Қазақстан Республикасы банк жүйесінің қазіргі даму жағдайын талдау

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ ... ... ...6
1.1 Банк жүйесінің мәні, белгілері мен элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қазақстандағы банк жүйесінің даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3 Банк жүйесінің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ... ... 31
2.1 Қазақстан Республикасы банк жүйесін дамытудағы коммерциялық банктер қызметтерінің қазіргі жағдайы ... ... ... .31
2.2 АҚ БТА Банкі қызметтеріне экономикалық талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ ... ... ... 51
3.1 Банк жүйесінің негізгі проблемалары мен оны шешу жолдары ... ... ... ... ... .51
3.2 Банк жүйесінің даму перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...68
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................4
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
МЕН
ДАМУЫ.......................................................................
.......................................6
1.1 Банк ... ... ... ... Қазақстандағы банк ... ... Банк ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН
ТАЛДАУ......................................................................
......................31
2.1 Қазақстан Республикасы банк жүйесін дамытудағы коммерциялық
банктер қызметтерінің қазіргі
жағдайы..................................................................31
2.2 АҚ БТА ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
ЖӘНЕ ДАМУ
ПЕРСПЕКТИВАСЫ...............................................................
.........51
3.1 Банк ... ... ... мен оны ... Банк ... ... ... күнгі дағдарыс Америкадан басталып, өзінің ауыр зардабын әлем
елдерінің бәріне тигізіп ... ... ... компаниялар мен
банктердің акциялары күрт арзандап, кейбіреуі банкрот болып, кейбіреуін
үкімет өз ... ... ... ... ... Құрама Штаттары еліндегі банктер мен компаниялардың күйреуіне
жол бермеу мақсатында мемлекеттік бюджеттен оларға жәрдем ретінде 700 ... ... бұл да аз ... ел ... 600-700 ... ... ... қаржы берілді. Еуропада, Азияда, құрылықтың басқа
өңірлерінде де қазіргі дағдарыстың зардабы осындай ауыр.
2008 жылы қаржы дағдарысының салдарынан бүкіл әлем ... ... құны 30 ... ... артық арзандаған. Үнді елінде осындай
қағаздар кұны 52 ... ал ... ... ... 66 ... Тек кана ... үкіметі қаржы дағдарысымен күресу жолында 4
триллион 280 млрд. долларға шығынданған, кейбір есептер ... бүл ... ... ... ... ... 2 ... аса артық[1].
Әлемдік қаржы-экономикалық дағдарысы экономиканың өсу қарқынына ... ... ... ... ... экономикалық әлеует
соңғы үш жылдың аса қиын дағдарыстық шайқасында бізге ... ... ... ... ... ... жүйе құраушы банктерді сақтап
қалдық[2].
2007 жылдың екінші жартысында АҚШ-тағы ... ... ... ... ... ... іс жүзінде
әлемнің барлық мемлекеттерін ... ... ... ... сауда
көлемінің өсу қарқыны 50-ден астам пайыздық тармаққа: ... 20 ... ... 30 ... ... ... ... 2020 жылы әлемдік дағдарыстан біршама қуатты және бәсекеге
қабілетті,экономикасы ... және ... ... ... ... ... отырып шыныққан елге айналады.
Қазақстанның қаржы ... одан әрі ... ... ... негізгі қорытындыларын ескеретін болды.Қандай да болмасын ... ... ... және ... ... ... ... қатаң пруденциалды стандарттарға және ... ... ... капитал нарықтарына қолжетімділік банк секторының және
мемлекеттің қатысуымен заңды тұлғаларының сыртқы борышының деңгейін ... ... ... ... жинақтар деңгейінің өсуі орнықты,ашық және ... ... ... ... ... ... байланысты.
Экономиканы қалпына келтіру кезеңінде қаржы жүйесін мемлекеттік ... жеке ... орын бере ... ... ... азаятын болады[3, 1, 3 – 4 бб.].
Мұның әсіресе ... ... он ... ... ... ... елу ... қатарына кіруі және Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі
үшін маңызы ... ... банк ... ... қызметі өте зор.
Біріншіден, дамыған банк ... ... ... ... ... ... ... мәмілелердің көбісі электрондық төлемдер
немесе чектермен төлеу жолымен ... бөлу ... ... өзге ... ... ... ... халық жинақтарын әр
түрлі жобаларға бағыттайды, ... ... ... ... ... ... тиімділігі белгілі бір дәрежеде банк жүйесінің
ақша қорларын оларды оптималды пайдалана алатын заем ... ... ... байланысты болады. Үшіншіден, коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... ... ақша
көлемін реттеу процестеріне қатысады.
Осы жоғарыда айтылған мәселелер тақырыптың өзектілігін көрсетеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - ... ... ... жағдайындағы
Қазақстанның банк жүйесінің мәнін, мазмұнын, ... ... даму ... ... еліміздің жалпы банк секторының
қазіргі жағдайын сипаттау, зерттеу, ... ... ... және оны шешу жолдарын, перспективаларын, даму болашағын көрсету.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... көрсету нарығына
шолу жасау, оның қазіргі жағдайын талдау.
Дипломдық жұмыстың міндеті –дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... банк ... шетелдік тәжірибесін,
активті операцияларын, бағыттарын, қызметтерін ... ... ... ... ... жасау. Банктердің нарықтық
экономикадағы рөлін, олардың қажеттілігін, еліміздегі банк ... ... оның ... ... жетілдіру жолдарын ашып көрсету.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, ... ... ... ... банк жүйесінің мәні, белгілері мен элементтері,
Қазақстандағы банк ... даму ... банк ... ... ... бөлімінде Қазақстан Республикасы банк жүйесін ... ... ... ... ... ашылып, АҚ БТА Банкі
қызметтеріне экономикалық талдау жасалынған.
Үшінші бөлімінде банк ... ... ... мен оны шешу
жолдары, даму перспективалары көрсетілген.
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНК ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ
1.1 Банк жүйесінің мәні, ... мен ... ... ... бұрын, алдымен оның осы заманғы ұғымын ... Банк ... ... жоқ адам оны тек ... ... орны ... әрі үстірт ойлап қалуы мүмкін. Банк қызметтері әр ... ... ... банк ... ... де әр ... оны мекеме, енді біреулері оны ұйым, үшінші біреулер оны
экономикалық басқарудың органы деп санаса, ал тағы ... оған ... ... ... және т.б. Банктің мұндай анықтамаларын оқулықтар мен
ғылыми әдебиеттерден, кезеңдік ... ... заң, ... ... ... құжаттардан да кездестіруге болады. Алайда, банктің мәнін
терең зерделеген И.О. Лаврушин айтып кеткендей, осы ... банк ... ... ... ... ... шындыққа толық сәйкеспейді,
әрі банктің мәнін ашып көрсетпейді.
Ол банк ... ... ... ... ... ұсынады:
- банк мәнін макродеңгейде оның қызметімен байланыстыра отырып талдау;
- оның мәнін әр түрлі ... ... ... біртұтас жүйесі
ретінде қарастыру;
- банктің мәнін ашып көрсету оның басқа ... ... ... ерекшеліктерін ашуды қажет етеді;
- банк мәнін ашып көрсету оның құрылымын ашып көрсетуді қажет етеді.
Банктің мәні банктердің ... мен ... ... ... әрі оның мәні коммерциялық банкке де, инвестициялық банкке ... ... де және т.б. ... ... ... тән ... табылады.
Бұл аталған банктердегі операциялар да, қызмет ету аясы да және т.б. бір-
бірінен ... ... ... бұл ... оның мәні ... ... және
олардың барлығына бірдей тән. Бұл ерекшеліктер біртұтас ретінде банктердің
әр түрлілігін көрсетеді.
Әдістемелік тұрғыдан алғанда ... мәні ... ... оны басқа
экономикалық институттардан айрықшалайтын өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... осы ... ... ... көптеген
қаржылық, кеңес беру және т.б. ... ... ... ... оның ішінде, банк институты өз ... ... ... ... банк атқаратын жұмыстардың көбісін ... ... ... ... ... шығу үшін операциялардың ... тек ... ғана тән ... мен қызметтерді бөліп көрсету керек.
Банк өзіндік ерекшелігі бар кәсіпорын ретінде материалдық ... ... көп ... бар ... өндіреді. Ол тек жай ғана
тауарды емес, ақша және төлем құралдары түріндегі айрықша тауарды өндіреді.
Қолма–қол ... ... – бұл банк ... оны тек банк ... ... ... көрсету саласындағы негізгі өніміне заттай өндіріс,
тұтыну заттары емес, несие ... ... ... ... да бір соманы
білдіріп қоймайды, ол ссудалық пайыз түрінде пайда әкелетін капитал ... ісі - банк ... бұл оның ... ісі ... ... ... жүргізуші субъектілердің және жеке тұлғалардың төлем ... ... ... ... аса ірі ... ... болып табылады.
Банктің мәні оның құрылымымен тығыз байланысты. Банкке ... бар ... ... ... ... ... ... құрылғыны
оның құрылымы ретінде ұғуға болады. Бұл мағынада банк құрылғысы төрт
міндетті ... ... Банк бұл ... банк ... ... әрі
дамымайды:
-банк капиталы сауда және өнеркәсіп капиталынан ... ... бар ... ... сондай-ақ қарыз формасында артықшылыққа ие
капитал ретінде болады әрі ұдайы қозғалыста болады;
-өз өнімінің сипатымен басқа кәсіпорындар мен институттардың қызметінен
айрықшаланатын банк ... ісі мен ... ... ... өзіндік ерекшелігі бар жұмыспен
айналысатын адамдардың айрықша тобы;
-банк техникасын, үй ... ... және ... ... ішкі және сыртқы ақпаратын, өндірістік материалдардың ... ... ... ... блогы.
Банктің өзіндік ерекшелігіне, оның негіздеріне және банк құрылымына
жүргізілген талдаудың негізінде оны ... ақша ... жеке ... ақша ... және ... ... формадағы төлем айналымын
реттеуді жүзеге асыратын кәсіпорын немесе ... ... ... ... оның ... ... элементі болып табылады. Бұл оның
мынадай болуы керектігін ... ... ... бөлігі болуға, жалпы ойын ережесі бойынша
әрекет етуіне мүмкіндік беретін өзіне ғана тән өзгешелікке ие ... ... заң ... ... заң нормалары шегінде жұмыс істеуі
қажет;
-өзін-өзі ... банк ... ... ... ... икемді блуы керек.
Банк теориясының маңызды мәселесіне оның қызмет ету аясы туралы
мәселе кіреді. Оны банк ... ... ... пайдаланылатын әдістемелік
тәсілдемелердің көмегімен анықтау керек. Банктің ... ету аясы - ... ... ... ... тек банктің өзіне ғана тән
қызмет[4, 360 – 362 ... ... ... 3 қызмет ету аясын былайша анықтап берді. Оның
біріншісі - ақшалай қаражатты шоғырландыратын қызметі. ... ... ... ... ... ... банк ... бірі
болып табылады. Мәселенің мәні мынада.
Кейін пайдаланылуы үшін қаражатты жинау процесі тек банктерге ғана
тән емес. Алайда ... бос ... ... ... ... ... уақытша бос бөтен қаражат банктің өз қажеттілігіне
емес, басқалардың қажеттілігіне қайта бөлу ... ... және ... ... ... ... иесі -
бастапқы несие беруші (банк клиенті);
-қаражатты шоғырландыру тек ... ... ... ... әрі ... ... қызмет түріне айналады.
Екінші қызмет - ақша айналымын реттейтін қызмет. Банк ... ... ... ... арасындағы, сатушы мен сатып алушының ... ... ... Банк ... ... мөлшерде контрагенттердің арасындағы есеп
айырысулар, айырбас, ақшалай қаражат ... ... ... ... қаражат айналымы экономиканы және халықты ... ... ... ... ... ... - ... қызмет. Бұл арада банктің делдалдық қызметін
тек төлемдегі делдалдық ретінде ұқпау керек.
Оған тереңірек үңілуі ... ... ... ... ... ... бір субъектіден екіншісіне, экономиканың бір саласынан екіншісіне
құйылады. Банк шоты бойынша жүзеге ... ... ... ... ... яғни оларды экономиканың бір секторына
шоғырландыра отырып, ... ... мен ... ... ... ... банк ресурстары жұмыс істеу саласы бойынша да, ... ... ... ... да ... ... келмейді. Бүкіл экономикалық
өмірдің ортасында ... банк ... ... ... және ... ... ... түрлендіру мүмкіндігіне ие. Сонымен,
делдалдық қызмет - бұл ... ... әрі ... өндіріс
субъектілерінің арасындағы қатынасты кеңейтетін, ресурстарды түрлендіретін
қызмет.
Банк жүйесі несие ... ... ... ... ... құрамдық бөлігі болып табылады. Ол несие және қаржы операцияларының
негізгі массасын шоғырландырады.
Кез келген жүйе барлық қажетті ... мен ... ... ... онда олар өзара әрекеттесіп, бір-бірін толықтыруы ... бір жүйе ... де ... ... ... енеді.
Банк жүйесіне бұл қағидалардың де тікелей қатысы бар. ... ... ... банк ... оның ... элементтері кездеседі: әр түрлі
тұрпаттағы банктер, банктік емес ... ... ... ... және ... ... ... өзара әрекеттеседі, бір-бірін органикалық
тұрғыдан толықтырады және белгілі бір тұтастықты ... 37 ... ... ... ... ... үлкен жүйе - елдің несие жүйесіне
кіреді. Ал, несие жүйесі елдің экономикалық жүйесіне кіреді. Сол себепті ... ... мен ... ... ұдайы өндірістік процесімен тығыз
байланыстырып қарау қажет. Банктер мен банк ... ... ... ... және басқа да жүйелермен өзара ... ... ... ... мен реттеудің жалпы тетігімен шектеліп,
сабақтасады.
Банк ... ... бір ... мен ... ие. ... айрықшалап көрсететін банк жүйесінің белгілері мыналар:
1. банк жүйесінің элементтері жоғарыда айтып кеткеніміздей, алғы шебін
Орталық банк ... ... ... ... ... ... әрекеттеседі.
2. банк жүйесі өзінің құрамдық элементтерімен, олардың ... ... ... ... ие. Онда ... ... ... қосымша міндеттерді, ережені орындайтын өзіне ғана тән
тетік жұмыс істейді.
3. банк ... ... ... алмастыруға қабілетті. Оны біртұтас
ретінде және бір ... ... әр ... ... ретінде көрсетуге
болады. Бұл оның жекелеген бөліктерінің қажет ... ... ... ... ... етіп ... білдіреді. Мысалы, Жинақ
ақша банкісінің депозиттік операцияларын коммерциялық банктер орындай
алады, ал ауылдық ... бұл істі ... ... ақша ... ... ... ... да бір банк банкротқа ұшыраса да, банк жүйесі
сақталып қалады.
4. банк жүйесі динамикалық жүйе ... ... Ол ... даму, қозғалыс
үстінде болады. Ол жаңа элементтермен, жаңа ... ... Жаңа ... түрлері мен қаржы институттары пайда болады.
5. банк ... ... ... жүйе ... де алға шығады. Олардың
тек өздеріне ғана тән, осы жүйеге ғана ... өз ... ... бар және ... өз ... ... оны ... мағынасында жабық деуге де ... ... ... ортамен, басқа жүйелермен өзара әрекеттеседі.
6. банк жүйесі ... ... ... ... ... ие. ... алғанда жүйе өзінің әрекет ету саясатын
экономикалық, әлеуметтік, саяси ... ... ... ... ... орын алса оған ... ... ұстанады,
экономиканың тұрақты даму жағдайында басқа саясатты жүргізеді.
7. банк жүйесі – басқарылатын жүйе. Ол ... банк ... ... әрі реттеледі және орталық атқару немесе өкілетті органдарға
бағынады.
Осы аталған белгілердің барлығы Казақстанның банк ... тән. ... мен банк ... ... ... былайша жазылған:
1. Қазақстан Республикасы екі деңгейлі банк жүйесіне ие;
2. Ұлттық банк мемлекеттің орталық банкісі болып ... ... ... ... (бірінші) деңгейін білдіреді;
3. ҚР Заң актілерімен анықталған айрықша құқықтық мәртебесі бар
Қазақстан даму банкісін қоспағанда барлық басқа банктер ... ... ... ... ... ... ... – екінші деңгейлі банк,
меншігінде және ... ... ... үштен бір
бөлігіне ие: а) ҚР бейрезиденттері; ә) ... ...... ҚР ... ... және ... 50%-дан астам акциясына ие (оқушылардың ... ҚР ... ҚР ... (сенімді
тұлғалардың) қаражатында.
5. Мемлекетаралық банк – ... ... ... әрі ... ететін банк [6, 133 - 134 бб.]
Банк жүйесіне, сонымен бірге, банк операцияларының ... ... ... ... емес жеке ... де, ... ... қалыптастыратын әрі несие институттарының өмірлік әрекетін
қамтамасыз ететін кейбір қосымша мекемелер де ... ... ... ... ... ... банк ... құрылымы
| ... ... банк |1 ... ... ... |16 ... ... банктер |39 ... ... ... ... |39 ... ішіндегі шетелдік қатысушылыр банкісі |6 ... банк |1 ... ... ... |9 ... ... ... |17 ... даму банкісі |1 ... ... ... филиалдары |398 ... ... ... |1148 ... ұйымдар |26 ... ... ... ... қор |1 ... ... сақтандыру |1 ... ... |1 ... ... ... Б.К. ... несие, банк. – Алматы: Экономика,
2009. – 356 б.
И.О.Лаврушин банк ... жеті ... ... ... ... мақсатқа жауап беретін нақтыға бағынышты элементтерді
қамтиды;
-өзіндік ... ... ... ... қабілетті;
-динамикалық жүйе болып табылады;
-«жабық тұрпат» жүйесі ретінде алға шығады;
-өзін-өзі ... жүйе ... ... жүйе ... ... іс-тәжірибе тарихында банк жүйесінің бірнеше тұрпаты болған:
-банктің орталықтандырылған бөлу жүйесі;
-нарықтық банк жүйесі.
Банк ... бөлу ... ... КСРО-да және социалистік
жүйедегі елдерде жұмыс істеді. ... ол КСРО ... ... ... ... ал ... емес мекемелер болған емес. Ол елдің бірден-бір
эммисиялық және несие институты болды. Онда ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесі банктерге мемлекеттік
монополияның болмауымен ... ... ... ... ... ... банк ... жұмыс
істейді. Олар эмиссиялық және несиелік қызметерді өзара бөлісіп ... ... ... ... ... жауап бермейді, сол
сияқты мемлекет коммерциялық банктердің міндеттемелері бойынша ... ... банк ... ... ... және посткеңестік
мемлекеттердің, оның ішінде ... осы ... банк ... ... Оны ... ... де жатқызуға болады, алайда, ... банк ... ... ... әлі ... ... жоқ, әлі ... кезең, даму жағдайында тұр. Бұл жүйені дамушы банк ... ... ... ... ... ... банк жүйесіне де жатқызуға
болады. Оның біріншісінде банк қызметінің нормативтік және ... ... ... ... ... саны, банк жүйесінің құрылымы ұдайы
өзгереді. Мәселен, Қазақстанның да, Ресейдің де банк ... ... ... кем дегенде 2 мәрте түбегейлі өзгерді, оларға ұдайы ... ... ... саны он және одан да көп ... кемісе, кейде жаңа банктер,
банктік емес мекемелер пайда болады, енді бірде олар ... ... ... қосылады. Немесе банктен банктік емес мекемеге айналады.
Бір сөзбен тұжырымдап айтқанда, өтпелі кезеңнің әлі тұрақтанбаған ... даму ... ... ... ... ... саяси жағдай мен экономикалық
қатынастың және т.б. даму ... ... Банк ... ... ... ... банк ісін ... екі тұрпаты бөліп көрсетіледі:
-мамандандырылған банк ісі, онда ... мен ... емес ... ... ... шекара қойылады, соңғысы үшін заңға тыйымдар
мен шектеулер енгізеді;
-барлық несие институттарына әр ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін әмбебап банк ісі.
Батыс және Орталық Еуропа елдерінде, АҚШ-та, ... және ... ... дамыған елдерде несие ... ... ... ... байқалып отырған банктерді ... ... ... ... ... ... осы ... банктерді өз клиенттеріне 200-ге дейінгі ... ... ... бар көп ... ... мекемесіне айналдыруға
мүмкіндік береді. Бұл жағынан клиенттерге ... ... ... ... мүмкіндік беретін осы ... банк ... өз ... әртараптандыру арқылы сенімділілік пен инвестиция үшін
үлкен қаржылық мүмкіндіктерге ие болу ... ... ... әрі капиталдандыруға ұмтылыс жасап отыр. Мұндай тенденция
көптеген мемлекеттерге тән. ... ХХ ... 90 ... ... ... 15,5 ... доллар пайда алып, 2,5 трлн. доллар
сомасындағы активтерді бақылады. 2000 жылы жуық ... 17 ... ... алған, 5 трлн. доллар сомасындағы активтерге ие 9500 комерциялық
банктер ғана ... [7, 131 – 133 ... ... ... екі ... ... келуге болады:
Заңды және экономикалық. Бірінші жағдайда, ең бастысы, ... ... ... ... ... ... банк қызметі туралы
заңда көрсетілген ... ... ... ... ... та, ... мәнін заң тұрғысынан қарау жеткіліксіз
болып табылады. Банктің ... ... оның ... заңмен қатынасын
білумен ғана шектелмейді. Банктің мәнін, оған ... ... ... заң емес, оны істің экономикалық жағы және банктің ... ... ... оның ... ... қызметтерін жоққа
шығаруға болмайды. Жалпы кез келген құбылыстың мәнін ... ... ... ... ... ... орындағандығы туралы сұраққа жауап
іздеудің қажеті шамалы, бұл жерде ең бастысы, оның ... және ... ... ... мән ... ... ... басқа институттардан өзара айырмашылығына байланысты
қарастырсақ, банк ... өнім ... ... ... ... КСРО тұсында кәсіпорын ... тек ... ... ... өнім жасайтын өндіріс сферасы түсінілген. Бірақ экономиканың
басқа да буындарында ... ... ... ... ешқандай да тыйым
салынбаған.
Ежелгі Русьте «кәсіпорын» деп қандай да бір ... ... ... субьектіні айтқан. Сондықтан да ... бір ... банк ... субьектіге «банк - бұл кәсіпорын» деп айту өзінше
дұрыс нәрсе. Мұнымен біз нүкте ... тиіс ... ... ... бұл
біздің ойымыздағының бәрін толығымен ашпайды.
Сонымен бірге ол дұрыс нақтылауды қажет етеді, ... банк шын ... да, ... та ... Ол ... ... ... қызмет көрсетуіне
қарай ажыратылады. Ең бастысы - банктің өнеркәсіптік кәсіпорындардан өзара
ажыратылатыны, оның қызметінің өндіріс ... ... ... және ... жүзеге асуына байланысты болуы.
Банктің ерекше кәсіпорын ретінде шығаратын өнімі материалдық өндіріс
аясының өнімдерінен өзара ... ол жай ғана ... ... ... ... яғни ақша, төлем құралдары түрінде шығады.
Қызмет көрсету ... ... ... ... оның ... ... ... Оның негізгі өнімі «несие»
болғандықтан, банкті ... ... деп ... банк ... ... өзінің эммиссиялау
сипатына да байланысты ажыратылады. Ол тек қана акциялар мен ... ... ... ... ... сол сияқты басқа эмитенттердің бағалы
қағаздарын есепке алу және сақтауға байланысты ... ... ... ... ... десе болады. Жалпы банктің саудамен
ұқсас ... ... ... ... да, ... де ... ... сатумен айналысады.
Сауда кәсіпорны да өз кезегінде банкке ұқсайды, яғни ол да банктің
кейбір ... ... ... ірі ... ... да ... ... мөлшерде ақшалай немесе заттай несие ... ... ... ... іргелі айырмашылығын оның негізінен байқауға болады.
Банктің негізі деп оның ... ...... ісі ... ... ... ... банк» - бұл ерекше өнім
шығарумен ... ... ... ... және ... ақшада
төлем айналысын реттеуді жүзеге асыратын ақша-несие институты ... ... және ... ... туралы» заңның 1-бабына сәйкес,
«банк - осы заңға сай банктік қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ... тұлға» [8, 99 – 100 бб.].
Банктік қызмет - бұл банктік опрецияларды жүзеге ... ... ... Аталған заңның 30-бабына сәйкес банктік операцияларға
мыналар жатады:
- заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік ... ашу ... жеке ... ... ... ... ... ашу және
жүргізу;
- банктердің және банктік операциялардың ... ... ... ... ... ... ашу және жүргізу;
- заңды және жеке тұлғалардың металдық шоттарын ашу және жүргізу;
- кассалық операциялар: банкнота мен ... ... ... ... ... ... сорттау, ... және ... ... операциялары: заңды және жеке тұлғалардың ақшаны ... ... ... ... алу ... заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін
және өзге борыштық міндеттемелерін есепке алу (дисконт);
- заемдық операциялар: ақы ... ... ... және ... ... ... ... беру;
- заңды және жеке тұлғалардың, оның ... ... ... ... ... ... бойынша есеп айырысу
операцияларын жүргізу;
- сенім (траст) операциялары: сенім білдірушінің ... ... оның ... сай ... ... бағалы металын және ... ... ... ... ... жинау, тексеру және растау, сондай-
ақ олар бойнша өзара есепке алу ... ... және ... таза ... ... сейфтік операциялар: клиенттердің құжатты формада шығарылған бағалы
қағаздарын, құжаттарын және бағалы ... ... ... ... ... ... ... және бөлмелерді жалға беру;
- ломбардтық операциялар: тез іске асатын бағалы қағаздар мен жылжитын
мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несиелер ... ... ... шығару;
- банкнота мен монеталарды және бағалы заттары ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
- төлем құжаттарын инкассоға қабылдау (вексельден басқаларын);
- чек кітапшаларын шығару;
- бағалы қағаздар нарығындағы клирингтік қызмет;
- аккредитивті ашу, растау және ол ... ... ... ... ... орындалуды көздейтін, банктік кепілхаттарды беру;
- үшінші тұлғаның атынан ақшалай формада орындалуды көздейтін банктік
кепілдеме беру [9, 34 – 35 ... ... банк ... даму ... үкіметі тұсында Қазақстанның өз банк жүйесі болмады, өйткені
республика аумағында ... ... ... ... ... ... жұмыс істеді. КСРО-ның банк жүйесінде, оның ішінде,
Қазақстанда 70-жыл бойы ... ... мен ... саясаты
үстемдік етті, несие-банктік ықпал ету әдістерінде әкімшілік және ... ... ... ... ... де ... жағымсыз
жағдайлар басым болды.
Ақша-несие қатынасының қалыптасқан ... ... ... ... ... ... жүйе ... бойы қалыптасқан қаржы ... мен ... ... ... әрі идеологиялық
тұжырымдаманың негізінде КСРО ... ... ... ... ... дара
банк (монобанк) пирамидасы тұрғызылды. Ол барлық несие жүйесін өз уысынан
шығармады, шынайы бәсекелестікті, тәуекелділіктің бүкіл элементтерін жойды.
Кеңес ... ... соң, ... ... ... ... ... экономикаларды нарықтық ... ... жаңа ... шешу үшін ... - ... ... реформалау
қажеттілігі туындады. Сондықтан жаңа банктік жүйені құрудың ұзаққа созылған
әрі күрделі процесі басталды. ТМД ... ... бұл ... ... деңгеймен салыстырғанда үлкен прогреске қол жеткізілді. Бұрынғы
кеңестік елдерде бірдей дерлік ... ... ... ... ... ... қарқындары мен тереңдігі әртүрлі болды.
Қайта құрулардың жылдамдығы мен ... ... ... ерекшелігіне, елдердің әртүрлі экономикалық
потенциалына, сондай-ақ әр мемлекеттің жағымды ... ... ... ... үшін ... ойын ережелерін қалыптастыруға бағытталған
саясат айырмашылықтарына байланысты болды.
Қазақстанда банк секторының қалыптасу процесін ... 4 ... ... кезең - дайындық кезеңі (1990-1991жж.). Бұл кезеңнің негізгі
міндеті ... ... ... банк ... нарықтық қатынастарға
көшіру үшін нарықтық инфрақұрылымды және қажетті ... ... ... ... ... ... егемендікке қол жеткізгеннен
кейін ... ... ... ... бере ... ... жүйесін құруға кірісті.
Бұған дейін бұрынғы кеңес елдерінің банк секторы бір деңгейлі еді ... КСРО ... банк ... ... ... Сол
сияқты Қазақстанның да бір ... банк ... ... ... банкінен және 5 маманданған салалық ... ... еді. ... ... ... ... ... міндеті екі деңгейлі
банк жүйесін құру үшін заңнамалық базаны құру болды.
1991 жылдың қаңтар айында Қазақ ССР-інің ... мен банк ... заң ... Мәні ... бұл заң ... банк реформасының
бастамасы болды. Осы заң алғашқы рет ... ... ... банк ... ... ... банктік операциялар тізімін анықтады,
банктер қызметін Мемлекеттік банк тарапынан реттеу нысандары мен ... ашу және жою ... ... Заң ... банктермен
қатар басқа да несиелік мекемелердің (несиелік кооперативтер, ... ... ... Заң, ... қатар, құрылтайшылары мен акционерлері
шетелдің жеке және ... ... бола ... жеке ... құруға рұқсат
берді. Қазақ ССР-інің ... ... ... ... ... ... ішінде ақша-несиелік реттеу саласындағы міндеттері,
оның ... ... ... ... ... банктік заңнама республикада дамыған елдердің үлгісіндегі, екі
деңгейлі банк жүйесін құруға мүмкіндік ... ... ... ... қайта құрылуы және 1991 жылы алғашқы коммерциялық банктердің
құрылуы нәтижесінде ... екі ... банк ... ... банк жүйесінің бірінші деңгейін ҚР Ұлттық банкі және оның ... ... ... ... ... банк ... банкісі боп қайта құрылды). Екінші деңгей ... ... ... ... ... ... ашылған коммерциялық
банктерден тұрды [10, 6 – 8 бб.].
Екінші кезең – бейімделу кезеңі ... жж). Бұл жаңа ... ... ... қызмет ету, жаңадан ашылған қаржы
институттарының нарықтық ортаға ... ... Сол ... ... ... ... ... бастапқы кезде құрылтайшылар
мен ... ... ... ... ... ... ... әлсіз бақылануы 90-жылдардың басында ... ... ... әкелді. 1991-1993 жылдар аралығында Қазақстанда,
ТМД-ның басқа елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... жаңа банктер пайда болды. Республикалық
Өнеркәсіп құрылыс банкісі – акционерлік-коммерциялық банк ... ...... ... ... ... - ... банк
болып табылатын ҚР Аграрлық өнеркәсіп банкісіне, Сыртқы сауда ... ... банк ... ... Әлем ... ... банкісі – акционерлік-коммерциялық банк болып табылатын ҚР ... ... 1993 жылы бұл ... акционерлік банктер болып қайта
құрылды, ал Жинақ ... ҚР ... ... ... ие ... Бұлардан
басқа, жаңа коммерциялық банктер де ... ете ... ... ... және жеке ... болды.
1993 жылы республикадағы коммерциялық ... саны банк ... ең ... ... - 204-ке ... ... ... ғана 63 банк тіркелді. Олардың көбісі қаржылық
тұрақсыз болып ... ... ... ... ... ... жалпы санының
қысқару динамикасы көрінеді. 1993 жылы банктердің саны 204 бірлікті құраса,
2006 жылы ... саны 33 ... ... ... ... ... актив капиталы мөлшері шамалы ... ... жоқ ... ... материалдық-техникалық база
болмады, пассивтер негізінен ... ... мен ... ... актив операциялары негізінен акционерлердің
мүдделеріне қызмет көрсетуге және шетел ... ... ... ... ... ... саны азайған жағдайда банктік операциялардың
жеке ... ... ... ... саны, керісінше, көбейе бастады.
1993 жылы олардың жалпы саны небәрі 5 тең болса, 2002 жылы -117 ... ... ... ... – саяси және экономикалық егемендік
жағдайындағы жаңа банк ... ... ... ... ... ... ... кеңістікке интеграциялану процестерінің бастапқы
кезеңі.
1993 жыл елдің өзіндік ұлттық банк жүйесін құрудағы бетбұрысты ... ... ... ... ... ...... барлық
посткеңестік елдерде қолданыста қалған болатын. Қолма-қол рубльдердің
жалғыз элементі ... ... қала ... бұл ... ... ... тәуелділігіне және өз бетінше ақша–несиелік саясатты ... ... Бұл ... өз ... 1992-1994 жылдар бойына барлық
елдердің өз жеке ... ... ... ... [11, 16 – 17 ... – 2 ... ТМД ... ұлттық валюталарын енгізу тарихы
| ... ... ... |Қырғызстан |Өзбекстан |
|Валюта атауы|теңге |рубль ... |сом |сум ... ... ... ... ... ... |
|монетасы | | | | | ... |ҚР ... |РФ ... ... ... |
| ... |банкі ... ... ... ... | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |1993 ж 12 |1 ... |1992 жылы |Сом, ақша |1994 ... ... ... |1992 жыл. ... |бірлігі |1 шілдесінен|
|енгізілу |ҚР | |1996 ... ... | ... ... |26 ... жылдың | |
| |нің | |- ... |10 ... | |
| ... | | ... | |
| ... | | | | |
| |1993 ж. 15| | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... – | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... Экономика сериясы.- 2006. - №2. – 133 б.
1993 жылдың 13 сәуірінде «Қазақстан Республикасының Ұлттық ... заңы ... ол ... банктің міндеттерін, қызмет қағидаларын,
құқықтық мәртебесін және өкілеттерін, оның банк жүйесіндегі рөлі ... ҚР ... ... ... ... ... ... валютаның енгізілуі және «ҚР ... ... ... ... өз ... ... саясатын жүргізуге мүмкіндік берді. Осы
кезден ... ... ... банктерге қойылатын талаптар қайта айтыла
бастады, әртүрлі бұзушылықтар үшін ... ... ... қаржылық институттардың минималды жарғылық капиталына, активтер
мен пассивтерді басқару сапасына қойылатын талаптар жоғарылатылды. ... ... ... бірі ұлттық банк жүйелерін ... ... ... ... ... ... сақтаулығын, ішкі және сыртқы есеп айырысулардың ... ... ... ... тиіс ... 1993 жылы банктердің жалпы көлемінің тек ... ... ... 1993 жылдың өзінде ҚР Ұлттық ... ... ... ... орындалмағаны үшін банктік
қызметті жүргізуге берілген 15 лицензияны кері ... ... ... ... ... 15 ақпанында банк жүйесін ... ... ... ол тұрақты банк жүйесін құруын қамтамасыз етуге
бағытталған болатын. ... ... ... – ақша ... ... ... ... және ҚР Ұлттық банк
функцияларын орталық банктердің классикалық функцияларына ... ... ... ... және ... ... ... құралы ретінде капитал жеткіліктігіне, соның ішінде
оның минималды мөлшеріне қойылатын талаптарды қатайту бойынша ... ... ... ... ... ... банктік
жүйеге кірудегі өзінше бір «кедергі», «қиындық» ... ... ... ... бір ... сәйкес елдегі банктік бизнестің
даму ... ... ... қадағалау сапасын көрсетеді.
ТМД-ның сәйкес елдеріндегі жағдайды қарастыратын болсақ, ... ... ... ... ... 5 млн. ... құрайды,
Қазақстанда – 2 млрд. теңге. Украинаның комммерциялық ... ... ... ... - кооперативті банктер үшін 1 ... бір ... ... ... ... ... банктер үшін – 3
млн. еуроны, бүкіл Украинаның аумағында қызметін жүзеге асыратын ... 3 млн. ... ... 2005 ... 1 ... ... ... келесі
минималды мөлшері бекітілген: коммерциялық банктер үшін – ... ... ... жеке ... үшін – ... 1,5 млн. ... шетел
капиталының қатысуымен ашылатын банктер үшін – эквивалент 5 млн. ... ... 1 ... ... осы елде ... ... ... капиталдың минималды ... 4 млн. ... ... ... ... банктер үшін капитал минимумы 300 млн. сомды
құрайды [12, 260 – 262 бб.].
Банк жүйесін реформалау Бағдарламасын ... ... ... қайта қаржыландыру механизміндегі маңызды өзгерістер ... ... ... өз ... ... ... жинақтары,
шаруашылық жүргізуші субъектілердің бос ақша қаражаттары және ... ... ... ете ... ал ... ... ... елдің
орталық банкінің тікелей функцияларын орындауға кірісті: ақша-несие
саясатын жүргізуді және банктік жүйе ... ... ... одан әрі ... 1996 жылғы желтоқсанда қабылданған
екінші деңгейлі ... ... есеп ... ... ... Бағдарламасы бағытталды.
Осы Бағдарламаға сәйкес, Қазақстанның барлық әрекет етуші банктері 2000
жылдың соңына дейін ... ... ... ... сапасы,
менеджмент деңгейі, бухгалтерлік есеп, ақпаратты енгізу және беруге, т.б.
қатысты ... ... ... тиіс ... ... ... ... (1996-2001жж.) банктер саны қаржылық
жағдайы тұрақсыздардың есебінен ... ... ... – 3 Банк ... ... және ... деңгейлі банктердің 2001
жылғы халықаралық стандарттарға өтуі ... ... ... саны ... ... ... |48 |44 ... стандарттар деңгейінің талаптарын |1 |12 ... ... | | ... ... ... банктер |11 |4 ... ... ... ... |24 |17 ... ... ... ... |7 |4 ... ... ... |1 |2 ... ... ҚР ... ... 2002 ... есебінен алынды
Кестеден көріп отырғанымыздай, 2001 жылы екінші ... ... ... көшу ... ... ... ол негізінен Ұлттық
банк жүргізген мақсатты бағытты жұмыспен және республикада ... ... ... байланысты болды.
2000 жылдың басында 16 банк жеке ... ... ... кепілдендіру (сақтандыру) жүйесінің қатысушылары болды. Халық
жинақтарын ... ... ... ... ... ... ... актив операциялар көлемінің өсуіне, ... ... ... банк ... ... ... ... 2000 жыл бойына осы жүйенің мүше-банктерінің саны 18 дейін өсті, ал
2003 жылы – 20 жетті.
Халық салымдарын қорғау жүйесі де ... 2000 ... ... тұлғалардың депозиттік шоттарына қатысты банктік құпия бойынша банктік
заңнамаға өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... кешені
тұрғындардың банк жүйесіне деген сенімінің өсуіне әкелді.
Қазақстан банк ... ... ... кезеңі 2003 жылы қаржы
секторының 2003-2006 жылдарға арналған даму Концепциясының қабылдануымен
басталды.
Концепцияның ... ...... ... ... ... ... алдағы перспективаға қызметтің негізгі бағыттарын
анықтау [13, 3 – 4 ... ... ... қаржы нарығын реттеу бойынша функциялардың
берілуіне орай қаржы нарығын ... ... ... ... ... орай Қазақстанның қаржы секторының Еуроодақ стандарттарына көшуі
«ойын тәртіптері» кез келген ... ... ... ... ... ... ... береді.
Еуропалық одақтың қаржы институттары мен нарықтарының реттелуі мен
дамуы Қазақстанда ... ... ... негізінде жүзеге
асырылады. Бұл - бухгалтерлік ... ... ... банк ... ... комитетінің қағидалары, Халықаралық сақтық қадағалау
ассоциациясының (IAIS) ... ... ... ... ... ... ... төлемдер жүйесіне қоятын талаптары, бағалы қағаздар
бойынша ... ... ... ... ... ... ... (IOSCO) және өзгелер. Мұнымен қоса ... ... ... ... ең тиімді жүйелердің бірі қабылданған, ал
банктік және ... ... ... ... ең қатаң болып табылады.
Еуроодақ стандарттарын таңдау, сонымен қатар, мына ... ... ... ... ... 80%-ы ЕО мүше-елдерімен, немесе
оған болашақта кіруі мүмкін елдермен (Ресей, Турция, ... ... Осы ... ... мен ЕО ... ... ... қатынасуының
тереңдеуі - өзекті мәселелердің бірі.
Осы Концепцияға ... 2007 ... ... ... ... валютаға айналды, ал қаржы нарықтары Еуроодақ стандарттарына
сәйкес әрекет ... ... ... жүйесіндегі негізгі реформалар жүргізіліп жатыр
,заңдылық-нормативтік база негізінен құрылып бітті, ... ... ... міндеттер орындалуда[14, 4 – 6 бб.].
1.3 Банк жүйесінің шетелдік тәжірибесі
АҚШ-тың банк жүйесі.
Федералды резерв жүйесінің ... мен ... ... ... орталық буыны болып Федералды резерв жүйесі
(ФРЖ) табылады, ол 12 федералды резервтік ... және ... ... 1913 ... ... ... актіге сәйкес барлық
мүше–банктер:
- федералды резервтік банктердің негізгі капиталына үлестік ... 6% ... ... ... өздерінің соңғы резервтерінде 3% көлемінде мерзімді салымдар
сомасын және 7-13% – ... ... ... ... сомасын
ұстаулары тиіс болды.
Федералды резерв банктері өздерінің депозиттерінің 35%-ы көлемінде
алтын және заңды төлем құралдарының резервін ... тиіс ... ... резерв банктерінің пассивтері мыналардан тұрады:
1. мүше–банктердің үлестік жарналары есебінен ... ... ... ... ФРЖ ... ... ... банктік
депозиттерден.
Федералды резерв банктерінде коммерциялық ... ақша ... ... ... ... болды. ФРЖ-нің ұйымдастырылуы қолма-қол
ақшаның үнемделуіне басқа жағынан да үлесін тигізді, яғни ... ... ... кеңінен жүзеге асырыла бастаған қолма-қолсыз ... ... ... ... ... ... АҚШ банк ... орталықтануына және
ірі банктердің билік етуіне әкелді. 1915 жылдың аяғынан – 1972 ... ... ... ... ФРЖ-нің жалпы американдық коммерциялық банктердің
санындағы үлес салмағы – 28-ден 41%-ға дейін, ал ... ... ... ... 78%-ға ... ... жылы тамызда ФРЖ-не кейбір ұйымдастырушылық өзгерістерді енгізген
заң қабылданды. Бұл заңның мәні ең алдымен АҚШ банк ... одан ... еді. ... 1 млн. ... кем емес ... штаттық
банктер белгілі бір мерзімде ФРЖ ... өтуі тиіс ... ... ... ... ... ... ашық нарықтағы
операциялар бойынша ерекше Комитет құрылды.
Федералды резерв банктерінің ресурстары банкноталардың – ... ... ... және ... ... есебінен
құрылады. Қаражаттың аз бөлігін олардың өз меншікті капиталдарды (төленген
және қосылған) құрайды.
1934 жылы жүзеге асырылған алтын қорларын ... ... ... ... ... елдің алтын резервтерін сақтаушылар қызметін
атқармайды, бірақ ... ... ... ... ... ... алтын белгілерін білдіретін алтын ... ... ... ... ... ... болып мемлекеттік
бағалы қағаздарды сатып алу табылады. Мұнымен салыстырғанда шамалы соманы
федералды резерв банктерінің мүше-банктерге ссудалары құрайды.
Федералды резерв ... ... ... кредиторлары болып табылады.
АҚШ-тың банк жүйесіне эмиссиялық (федералды резервтік) банктерден
басқа:
1. коммерциялық банктер;
2. ... ... ... банктер;
4. банкирлік үйлер кіреді.
Коммерциялық банктер.
Коммерциялық банктер заңдық мәртебесіне қарай ұлттық және штаттық болып
бөлінеді. Алғашқылары федералды заңдарға сәйкес әрекет етеді. Және ... ... ... ... ... соңғылары жеке штаттардың
заңдарына сәйкес қызмет етіп, ерікті ... ... ... де, ... ... коммерциялық банктердің ішінен бірнеше ең ірі ... ... ... ... қарағанда тез өсуде. 1960-1970
жылдар аралығында 50 ең ірі банктердің ... ... ... 230,4
млрд. долларға дейін өсті (2,5 есе), ал өзге коммерциялық ... ... ... осы ... ... 225,1 млрд. долларға дейін
өсті (1,8 есе). 1970 жылы осы ірі 50 банк барлық 13705 ... ... ... ... 47%-ын иемденді [15].
Өз кезегінде, ең ірі банктерден гигант-банктер қатары ... ... оф ... ... ... сити бэнк оф ... «Чейз Манхэттен
бэнк», «Менюфекчурерс Гановер траст Ко», «Морган Гаранти траст Ко». ... ... ... ... ... не болмаса онда
едәуір рөл атқарады. Олар – ірі ... ... ... ... холдингілерді білдірді.
1994 жылдың аяғында 4313 млрд. доллар активтері бар 40,9 ... банк 9,3 мың ... ... ... және 24,5 мың ... ... штаттық банктер болды.
АҚШ-тың коммерциялық банктерінің ресурстарында меншікті капиталдар тек
7,4%-ды алады; қомақты үлес ... ... ... 44%-ы – ... дейінгі депозиттер және 56%-ы – мерзімді депозиттер.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... жылы ... жалпы массасынан ссудаларға 56% тиді). Бұдан азырақ
орынды ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарға
салымдар).
1933 жылы ... акт ... ... ... және ... ... ... тыйым салды. Бірақ бұл банктердің
өнеркәсіптік компаниялармен әрекеттесу процесінің тоқталуын білдірген ... ... ... ... тығыз байланыстары ұзақ мерзімді
ссудалар арқылы жүзеге асырылады. ... және ... ... сомасының ¾-і ірі банктерге тиеді.
Ірі американдық банктердің өнеркәсіптік және басқа да компаниялармен
әрекеттесудегі маңызды рөлді ... ... ... ... өз ... ... және ... компанияларының акцияларын
сатып алуға құқықтары жоқ, бірақ олар өз ... ... ... ... басқара алады.
Францияның банк жүйесі.
Францияның Орталық банкі (Франция Банкі).
Бірінші Дүниежүзілік соғысқа дейін Франция ... ірі ... ... ... ... ... қала отырып, қарқынды түрде ссуда
капиталын жинақтауды жүзеге асырды. ... ... ... елдің ірі
депозиттік банктерінің депозиттер сомасы 4 есе өсті. Франция шетелге басым
түрде өнеркәсіптік емес, ссудалық капиталды ... ... ... ... банк ... бір ... – оның қызмет етуінде үлкен орынды мемлекеттік займдарды шығару
мен ... ... ... ... ... ... тек
ішкі, француздық займдарды шығаруға ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... қатысты.
1920 жылдардан бастап Франция өнеркәсібі жағынан қарқынды дами бастады,
Екінші Дүниежүзілік ... ... ... даму ... ... ... өзге ... елдердің алдында келді. Француздық банктер,
өзінің шетелдік операцияларын ... өз ... ... кеңінен
ене бастады, ал олардың кейбіреулері капиталистік ... 50 ең ... ... ... банк жүйесінің негізгі буындары келесілер:
1. Франция Банкі;
2. депозиттік банктер;
3. «іскер банктер» деп аталатын инвестициялық ... Орта ... және ұзақ ... ... ... ... ... банкінің қызметін Франция Банкі («Банк де
Франс») атқарады. Ол 1800 жылы 30 млн. франк ... бар жеке ... ... ... 1803 жылы Парижде банкноталық ... ... ... ал 1848 жылы – ... Францияда, ол 9
провинциялық ... ... өз ... ... ... ... Банкін құрамында 15 регенті (директоры) бар
регенттік кеңес басқарды. 1936 ... заң ... ... ... ... алмастырылды, оның құрамында 20 директор, олардың екеуін
акционерлер таңдады, ал ... ... ... ... ... ... 1945 жылғы 2 желтоқсанындағы заң
бойынша Франция Банкі ұлттандырылды. 250 млн. франк ... ... ... ... ... ... Банк ... және оның
екі орынбасары министрлер кеңесімен тағайындалады. Банктің бас ... оның ... және 12 ... ... ... ... қаржы министрімен тағайындалады; төрт директорлық орынды бас
директорлар немесе мемлекеттік несиелік институттардың президенттері алады
[16, 55 – 57 ... ... есеп ... бар, оған ірі ... бизнес өкілдері
кіреді. Өзінің ақша-несие ... ... ... ... ... Ұлттық несиелік кеңестің нұсқауларын басшылыққа алады.
Франция Банкі елдің ... ... ... орны ... Ол ... мемлекет банкінің функциясын орындайды. Банк тікелей
және жанама түрде несиелендіруді жүзеге асырады. Сонымен ... ... ... ... ... және ... ... Қазынашылықтың бос ақша
қаражаттары оның осы банктегі ... ... ... 1999 ... дейін
банктің маңызды қызметі пайыз ставкаларын және міндетті резервтер нормасын
өзгерту арқылы валюталық бақылау және несиені реттеуді жүзеге ... ... ... бар Франция Банкі «банктердің банкі» болып табылады, бұл
онда банктік резервтердің шоғырлануынан және оның банктерге несие ... 1967 ... 9 ... декретке сәйкес міндетті банктік
резервтер жүйесі енгізілген болатын: банктер Франция Банкіндегі өз ... ... ... ... және ... ... 2%-ын
ұстаулары тиіс болды.
Кейін бұл нормалар бірнеше рет ... ... 1972 ... 21 ... ... ... ... мынаны құрды: резиденттердің ағымдағы
шоттары бойынша - 10%, шетел азаматтарының - 12%, бейрезиденттердің ... - 5%, ... ... - 6%.
Франция банк жүйесіндегі жаңа және спецификалық құбылыс ... ... жоқ) – 1971 ... ... ... ... ... мен қаржылық
қоғамдар Франция Банкінде олармен ... ... ... ... ... резервтер нормасының енгізілуі болды. Бастапқыда бұл ... ... ... – 0,25%, ... ... рет ... 1972 жылдың сәуірінде ол
бұрын берілген несиелер үшін – 4% және 1972 ... ... ... несиелер
өсімі үшін 15% болды.
Банк сферасындағы мемлекеттік реттеудің даму ... ... ... ... Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... айналды: Франция Банкінен басқа, тағы 4 ірі депозиттік
банк ұлттандырылды, нәтижесінде соңғылары 3 банк болып бірікті. ... ... ... ... ...... кассасы, жинақтаушы
кассалар, Француздық сыртқы сауда банкі, т.б. жатады.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... мекемелерін «жартылай мемлекеттік» деп санауға болады. Францияның
несиелік мекемелерінің жиынтық балансындағы ... және ... ... үлес салмағы шамамен 80% құрайды.
Үшіншіден, банк ісін ... ... ... ... ... да, Ұлттық
несиелік кеңес арқылы да жүзеге асырылады. ... ...... ал ... ... Банкінің басқарушысы болып табылады.
46 мүшеден тұратын кеңеске әр түрлі министрліктердің 8 ... ... ... ... қаржы министрлігі шаруашылықтың әртүрлі сфераларынан
тағайындайды. Ұлттық несиелік кеңестің несие мен банктерді ... ... ... ... анықтау, минималды міндетті ... ... т.б.). ... ... құрамында негізінен үкіметтік органдардың
өкілдері болып табылатын 6 мүшесі бар банктік бақылау комиссиясы бар.
1999 жылға дейін ... ... ... ... ... т.б. ... отырып, несиелік саясаты ... ... ... ... ... ... мен реттеу Францияның
экономикасын мемлекеттік бағдарламалауда маңызды рөл атқарды.
Төртіншіден, банктер қазынашылық ... ... алу ... ... ... сатып алу арқылы мемлекетті қаржыландыруға
белсене қатысады. Мұнда ... ... ... ... өсіп,
мемлекеттің тапсырыстар мен ... ... ... ... белсене әрекеттеседі. Еуропалық орталық банктің
басшылығымен Еуропалық орталық ... ... ... ... ... ... өз бетінше ақша-несие саясатын жүргізбейді. Еуроаймақ мүше-
елдерінің басқа орталық ... ... ... ... ЕОБЖ-мен
жүргізілетін бірегей ақша-несие саясатын жүзеге ... ... ... ... ЕОБЖ ... органы – ЕОБ органдарын
басқарушы Кеңеспен анықталады, ал оның ... ... ... негізде еуроаймақ елдерінің ЕОБЖ мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ЕОБЖ 3
негізгі құралды пайдаланады: ашық нарықтағы операциялар, тәулік ссудаларын
беру («овернайт» ... ... ... ... ... ... банктерінде қысқа мерзімді несиелік операциялар саласына
маманданған коммерциялық депозиттік ... ... ... ... өнеркәсіпті қаржыландыратын инвестициялық (іскер)
банктер, депозиттік және ... ... ... ұзақ ... ... ... несиелер банктері ажыратылады.
Францияның банк жүйесінің құрылымы келесі кестеде көрсетілген:
Кесте – 4 Франциядағы банктер
|Банк түрі ... саны ... ... |
| | ... ... ... |248 |365,4 ... ... |25 |24,2 ... мерзімді және орта мерзімді несие|41 |13,1 ... | | ... ... Щегорцов В.А. Деньги, кредит,банки. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2007. –
288 б.
Екінші Дүниежүзілік ... ... ... ... ... үкіметі 1945 жылдың желтоқсанында 4 ең ірі депозиттік ... ... ... ... несие», «Бас қоғам», Сауда мен
өнеркәсіптің Ұлттық банкі және ... есеп ... (1966 жылы ... ... Бұл ... дәстүрлі сипатта болды: ... ... ... алды. Ұлттандырылған банктердің акциялары 3%-
дық облигацияларға айырбасталды, олар 50 жыл ... ... ... тиіс еді. ... акционерлердің бұлардан жыл сайынғы ... кем емес ... ... ... ... ... олардың бұрынғы ірі акционерлері қалдырылды [17, 9 – 11
бб.].
Ұлттандырылған ірі депозиттік ... ... ... ... Олардың баланстарының, салымдарының және несиелерінің жалпы сомасы
бірнеше есе өсті. Олар ... елде 4000 ... ... ... ... ... мен рөлі бойынша барлық депозиттік банктердің
арасында бірінші орындарды алады (1972 жылы олардың үлесіне ... ... 57%-ы ... ... ... банктердің ішінде ең ірілері: Париждік
–Нидерландылық ... ... ... ... ... ... несие», «Париждік Кеңес Банкі».
Жапонияның банк жүйесі.
Банк жүйесінің қалыптасуы.
Жапониядағы алғашқы банктер ХVІІ ғ. ... ... бұл ... ... ауыл ... дамуымен байланысты болды. ... ... ... ... 1617 ... ... ... шықты, бұл кезде елде
олардың айырбасталымдылығын кепілдендіретін банкирлер ... ХІХ ғ. ... ... банк ... ... ... ... экономиканың құрылымдық қайта құрылуымен байланысты қарқынды
жүрді. Осы кезде ірі мамандандырылған ... ... ... 1880 жылы
Иокогамдық алтын және күміс банкі құрылды, 2 жылдан кейін ... ... ете ... ... ... ... қаржыландыруды 1890
жылдан бастап Өнеркәсіптік банк жүзеге асыра ... ... ... ... ... ... ... банк және т.б. пайда
болды. Параллельді түрде әмбебап коммерциялық банктер желісі ... ... ... Заң ... типті банктер Жапонияда ХІХ ғасырдың аяғында пайда болды, олар
жеке ... ... ... ... және ... ... деп ... бүкіл елде филиалдары және банкноталарды шығару ... ... ... ... тыс көп шығарып, «ұлттық банктер»
инфляцияның өсуіне әсер ... бұл ... ... ... ... ... банк ... құру Жапония үшін өткір проблема ... ол 1882 жылы ... ... банк ... Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін американдық
үлгімен құрылды, ол қазіргі кезде ... ең ... және ... ... ... Жетекші әлем банктерінің арасында Жапония үлесі соңғы
жылдары жылдам өсуде. Жапондық ... ... ... қаржы-
өнеркәсіптік топтар үлкен ауқымды ... ... ... ... елдерінде, Азия мен ... ... ... ... ... ... ... интернационализацияның күшею
тенденциясы бар: олардың кейбіреулері халықаралық несилендіру ... ... ... АҚШ және ... Еуропа елдері нарықтарында бағалы
қағаздарды орналастыру ауқымдары да кеңеюде.
Екінші дүниежүзілік ... ... елде ... ... ... жұмыссыздықтың жоғары деңгейі және гиперинфляция орын алды.
Осыған орай ақша ... ... ... ... ... Үкімет
өндірістің таңдалған приоритетті бағыттарын несиелік қолдау және ... ... ... ... ... ... бағдарламасын жүзеге
асыра бастады. Сондай-ақ ел ауқымында (қалалық) және жеке ... ... ... ... етуші банктер санын шектеу саясаты
жүргізілді.
Жұмыссыздық деңгейін төмендету, шағын және орта ... ... ... елде ... кооперация және сенім қорлары құрылды.
Жеке ... ... ұзақ ... ... және ... ынталандыру
үшін ұлттық экономиканың жандану шамасына қарай пайда бола ... ... ... банк жүйесінің құрылымының ерекшелігі жеке
меншік ... ... ... деп ... ... ... Батыс
Еуропа елдері, мысалы Франциядан ерекшелігі). Бірақ сонда да ... ... ... ... ... ... ... параллельді түрде жеке
меншіктердің дамуымен ... 1950 жылы ... ... несиелендіру үшін
ұлттық Экспорттық банк негізі қаланды. Оны ... ... ... ... жылы ... даму ... ... Ол экономиканың,
қолдауында жеке меншік банктер ... ... жеке ... ... ... несиелендіруді жүзеге асырады.
Соғыстан кейін қаржы-өнеркәсіптік топтардың қалыптасуы да ... ... даму ... ... ... Олар өндірістік компанияларды
біріктіреді және ірі жеке банктермен басшылық етіледі. Қазіргі ... ... ... ... бар, олардың орталықтары «Даити
Канге», «Мицубиси», «Мицуи», «Санва», «Сумитомо», «Фудзи», т.б. сияқты ең
ірі қалалық ... ... ... Дәл осының арқасында ел экономикасының
қалыпқа келтірілуі мен дамуы қарқынды жүрді.
Жапония банк ... ... жеке ... ... несиелік
ассоциациялардан, үкіметтік қаржылық ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесін Жапония Банкі басқарады, ол 1882 жылы құрылды,
жарғылық капиталы 100 млн. ... ... оның ... көбі ... Жеке ... банк ... басқаруға қатыспайды. Негізгі
функциялары: монополиялық банкнота эмиссиясы; экономиканы ақша-несиелік
реттеу, соның ... ... есеп ... және ... нарығындағы
операцияларды жүргізу; қазынашылыққа кассалық қызмет көрсету.
1942 жылы қабылданған заңға ... ... ... үкіметтің қатаң
бақылауында, яғни Қаржы министрлігі оның саясатына белсенді түрде араласа
алады. ... ... және ... ... жоғарғы
мүдделерін 1949 жылы құрылған, 7 мүшеден тұратын Саяси комитет анықтайды.
Саяси комитет қызметі ... ... ... ... және
Жапония Банкін басқару болып табылады. ... ... ... ... вексельдерді қайта есептеу шарттарын анықтайды,
несиелендіруде кепілдерді пайдалану ... ... ... ... ... жүргізу тәртібін белгілейді, ... ... ... ... ... және ... парламенті алдында есеп
береді.
Орталық банкті оның президенті мен директораты басқарады, ол ... ... ... қадағалау инспекторларынан
тұрады.
Жапония Банкімен жүзеге асырылатын басқару әдістеріне ... ... ... ... ... ... үшін ... капиталдың минималды мөлшерін бекіту;
- банктердің атын өзгертуге, олардың филиалдарын ашу мен жоюға
рұқсат ... банк банк ... ... ... ... ол ... меншікті капитал нормасы, өтімді активтер
нормасы, қозғалмайтын мүлік нормасы, ірі ... ... ... ... ... ... ... есеп құжаттамаларын ұсыну ... ... ... ... онжылдықтарда Жапония ақша–несие саясатының
классикалық құралдарын көп пайдаланған жоқ. Несиені тікелей сандық лимиттеу
мен пайыз мөлшерлемелерін әдейі ... ... ... бұл ... қарқынды
экономикалық өсімді қамтамасыз етті.
Елдегі ақша-несиелік реттеудің басты органдары: Жапония Банкі, ... және ... ... ... 1970 жылдары орын алған
әкімшілік шаралар реттеудің нарықтық әдістеріне ауысты.
«Банктердің банкі» болып табылатын Жапония Банкі жеке ... ... ... мен ... ... ... ... табылады. Ол
ағымдық шоттарда олардың резервтік депозиттерін сақтайды және оларға
ссудалар береді.
Коммерциялық ... ... ... банк жүйесінің негізін құрайды. Олардың
саны - 150 астам, ... 16 ... ... ... бар. Осы мекемелердің
капиталының қосынды сомасы 90-жылдардың басында 6800 трлн. ... ... ... ... банк ... ... капиталының 80%-ын құрды.
Жалпыұлттық банктерге: қалалық банктер, аймақтық банктер, екінші ... ... ұзақ ... ... ... және ... ... [18, 4 – 7 бб.].
Қалалық банктер капитал мөлшері мен жүргізетін операциялар көлемі
бойынша ең ірі ... ... ... осындай 11 мекеме және 3700 филиал
бар. Олардың капиталының сомалық көлемі 90-жылдардың басында 350 ... ... ... банк ... ... ... 36%-ын құрды.
Сәйкесінше несиелік операциялар көлемі 38%-дан астамын, немесе 270 ... ... ... ... «Даити Канге», «Мицубиси», «Сакура», «Санва»,
«Сумитомо», «Токай», ... ... ... ең ірі ... ... ... табылады. Олардың штаб-пәтерлері Токио және Осака қалаларында
орналасқан.
Аймақтық банктер ... ... және ... ... ... ... орынды алады. Олар көбінесе орта және шағын қалаларда
орналасқан. Елде 60 астам аймақтық банк және 7600 жуық ... ... ... ... – 160 трлн. иенадан астам, ал несиелік
операциялар көлемі – 120 ... ... ... ... ... банктер капиталы шамалы болып келеді; ... және ... ... ... басым болып
табылады. Мұндай мекемелер саны – 70 жуық, 4700 ... ... ... ... ... 90-жылдардың басында 60 трлн. иенаға тең ... ... ... ... – 48 ... иенаға жуық болды.
Ұзақ мерзімді несиелендіру банктері өз қызметімен ... ... ... ... ... қарамастан, олар негізінен қысқа
және орта мерзімді несиелер береді. ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелер банкі, Жапондық несие
банкі жатады. ... ... ... 70 ... ... ... ал несиелік
операциялар көлемі – 55 трлн. иенаға жуық. Бұл банктердің қызметі банктер
туралы Заңнан басқа, ұзақ ... ... ... ... де ... ... атына сәйкес операцияларды жүргізуге маманданған.
Елде 7 ... ... және ... 430 ... ... етеді. Олардың несие
операцияларының жиынтық көлемдегі үлес салмағы 10%-дан ... ал ... 15% ... ... банк ... ... Ресейде тармақталған банк жүйесі болды, оған:
Мемлекеттік банк («банктердің банкісі»), акционерлік коммерциялық ... ... ... ... ... ... ипотекалық несие банктері
және басқа несиелік ... ... ... ... ... кассалар және несиелік серіктестіктер) кірді.
1917 жылғы 27 желтоқсанда ... ... ... ... банк ісі мемлекеттік монополияға айналды[19, 11 – 13 бб.].
1930-1932 жылдары Кеңес ... ... ... ... ... ... ... банктік несилендіруге өту жүзеге
асырылды. Сөйтіп, несиелік қатынастарды орталықтандырылған реттеу механизмі
орын алды. Бұл несиелендіру ... ... ... ... қызмет етпеуінің, экономикадағы несиенің белсенді рөлінің біртіндеп
төмендеуінің маңызды себептерінің бірі болды. Бәсеке ... ... ... жылы ұзақ ... ... ... қайта құрылды: бірнеше ірі
банктер біріктірілді. 1960 жылға қарай банк жүйесінің құрылымы келесідей
болды: ... ... ... ... ... ... ... банкі
(Внешторгбанк), Жинақтаушы кассалар жүйесі. Мұндай жүйе 1988 жылға ... ... ... ... ... ... көшу банк ... әкелді. «Банктердің банкі» ролін атқарған Мемлекеттік банкпен
қатар 5 салалық банк құрылды - ... ... ... банк ... Тұрғын үй-әлеуметтік банк
(Жилсоцбанк), Жинақтаушы банк ... ... ... банк
(Внешэкономбанк).
Бір деңгейлі жүйедегі банктердің мұндай көп саны олардың ... ... 1988 жылы ... ... Заң ... ... ... құрылуына жол ашты. Алғашқы коммерциялық банк 1988
жылғы тамызда тіркелді. 1989 жылдың 1 қаңтарына елде 43 ... ... 1 ... ... – 224, ал 1991 ... аяғында 1357-ге жетті.
1990 жылдың аяғында «Мемлекеттік банк туралы», ... мен ... ... ... ... ... ... елде екі деңгейлі банк
жүйесі нық ... ... ... ... банк және ... ... жүйе. Заңға сәйкес, коммерциялық банктер салымдарды ... ... ... сондай-ақ пайыз мөлшерлемелерін анықтау саласында ... ... ... Олар Орталық банк берген лицензия негізінде валюталық
операцияларды жүргізе ... ... ... ... ... ... жылға қарай банк жүйесін толығымен қалыптасты деп санауға болады.
Онда 2019 коммерциялық және кооперативтік банк, ... 4539 ... 414 ... ... болды. Банктердің жиынтық капиталы 968 млрд.
рубльге жетті. Банктердің барлығы дерлік әмбебаптық ... ... ... Нефтехимбанк, Промстройбанк, Россельхозбанк, Агропромбанк тәрізділер
ғана мамандандырылған болып табылады. 1994 жылы алғашқы ипотекалық ... ... ... ... ... ... Стандартбанк,
Санкт-Петербургілік ипотекалық банк.
Ресейдің коммерциялық банктері көлемі ... ... ұсақ ... ... ... ... ... капиталы – 3-10 млн.
рубль, 1,7% - 10–30 млн. рубль, тек 17%-ы ғана ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыра алады (5 млн. еуро).
1998 жылы Ресейде ... ... ... ... төмендеді,
ресурстық база қысқарды. Көптеген банктер банкротқа ұшырады. ... ... ... банк ... реформалау және қайта құру жағдайын
бастан кешіруде. 1998 жылдан - 2001 жылдың қаңтар ... ... ... қысқарды. Тек 2001 жылдан кейін ғана банктер саны өсе ... ... 1249 ... банк қызмет етуде, бірақ оның 90%-ы ғана
қаржылық тұрақты болып есептеледі[20, 10 – 11 бб.].
2 ... ... БАНК ... ҚАЗІРГІ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасы банк жүйесін дамытудағы коммерциялық банктер
қызметтерінің қазіргі жағдайы
Соңғы жылдары Қазақстанның банк ... – ТМД ... ... ең озық
дамып келе жатқан жүйелердің бірі. Оның ... ... ... ... Standard & Poor 's ... ... өзінің әр жылғы «ҚР банк
секторының тәуекелдерінің талдауы» есебінде көрсеткендей, еліміздің банк
жүйесі Ресей, т.б. ТМД ... банк ... ... ... ... жылғы 1 ақпан мәліметтері бойынша елімізде 39 екінші деңгейлі банк
қызмет етеді, оның ... 14 банк ... ... (9 ... ҚР
бейрезидент-банктерді қосқанда).
25 банктің филиалдық желісі бар. Филиалдардың ең көп саны ... ... – 147, ... ... – 40, ...... есеп ... кассаларының жалпы саны 1300 астам.
12 бейрезидент-банктердің 32 өкілдігі бар, оның ... 27 – ... тыс ... ... ... Республикада шетел банктерінің 18
өкілдігі жұмыс істеуде, ал ... 6 ... ... тыс ... ... ... ... капиталының қатысушылары болып
табылады.
Соңғы жылдардағы ... банк ... ... ... ... ... көрсетеді:
Банктердің капиталы.
Диаграмма -1 Банк секторының меншікті капиталы, млрд.теңге
Қайнар көзі: ҚР Ұлттық банкінің 2005-2009 жж. ... ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің жиынтық
меншікті капиталы 2 есе өсіп, 1 трлн. 176,8 ... ... ... ... ... ... ... және екінші деңгейлі
капиталдың өсуі әсер етті.
Банк секторының меншікті ... ... ... ... 2005 жылы к1 ... коэффициенті - 0,09, к2 - 0,17; 2006жылы к1
– 0,085, к2 – 0,164; 2007 жылы к1- 0,08, к2 – 0,153; 2008 жылы к1 – ... – 0,145; 2009 жылы к1 – 0,09, к2 – ... ... – 2 Банк ... ... ... ... көзі: ҚР Ұлттық банкінің 2005-2009 жж. жылдық есептерінен алынды
Банк секторының жиынтық активтері 2009 жылы 96,6%-ға өсіп, 2010 жылы 1
қаңтарда 8 ... 874,6 ... ... ... – 5 Банк ... ... ... көрсеткіштері, млрд. теңге
| |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. ... ... ... |1717,2 |2742,2 |5992 ... портфель құрылымы: | | | ... ... ... % |55 |58,2 |52,6 ... несиелер үлесі, % |42,4 |39,6 |45,8 ... ... ... % |2,6 |2,2 |1,6 ... ... ... | | | ... оның ... |1527,9 |2374,7 |4714,9 ... ... салымдары |1107 |1816 |3680,7 ... ... ... |420,9 |558,7 |1034,2 ... ... сомасы |286,4 |430,4 |891,2 ... ... ... |250,5 |362,4 |786,6 ... таза пайда |36 |67,9 |104,6 ... ... ҚР ... ... 2007-2009 жж. жылдық есебінен алынды
Банктердің ссудалық портфель сапасы 2007 ... ... ... 5 ... 992 ... ... ... Оның құрылымындағы стандартты
несиелер үлесі 58,2%-дан 52,6%-ға дейін ... ал ... ... ... ... ... жоғарылады. Алайда, сенімсіз несиелердің
үлес салмағы 2,2%-дан 1,6%-ға дейін кеміді.
Банктермен заңды және жеке ... ... ... ... қаржы ұйымдарын санамағанда) салымдардың жалпы сомасы 86,9%-ға
өсіп, 4 трлн. 714,9 млрд. теңгеге жетті. ... ... ... өсу 91,1% құрды және 3 трлн. 680,7 млрд. ... ... ал ... – 73,3% ... 1 ... 34,2 ... теңгені құрды.
Банктердің 2009 жылғы табыстар мен шығыстар динамикасына келсек,
Қаржылық қадағалау агенттігінің мәлеметтері ... ... ... ... 786,6 млрд. теңгеге жетті, ал табыстар 77,1%-ға өсіп, 891,2
млрд. теңгені құрды. Ал банктердің бөлінбеген таза табысы ... ... 104,6 ... ... ... бұған әлемдік қаржы дағдарысы әсерін
тигізді .Банктердің бейрезиденттер алдындағы міндеттері жыл бойына 2 ... яғни 4 ... 125,1 ... ... ... олардың екінші деңгейлі
банктердің міндеттемелерінің жалпы көлеміндегі үлесі 51,6% құрды, демек ... 2008 ... ... ... ... деуге болады.
Банктік операциялардың жекелей түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар
құрылымында, ең алдымен, ... ... ... ... ... саны – 10. 2009 жыл ... ... жиынтық активтері 68,1%-ға
өсіп, 126,6 млрд. ... ... ... ... 2,1 есе өсіп, 27,7 млрд.
теңгеге жетті, несиелік портфель – ... яғни 104,4 ... ... ... стандартты несиелер үлесі 98,6%-дан 93,8%-ға дейін төмендеді,
күмәнді несиелердің үлес салмағы 1,1-ден 6%-ға дейін ... ал ... ... 0,3-тен 0,2%-ға дейін кеміді.
Сарапшылар банк жүйесінің қарқынды дамуын оның негізгі көрсеткіштерінің
жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) қатынасымен ... Банк ... ... банк ... ... ... және ... ЖІӨ-ге
қатынасын ескеру маңызды шарттарының бірі болып келеді. ЖІӨ-ге ... ... ... ... өсу ... келесі кестеден
көруге болады:
Кесте – 6 ... ... ... ... және ... ... орны, % есебімен
|Параметрлер |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... |25,1 |30,6 |37,7 |48,5 |66,6 ... ... несиелердің | | | | | ... |15,9 |19,1 |24,4 |32,7 |41,9 ... ... ... | | | | | ... ... |3,8 |4,3 |5,2 |6,3 |8,0 ... ... ... | | | | | ... ... |15,0 |18,6 |21,8 |29,0 |33,5 ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... |0,5 |0,6 |0,5 |0,8 |0,8 ... ... ... | | | | | ... ... |0,2 |0,2 |0,2 |0,54 |0,5 ... ... ... | | | | | ... ... |0,4 |0,6 |0,6 |0,73 |0,7 ... ... | | | | | ... шаққандағы активтердің | | | | | ... |6,0 |7,0 |8,3 |8,9 |9,3 ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... |47,0 |102,0 |109,0 |152,0 |- ... ... ... Казахстана.- 2009. - №12. -9-11 бб.
Банк жүйесіндегі жеке банктердің қызметіне ... ... ... ... ... «Үлкен үштік» алады, олар: Казкоммерцбанк (ККБ),
БТАБанкі, ... ... (ХБ). ... ... олардың арасында бәсеке
жалғасуда, алғашқы бестікке соңғы жылдары Альянс Банк қарқынды ... күні ... ... ... ... өз позицияларын нығайтты
және олар жетекші рейтинг агенттіктерінің жағымды бағаларын ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары
«В» рейтингтік бағасынан «ВВВ-» көрсеткішіне дейін жоғарылады (Мысалы,
Казкоммерцбанк – ... БТА Банк – ... ... ...... Қазақстан
Даму Банкі – «ВВВ-») және орта мерзімді перспективада ... ... ... ... ... өсуі банктердің банктік қызметтер спектрін
кеңейтуін ынталандыруда, соның ішінде депозиттердің сан ... ... ғана ... ... кәсіпорындарды, кәсіпкерлерді және республика
халқын несиелендіру түрлерін өсіруде.
Несиелендіру көлемдері ... ... ... бұрынғы кеңестік
кеңістікте алғашқы орында болды. Қазақстанда ссудалық ... ... 41,9% ... ... бұл ... ... ... – 32,6%-ға
тең болды.
Несиелендіру көлемдерінің өсу тенденциясы республикасының жоғарғы
қарқынды экономикалық өсімі мен ... ... ... жақсаруына ғана
емес, сонымен бірге банктердің ішкі және ... ... ... қаражаттарды тарту мүмкіндіктерінің кеңеюіне де байланысты.
Бүгінде қазақстандық банктер шаруашылық ... ... ... шарттарда несиелер бере алады. Мысалы, 2007 жылдан бастап
жеке және заңды тұлғаларға берілген екінші деңгейлі ... ... ... ... ... 2-3%-ға төмендеді.
Кесте – 7 Екінші деңгейлі банктермен ... ... ... сыйақы
мөлшерлемелері, %
| |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |16,3 |14,4 |13,1 |12,9 ... ... | | | | ... ... оның ішінде:|14,0 |13,1 |12,3 |12,1 ... ... |16,6 |16,4 |14,6 |14,3 ... | | | | ... ... оның ... |20,5 |19,4 |17,8 |17,4 ... мақсаттарына |- |20,2 |19,6 |19,1 ... ... ... Казахстана.- 2010. - №3. -11 б.
Екінші деңгейлі банктердің несиелері 2009 жылдың басында 3008,8 млрд.
теңгені құрды. Экономиканы несиелеу ... ең ... ... ... және ... сфералары қалуда.
Кесте - 8 Екінші деңгейлі банктердің ҚР экономикасына ... ... ... ... ... теңге
|Экономика |2007ж. |2008ж. ... |2009ж. ... ... | | ... % | ... % |
|Сауда |292,0 |422,5 |44,7 |682,1 |61,5 ... |289,7 |340,3 |17,5 |480,7 |41,3 ... ... |9,4 |15,4 |65,0 |16,4 |6,7 ... |95,0 |211,7 |122,8 |384,0 |81,4 ... |28,6 |52,2 |82,6 |114,7 |119,6 ... |8,0 |28,0 |251,7 |23,2 |-17,3 ... |349,3 |696,9 |99,6 |1307,5 |87,6 ... |1072,0 |1767,0 |64,8 |3008,8 |70,3 ... ... ... Казахстана, 2010. - №3. -12 б.
Жалпы қаржы нарығында жетекші 10 банк белсенді әрекет етуде: ККБ, ... АТФ ... ... ... Альянс Банк, Нұрбанк, Еуразиялық Банк,
Каспий Банкі, Тексакабанк. ... ... ... көрсеткіштеріне
тоқталайық.
ҚР екінші деңгейлі банктер қызметінің тиіміділігін бүгінде 2 негізгі
көрсеткішті талдау ... ... ... таза ... маржа мен
операциондық шығындардың операциондық табыстарға қатынасының коэффициенті.
Шетел инвесторлары банктік бизнестің ... ... таза ... (net interest margin) ... ... ... Мысалы, АҚШ-та бұл
көрсеткіш 1984 жылдан бастап активтері 15 млрд. ... ... ... ... ... мониторингіленеді. АҚШ-тың ірі банктерінің таза пайыздық
маржасы 3-4% шамасында. Қазақстанда банктердің алғашқы ондығының 2009жылғы
таза пайыздық маржасы 4,95% ... ... - 3 ... істейтін активтердің таза пайыздық маржасы, 2009
жылдың ... ... ... (% ... көзі: Қайнар көзі: ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы.- 2009. -
№4.– 135 ... ... ... ... ... 2009 ... бірінші жартысында
ККБ және ХБ ... ... ... .Осы ... жұмыс істейтін
активтерінің пайдалылығы 5%-дан асты. БТА Банк бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... жатқандығын айқындайтын тағы бір
көрсеткіш ондағы депозиттер көлемі. Себебі, ...... ... көзі болып табылады. Жалпы, ҚР депозиттер ... ... ... келесі суреттен көруге болады.
Диаграмма – 4 ҚР ... ... ... ... ... ... 2009. - №10. -9 ... отырғанымыздай, депозиттер нарығындағы қомақты үлесті «үлкен
үштік» алады: ККБ- 26%, ХБ-23%, БТА Банк- 21%[21].
2.2 БТА Банк АҚ ... ... ... ... ... 24 қаңтарында ребрендинг жүргізуге байланысты ТұранӘлем
Банкі АҚ ... ... ... министрлігінің Тіркеу қызметі
комитетінде қайта тіркеуден өтіп, № ... ... ... алды ... атауын БТА банкі АҚ ауыстырды.
Банктің ТМД аумағындағы жетекші ... ... ... ... ... ... брендке ауысу туралы жаңа ... ... ... ... болды. Банк өз өнімдерінің
географиясын әртараптандырып және ... ... ... ... ... және ... ... көздейді. ТӘБ-те бүгінде:
1,3 миллионнан астам жеке және 150 мың ... ... ... бойынша 22 филиал мен 279 бөлімше; Украинада, Ресейде, БАӘ-де
және Қытайда халықаралық өкілдіктері бар; ... банк ... ... ... ... ... Арменияға, Грузияға, Қазақстан мен
Түркияға тарайды.
2001 жылдан бастап Банк акционерлерінің құрамына аса ірі ... ... ... Еуропа Қайта құру және Даму Банкі (EBRD),
Халықаралық қаржы корпорациясы (IFC), East ... БТА ... АҚ ... барлық сегменттеріне қатысатын негізгі
қаржы тобын құрайды. БТА — Қазақстандағы жүйе құрушы және ТМД ... ... ... ... ... 2008 ... ІІІ тоқсанындағы қорытынды
бойынша БТА Банкі АҚ шоғырландырылған ... 3 671 ... ... ... АҚШ ... құрады, несие қоржыны 2 814 млрд. теңгеге (23,5 млрд.
АҚШ доллары) жетті. ІІІ ... ... ... БТА ... АҚ
шоғырландырылған таза кірісі 35,2 млрд. теңгені (293 млн. АҚШ доллары)
құрады.
Кесте – 9 БТА Банк АҚ ... ... ... ... ... ... |2007ж. |2008ж. |2009ж. ... | | | ... ... және ... |99 723 |136 040 ... ... | | | ... ... |125 573 |168 242 |160 804 ... ... |221 534 |112 175 |170 018 ... ... | | | ... |87 452 ... |108 726 ... қаржы |3 457 |31 397 |44 001 ... | | | ... ... | | | ... |49 723 |26 422 |70 051 ... ... |1 343 414 |2 379 810 ... ... | | | ... ... |67 767 |59 915 ... ... |7 480 |13 433 |14 874 ... |22 849 |37 557 |53 212 ... ... ... |890 |- |643 ... ... | | | ... қалдырылған |- |683 |4 823 ... ... ... | | | ... да ... |13 134 |19 819 |33 783 ... ... |2 075 142 |3 064 617 |3 671 053 ... | | | ... пен ҚРҰБ |706 |913 |7 663 ... | | | ... ... |625 146 |835 304 |907 387 ... | | | ... ... |34 |5 528 |6272 ... | | | ... ... 192 |652 508 |1 052 999 ... ... қағаздар|707 098 |1 084 445 |1 165 613 ... ... |1 105 |- |2 813 ... бойынша | | | ... | | | ... да ... |18 243 |33 888 |31 794 ... ... |1 880 524 |2 612 586 |3 174 541 ... | | | ... капитал: | | | |
|- жай ... ... ... |303 456 |
|- ... бар | | | ... |- |- | |
| | | | ... сатып алған |(2 840) |(555) ... ... | | | ... – 9 ... ... ... ... | | | ... ... |335 |(195) |102 ... ... ... | | | ... ... |(45) |104 ... ... ... ... | | ... ... |- |- |- ... пайда |68 584 |129 938 |165 245 ... ... | | | ... ... ... |460 418 ... да үлескерлер |12 133 |19 312 |36 094 ... ... |194 618 |452 031 |496 512 ... мен | | | ... ... ... ... |3 671 013 |
Қайнар көзі: БТА Банк АҚ ... ... ... ... ... берілген кестеден көріп отырғанымыздай, 2009 жылы БТА Банк АҚ
жиынтық активтері 1,5 ... өсті : ... 16 340 млн. АҚШ ... млн. АҚШ ... дейін. Жиынтық активтердің өсімі негізінен
несиелік қоржынның 87%-ға ... ... ... ... өсіміне
міндетті резервтер мен несиелік ұйымдардың ... да әсер ... ... 989 млн. АҚШ ... және 689 млн. АҚШ ... олар 2009жылы 1 399 млн.АҚШ доллары мен 894 млн.АҚШ ... ... ... АҚ ... ... ... ... бойынша
банктің барлық активтері 2007 жылғы мәлімет бойынша 2 075 142 ... ал 2008 ... ... ... ... ... ... 67%-ға
өсті. 2009 жылдың қорытындысы бойынша 83%-ға өсіп, 3 671 053 млн. ... ... АҚ ... келесідей көрсетілген, ақша қаражаттары және оның
эквиваленттері үш жыл ... ... 2007 жылы 193 640 ... 2008 жылы 99 723 млн. ... ал 2009 жылы 136 040 млн. теңгені
құрады. Мінедтті резервтер 2007 жылмен салыстырғанда 2009 жылы 78% ... ... ... Қаржылық активтер 2007 жылмен салыстырғанда 2008
жылы 197%-ға төмендесе, 2009жылы 103%-ға өсті. Несиелік ұйымдардағы ... жылы 63 776 млн. ... ... 2008 жылы 20 137 млн. ... өсті,
ал 2009 жылы 1 137 млн. теңгеге өсті. ... ... ... ... ... 2009 жылы 71%-ға ... Клиенттердің займдары 2007
жылдан 2008 жылға ... ... 2009 жылы ... ... ... ... 7 480 ... құраса, 2008 жылы оның көлемі ... ... млн. ... ... ал 2009 жылы ... ... ... да активтердің
көлемі 2007 жылмен салыстырғанда 2008 жылы 66%-ға өссе, 2009 жылы ... 58,6% ... ... АҚ ... ... ... көрсеткіштері бойынша
банктің барлық міндеттемелері 2007 жылғы мәліметке сәйкес 1 880 524 ... ... ал 2008 ... ... ... 732 062 млн. ... яғни
71,9%-ға өсті, ал 2009 жылғы мәліметке сәйкес 3 174 541 ... ... %-ға ... ... ... мына ... өсуінен болады:
Үкімет пен ҚР ҰБ қаражаттары 2007жылы 844 млн. теңге болса, ал 2009 жылы ... ... ... ... қаражаттары 2007 жылы 625 146 ... ... 2008 жылы 835 304 млн. ... ... ... ... ал
2009 жылы 72083 млн.теңгеге өсіп 907 387 млн. теңгені құрады. Клиенттердің
қаражаттары 2007 жылмен салыстырғанда 2008 жылы ... ... 2009 ... ... ... да міндеттемелердің көлемі 2007 жылы 18 243
млн.теңгеден 2008 жылы 33 888 млн. ... ... ... ал 2009 жылы ... ... 2 094 ... дейін төмендеді.
БТА Банкі АҚ 2007-2009жж. жылдық есебінің көрсеткіштері бойынша
банктің жиынтық капиталы 2007 ... ... ... 194 618 млн. ... ал ... ... бойынша 452 031 млн. теңгені құрып, 43%-ға
өсті, ал 2009 жылдың қорытындысы бойынша 496 512 млн.теңгені ... ... ... АҚ капиталы бойынша мәліметтер келесідей көрініс табады:
бөлінбеген пайда 2007 жылы 68 584 млн. теңге, 2008жылы бұл ... ... ... 129 938 млн. ... құрады, ал 2009жылы 78,6%-ға өсті. ... 2007 жылы 116 451 ... ... ал ... бұл ... ... – 10 БТА Банк АҚ ... және кіріс есебіне экономикалық талдау, млн.
теңгемен
| |2007ж. |2008ж. |2009ж. ... ... | | | ... |116 368 |291 724 |274 806 ... қағаздар |9 470 |14 587 |9 417 ... ... |6 851 |17 137 |13 931 ... | | | ... |132 689 |323 448 |298 154 ... ... | | | ... қарыздық |(36 954) |(85 683) ... ... ... | | | ... ... |(20 080) |(39 935) |(39 687) ... ... ... |(53 661) |(47 868) ... мен ... | | | ... |(81 225) ... |(160 422) ... дейінгі |51 464 |144 169 |137 732 ... ... ... | | | ... ... |33 195 |67 810 |(80 019) ... пайыздық кіріс |18 269 |76 359 |57 713 ... және алым | | | ... ... |25 106 |28 489 |25 640 ... және алым | | | ... шығыстар |(629) |(1 057) |(914) ... мен ... |24 477 |27 432 |24 726 |
| | | | ... – 10 ... ... ... |16 584 |2 503 |(4 676) ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... шегергеннен | | | ... ... | | | |
|- ... |5 323 |512 |844 ... ... |6 888 |19 884 |2 217 ... ... | | | ... |6 219 |12 539 |11 030 ... ... | | | ... ... |(9 222) |(9 384) ... | | | ... | | | ... ... |3 500 |4 234 |4 193 ... да | | | ... |(171) |(62) |3 147 ... емес ... |31 987 |32 388 |7 411 ... жалақы мен | | | ... ... ... |(20 029) ... және басқа да | | | ... ... ... ... ... ... |(900) ... |(32 821) ... ... ... | | | ... |(1 520) |(3 469) |(2 737) ... ... | | | ... ... |(19) |(249) |- ... да ... |(2 566) |(4 705) |(476) ... тұлғалардың | | | ... ... | | | ... |(604) |(1 761) ... ... | | | ... емес ... | | | |
| |(31 103) ... |(47 800) ... салығы бойынша | | | ... ... | | | ... кірістер |43 630 |74 537 |42 050 ... ... ... | | | ... ... ... |(6 838) ... ... | | | ... ... | | | ... ... |39 078 |64 705 |35 212 ... ... |39 078 |64 705 |35 212 ... ... БТА Банк АҚ ... ... ... алынды
2008 жылы пайыздық кіріс ... ... ... ... немесе 1 644млн АҚШ долларына өсіп, 2 689млн. АҚШ ... Ол ... ... ... АҚШ долларынан 2008жылы
20 055 млн. АҚШ долларына өсті.
Кестеден көріп отырғанымыздай БТА банкі АҚ 2007-2009 ... ... ... ... ... ... кірістері 2007 жылғы
мәліметке ... 132 689 млн. ... 2008 ... ... ... ... ... құрып 2,6 есе немесе 190 757 млн. теңгеге өсті, ал 2009 жылғы
мәліметке сәйкес 298 154 млн. теңгені ... 64 ... ... 25292 ... ... ... АҚ пайыздық кірістер бойынша мәліметтер келесідей көрініс
табады: қарыздар 2007 ... ... ... 116 368 млн. ... 2008
жылғы мәліметтер бойынша 291 724 млн. теңгені құрып, 39 пайызға өсті, ... ... ... ... 274 806 млн. ... құрады, яғни 2007 жылмен
салыстырғанда 1 пайызға төмендеді. Бағалы қағаздар 2007 жылғы ... 9 470 млн. ... 2008 ... ... ... 14 587 ... құрып, 64 пайызға өсті, ал 2009 жылғы мәліметтерге сәйкес 9 417
млн. теңгені құрып, 154 пайызға төмендеді. ... ... 2007 ... ... 6 851 млн. теңгені құрды, 2008 жылғы мәліметтер бойынша
17 137 млн. теңгеден 2009 ... ... ... 13 931 млн, ... ... ... банкі АҚ 2007-2009 жылдық есебінің көрсеткіштері бойынша банктің
барлық пайыздық ... 2007 ... ... ... ... ... ... бойынша 179 279 млн. теңгені құрып, яғни 45 пайызға өсті,
ал 2009жылғы мәліметке сәйкес 160 422 млн. ... ... 61 ... ... ... ... ... келесідей көрініс табады:
шығарылған ұзақ мерзімді бағалы қағздар 2007 жылғы мәліметер бойынша ... ... 2008 ... мәліметтерге сәйкес 86 683 млн. теңгені құрып, 42
пайызға өсті, ал 2009 жылғы мәлімет ... 72 867 млн. ... ... ... ... ... ... сәйкес 20 080 млн.
теңгеден 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес 39 935 млн. ... ... ... ... ал 2009 жылғы мәліметтер бойынша 39 687 млн. теңгені құрып,
2,3 пайызға немесе 248 млн. теңгеге ... ... ... ... ... 2007 ... ... бойынша 24 191 млн теңгеден 2008 жылғы
мәліметтерге сәйкес 53 661 млн. ... ... 55 ... ... ал ... ... ... 47 868 млн. теңгені құрады, яғни 11 пайызға
төмендеді.
Құнсыздануға дейінгі таза ... ... 2007 ... ... ... млн. тегеден 2008 жылғы мәліметке сәйкес 144 169 млн. теңгені құрып,
65 пайызға өсті, ал 2009 жылғы мәлімет бойынша 137 732 млн. ... ... ... ... 4 пайызға төмендеді. Ал 2007-2009 жылдық есебінің
көрсеткіштері бойынша банктің барлық таза ... ... 2007 ... ... 18 269 млн. ... ... ... бойынша 76 359 млн.
теңгені құрып, 77 пайызға өсті, ал 2009 жылғы мәліметке сәйкес 57 713 ... ... 32 ... ... БТА Банк АҚ ... ... несие портфелінің
құрылымы, %
Қайнар көзі: БТА банкі АҚ жылдық 2007-2009жж. арналған есебінен алынды
Диаграммадан көріп отырғанымыздай, БТА банкі АҚ 2009 жылдағы жеке ... ... ... ... 2007 ... ... ... берілген несиелер 4,8 пайызға өскен, ал заңды ... ... ... 4,8 ... төмендеген. 2009 жылғы жеке
тұлғаларға берілген несиелердің үлесі 21,7 ... ... оның ... ... – 10,1 ... тұтыну несиесі – 11,6 пайыз құрады.
Валютаның тұрақсыздығына байланысты банктің несие портфелінің негізгі
бөлігін шетел валютасындағы несиелер ... 2007 жылы АҚШ ... ... 65 ... ал ... ... ... 28 пайызды
құраса, 2009жылы АҚШ долларымен берілген несиелер 57 пайызды, ал теңгемен
берілген несиелер 40 ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға берілген несиелер
2007 жылмен салыстырғанда 4,6 пайызға төмендеді, ал ... ... ... бойынша 5 пайызға өсті.
БТА Банк қызметіне тәуекелдер тән. Банк тәуекелдерді басқаруды тұрақты
анықтау, бағалау және қадағалау, сондай-ақ тәуекелдер лимитін ... ... да ішкі ... ... қолдану арқылы жүзеге асырады.
Тәуекелдерді басқару үрдісі банктің тұрақты өтімділігін ... ... орын ... және ... банк қызметкері өз міндеттеріне байланысты
тәуекелдерге жауапты болады.
Банкте несиелік, өтімділік және нарықтық тәуекелдері ... ... ал олар өз ... ... ... және ... емес
операциялар тәуекелі болып ажыратылады. Сонымен қатар банк ... ... болу ... да ... ... ішкі ... үрдісі экономикалық, технологиялық
ортадағы үрдістердегі ... ... ... байланысты
тәуекелдерге қолданылмайды. Мұндай тәуекелдер банкте стратегиялық жоспарлау
үрдісі барысында ... ... ... мен ... үшін ... БТА Банк ... ... жүктеледі, дегенмен банкте тәуекелдерді бақылау және
басқаруға жауап беретін жеке тәуелсіз органдар жұмыс ... ... ... ... ... ... ... басқару
қағидалары мен стратегиясын бекіту үшін жауап ... Ал ... ... тәуекелдерді басқару үрдісін қадағалау болып ... мен ... ... бойынша комитеті тәуекелдерді басқару
стратегиясын дайындауға және тәуекел лимиттерін, саясатын, концепциясы мен
қағидаларын енгізу мәселелерін ... ... ... ... ... ... лимиті мен тәуекелдерді басқару саясатының,
қағидаларының орындалуына бақылау жасайды. Әрбір ... ... ... басқаруға, соның ішінде бекітілген
лимиттермен салыстырғандағы тәуекел ... ... ... сондай-
ақ құрылымдық мәмілелер мен жаңа өнімдер тәуекелін бағалауға жауап беретін
орталықтандырылған бөлімдер кіреді. Бұл бөлім тәуекел ... ... ... ... ... туралы толық ақпарат жинауды қамтамасыз ... Банк АҚ ... ... ... мен ... ... ... басқаруға жауапты. Қазынашылық ... ... ... ... үшін жауапты болып саналады.
Банкте жүргізілетін тәуекелдерді басқару үрдісі жыл сайын ішкі аудит
бөлімімен аудиттеледі, бұл ... ... ... ... және ... ... ... Ішкі аудит бөлімі
басқармамен тұрақты түрде жүргізілген тексерулер ... ... ... қалыпты жұмыс барысында болуы мүмкін шығындарды және
болжанбаған шығындарды бейнелейтін тәсілдер көмегімен ... ... мен ... банк ... ... ... ... банк жұмыс істеп отырған нарықтық жағдайлар мен қызмет ету
стратегиясын бейнелейді. ... ... банк ... ... мен
операциялар түрлері бойынша ... ... ... ... тәуекелдерді
қабылдай алу мүмкіндігін қадағалап бақылайды. Барлық қызмет түрлері бойынша
алынған ақпараттар ... ... ала ... ... мен талдау
мақсатында зерттеліп өңделеді. Аталған ақпараттар Басқарма, Тәуекелдерді
басқару бөлімі мен ... ... ... ... ... ... ... тәуекел көлемі, өтімділік көрсеткіштері
мен тәуекел деңгейіндегі өзгерістер туралы ақпараттар ... Ай ... ... мен географиялық аймақтар ... ... ... ... ... ... ай сайын несиелік жоғалтуларға резерв
құру қажеттілігін анықтайды. Директорлар кеңесі тоқсан ... ... ... үшін және ... шаралар қолдану үшін қажетті
ақпараттардан тұратын тәуекелдер туралы ... ... ... ... тәуекелдер туралы есеп әртүрлі дайындалады, ол ... ... және ... ... ... ету ... Күн сайын Басқарма және басқа да сәйкесті банк қызметкерлерінің
жиналысы ... онда ... ... ... ... талдау
және кез келген тәуекел деңгейіндегі өзгерістер талқыланады.
Банк тәуекелдерді жалпы басқару шеңберінде ... ... ... ... ... ... өзгеру тәуекелі мен несиелік
тәуекел кезінде ... ... ... басқару үшін жанама және басқа
да құралдар қолданылады.
Несиелік тәуекел – бұл ... ... ... міндеттерін орындамау кезінде пайда болатын шығындар. Банк
несиелік тәуекелдерді басқару жолы ретінде жекелеген ... ... ... ... ... ... ... банктің қабылдай
алатын тәуекелдердің шекті көлемін бекітуді, сондай-ақ бекітілген ... ... ... жүргізуді қабылдады.
БТА Банк АҚ контрәріптестерінің несие ... ... ... ... ала ... үшін ... ... тексеру процедурасын
дайындады. Контрәріптестер бойынша лимиттер әрбір контрәріптеске несиелік
рейтинг беретін несие ... ... ... ... Несие сапасын тексеру процедурасы банкке тәуекел бойынша ... ... ... және ... ... қолдануға мүмкіндік береді.
Келесі кестеде баланс компоненттері бойынша ... ... ... берілген.
Кесте – 11 БТА Банк АҚ бухгалтерлік баланс компоненттері бойынша несие
тәуекелінің максималды ... мың ... |2007ж. ... |2009ж. ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... мен оның ... 087 |534 759 501 ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... ... ... 201 |31 042 793 ... ұйымдардағы қаражаттар |71 857 687 |4 994 258 ... ... ... |21 456 924 |15 603 285 ... ... ... 561 ... 258 ... да ... |4 628 461 |2 796 619 ... және ... ... ... 107 ... | | ... ... ... ... ... 009 ... 270 ... көзі: БТА Банк АҚ 2007-2009жж.арналған жылдық есебінен алынды
Бұл кестеден көріп отырғанымыздай, 2007 жылмен салыстырғанда 2009 ... ... ... көлемі 94,4%-ға өсіп отыр. Ол негізінен қаржылық
және шартты міндеттемелер ... ... ... ... ... алды, сондай-ақ клиенттерге берілген займдар бойынша несие тәуекелінің
2007жылмен салыстырғанда 2009 жылы 259 599 697 мың ... ... Ал ... ... ... ... Банк АҚ қаржы активтерінің несие сапасын ... ... ... ... басқарады.
Банк ақша қаражат ағымының болжанбаған тоқтауы кезінде ... ... ... активтер портфеліне ие. Сонымен қатар банк ҚР ... ... ... ... ... Банк АҚ ... ҚР ҰБ бекіткен өтімділік коэффициенттері
негізінде бағалайды және ... 2009 жылы 31 ... ... ... келесідей болды:
Кесте – 12 2008-2009жж. БТА Банк АҚ өтімділік коэффициенттері, %
| ... |2009 жыл ... ... ... ... Ең |203 |159 ... мәні 30% | | ... ... ... ... ... |91 |77 ... ... мәні 50% | | ... ... ... ... |628 |637 ... Ең төменгі мәні 90% | | ... ... ... ... |229 |176 ... ... Ең ... мәні 80% | | ... ... орта ... ... |97 ... Ең төменгі мәні 60% | | ... ... БТА Банк АҚ ... ... ... алынды
Депозиттік қоржынды қалыптастыру кезінде пайда болатын ... ... ... ... банк ... диверсификациялау курсын алды. Бос ... ... ... ... ірі салымшылар үшін Банк клиенттерге де, Банкке де
тиімді ... ... ... ... Өз ... ... ... аздаған сомаларды ұзақ мерзімге салымға тарту есебінен қалыптасты.
Бірақ 2009 жылғы халықаралық қаржы рыногындағы үдемелі және тұрақсыз ... ... ... да ... әсер ... ... 2007 жылмен
салыстырғанда, депозит қоржыны көлемінің төмендеуі, ... аз ... ... ... ... банк ... ... пен
бағыттылығының тапшылығы жағдайында клиенттердің ресурстарды шағын
бизнестен ... ... ... ... ... болды.
Тартылған ресурстар қоржынын (жедел депозиттерді) қалыптастыру кезінде
банктің негізгі міндеті клиенттердің жинақ шоттарындағы ... ... ... ... болды:
• клиенттердің бос ақша қаражаттарын салымдарға тарту процесіне
жәрдемдесу және салымшылардан тартылған ақшадан ... ... алу ... ... банк өтімділігінің қажетті деңгейін сақтау;
• әр түрлі ... ... мен ... қамтамасыз
ету;
• Банктің депозиттік және несие қоржындарының сомалары мен мерзімдері
арасындағы өзара байланысты және ... ... ... бос ақша ... ... ... мөлшерлемесі бойынша нақты,
жылдық, тиімді, салыстырмалы түрде есептеп, тарту;
• оңтайлы пайыздық ... ... ... ... ... ... ... кемітуге арналған
шаралар мен бағыттарды ұдайы іздестіру;
• депозиттік желі бөлігінде банк қызметтерін дамыту және клиенттерге
қызмет ... ... мен ... ... мәдениетін арттыру.
Салымдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі депозиттердің түрлері, сомалары
мен ... ... ... ... Депозит сомасы көбейіп және
оны сақтау мерзімі ұзартылса, ... ... ... ... ... сақталады. Депозиттер бойынша сыйақы, талап
етілгенге дейін, бекітілген мөлшерлемеге ... ... Банк АҚ ... ... ... ... ... тоқталып
өтейік.
Коммерциялық несиелеу
Банк мемлекет бойынша ірі, орта және шағын компанияларға қысқа мерзімді
және ұзақ ... ... ... Біздің республикамыздың дамуы мен
экономикалық өсуін қамтамасыз ететін корпорацияларға банк қаржылық ... ... ... 439,150 млн. ... ... 3,378 АҚШ ... қаржы жұмсалды.
Корпоративтік бизнес
Банк экономиканың барлық секторына несиелер береді.
Банктің несиелік портфелі салалар бойынша ... – 6 АҚ БТА ... ... ... ... көзі: АҚ БТА Банкінің 2007-2009жж. жылдық есептерінен алынды
АҚ БТА ... ... ... ... үшін ... ... ... Біздің республикамыздың дамуына және нақты экономикалық
өсуін ... ... ... банк ... ... көмек
көрсетеді. Соңғы үш жылда банктің ссудалық портфелінің қомақты өсуі ... ... оң ... ... - 7 Экономика салалары бойынша АҚ БТА Банкінің несиелерінің
үлесі, 2009 жылғы жағдай ... ... АҚ БТА ... 2009 жылдық есебінен алынды
2009жылы корпоративтік клиенттердің ссудалық ... ... ... ... өсті және 601 ... теңгені немесе 4,48 млрд. долларды құрды.
Шағын және орта бизнесті несиелеу.
Бүгінгі күні банк Қазақстанда шағын бизнес ... ... ... мен ауыл ... ... ... ... Мысалы, 2009 жылы АҚ БТА Банкі ҚР ... ... ... ... және ... Қазақстан филиалдарында ауыл
шаруашылық саласындағы кәсіпкерлерді несиелеу бойынша ... ... БТА ... ... ... субъектілеріне төмендегі несиелік өнімдерді
ұсынады:
«Срочный несиесі»
Өнім мақсаты:
1. Қазақстанда ... және орта ... ... ... ... тұрақты кепілге несиелендіру: мүлік, заңды немесе жеке тұлғаға депозит
және бірінші класты кепіл.
Барлық қызмет түрлері үшін:
Қазақстанда шағын және орта ... ... ... ... ... қызмет көрсету, ауыл шаруашылық өнімдерін өсіріп өндіру.
«Выгодный» несиелендіру ... ... ... одан әрі ... өсіп ... ... тамаша ұсыныс. Несие бүкіл несиелендіру мерзімі бойы ... ... бұл ... ... ... жұмсауға мүмкіндік береді.
Өнім мақсаты:
1. несиелік желіні ... ... ... ... ... нарығында және
жалпы Қазақстан Республикасының қаржылық нарығында АҚ БТА Банкінің
позициясын нығайту;
2. шағын ... ... ... ... АҚ БТА Банкінің клиенттік
базасын кеңейту;
3. кросс–сатулар (есептік – кассалық қызмет көрсету, депозиттік базаны
кеңейту және ... ... ... ... ... және орта ... субъектілері:
заңды және жеке тұлғалар, соның ішінде жеке ... мен ... ... ... - 13 ... ... ... ... ... ... ... ... арналған |
| ... ... ... несиесі |
|Несие сомасы ... ... | |
| ... теңгеге дейін |3 000 000 АҚШ долларына |
| | ... |
| ... 500 000 АҚШ | |
| ... ... | ... ... | | ... |10 ... ... |10 жылға дейін ... | | ... ... |3 ... ... |5 жылға ... ... | | ... ... ... АҚШ доллары ... ... ... ... ... мөлшерлеме ... ... АҚ БТА ... шағын және орта бизнесті несиелендіру ережесінен
алынды
Бөлшек несиелеу
2009жылы АҚ БТА Банкі жеке ... ... ... ... ... жылы жеке ... ... борышы 86 842 млн. теңгені
құрап, 1,8 есеге өсті. Есептік ... банк 59 169 млн. ... ... несиелерді берді, бұл көрсеткіш 2008 жылмен ... ... ... жоғары. Тұтынушылық несие көлемі 33 243 млн. теңгеден 63 725
млн. теңгеге немесе 92 %-ға ... ... ... ... ... ... ... – 9 187 млн. теңге және шұғыл қажеттілікті несиелеу – 5 556 млн.
теңге ... ... ... 1 қаңтарында ипотекалық несиелер көлемі 24 516 ... ... ал ... саны – 9 741, 2008 ... салыстырғанда
ипотекалық несиелеу көлемі 2,1 есеге өсті. Жалпы ... ... ... несиелердің үлесі 38,5% құрайды. Бөлшек несиелеуде
банктің басымды ... ... мен ... ... тартылды.
Нәтижесінде банк автонесиелерді сатудың орташа айлық көлемін 5 есе ... млн. ... 700 млн. ... ... ал ... несие және басқа
мүлікпен кепілденген несиелер көлемі 14 600 млн. теңгеге ... ... БТА ... ... жылдар бойы жеке тұлғалар үшін депозит нарығында
көшбасшылардың бірі ... ... ... ... ... - банк бизнесінің маңызды көзі.
Әрекеттің ... көзі ... ... ... ... АҚ БТА ... ... төмендегі суреттен көре аламыз.
БТА Банкі депозиттерінің артықшылықтары:
• сыйақының капиталдануы;
• салым ... ... ... ... ... ақша ... енгізу;
• салымшы талабымен келісім шартты мерзімсіз жабу кезінде жеңілдік шарттар;
• депозитті ... және ... ... ... ... ... мүмкіндігі.
Диаграмма – 8 Жеке тұлғалардан депозиттерді тарту
Қайнар көзі: АҚ БТА Банкінің 2007-2009жж. ... ... ... ... ... депозиттері 2009 жылы 2008 жылмен
салыстырғанда 32,4%-ға, яғни 24734 млн. ... ... БТА ... ... ... ұсынады:
"Формула Успеха" депозиті;
"Пенсионный" депозиті;
"Детский" депозиті;
"Sprint" депозиті;
"Копилка" депозиті;
"Platinum" депозиті.
Сөйтіп, республика банк секторының даму ... ... ... жағдайының көрсеткіштері оң тенденциялардың бар екендігін
дәлелдейді және одан әрі ... ... ... ... ... БАНК ... МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ДАМУ
ПЕРСПЕКТИВАСЫ
3.1 Банк жүйесінің негізгі проблемалары мен оны шешу ... қол ... бері ... үшін ... ең ... бірі ... ... біртіндеп интеграциялану жағдайында
тұрақты қаржы жүйесін қалыптастыру болып табылады.
Бүгінде ... ... ... байланысты қаржы нарығы
қарқынды дамып, банктік жүйенің құрылымы түбегейлі өзгерістерге ұшырауда.
Қаржы-несиелік мекемелердің клиенттерге ... ... жаңа ... ... ... ... орай ... икемді және тиімді банктік қызмет пен
инфрақұрылымды құру – еліміздегі экономикалық реформалардың ең ... ... ... ... ...... ... секторының
қаржы ресурстарына деген қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын және еркін
бәсеке жағдайында сапалы ... ... ... ... ... ... ... әсіресе, банктердің бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілетті 50 ел қатарына ену және Дүниежүзілік Сауда Ұйымына (ДСҰ) ... ... ... ... жылдары еліміздің жалпы экономикалық жағдайының өсуі банк
секторының динамикалық түрде дамуына ... ... ... ... банктік қызметтің негізгі халықаралық стандарттарына жауап береді,
елде инфрақұрылымы дамыған қаржы нарықтары әрекет етеді. ... ... ... ... ... ... қыркүйек айының мәліметтері бойынша банктік жүйенің жиынтық
меншікті капиталы 6,9 млрд. долларды құрайды, жиынтық активтер – 50,2 ... ... ... 71%).
Соңғы 5 жылдағы банк жүйесіндегі депозиттер 7 есе ... 19,3 ... ... ... (ЖІӨ-ге шаққандағы 27,9%). Тұрғындардың салымдары 5,6
есе өсіп, 6,3 млрд. долларға жетті.
Ресурстық базаның қарқынды өсуі ... ... ... ... ... ... 5 жылда коммерциялық банктердің
экономикаға берген несиелері 10,8 есе ... 30,3 ... ... ... ... шаққандағы 41%). Несиелік қызметтің өсуімен бірге ... ... ... ... ... ...... және
ипотекалық несиелендіру, тұрғын үй-құрылыс жинақтау жүйесі. Сөйтіп,
банктердің ... ... ... ... ... ... ... 10 есе, ал ипотекалық несиелер 9,5 есе өсті. ... ... ... түрде несиелендірілетін түрлеріне мыналар жатады: сауда (23,6%),
өнеркәсіп (13,1%), құрылыс (13,4%) және ауыл шаруашылығы (4,8%) [23, ... ... ... ... дамуымен, нақты экономиканың дамуын
артта қалдырып отыр. Сонымен қатар, халықаралық ... ... ... банк ... ... ең ... ... банк жүйесі
болып табылады.
Алайда еліміздің банк жүйесі ТМД елдері ішінде алдыңғы орындарға ие
болғанына қарамастан, ... ... банк ... бәсекелесуге әрі
толық дайын емес.
Рейтинг агенттіктерінің мәліметтеріне сүйенсек, ... ең ірі ... ... 12 ... банк (1200 ... ... және 3
қазақстандық банк (34 банктің ішінен) кірген, яғни ... ... ... ... Банкі.
Ал әлемдік тенденцияға келсек, қазақстандық банктер ... ... ... «The Banker» ... мәліметі бойынша,
әлемнің 1000 жетекші банктер тізіміне кіргізілген қазақстандық жалғыз банк
– Казкоммерцбанк, ол осы ... 718 ... ... (2007 жылы 989 ... банк ... қарқынды дамуын оның ... ... ... ... Банк жүйесін бағалау
процесінде банк несиелерінің, өзіндік ... және ... ... ескеру маңызды шарттарының бірі болып келеді. ... ... ... несиелері мен ... ... ... ... ... рет ... ... Қазақстанда банк жүйесі
активтерінің ЖІӨ-ге қатынасы 2009 жылдың бірінші жартысында 66,6% ... ... ... ол ... ... ... ... несиелердің ЖІӨ-ге қатынасы бұл елдерде 100-200%-ды ... бұл ... 40%-ға тең. ... көрсеткіштер, отандық банк
жүйесі экономиканы қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету ... ... ... атқару барысында тап болған көптеген тежеуіштердің, ел
экономикасының алдында тұрған нақты мәселелерді шешуге жол бермей ... ... ... ... бұл банк және ... капиталының
әрекеттесуін жетілдіру мәселесінің шешілмей тұрғанын білдіреді. Отандық
кәсіпорындарға қосымша қаржы ресурстары ауадай керек ... ... ... ... ... ... байланысты, оған қол
жеткізу қиынға соғады. Қаржы және нақты секторларының қызметін ... ... ... ... банк ... пайыз мөлшерлемелерін
төмендету саясатын жүргізіп жатыр. Бірақ бұл әлі де коммерциялық банктердің
экономикаға ... ... ... ... ... әсер
еткен жоқ. Отандық банктердің ұсынып отырған ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін шығару
және қайта өңдеу өнеркәсіптеріне, сондай-ақ көптеген шағын және орта бизнес
кәсіпкерлері үшін өте ... ... да ... қойған негізгі
талаптарының бірі, отандық банк секторының, экономиканың ... ... ... ... ... ... болып келеді. Осыған
байланысты 2006 жылдың ақпан ... ... ... ... ... Оның ... еліміздің 7 ірі банктері қалаған болатын. Несие
орталығының негізгі міндеттерінің бірі – банктерден несие ... ... ... ... бір ... ... топтастыру. Бұл база
несие ... ... алу ... ... ... ... мәліметтерді қамтитын болады. Яғни, несие беру-бермеу мәселесін шешу
үшін, базаға кіру жеткілікті, бұл жүйе ... ... ... ... ... банк ... 2-3 ... ішінде ұсынатын болады. Сондай-ақ,
сарапшылар, пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуі банк жүйесінің ұлғаюына
және ... ... орта және ... кәсіпкерлікпен қоса, әлеуметтің жеке
топтарымен ... ... ... жаңа ... ... ... банктерінің
келуімен де байланыстырып отыр. Мәселен, еліміздегі көптеген шетелдік
банктер өздерінің ... ... ірі ... ... ... ... емес. Ал, бәсеке қысымында олар, ірі компаниялардан
басқа, әлеуметтің барлық ... ... ... ... ... ... ... кеңейтіп, көпшілікке тиімді мөлшерлемелерді
ұсынатын болады [24, 7 б.].
Банк секторының даму проблемасын туғызып отырған үлкен проблеманың бірі
... ... ... ... даму ... ... көш артта
қалуы, және осы өндірістің, яғни нақты сектордың салалық ... ... ... ... ... ... ... озық
технологиялармен жабдықталған қайта өңдеу өнеркәсіп секторы немесе ... ... өнім ... ... ... мемлекеттерде жақсы дамыған.
Мұндай өнеркәсіп салалары тауарларды ... жол ... ... Бірақ тауарлардың сапасы жоғары болуы керек. Әсіресе, Батыс
елдерінде өнеркәсіп салалары ... ... ... ... кеңістігінде
қалған мемлекеттерде керісінше. Сонау Америка, Еуропа мемлекеттерінің
экономикасы, ... ... ... ... ... кез келген қоғамда, кез
келген мемлекетте ... ... ... ...... сектор
ілгерілеп дамып отыруы керек. Ал қаржы ... даму ... ... көрінісі болуы шарт.
Банк секторы дамуының бүгінгі ... ... ...... технологиямен, озық техникамен жарақтанған, дайын өнім
шығаратын, қайта ... ... ... гөрі ... ... ... ... байланысты. Яғни шикізатты өндіру және шикізатты
экспорттау ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыт. Оған дәлел – бізде ... көп ... ... ... ... мұнайды сатудан түскен өнімнен құралып жатыр.
Осының нәтижесінде, Қазақстанға келіп жатқан валюталық түсімдер ... ... ... – бұл банк ... ... өзімен байланысты және ең
басты проблемаларының бірі. Ол ... ... ... ... де ... ... немесе ... ... ... ... ... капиталы көп деген
«көшбасшы үштік», яғни Казкоммерцбанктің меншікті капиталы – 553,5 ... БТА ... ... – 687 млн. доллар, Халық ... ... млн. ... құрайды. Осы ең үлкен үш банкіміздің ... ... ... бір банк ... ... Ресейлік бір ғана Жинақ
банкінің капиталы 8,8 млрд. доллар құрайды. Осы үш банкті қоса ... ... ... ...... Еуразия, Нұрбанк, Центркредит
банкілерінің меншікті капиталдарын қоса алғанда небәрі 3 млрд. долларға
жетеді. ... ... ... ... ... ... әлі аз. ... осы жағдайда қазақстандық банктерді батыстың
басты банктерімен ... ... ... ... банк ... үлкен шетелдік
инвестициялардың келуі банк капиталын ... оның ... ... ... ... еді. Ал ... капитализациялану дәрежесін көтеру -
күн тәртібіндегі үлкен мәселе. Банктердің капитализациялану ... ... ... ... олардың қаржылық тұрақтылығы орнықты
болады. Бұл дәлелдеуге жатпайтын аксиома. Капиталы жоғары ... ... де ... болады.
Қазіргі кезде отандық коммерциялық банктер ресурстық потенциалын іштен
алған қаражаттар ... ... ... ... алған қаражаттар есебінен
құрауда. Ресурс көздерін іштен ... шет ... ... ... ... ... төмен пайызға алады, отандық ішкі нарығымызда жоғары мөлшерлемемен
сатады. Алайда, ... ... ... ... ... капиталды көбейту
мүмкін емес. Ал мүмкін болған жағдайда экономикалық қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... мүмкін.
Осы орайда банк жүйесінің келесі проблемасы – біріншіден, коммерциялық
банктер акционерлерінің капитализациялану дәрежесін ... ... ... екіншіден, сырттан қаражат ... ... ... ... жүйелік тәуекелге ұрыну мүмкіндігінің
болуы. Себебі активтер портфелінің өсу қарқыны мен меншікті ... ... ... сәйкес келмейді, яғни дұрыс пропорцияда емес. Өзімізге
белгілі, соңғы жылдары екінші деңгейлі банктер шет ... ... ... бастады. Мысалы, БТА Банкі өткен 2006 жылы шамамен 1,5 ... ... ... тартса, Казкоммерцбанк 2005 жылдың аяғында сырттан
алған 1,3 млрд. доллар ... ... ... қаржыландыру үшін
халықаралық нарықтарда синдикатталған несие түріндегі 800 млн. ... ... АТФ Банк 370 күн ... 560 млн. доллар сомасында синдикатталған
несие алуды жөн көрді [25, 5 б.].
Сондықтан ... банк ... ... ... ... ... ресурстық потенциалын қайта қарау мәселесі туындап отыр. Сонымен
қатар банк ... ... ... шараларды жалғастыру қажет, бұл
банктердің аймақтық қана ... ... ... бәсекеге
қабілеттілігін жоғарылатуға үлесін тигізері сөзсіз.
Еліміздегі банктердің экономика салаларына несиелендірудің жағдайына
келсек, оның ... ... ... ... 2009 ... ... 3008,8 ... құрды, оның салалар бойынша құрылымын келесі суреттен ... – 9 2009 ... ... ... ... ... несиелеу құрылымы
Қайнар көзі: Банки Казахстана.- 2010.- №2. –9б.
Экономикаға несиелердің ... өсу ... банк ... жағымсыз
әсер етуі мүмкін. Себебі экономиканың нақты салыларының жағдайының
нашарлауы несиелендіруді ... ... ... үшін үлкен несиелік
тәуекел туғызуы мүмкін. Сондықтан банктерге тиімді тәуекел–менеджмент
қағидаларын жүзеге ... көп ... бөлу ... ... ... осал ... бірі – экономиканың дамуына
бағытталған орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... отырған жалпы несие көлемінің 13%-ы ... ... ... алуына жұмсалған болатын. Отандық ... ... ... өте ... ... ... түрлі
салаға байланысты 50-90%-ға дейін жетеді, қолдану мерзімі 10 жылдан асып
кеткен. Мұның экономиканың алдағы дамуына кері әсер ... ... ... ... Еуразия Даму Банкі және қайтадан құрылып жатқан
мемлекеттік даму банктері әсер ... деп ... ... ... банк ... монополиясыздануына және
ашықтығын жоғарылатуға ерекше мән берілуі қажет. ... банк ... ... 60%-на жуығы 3 ірі банкке шоғырлануы (Казкоммерцбанк,
БТА Банкі, Халық банкі) салдарынан көрсетілетін қызметтердің бағасы ... ... ... ... ... ... банктердің (Казкоммерцбанк, БТА Банкі,
Халық банкі) сандық көрсеткіштері жоғары болғанымен, қызмет көрсету сапасы
ұсақ банктерден артта қалуда.
Жалпы ... банк ... ... ... ... жоғарыда айтылғандардан
басқа да көптеген кедергілер мен шешілмей тұрған проблемалар бар. ... ... ... ... нарығының орнауы, шағын
және орта бизнес субъектілеріне несиелік ресурстардың қол ... ... ... дерлік жоқтығы, банктік емес ... ... ... одан әрі дамыту және жетілдіру ... ... ... жүзеге асырылуы керек:
1. Елімізде «Қаржы нарығындағы бәсекені қорғау туралы» Заң қабылданған,
онда анықталып өткендей, әр жеке банктің несиелер немесе жеке ... ... ... 10-15%-дан аспауы керек.
Осыған орай еліміздің бәсеке саясаты ең алдымен ... ... ... Республикадағы депозиттер мен ... ... ... ... Ал бұл, өз ... коммерциялық
банктердің пайыздық саясатында жаңа ...... ... ... Оның мәні мынада: ірі банктер өздеріне ... ... ... ал ... ... ... ... мәжбүр болады.
2. Жергілікті атқарушы органдарға қажет болу шамасына қарай ... ... ... ... ... ету.
Аймақтық банктердің дамуы облыстарға олардың қажеттіліктеріне неғұрлым
жауап бере алатын банктік ... ... ... ... ... ... және орта ... үшін қаржы ресурстарының тапшылығы мәселесінің
шешілуіне жағымды әсер етеді. Ал ірі ... ... ... жергілікті атқарушы органдарға тәуелді болуы керек.
3. Республикада жерге жеке меншік ... ... ... мемлекеттік Жер банкінің (жермен байланысты ... ... ... қажеттілігі туындайды. Оны құру қажеттілігі мына
жағдайлардан туындайды:
-жер сатып алудың ... ... ... ... ету ... ... ... әділеттіліктің орындалуы;
-шаруа қожалықтарына және фермерлер үшін банктік қызметтердің ... ... ... шаруашылығын инвестициялармен қамтамасыз ету;
-жер ресурстарын несиелік механизм арқылы нарықтық айналымға ... ... ҚР ... нарығы мен қаржылық ұйымдарды қадағалау Агенттігі ... ... ... ... банктердің сыртқы ресурстады, оның
ішінде субординарлық қарыздарды тартуына ... ... ... ... ... ... операцияларға немесе өтімділікті
ұстауға сыртқы займдарды тартуына қатысты ... ... ... ... ... кері ... тигізеді.
Банк жүйесінің ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында меншікті капитал
мөлшерінің өсімі ең ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс.
5. Банктердің ұлттық экономиканы дамытудағы рөлін және ... ... ... несиелік мекемелердің басқарушыларына байланыстылығын
есепке ала отырып, ... ... ... ... ... мәселені талқылау қажет.
Банк жүйесі даму, жетілу концепциясын қажет етеді, және ол ең алдымен
ұлттық экономиканың ... және ... ... ... ... ... банк жүйесін және оның дамуын қолда бар құрылымдар мен олардың
параметрлерін ... ... және ... ... ... жаңа ... мен жұмыстың жаңа сапасын игеру жолына бағыттау
керек.
Еліміздің ДСҰ-на кіру қарсаңында бәсекеге төтеп беру үшін ... ... ... ... ... ... мен бақылаудың ішкі жүйелерін жетілдіру,
жаңа банк өнімдері мен қызметтерін ...... ... ... талабы.
Қазақстанның жақын арада ДСҰ-на ... ... ... ... қаржы нарығына тарту процесі ... ... Н.Ә. ... Қазақстанның ДСҰ-на кіргеннен кейін,
еліміздегі коммерциялық ... ... ... ... ... ... мүше болғаннан кейін резидент еместердің Қазақстан нарығына кіруіне
қойылатын шектеулер ... ... ... ... ... ... кіруі, отандық банктер мен шетел ... ... ... алып ... ... ... бәсекенің қысымына ірі
банктер тойтарыс беру үшін, прогрессивті және инновациялық өзгерістерді
бастан ... ... Ал ұсақ ... бір-бірімен сіңісіп кетеді немесе
жойылады [26, 4 бб.].
Осыған орай тұрақты ұлттық банк жүйесін ... ең ... бірі ... ... ... банктермен несиелік
мекемелердің қызметін мақсатты бағытты реттелуі болуы тиіс. Қазірдің өзінде
республикада шетелдің қатысуымен құрылған 14 банк ... ... ... ірі ... ... ... ... капиталы қатысқан. Ал аймақтық
банктер елде ... ... ... жою үшін және ... ... ... ету үшін келесі әдістер қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... квалификациялы мамандарды даярлау, ... ... ... ... бір ... ... мен ... пайдалану, тиімді маркетинг, ... ... ... ... ... технологияларды игеру, т.б. Ең
нәтижелісі – бұлардың кешенділігін пайдалану.
Сонымен бірге, еліміздің алға ... ... ... ... ... ... ... еуростандарттар деңгейіне көшіру.
Отандық банк жүйесінің болашағы капитал ... ... ... банктердің капиталына қойған талаптарды қатаңдату керек. ... ... ... ... ... үшін өзіндік капиталын ұлғайтады.
Сонымен бірге, қор нарығын дамыту ... оның ... ... ... ... ... банк ... ғана
шоғырланған. Нәтижесінде, несиелердің пайыздық ставкаларының тым ... және ... ... банк ... ... ... ... институттарының диверсификациялануы қаржылық ұсыныстар нарығында
жетілген бәсекелестікті тудыруына септігін тигізер еді. Ал, бұл ... ... мен ... ... мүмкіндігін береді. Мұның
бәрі несиенің қол жетімділігіне, ... ... ... ететіні анық.
Осыдан көретініміз, елде тұрақты бәсекеге қабілетті ... ... ...... ... ... және елдің экономикалық,
қаржылық, ғылыми-техникалық және саяси ... ең ... бірі ... 7 – 9 ... Банк ... даму перспективалары
Қазақстан банк секторы елдің тұрақты экономикалық өсімін қамтамасыз ету
бойынша шараларды жүзеге асырумен ... ... ... ... жүйесіне
деген сенімнің күшеюі банк жүйесінің өтімділігін және ... ... ... ... ... ... өткендей, жылдан жылға қаржы секторының сандық ... ... өсу ... ... ... ... нарығының жылдам даму қарқындары, жаңа өнімдердің
пайда болуы, қаржы нарығының ... ... ... ... топтарының дамуы, қаржы нарығының субъектілеріне бизнесті
дамытудың жаңа мүмкіндіктерімен бірге, жоғары тәуекелдерді де ... ... ... ... банктердің қызметіндегі
тәуекелдердің алдын алу мен оларды шектеуге, банктердің пруденциалдық
нормативтерді орындауына бағытталған.
Қазіргі ... ... ... қызметтер нарығында несиелендіру
көлемдерінің жылдам өсу ... ... бұл ... өсімнің
жоғары қарқындарымен ғана емес, сонымен бірге банктердің ішкі ... ... ... үлкен көлемдегі ақшаларды тарту бойынша
кеңейтілген мүмкіндіктерімен де ... ... ... ... де ... ... жайт, Қазақстанға халықаралық инвестициялық рейтингін беру
және банктердің қаржылық тұрақтылығының жоғарылауы нәтижесінде банктер
сыртқы нарықтарда ... алу үшін кең ... ... ... ... алумен қатар, банктік бизнестің ең динамикалық түрде дамып
келе жатқан бағыттарының бірі ... ... ... ... ... ... белсенді түрде жылжымайтын мүлікті
несиелендіруде, бұл ... өсім ... ... ... ... біршама асып келеді. Соңғы жылдары банктердің
ссудалық портфелінің ... ... ... ... ... және
құрылысқа берілген займдар алуда.
Сөйтіп, жылжымайтын мүлікке берілетін займдардың ... ... ... өсуіне ықпалын тигізуде. Ипотекалық несиелендірумен
байланысты тәуекелдердің ... заем ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің өзгеруімен ... ... ... т.б. ... тәуекелдерді ажыратуға
болады.
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамыту ... ... ... банктік қызметтердің жеке түрлерін жүзеге ... және ... ... ... үш ... ... одан әрі ... көзделген.
Қазақстан үшін маңызды факторлардың бірі оның әлемдік ... ... ... ... ол да республика экономикасы үшін отандық қаржы
ұйымдарының бәсекеге қабілеттілік деңгейін жоғарылатуда анықтаушы ... ... 77 – 78 ... кезде Қазақстан ДСҰ-на кіруге дайындалуда. Осы орайда ... ... ... жоғарылату мақсатында банктік қызметтер
бөлігінде келесі шектеулер алынып тасталуы керек:
- ҚР ... ... ашу ... ... ... ... ... қосынды жарғылық капитал
бойынша.
Аталған шектеулерді либерализациялау ... ... ... ... және сол арқылы қаржылық қызметтер нарығында бәсекені
жоғарылатады. ... ... ... ... өзгерістер күтілуде:
- нарықтағы қаржылық өнімдер тізімінің кеңеюі;
- банктік қызметтердің арзандауы;
- көрсетілетін банктік қызметтер көлемінің өсуі;
- банктік ... ... ... ... ... ... ... секторының барлық сегменттерінде
жүзеге асырылған. Қазақстанның банк жүйесі банктік ... ... ... ... береді, елде инфрақұрылымы дамыған қаржы
нарықтары әрекет етуде. Елдің ... және ... ... ... ең озық жүйелердің бірі болып табылады. Қаржы жүйесіне
жетілген ақпараттық технологиялар енуде.
Соңғы ... ҚР ... ... ... ... ... ... реттеуді реформалау жүзеге асырылды. Мұнда әлемдік
қаржылық қауымдастықпен ең перспективті деп танылған жүйе таңдалды – ... ... ... ... ... ...... агенттігі құрылды.
Бұл өз кезегінде Ұлттық банк қызметінің ... ... ... тән
функцияларға шоғырлануына әкелді. Ұлттық банк орта мерзімді ... ... ... ... ... ... ... қабылданған
стандарттарға максималды түрде жақындатуды анықтады.
Жақын перспективадағы Ұлттық банк қызметінің тағы бір басым бағыттарының
бірі микропроцессорлық карточкалар ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру бағытында төлем
жүйелерін одан әрі дамыту болып табылады.
ТМД елдерінің экономикалық интеграциясы шеңберінде Ұлттық банк ... ... ... ... мемлекетаралық төлемдер жүйесін құру бойынша
жұмысты жалғастырады [29, 13 – 14 бб.].
Сөйтіп, жоғарыда аталған барлық шаралардың кешенді түрде жүзеге асырылуы
жақын ... ... ... ... ... ... ... етуге
және нарықтың барлық қатысушыларының қызметін Еуропалық одақ стандарттарына
жақындатуға ... ... ... ... ... дамуының негізі – экономикалық өсім жағдайында
қаржылық ұйымдардың тиімді ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу екендігін есте ұстаған жөн.
Банк жүйесінің жай-күйі көбінесе ... ... ... ... Оған қатысты іс жүзінде әлемнің көпшілік елдерінде
барлық пруденциялық нормативтер есептелінеді.
ҚР коммерциялық банктер меншікті ... ... ... ... ... оның өсуі ... ... атау керек. Дегенмен өсу қарқыны
жылына ондаған ... ... де, ... ... ... ... ... қалыптасуымен салыстырғанда 0,2%-ға төмендейді. Бұл үрдіс,
біріншіден, экономиканың басқа ... ... ... сенімімен
түсіндіріледі. Бірақ та, екінші жағынан, ЖІӨ-ге қатысты меншікті капиталдың
мөлшері әлі де болса жеткіліксіз.
Банк жүйесінің меншікті ... ... ... ... ... ... ЕДБ ... қысқарған жағдайда меншікті капитал тұрақты артты.
2002 жылдан басталған кезенді банк жүйесі үшін ... ... деп ... ... күрт өсті де, ... арта ... ... капиталдың
өсу қарқынының төмендеуін ҚР ЕДБ пайдаларының азаюы және ... ... ... ... ... ... және мұнай бағасының құлауы нәтижесінен
ЕДБ пайдасының қысқаруы, қарызға ... ... әкеп ... ... сапасы нашарлады.
Банк секторының капиталдануының артуы — үлкен, әрі әжептәуір көп уақыт
пен еңбекті талап ... ... Бұл ... шешу ... ... ... әрі ... банкінің акция эмиссиясымен Қазақстан қор
нарығында ЕДБ-ді ынталандыру. Банк бизнесі әжептәуір ... және ... ... ... сатып алады.
Парасатты талдауды талап ететін қазіргі маңызды ...... ... ... беру ... Оның ... кредит көлемінің
ЖІӨ-ге қатысты өсуінің озып кетуі байқалады, ... ... 10 ... ... ... кредит көлемінің өсуі ерекше жоғары.
Банк кредиттерінің экономиканың нақты ... ... ... серпіні өскеніне қарамастан аз үлес ... ... ... ... ... да негіздер: банкілердің меншікті қаражаттары, халықаралық
кредиттер, шетелдік инвестициялар әсер етеді. Оның үстіне, соңғыларында,
кредит мөлшерлемесі төмен, ... олар ... ... ... Қаржыландырудың кредиттік емес көздеріне шаруашылық жүргізетін
субъектілер, ... ірі ... қол ... ЕДБ ... үлес салмағы төмендейді, ал халыққа несие беру үлесі артады.
Тұжырымдағанда: орта және ұзақ мерзімді несиелердің үлесі өсуде, яғни
еліміздің ... тек ... ... ғана ... ... ... мақсаттарға да пайдалана бастады. Несие қоржынының ең ...... ... және БТА ... ... үлесі Халық,
Орталық Несие және ... ... ... ... Бұл ... ... ... және әсіресе, Қазақстан Ситибанкінде
байқалады.
Кредит нарығының жай-күйін қарастырған кезде сыйақы ... ... ... ... ... ... жөн.
Пайыздық мөлшерлемелер жоғары деңгейінің іс-тәжірибесі елдегі қаржы-
экономикалық дағдарыс жылдарына барып тіреледі. Кредиттер 200 және одан ... ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі
олардың деңгейінің төмендеуі инфляцияның төмендеу қарқынынан артта қалды.
Банктерде инфляцияның төмендеуінен кешігу нәтижесі ... ... ... ... ... ... қарқыны шын
мәніне қарағанда жоғары болуы мүмкін еді. Занды тұлғаларға ... ... ... 1,6 есе, ал ... үшін ... - 2,3 есе
төмендеді. Жеке тұлғаларға қатысты жүргізілетін пайыздық саясат талдауда
қызығушылық тудыруда. Қарызға ... осы ... үшін ... ... ... ... Халықтың оларға сұранымын негізінен
коммерциялық банктер қағағаттандыра алады, алайда басталғандағы қор ... ... ... ... ... ... болмауы
мөлшерлемелер шамасының өсуіне әкелді. Бұл жеке ... ... ... ... ... ... болды. Нәтижесінде жеке
тұлғалардың депозиттері бойынша маржаның мөлшерлемеге қатынасы өсуде.
Бұл проблеманы шешудің бірнеше нұсқасы бар. Біріншіден, ЕДБ-де кредитке
жобалауды ... ... ... ... ... аз ... ... АҚШ-та, кәсіпорындар негізгі құрал-жабдықтардың 70%-дан
астамын лизинг негізінде алады. Қазіргі кезде Қазақстанда ... ... 30 ... ... ... ... экономиканы игеру көлемімен
салыстырғанда тым аз шама. Лизингілік операциялардың ауқымын арттыру үшін
мемлекеттің ЕДБ-ге кепілі қажет деп ... Бұл ... ... ... ... және ... ... пайыздарды
төмендетуге мүмкіңдік береді, көптеген объектілердің пайдалығына оң әсер
етеді. Мұндай шара, әсіресе, ... ауыл ... ... ... ... Мемлекеттің кепілдігі бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіру
үшін жаңа жабдықтар мен техниканы ... ... ... ... ... үрдістерін нақты күшейтеді, өйткені отандық ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... ... ... 3 – 5 ... қазір кредит нарығында қарыз қаражатын шағын қарыз алушылардың
пайдасына шоғырландыру күшейе түсуде. Дүниежүзілік Банк деректеріне сәйкес,
ЕДБ-дің ірі ... ... ... ... ... ... ... сол қарыз алушылардың жартысына, яғни банк ... ... ... 45%-ы ... ... тұрғыдағы мұның тетігі былай
қалыптасады: косіпорындарға төменірек ... ... ... ... қажет болған кезде, банкілер, негізінен, қысқа мерзімді
кредиттеуге арналған ресурстарды ұсынады. Өңдірістің қалыпты қызмет ... ... ... ... ... «тізбек бойынша» алуға және
банктерге «тізбек бойынша» мерзімі болысымен қайтарып есеп ... ... ... 1 ... 4 млн. теңге мөлшерінде кредит қажет
болса, ал банк қарызды нақты 3 айға ... онда ... ... бір ... ... - екі ... ... (бір миллион теңгені бірінші банктің
кредитін қайтару үшін), үшінші тоқсанда үшінші банктен, қарызға алушы ... ... ... (екі ... ... банкіге қайтару және бір миллион
теңге - меншікті жобаны қаржыландыруды ... ... IV ... ... 4 млн. ... кем болмайды, өйткені үшінші банкіге қайтару 3
миллионға тең де, бір ...... өз ... үшін ... бір ... ... өзін ырғақты қаржыландырады, екінші жағынан
- бір ... банк ... ... кредиттердің көлемі жөніндегі есептемелерде,
10 млн.теңге өтеді: бір миллион теңгені бірінші банк көрсетеді, екіншісі —
екі, үшіншісі — үш және ... банк ... төрт ... ... ... төрт ... кредит бір жыл мерзімге беріп, банк жүйесі
2,5 есе көтеріңкі ... ... ... Мысал гипотеза емес, ол
банктердің есептемелерінде нақты кездеседі және ... ... ... көлемін мерзімдері бойынша бір бөлгішке келтіру мүмкіндігіне
уақытша көзқарастың қажеттілігін растайды. Бір ... ... 1 млн. ... айға ... төрт ... бір ... ... бір кредитке тең болады.
Мәселенің ... ... ... ... ... ... қалай «өтелетінін» дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.
Бұл проблеманы ... ... ... ... ... ... ... несие бюросы толығымен, немесе мемлекет
тарапынан ... ... ... ете алады. Мұндай бюролар, ең алдымен,
ірі банктерге пайдалы. Олар аймақтарда клиенттер жөнінде ... ... ... және ... ... ... ... ығыстырып
шығарады.
Нәтижесінде, тәуекелдіктер азаяды, көрсетілетін ... ... ең ... ... банк ... ... ие ... дамудың болашағы келесі факторлармен ... ... ... жоғары бағасы мен бюджеттің профициті ішкі нарықтағы
қаржы құралдары тиімділігінің төмендеуіне әкелді. Екіншісі: ... ... ... ... - ... мен ... банктері өзара күшті
бәсекелесуде. Алматыда қаржыландыру саласының шеңбері шектеулі: сауда,
құрылыс, ... ... және ... ... Ал ... ... ... игеретін жалған коммерциялық құрылымдарға ... құю ... ЕДБ, ... ... ... ... ... Үшіншісі: ЖІӨ мен жан басына шаққандағы кредиттер деңгейінде
әсіресе ... ... ... айтарлықтай сәйкессіздік байқалады. Ол
терендей түсуі мүмкін. Мұндай жағдай егін егетін облыстарға да тән. ... және ... ... ... ... ... ... шешімін табуды талап етеді. Әсіресе, Алматы облысында жағдай мәз емес.
Облыс аумағы жағынан еліміздің аса ірі ... ... ... ... ... бір ... шаққанда кредиттің ең төмен
деңгейінде. Салыстыру үшін - көрші Жамбыл ... бұл ... 6 ... ... нарығын дамыту үдерісі көбінесе депозиттерді тартуға күш салуға
байланысты, олар ЕДБ-дің ресурс базасының негізін құрайды.
Деректерге ... ... ... ... үлес ... басталуымен доллардың құнсыздану үдерісі басталды. ... ... үлес ... ... ... валютадағы депозиттердің
үлес салмағы керісінше азайды, сөйтіп теңгеге сенім ... Бұл ... ... ... ... тұрақтануы бойынша тиімді ... ... және ... ... конъюнктураның жақсаруымен
түсіндіріледі. Қазақстанның ... ... ... салымдардың
тартымдылығы айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... деп ойлайды, егер АҚШ-тың экономикалық
жағдайын ескерсек, теңгелік ... өсуі ... ұзақ ... ... сияқты.
Жеке тұлғалар депозиттері үлес салмағының өсуі ... ... жеке ... ... ... ... .Заңды тұлғалар
депозиттері өсуі— 43%, жеке тұлғалар депозиттерінің өсуі- 37,8% ... ... ... тұлғалар депозиттерінің үлес салмағы - 2,2%-ға артты. Халық
салымдарының ... ... ... ... біртіндеп өсуде. 2008
жылдың соңында бұл көрсеткіш 78,93%-ды құрды, ал бір жылдан кейін - ... тең ... ... ... ... ... ынталандыру Бағдарламасын
жүзеге асыруда жеке тұлғалардың депозиттеріне (салымдарына) кепілдік беру
(сақтандыру) ... ... ... ... ... ... ... салымдарын сақтандыру пайдасының
негізгі дәлелдері: салымшылар арасында үрейді болдырмау және ... ... ... ... банктің банкротгығы бойынша
негізді және негізсіз қауіптенуі, қарыз қаражаттарымен жұмыс істейтін тек
жеке банктің ... ғана ... ... ... ол ... ... «домино әсері» деп аталатынға да әкелуі мүмкін. Бұл банк ... ... ... ... ... салымшылар өз қаражаттарын
банктерден жаппай ... ... ... ... бірге «банктерге шабуыл»
сенімсіз ақпарат, газеттің «жалған хабары» себебінен болады. Дағдарыс
жағдайына ... банк ... ... тым болмаса ішінара өтеу
арқыны банк ... ... ... ... ... дағдарыс
салдарын жою шығындарынан әжептәуір аз болады.
Сондай-ақ «ақпарат ... ... ... азаматтардың
дегюзиттерін сақтандыру пайдасында маңызды дәлел болып табылады. Әрине,
әдеттегідей, банкінің барлық ... банк ... ... түрде
қадағаламайды және оларды жақсы түсіне ... ... ... ... мен ... төмен[31, 63 – 65 бб.].
Сақтандыру депозиттері жүйесін ... ... ... ерекше
түсіндіруді талап етеді. Депозиттерді мемлекеттік сақтандыру жүйесі,
салымшыларды ... ... ... бола ... ... бағытталған банк менеджментінің ынталандыруын
азайтады, банкілердің мүмкін болатын банкроттығына және ... ... ... ... ... арасында «моральдық тәуекелдік»
(moral һаzаrd) проблемасының пайда болуы ... аса ... ... ... мүмкін болатын шығындарды мемлекет «толтыратына»
сенімді, экономикалық субъектілердің жауапкершіліксіз тәртібінен болады.
Банктердің ... ... де ... ынталандыруын
тудырмайды. Оларды, әдеттегідей, ауыр қаржы жағдайына ұшыраған ... ... ... ... ... талап етеді. Депозиттер бойынша
төмен пайыздар «пайыздық қырқысты» ... ... ... ... (ДСЖ) бірталай алуан түрлі нысандары бар. Олардың жіктеулері
көрсеткендей өзара елеулі түрде ажыратылады. Іріктелім ... ... ... ... ескерілген зерттеулер жатыр.
ҚР Ұлттық банктің бастамасы бойынша жеке тұлғалардың салымдарына
кепілдік беру ... қоры ... әрі Қор) ... ДСЖ қызметіндегі
негізгі бағыттардың бірі - халықтың мерзімді ... ... ... ... ... ... осы ... қатысуын ендіру.
Қор құрылғаннан бері жеке тұлғалардың сақтандырылған мерзімді
депозиттерінің деңгейі — ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Сақтандыру ережелеріне сай, Қор
сыйақы ... ... ... бір шектеулер белгіленді,
сондықтан жүйеге енетін банктер мен ... жеке ... ... жеке ... ... ... ... айырыла
бастады. Шетел валютасымен депозиттерге кепілдік беру бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... банктер клиенттерге пайыздық мөлшерлемесінің шамасымен емес, оларға
банкілер сенімділігімен маңызды, ең ... ... ... ... ... ... Шынында, депозитте 20000 АҚШ доллары, немесе
одан да кеп болған кезде бұл ... ... ... ... аз ... клиенттер, яғни көпшілігі, басты ... ... ... ... және жинақталған ақшаны басқа
банкке аудару мүмкіндігін «қарап шығуға» аударады.
Жеке ... ... құру ... да ... банк ... жеке ... ... тек өз орындарын күшейтіп қана ... ... ... банк ... тұрақтылығына оң әсер етеді. Және де оның
«жұмылдыру» әсерін күшейтеді, яғни әрі ... ... ... ... мен инвесторлар үшін, сондай-ақ жақын және алыс ... ... үшін ... арттыра түседі.
Қолданыстағы заңдар бойынша депозиттерге кепілдік беруге жеке меншік
қорларына ... ... ... ... ... ... ең алдымен ТМД елдерінің
нарығына көптеп шығуымен сипатталады. Республикадан тыс жерлерде резидент-
банктердің 12 ... ... ... Қазақстан Республикасында банк
секторының динамикалық дамуына және банктік қызметтер нарығының ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарына қатысу
үлестерін алу жолымен, сондай-ақ өзінің еншілес ұйымдарын құру арқылы
бұрынғы ... ... ... ... жылжуды жүргізуде[32, 37 – 38
бб.].
ҚОРЫТЫНДЫ
Банк жүйесі – нарықтық ... ең ... және ... ... ... қызметі ұдайы өндірістің қажеттіліктерімен
тығыз байланысты. Өндірушілердің мүдделеріне ... ... ... ... пен сауда, ауыл шаруашылығы мен ... ... ... есеп ... ... ... шаруашылықты несиелендіре және
капиталдарды қайта бөлуде делдал ретінде шыға ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуіне үлесін
тигізеді.
Бүгінгі таңда тауарлық және қаржы нарығының ... ... ... ... ... ... ... ұшырауда. Қаржылық
мекемелердің жаңа ... жаңа ... ... және клиенттерге қызмет
көрсетудің жаңа әдістері пайда ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін механизм,
коммерциялық ... ... ... жаңа ... ... ... ... және тиімді банктік инфрақұрылымды құру –
Қазақстандағы экономикалық реформалардың ең маңызды міндеттерінің бірі.
Банктің мәні ... ... мен ... ... ... әрі оның мәні ... ... де, инвестициялық банкке де,
эмиссиялық банкке де және т.б. барлық банктерге бірдей тән болып ... ... ... ... да, қызмет ету аясы да және т.б. бір-
бірінен өзгеше болады, бірақ бұл ... оның мәні ... ... ... ... ... тән. Бұл ... біртұтас ретінде банктердің
әр түрлілігін көрсетеді.
Әдістемелік тұрғыдан алғанда банктің мәні туралы мәселе оны ... ... ... ... ... анықтауды
қажет етеді. Мәселе ... осы ... ... ... көптеген
қаржылық, кеңес беру және т.б. қызмет түрлерін ... ... оның ... банк ... өз клиенттеріне көрсете ... ... банк ... жұмыстардың көбісін басқа институттар ... ... ... шығу үшін ... ... тек ... ғана тән ... мен қызметтерді бөліп көрсету керек.
Банк өзіндік ерекшелігі бар кәсіпорын ретінде ... ... ... көп өзгешелігі бар өнімді өндіреді. Ол тек жай ... ... ақша және ... ... түріндегі айрықша тауарды өндіреді.
Қолма–қол ақшаны шығару – бұл банк монополиясы, оны тек банк шығара алады.
Банктің қызмет көрсету ... ... ... заттай өндіріс,
тұтыну заттары емес, несие ұсыну жатады. Несие қандай да бір ... ... ол ... ... ... ... әкелетін капитал ретінде
анықталады.
Несие ісі - банк негізі, бұл оның негізгі ісі болып табылады. ... ... ... және жеке ... ... ... ақшасыз формада реттейтін аса ірі несие институты болып табылады.
Банктің мәні оның ... ... ... ... өзіндік
ерекшелігі бар кәсіпорын ретінде жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін құрылғыны
оның ... ... ... болады. Бұл мағынада банк құрылғысы төрт
міндетті блокты қамтиды. Банк бұл блоктарсыз банк ... ... ... ... ... және ... ... босаған өзіндік
ерекшілігі бар капитал ретінде, сондай-ақ қарыз формасында артықшылыққа ... ... ... әрі ... қозғалыста болады;
-өз өнімінің сипатымен басқа кәсіпорындар мен ... ... банк ... ісі мен ... ... саласында өзіндік ерекшелігі бар жұмыспен
айналысатын адамдардың айрықша тобы;
-банк техникасын, үй ғимаратын, ... және ... ... ішкі және ... ... ... материалдардың белгілі
бір түрлерін қамтитын өндірістік блогы.
Отандық банк секторының даму динамикасы, сонымен бірге оның ... даму ... – осы ... оң ... бар
екендігінің дәлелі және олар одан әрі өсуге жаңа перспективалар ашуда.
Банк жүйесін ... және ... ... жүргізілген шаралар көп
нәтижелерге қол жеткізді. Әрине бүгінгі нәтижелер еліміздің банк ... ... ... ... жоғары дәрежеде дамығандығын
көрсетеді.
Дегенмен де бүгінгі таңда осы саладағы реттеуді ... ... ... ... ... болады: ұлттық капиталдың
қатысуымен құрылған бвнктердің қызметін жоғарғы деңгейге ... ... ... ... мен ... ... төзім беретіндей қызметін
ұйымдастыру, банктік және төлемдік ... ... ... ... үш ... ... жүйесін құру және ол жүйені дамыту
және т.б. маңызды мәселелер.
Отандық банк жүйесінің болашағы ... ... ... ... ... ... қор нарығын дамыту керек, банктік жүйені
реттеуге арналған заңдарды дамыту мәселесіне көп көңіл бөлінуі ... ... елде ... ... ... ... банктік
жүйенің болуы – мемлекеттіліктің ажырамас нышаны және ... ... ... және ... қауіпсіздігінің ең алғашқы
шарттарының бірі болмақ.
Сондықтан банк секторын ... оның ... ... ... ... ... ... ету механизмін қалыптастыру және
жалпы банктік қызметтер нарығындағы ахуалды жақсарту еліміздің ... ... ... бірден-бір жолы болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Әліпбай С. Әлемдік дағдарыс сабақтары // Егемен Қазақстан, 2009, 14
қаңтар
2. ЖАҢА ОНЖЫЛДЫҚ – ЖАҢА ... ...... ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
Қазақстан халқына ... ... ... 2010 жыл
3. Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі ... ... ... ... Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2007.- 360 – 362 ... ... А.А. ... ... ... ... реттеуге арналған
заңдардың дамуының кейбір мәселелері //Банки Казахстана.- 2008.- №11.- 37
б.
6. Мақыш С.Б. Ақша ... және ... Оқу ...... 2004.- 133 – 134 бб.
7. Святов С.А. ... ... ... ... ... становления, особенности формирования и перспективы
развития //ҚазҰУ хабаршысы. ... ... №2.- 131 – 133 ... Шаяхметова К.О. Теоретические и практические аспекты развития
банковской системы РК //ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы.-2007.- №5.- ... 100 ... ... Д.А. Роль центрального банка в регулировании ... ... ... ... ... №1.- 34 – 35 бб.
10. Дунаев А.Г. По отдельным вопросам развития финансового сектора РК
//Банки Казахстана.- 2008.- №10.- 6-8 ... ... О. ... и ... сектор Казахстана: состояние и
перспективы роста //Финансы и кредиты.- 2008.- №10.- 16 - 17 ... ... В.А. ... ... ... – М.: ... 2008.- 260
– 262 бб.
13. Ковалев М. Банки и их рейтинг //Юридическая газета.- 2008.- ... 3-4 ... ... Т. ... ... в ... //Республика. -2009.- 2
ақпан.- 4-6 бб.
15. ҚР Ұлттық ... ... ... ... О состоянии финансового рынка и финансовых организаций //Банки
Казахстана.- 2008.- №12.- 55 – 57 бб.
17. Аханова С.А. О ... ... ... ... Казахстана.- 2008.- №10.- 9-11 бб.
18. Аскаров Т. Ведущие банки страны в списке «топ-30» //Республика.-
2007.- 9 наурыз.- 4-7 бб.
19. ... А.М. Роль и ... БВУ в ... ... ... ... 2008.- №3.- 11 – 13 ... Тлеубай Н. Коммерческие банки в сфере рынка услуг ... ... ... №2.- 10-11 ... АҚ БТА ... ... ресми сайтындағы 2007-2009
жылдардағы жылдық есептері//Республика. -2009.
22. БТА Банк АҚ 2007 – 2009 жылдардағы ... ... ... Н. ... деятельности БВУ на развитие экономики ... ... 2009.- №4.- ... ... І. ... коммерциялық банктер бүкіл әлемдік нарықта
басқа банктермен бәсекеге түсе ала ма? //Айқын.- 2008.- 26 қыркүйек.- 7 б.
25. Сауытбекова Ә. Банк ... ... ... ... мен ... ... 5 ... Мұхамеджанова А. Банк секторындағы жағдай бір қалыпты ма? //Айқын
апта.- 2008.- 15 маусым.- 4 ... ... ... обслуживания //National Business.- 2009.- №8.-
7-9 бб.
28. Айманова Л. ... и ... ... ... №2.- 77 – 78 ... ... Ж. VI Конгресс финансистов Казахстана//Республика.
-2006.- 17 қараша.- 13 – 14 бб.
30. ... Б. ... и ... банковской системы Казахстана
//Мир финансов.- 2009.- №9.- 3 – 5 бб.
31. Ким Н. ... ... и ... ... ... ... ... №3.- 63-65 бб.
32. Найманбаева С. Банктік заңнама мәселелері //Заң және ... №11.- 37 – 38 ... ... ... " ... ... ... есебімен
2007 жыл
19%
2008 жыл
32%
2009жыл
49%
101 000
76 266
58 905
0
20 000
40 000
60 000
80 000
100 000
120 000
2009 жыл
2008 жыл
2007 жыл
Жеке ... ... ... тарту, млн. теңге
есебімен

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы бюждет жүйесінің қазіргі жағдайын талдау25 бет
Қазақстан Республикасы салық жүйесінің қазіргі жағдайы6 бет
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және аудитінің ұлттық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы127 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қызмет етуінің тиімділігі107 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы қағаздар нарығындағы қызметтің дамуы мен проблемалары28 бет
Қазақстан Республикасының Үкiметi мен Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң 2006 жылға арналған экономикалық және әлеуметтiк саясаттың негiзгi бағыттары мен экономикалық көрсеткiштері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь