... ісін және ... қорғау шараларын, еңбек етудің әлеуметтік жағдайларын және т.б. жатқызуға болады. Кәсіпорын қаржылық-шаруашылық ... ... ... бұл ... ... байланыста және тәуелділікте болып табылады.
Өнімнің өзіндік құнына тікелей әсер ету, яғни табысқа да әсер ету ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Себебі өзіндік құндағы материалдық шығындар үлесі әдетте ... 90%-ға ... ... елдерде (АҚШ, Канада, Германия, Англия, Франция, Италия және т.б.) кәсіпорын қызметінің соңғы қорытынды ... ... ... арқылы жүргізу кең етек алған.
Осы әдіске орай кәсіпорын қызметінің жалпы нәтижесі эксплуатациялық және қаржылық ... қосу ... ... ... ... немесе көрсетудің әр түріне байланысты шығарылған (сатылған) өнім мен пайдаға негізделе шығындар өлшеніп, соңғы ... ... ... ... ... ... қызмет табылады; қаржылық және банктік қызмет көрсетумен байланысты, ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнды төмендету резервтері
Кәсіпорындардың өндірістік - шаруашылық қызметін басқару үшін және бағаны ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар өнімнің өзіндік құнын бөлу қажет, яғни өзіндік құнды калькуляциялау керек. Калькуляция - ... бір ... және ... ... ... ... анықтау есебі болып табылады.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау өндірістік шығындарды есептеудің бірнеше үрдісін ендірудің ... және ... ... ... қолданылады:
* Жай әдіс - өнімнің өзіндік құн ... және ... ... ... ... ... өнімдерді өндіру үшін практикада көп қолданылады (көмір, мұнай, және тағы ... ... ... ... бойынша аяқталмаған өндіріс және өз өнімдерінің жартылай фабрикаттары жоқ. Берілген әдістің мағынасы келесіде: инвентарьлық жолмен, аяқталмаған өнімге кезең шығындарының ... бөлу ... ... ... ... жай әсер ету жолымен есептеледі, кәсіпорын өндіретін өнімнің барлық шығындары жатады (аяқталмаған өнім көлемін қайта есептеу жолымен жүреді). Егер ... өнім ... ... аса да ... ... онда ... шығындардың қасиеті бойынша аралас қатынасы болады (материалдар, шығындардың әдісін анықтау қиынға соқпайтын, шартты ... және ... да ... ... ал қалған шығындарды тікелей шығындар құнына пропорционалды бөледі (өндірістік ... ... ... ... ...
* ... ... есептеу әдісі - барлық тікелей шығындар әр тапсырысқа жеке - жеке ... ал ... ... шығындары әр тапсырыс құнына пропорционалды бөлінеді. Сонымен қатар, қосымша шығындарды аяқталмаған тапсырысқа ... ... ... бөлу ... Тапсырыс бойынша есептеу әдісі аз сериялы, жеке ... ... ... ... және ... ... қолданылады.
* Қайта өңдеуді есептеу әдісі - өнім сатуға түспей тұрып, дайын өнімді алар алдында бірнеше өңдеуші деңгейлерден ... ... Бұл ... ... деп ... ... егер әр ... деңгейде тауар болып табылатын және оны өткізу үшін өзіндік құн туралы мәліметтерді талап ететін аралық тауар шығарып ...
* ... әдіс - ... бір данасына кеткен нормативті калькуляциялық немесе жоспарлық және өнімнің бір данасына кететін технологиясының негізделген нормаларды құрайтын, массалық және ... ... ... ... Бұл ... ... өндіріске материалдарды жіберу алдын-ала шектеліп анықталған лимиттармен жүзеге асады, ол ауытқуларды ... және ... ... ... негізделе отырып, қосымша шығарылады.
* Стандарт-кост әдісі - - нормативтік әдістің шығыс нұсқауы, стандарт-кост жүйесінің ... ... - ... ... ... дейін, өндіріске кететін шығындар алдын-ала есептелінеді. Ол негізгі өндірістің алдын-ала есептелген өндірістік схемасынан ... көп ... олар ... ... ... инвестициялық жобадағы арнайы дайындалған бизнес-жоспармен байланысты болады. Инфляция жағдайында ауытқуларды минимализациялау үшін ... - кост ... ... ... тек ... көрсеткіште толығымен есептеледі немесе аса тұрақты валюта курсында ... ... ... - кост ... белгіленген нормасы және нормативтері базистік (уақыт өтісімен ... сапа ... ... және ... үрдіспен байланысты), теоретикалық (оған жету үшін фирма ұмтылады), ағымдағы (нақты жағдайды ескере отырып, белгілі бір ... ... ... ...
* Директ - костинг әдісі бойынша шығындар тұрақты және ауыспалы деп бөлінеді. Бұлай бөлінудің ... - ... ... ... тұрып, кәсіпорын қаншалықты максималды өнім шығара алатынын анықтау үшін шығындардың артынан кәсіпорынның басқарушылық ... ... ... бір ... ... өнім ... ұлғайту тиімді, себебі тұрақты шығындардың өзгермеуі ауыспалы ... ... ... ... онда ол ... ... ... бірақ белгілі бір кезеңде осы тұрақты шығындарды ... ... ... әкеледі, яғни кәсіпорындағы өнім көлемі көбейіп-ұлғаюды талап етеді (жаңа түрінің дамуы үшін ... ... ... ... ... толығымен өндіріске қосу жүйесі мен директ - костинг жүйесінің арасындағы негізгі айырмашылығы - бұндай жүйедегі өнімнің өзіндік құны ауыспалы шығындар ... ... ... ... ... ... есеп ... және калькуляциялау мақсатымен қолдануды келесідей түрге бөледі:
* Өндірістің түріне байланысты: негізгі және қосалқы;
* Өнім ... ... ... ... ... бұйым топтары, тапсырыс, қайта жасау (жөндеу), жұмыстар, қызметтер;
* Шығынның түріне байланысты: калькуляция баптары (өнімнің өзіндік ... ... үшін және ... ... ұйымдастыру үшін) жәнешығын элементтері (шығынның проеткілік сметасын құру үшін және ... ... ... ... ... ... Шығынның қалыптасқан орнына байланысты:жер, участок, цех, өндіріс, шаруашылық есеп бригадасы.
Өндірістік кәсіпорындарда өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың келесідей негізгі әдістерін қолданады:
* ... ...
* ... ...
* ... ...
* ... есеп.
Осылардың ішіндегі ең қарапайымы әрі нақтысы бұл - тікелей есеп ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... бірлігі жалпы шығын соммасымен дайындалған өнімнің санына бөлумен анықталады. Бұл әдіс біртекті өнім ғана өндіретін кәсіпорындар үшін ... ... ол ... әр ... ... ... ... бере алмайды.
Нормативті әдіс - әр ресурс түріне кеткен шығындар өзгергенде оған ... есеп ... ... ... ... үшін ... Ол ... материалдарды және қаржылық ресурстарды қолданатын нормалар мен нормативтік актілерге негізделген. Оның үстіне, осы ресурстарды қолданатын нормалар мен нормативтік актілер прогрессивті және ... ... ... ... ... нақты және жиі қолданылатын әдіс - аналитикалық есеп әдісі. Бұл әдіс кезінде жалпы өндіріс жағдайы туралы жан - ... ... ... ... ол жерде болатын өзгерістерді қарастыру жүзеге асырылады. Өнімнің өзіндік құнына қандай ... әсер ... және ол ... әсер ... деген сұрақтар зерттеледі. Нормалар мен нормативтердің негізіне технико - экономикалық және ... ... ... ... ... ... бірақ сапа жағынан әр түрлі дайындалатын бұйымдарды калькуляциялағанда параметрлік есептеу әдісі қолданылады. Оның себебі: мұнда шығындар өнімнің сапасына ... ... ... кез келген бұйымның өзіндік құнын анықтауға болады, яғни ол бір кг ... бір ... ... ... ... Осындай өнімдерге сәйкес, басқа да көрсеткіштерді қолдануға болады және осы әдіс арқылы өнімнің сапасын жақсартуға кеткен қосымша ... ... ... ... ... нарық экономикасына көшуімізге байланысты көптеген кіші және орта кәсіпорындар калькуляциялық баптың қысқартылған түрін қолданады. Ол өз алдына мыналарды ...
* ... ... ... ... техникалық мақсаттарға арналған отын және энергия);
* Еңбек ақыға кеткен шығындар;
* Басқа да ... ...
* ... ... және ... көрсетуге кеткен шығындар (жанама шығындар);
Кез келген кәсіпорын алдында мына мақсат тұрады: өндірістік ... ... ... тез әрі ... ... алу. ... да, кейде кәсіпкер белгілі бір ұсыныстар арқылы шығындарға калькуляция беруікерек болады. Сонымен ... ... ... құнын есептеп шығару да маңызды болып табылады.
Өнімнің өзіндік құны - өнімді өндіру үрдісі ... ... ... ... ... ... және басқа да шығындардың бағасы. Оған қоса, ... ... ... ...
Өнімнің өзіндік құны - кәсіпорындар мен өндіріс саласының өнім ... және оны ... ... ... ... ... өндірістегі қоғамдық шығындардың бір бөлігі болып табылады.
Өнімнің өзіндік ... ... ... тек қана ... ... ғана ... Сонымен қатар, олардың экономикалық мазмұнына байланысты топталады да, келесідей элементтерден тұрады:
* Материалдық шығындар;
* Еңбек ... ... ... ... ... ... ... Негізгі қорлардың амортизациясы;
* Басқа да шығындар;
Олардың құрылымы әр түрлі ... әсер ... ...
* ... ... және ... ... - шикізат ресурстарының мінездемесінен;
* Өндірістің технико - экономикалық ...
* Оның ... және ... ...
* Өнімді сатудан және қамтамасыз ету жағдайынан және тағы сол ... ...
14 - ...

Шығын түрлері
Қазақстан экономикасы
Сонымен қоса
Өнді
ріс
Ауыл шаруашылығы
Құрылыс
Көлік
Сауда және көлік жөндеуі, жеке тұтыну заттары
1
Материалдық шығындар
46,2
55,6
59,1
55,9
27,6
27,6
2
Төлем ақыға ... ... ... тозуы
2,7
3,9
4,3
1,1
2,5
2,5
4
Басқада шығындар
39,5
29,8
23,2
33,8
60,0
60,0
Барлығы:
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
2011 жылғы Қазақстан Республикасы бойынша шағын кәсіпкерліктің өнім өндіргендегі кеткен шығындарының құрылымы
Осы кестеден көріп отырғанымыздай, ең көп ... ... ... ... ауыл ... 59,1 %, ... және ... саласында 55,6-55,9 %-ды құрап тұр. Еңбек ақыға орташа есеппен 10 % шығын кеткен. Негізгі құралдардың тозуына 3%, ал басқа да ... 30- 35%, ... және ... шығындары 60 %-ға дейін өсетінін көреміз.
Осындай шығындармен қатар, тағы да көптеген салаларға байланысты шығындар болады. Ол салалар:
* ... ... ... - ... ... ет ...
* ... сиымдылығы (сауда);
* Қор сиымдылығы (көлік, өңдеуші өндіріс);
* Энергия сиымдылығы (түсті ... ... ... ... ... ол ... ... отырады. Шығын құрылымының өзгеріп отыруы экономика, өндіріс, ресурс пен тауарларға байланысты ... әр ... ... ... ... ... ... бірде тоқтап қалуынан болады. Ал экономикасы тұрақты дамыған мемлекеттерде шығын құрылымы макро деңгейде өзгеріп отырады.
Материалдық шығындар - ... ... ... ... ... басқа) өзіндік құнның негізгі бөлігін құрайды. Материалдық шығындарға: шикізат, негізгі материалдар, сатып алынған жартылай ... ... ... ... ... ... ораушы материалдар, құрал - сайман, қосымша бөлшектер, арнайы киім және тағы басқалары жатады. Шикізаттар мен ... ... ... шет ... алынатын ресурстардың құны кіреді. Ол ресурстар өнімнің негізін құрайды, яғни құрап, оның қажетті компоненті ... ... ел ... өнім ... ... ... 27 % немесе материалдық шығын бағасының жартысынан ... ... ауыл ... 75 ... ... саласында 72 %-ды құрайды. Сатып алынған жартылай фабрикаттар және ... ... ... ... ... ... Көмекші материалдар негізгі материалдарға қосылып, оның сыртқы түрін немесе басқа да жерін өзгерту үшін қолданылады, сонымен қатар ... ... ... ... қолданылады (жағу, бояу). Оның шығын кезіндегі құрайтын бөлігі 4 - 5 %.
Шет жақтан сатып алынатын отын ... ... газ ... және энергияның барлық түрлерін (электрлік, жылулық, қысылған ауа, азықтар) материалдық шығындар ішінен олардың ұлттық шаруашылық маңызына байланысты ерекше атап айту ... ... жыл ... ... тасығыштардың бағасының жоғарылауына байланысты оларға кететін шығында өсіп ... ... ... орташа есеппен 8 - 8,5 %,өндірісте 10 %-ға жуығы, қалған материалдық шығындарды ... 5 - 6 %-ды ... ... ... ... ... тек қана ресурстарды сатып алуға ғана шығын шығады. Егер де кәсіпорын сол ... ... ... ... ... ары ... жұмыстарды өзі жүзеге асырса (мысалы, жұмыс күші арқылы өздері материалдарды түсіріп алса, басқа да жұмыстарды өзі ары ... ... онда ... ... ... ... ... бойынша белгіленеді, яғни еңбек ақы, амортизация.
Төлем ақыға кеткен шығындар - жұмысшыларға төленетін еңбек ақы. Бұл ... ... ... ... еңбек ақыларынан тұрады, сонымен қатар негізгі қызметке кіріп, бірақ штатқа кірмейтін жұмысшылар ... ... ... ақыға жататындар: кәсіпорында берілген ереже бойынша әр жұмысшының міндетті окладтары және тарифтік ставкалары бойынша еңбек ақы, өнім құны, қосымша төленетін ақы, ... ... ... көрінгені үшін сый ақы беру, қосымша демалысқа төлем ақы, тегін көрсетілетін ... ... көп жыл ... ... үшін сый ақы ... жұмысты басқа аумақтарға істегені үшін қосымша ақша төлеу және басқа да шығындар. Кәсіпорынның жұмысшыларына төленетін ақы өзіндік құнға кірмейді. Өйткені, ол ... ... ... ... ... яғни бұл ... төлем ақының негізгі қайнар көзі - арнайы қорлар, мақсатты түсімдер, кәсіподақ ... ... және тағы ... ... қажеттіліктерге шығындарды есептеу - қоғамдық қажеттіліктерді қаржыландыру үшін ұлттық байланыстағы қайта бөлу формасы ... ... ... ... ... аударымдардың сыбағалы салмағы еңбекке төленетін шығындардың деңгейіне байланысты. Ол мемлекет бойынша 5,8 %-ды ... ... 8,5 %, ал ... 11%-ды құрайды.
Ұйымда есептелген құралдардың барлығы бюджеттен тыс қорларға жіберіледі де, ... ... ... үшін ... ... ... бұл шығындар елде болатын мемлекеттік емес зейнетақы қорларына, медициналық сақтандыру қорларына, жұмысқа орналастыру қызметіне және тағы сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... қорлардың амортизациясы экономика бойынша 8,4 %-ды құрайды, ауыл ... 4,5 ... 13 %-ға жуық ... отыр. Шығын құрамындағы амортизация бөлігі реформа жылдары тез өзгеріп кеткен. Мысалы, 1993 жылы ... ... 0,9 ... ... болса, мұның бәрі негізгі қорларды қайта бағалау үшін ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу және баға деңгейімен байланысты. Толық қалыптасудағы амортизация өнімнің ... ... ... және ... ... аударумен, қорлардың баланстық құнымен анықталады.
Тозу болса, жеке қорлар мен жалға ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарына және медициналық көмек көрсететін кәсіпорындарына тегін берілетін жайлардың құнына саналады.
Басқа да шығындарға әр ... және ... ... ... ... 10 жыл ішінде шығындардың құрамындағы осы және басқа да шығындар деңгейі қатты өсіп ... ... ... ... да ... ... еңбек ақының бөлігінен (ауыл шаруашылығынан басқа) асып кетті. Ал ... ол ... ... ... ... шығындардың негізін салықтар, алымдар, төлемдер, сақтандырудың міндетті төлемдері, қоршаған ортаны ластайтын заттарды шығарып тастау, сонымен қоса ... және ... да ... қорларды аудару құрайды. Маңызды бөлігі - несие пайызын төлеу, байланыссыз қызметтерін төлеу, ... да ... ... және ... қызметтерін көрсеткені үшін, өнімнің сертификаты үшін, кепілдемелік жөндеу жұмыстары үшін және ... да ... ... ... ... Сонымен бірге, басқа да шығындарға жұмысшылардың ойлап шығару жұмыстары мен жаңашаландыру ұсыныстары үшін сыйлықтар беру, ... ... ... және де негізгі қорлардың объектісін жалға алғаны үшін кеткен ... ... емес ... ... ... жөндеу жұмыстарына есептеулер (егер ондай кәсіпорында жүргізілсе) жатады. ... ... ... басқа да шығындардағы өнімді сатумен байланысты жұмсалған шығындардың жеке элементтерін - мүлікті сақтандырудағы төлемдерді, ... ... ... ... мен ... ... шығындарын алып тастауға рұқсат беріледі.
Бухгалтерлік есептердің №7 стандарттарына сай, өнімнің өзіндік құнына ...
* ... өнім ... және ... ... ... өндірісті ұйымдастырумен және технологиямен байланысты тікелей өнім өндіруге қатысты шығындар. ... ... ... ... ... кемшілікті жою және өнімді бақылау кепілдігі;
* Табиғат шикізаттарын пайдалануға ... ...
* ... ... және ... шығындары;
* Өндірістік процесс кезінде жасалатын эксплуатациялық ерекшеліктерін және өнімнің сапасын ... оның ... ... ... қатар өндірісті ұйымдастыру және технологияларды жетілдірудегі капиталдық емес шығындар;
* Өндірісті рационализациялау және ойлап табумен ... ... ... ... ... көрсету шығындары (өндірісті еңбек затымен және еңбек күшімен қамтамасыз ету, негізгі өндірістік қорды жұмыс жағдайында ... ... - ... ... ... қамтамасыз ету);
* Өндірістік цехтардағы қауіпсіздік технологиясына байланысты және еңбек жағдайын жақсы қамтамасыз етуші шығындар;
* Табиғатты қорғаудағы қорды эксплуатациялау мен ... ... ... және тағы ... ... ... ... шығындары;
* Вахталық әдіспен жұмысты орындауға байланысты қосымша шығындар;
* Өндірісте жұмыс ... ... ... ... ... ... төленген және қосымша, кезекті демалыс, қолданылмаған кезекті демалыстың орнын толтыру ретінде және басқа да төлем түрлері;
* Зейнетақы қорына ... ... ... ... ... ... ... қамтылған жарғылық мемлекеттік қорға, денсаулықты сақтау және әлеуметтік қорға ықпалы;
* Маркетингтік, дилерлік, ... ... қор ... жеке ... ... ... Ақауларға байланысты жоғалтулар;
* Кепілдік уақытты қолданылған өнімнің кепілдік қызмет етуі және ... ... ... ... Ішкі ... есептерге байланысты жұмыс істемеу, үзілуден болған жоғалтулар;
* Өндірісті қайта ... ... ... және ... ... ... төлемдер;
* Әлеуметтік салаға шығындар және тағы басқа.
Өндірістік-шаруашылық қызметті және баға ... ... үшін тек қана ... оның ... және өнім ... ... шығындарын біліп қана қоймай, сонымен қатар оның өнім бірлігіне, яғни өндірістік құнын калькуляциялауды білу қажет.
Қорыта келгенде, ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны болып табылады. Өнімнің өзіндік құны ... бір өнім ... ... және ... ... қаншаға түсетінін көрсетеді. Ол ақшалай және натуралды-заттай есептеледі. Өнімнің өзіндік құнына өндіріс үрдісінде жұмсалған еңбек құралдары, еңбек заттары, ... ... ... және ... ... ... кіреді. Капиталистік елдерде өзіндік құн деген категория жоқ, оның орнына ... ... ... ... ... ... шығынға өнімнің өзіндік құны, сонымен бірге несиеге пайыз төлемі, арендалық төлем және минималды ... ... ... Бұл зиянсыз жұмыс істеуге кепіл болады, сондықтан ... ... ... ... ... шығынды есептеген жөн болады.
Өндірілген өнімді сатудан түскен ... ... ... ... ... ... ... тұтынылған элементтер шығынының орны толтырылады, ал қалған қаржының бір бөлігі ұлғаймалы өндірісті дамытуға ... ... ... ... ... санатының бірі бола отырып, өнімнің өзіндік құны кәсіпорынның экономикалық тиімділігін анықтайтын неғұрлым толық көрсеткіш болып саналады. [7]
Өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... өндірістік және толық өзіндік құн болып бөлінеді. Өзіндік құн жасақталуына қарай жоспарлы, ... және ... ... ...
Сонымен қатар, өндіріс шығыны - бұл кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... ... яғни өнімді өндіруге кеткен еңбек шығындарының (нақты еңбек, өткендегі еңбек) жиынтығы. Шығындарды өнім бірлігіне ... ... ... және ... ... деп ... ал экономикалық мазмұнына қарай калькуляциялық статьялары негізгі шығындар және қосымша шығындар деп ... Өнім ... ... ... ... шығындар пропорционалды, яғни шартты-ауыспалы және пропорционалды емес, яғни шартты-тұрақты болып бөлінеді.
Ағымдағы шығындарға ... және ... ... ... ... ... шығындар негізінде, ал екіншісі жаңадан игерілетін өнімге қолданылады. Сонымен қатар, жоспарлы калькуляция - нормалы шығындардың қосындысы, ол ... ... мен ... ... байланыстырады.
Өнімнің өзіндік құнының экономикада маңызы зор, ол баға жасақтаудың базасы. Өзіндік құн неғұрлым төмен болса, ... ... ... ... ... [19]
Өзіндік құнға жолдама жасағанда, оған кеткен шығындарға мұқият талдау жасау, өндірісті дәл ұйымдастыру, техниканы және технологияны, материалдар мен ... және тағы ... ... ... ... ... табу, сөйтіп өнімсіз еңбек шығындарын анықтау және алдыңғы қатарлы кәсіпорындардың өзіндік құнды азайту жөніндегі тәжірибелерін үйрену ... ... ... ... ... ... арзандату - еңбек өнімділігін арттырудың шартқа айналған объективті бейнесі, ... заң ... ... ... ... ... ... шығын үнемі кеміп, жанды еңбек үнемі өнімдірек болып отырады. Өзіндік құнның арзандау көрсеткіштері өндіргіш күштердің ... ... ... және ... ... үнемделу дәрежесін бейнелейді.
Егер материалдық ресурстардың бағасына, еңбек ресурсына шығындар өзгермейтін болса, ол уақытта өнімді көбейту тек қана ... ... ... ... арқылы іске асады. Ал техникалық ұйымдастыру шараларын іске асыру ... ... ішкі ... ... ... ... талдау қорытындысына сүйеніп жасауды талап етеді.
Өзіндік құнды кемітудің ең басты көздері - еңбек ... мен ... ... ... ... Ол еңбек өнімділігін арттырады немесе бір уақыт бірлігіне өнім шығару артады, ал ... ... көзі - ... ... азайту. Сонымен қатар, өзіндік құнды кемітудің басты факторлары:
* Өндірістің техникалық деңгейін көтеру;
* Өндірістің материал, отын, ... және ... ... ... Басқару және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
* Технологиялық үрдістерді қуаттылықпен негізгі қорларды пайдалануды ... тағы ... ... ... ... ... материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын пайдаланумен байланысты.
Өнімнің қор сиымдылығы мен ... ... ... экономикалық категорияларға жатады. Өнімнің материал сиымдылығы өндіріс ... ... ... тиімді пайдалану деңгейін көрсетеді. Неғұрлым жаңа техника мен технология пайдаланылса, оны қолданатын ... ... ... ... ... ... тауардың материал сиымдылығы кемиді, ол кеміген сайын оның өзіндік құны да кемиді. Өнімнің материал сиымдылығы өндірістік қорға ықпалын тигізеді. ... ... ... аз ... ... материалдық қорға шығын аз керек болады.
Материалдық ресурстарды үнемдеуде материалдық шығынды нормалау үлкен рөл ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Егер материалдық шығындар нормативі технико-экономикалық жан-жақты негізделген болса, онда материалдық шығын азаяды, ал ... ... ... Материалдық ресурстарды үнемдеу жолдары әрбір фактор бойынша бөлек есептеліп, ... ... ... ... ... ... мәні ... экономикалық теорияның ең бір күрделі және әрқилы ұғымдарының бірі болып табылады. Экономикалық көзқарас бойынша табыс дегеніміз - бұл ақша ... мен ... ... ... ... Шаруашылық тұрғыдан қарастыратын болсақ, табыс - бұл кәсіпорынның есепті кезеңнің басындағы және соңындағы мүліктік жағдайының ... ... ... Бұл ... ... ... ... өзінің қаржылық-шаруашылық қызметінен алатын алуан түрлі табыстарының шығындар көлемінен басым болатын жағдайын білдіреді.
Белгілі бір шығындар шығармай әдетте қажетті ... алу әсте ... ... Өз ... ... алмай кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру және әлеуметтік мәселелерді шешу ... ... Осы ... ... ... ... ... қатар қоғам өміріндегі ролі маңызды болып табылады.
Нарықтық жағдайларды табыстың ролі айтарлықтай өсті. ... ... ... ... ролі оның ... ... ... Экономикалық нарықтық қатынастардың маңызды категориясы ретінде ретінде табыс бірқатар ... ... ... ... ... ... тиімділігін білдіретін көрсеткіш болып табылады. Басқаша айтар болсақ, ... ... ... ... өзі оның ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, табыс ынталандырушы функциясы қызметін ... ... - ... ... ... ... ... Нарықтық қатынастар жағдайларында акционерлер мен қаржы менеджерлері, кәсіпорын қарамағында қалатын табыс ... ... ... ... даму ... ... дивидендтік және инвестициялық саясаттар бойынша шешімдер қабылдайды.
Нарықтық экономикада табыс - өндірістік ... және ... ... ... күші ... табылады.
Тағы да айта кететін жағдай - табыс кәсіпорын жұмысшыларының әлеуметтік игіліктерінің көзі болып табылады.Салықтарды, дивидендтерді және ... да ... ... ... ... ... ... қарамағында қалатын табыс жұмысшыларға материалдық жәрдемақы төлеуге, оларға әлеуметтік жеңілдіктер жасауға, әлеуметтік сала объектілерін қаржыландыруға жұмсалады.
Үшіншіден, табыс ... ... ... ... көзі ... ... Табыс мемлекеттік бюджет қазынасына салықтар түрінде, сондай-ақ экономикалық санкциялар түрінде түседі. Бұл қаражаттар, өз кезегінде, ... ... ... ... және ... ... ... мақсаттарына бағытталады.
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметінің негізгі және түпкі ... ... алу ... ... назарды осы көрсеткішке аудару керек.
Табыстылықтың негізгі көрсеткіштеріне нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... және ... тиімді пайдалану секілді мүмкіндіктерін анықтайтын, осы кәсіпорын қызметінің тиімділігін ... ... ... ... ... табыстылық деңгейінің өзгеруіне әсер етуші негізгі факторларға келесілер жатады:
* өткізілген өнімнің ... ... ... активтердің айналымдылығы.
Кәсіпорын табысын қамтамасыз ету барысында оның қандай ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда біз табыстың өткізілген өнімнің көлемінен тәуелді екенін қарастырған болатынбыз. Өнімнің өзіндік құнында тұрақты шығындардың үлесі басым болса, өнімді ... ... ... ... ... алып ... ... қатар, табыс тауардың бағасы мен өзіндік құнының айырмасы ретінде анықталатындықтан, табыс көлеміне бағалардың өсуі мен өзіндік ... ... де әсер ... қазіргі таңдағы табысты арттырудың бірден-бір әдісі - өндірістік шығындарды төмендету болып табылады. Кәсіпкерлік қызмет тәжірибесінде өзіндік ... ... ... ... ... ... ... күшеюі кезінде бағаны төмендету арқылы сатылым көлемін арттыруға кәсіпорындардың қабілеттері ... ... ... ... бола бастайды. Табыстылықты қамтамасыз ету үшін кәсіпорындар бағаны шығындардың төмендеуіне сәйкес төментетулері тиіс немесе нарықта үлкен ... ие бола ... ... ... ... күш ... қажет. Осы факторды ескере отырып, кәсіпорындар өнімнің жаңа түрлерін игеруге ... ... ... ... ... кірісулері керек. Бұл ескі тауардың тиімділігінің төмендеуі басталған мезетте жаңа өнімді ... ... ... ... ... ... ...
Мұндай стратегия кәсіпорындардың қол жеткізген табыстылық деңгейін сақтап қалуға және қолайлы ... ... бұл ... барынша арттыруға мүмкіндіктер береді.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Өнімнің өзіндік құны.Пайда. Рентабельділікті арттыру әдістері11 бет
Өнімнің өзіндік құнын төмендету пайда рентабельдікті артыру әдістері5 бет
Өнімнің өзіндік құнын төмендету, пайда, рентабельділікті арттыру әдістері10 бет
Өнімнің өзіндік құнын төмендету, рентабельділікті арттыру әдістері10 бет
Өнімнің өзіндік құнын төмендету, рентабельділікті арттыру әдістері, пайда8 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь