Жеке мүліктік емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1. Азаматтық құқықтық корғалу объектісі ретіндегі жеке мүліктік емес қатынастардың түсінігі және жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Жеке мүліктік емес қатынастардың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Жеке мүліктік емес қатынастардың құқықтық нысандары ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Жеке мүліктік емес қатынастардың жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

2. Қорғалу объектісі ретіндегі интеллектуалдык меншік құқығы ... ... ... ... ... ... 20
3. Жеке мүліктік емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері ... ... ... ..29

3.1 Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
3.2 Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
4.Объектінің жекелеген түрлерін қорғау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
4.1 Ар.намыс, абырой мен іскерлік беделді қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
5. Қазақстан Республикасындағы адам құқықтарын қорғау құралдарының құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45
5.1 Адам құқықтарын қорғау құралдарының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
5.2 Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтарын соттық қорғау ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................4
1. Азаматтық құқықтық корғалу объектісі ретіндегі ... емес ... ... және
жүйесі..............................................................6
1. Жеке мүліктік емес қатынастардың
түсінігі.......................................................6
2. Жеке мүліктік емес қатынастардың құқықтық
нысандары.............................10
3. Жеке мүліктік емес қатынастардың
жүйесі.......................................................12
2. Қорғалу объектісі ретіндегі ... ... Жеке ... емес ... қорғаудың түсінігі және
әдістері..............29
Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау
түсінігі..............................................29
Жеке мүліктік емес құқықтарды ... ... ... ... ... ... мен іскерлік беделді
қорғау...............................................36
5. Қазақстан Республикасындағы адам ... ... ... құқықтарын қорғау құралдарының
түсінігі............................................45
Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтарын соттық қорғау.............
Қорытынды...................................................................
..........................................63
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
...... 64
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.
Адам құқықтары - оның ... ... Егер ... құқықтары
болмаса, оның адамдық болмысының табиғаты жойылар еді. Адам ... ... ... олар ... ... ... қарастырыла
алмайды[1].
Адамның әлеуметтік және құқықтық қорғалуы ақырында қоғамның
экономикалық және ... ... ... ... құқықтары - адамның ерікті орнын анықтаудың және ... ... ... ... ... және өзге де ... әлеуметтік және мәдени құқықтар жөніндегі Халықаралық
пактіде, сонымен қатар азаматтық және саяси құқықтар ... ... ол ... ... ... сай ... ... делінген.
Абырой және одан туындайтын құқықтар адамнан ажыратылмайды.
Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясында адамзаттық әлеуметтің
барлық мүшелеріне тән абыройды тану және олардың тең, ... ... ... ... және ... бейбітшіліктің негізі болып
табылады делінген.
Жекелеген тұлғаның да, ... ... де ... ... ретіндегі адам абыройын тануға негізделеді.
Еркін қоғамда адамның қоғамға келтіретін пайдасының белгілерін көрсету
тән емес.
Демократиялы ұйымдастырылған қоғамда ол үшін ... және ... ... ... орын ... заң ... тең және өз ... мен мүдделерін қорғауда тең
құқылы.
Еліміздің азаматтық заңнамасымен азаматтық құқықтық қорғалу берілген
материалдық емес игіліктер шеңбері белгіленген.
Жоғарыда аталғандарға сүйене ... ... ... ... ... біздің ұлттық заңнама мүліктікпен ... ... жоқ жеке ... емес ... ... ... тәртібін
және әдістерін белгілейді.
Ғылыми жаңалығы және практикалық ... ... ... ... емес құқықтарын қорғауды
кешенді түрде зерттей отырып, оның маңызыдылығын ... ... ... - ... қол ... оның
жүзеге асырылуын, бұзылған жағдайлардағы қалпына келтірілуін және ... ... ... ... ... шаралар жүйесі.
Ғылыми проблеманы шешудің казіргі жағдайын бағалау
ҚР Азаматтық кодексіне алғаш рет мүліктікпен ... емес ... емес ... ... ... арнайы тарау енгізілген.
Ол ең алдымен Азаматтық кодекстің 1 бабының 2 тармағының ... онда ... ... [1] ... жоқ жеке мүліктік
емес қатынастар ... ... ... егер ... ... немесе өзгеше жағдай жеке мүліктік емес құқық ... ... ... шығарма жазса, оның автор ретендігі мүліктік
емес құқықтары туындап, белгіленген тәртіпте қорғалады.
Нарықтық қатынастарға өтумен байланысты жоғарыда аталған ... ... ... ие ... ... азаматтар өз құқықтарын қорғау үшін
сәйкес құзыетті ... әр ... ... ... ... ... емес ... бұзылуы фактілерін әр кезде біле бермейді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. ... ... ... деп ... «... ... ... жемқорлықпен,
алаяқтықпен, заңдардың бұзылуымен, табанды да қатал күрес жүргізу керек».
Дипломдық зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... азаматтық құқық объектілерінің ұғымы
мен түрлеріне арналған.
Жұмыстың негізгі мақсаты — азаматтық құқық объектілерінің ұғымын,
сонымен қатар ... ... ... ... және ... ашып ... және ... негізінде оны Қазақстан Респубикасының
Азаматтық Кодексіндегі жаңа ... ... ... ... ... Бұл
жұмыста қазіргі жағдайдағы жеке мүліктік емес құқықтарды қорғаудың
түсінігін ... және ... ... ... жасалған.
Қорғаудың ар-намыс, абырой мен іскерлік бедел сияқты жекелеген
объектілеріне көңіл бөлінген.
Дипломдық зерттеудің обьектісі-азаматтық ... ... ... жеке мүліктік емес қатынастардың түсінігі және жүйесі.
Теориялық және ... ... ... ... ... ... мен қорытындылар оқу
процесінде «ҚР Азаматтық құқығы», «ҚР ... іс ... ... ... қолдануға болады.
Методологиялық негізіне диалектикалық логика, философия, азаматтық
құқықтың арнаулы теориялық-құқықтық әдістері жатады.
Дипломдық жұмыстың рактикалык базасы: ... ... ... ... обьектісі ретіндегі жеке мүліктік емес
қатынастардың түсінігі және жүйесі
1.1 Жеке мүліктік емес қатынастардың түсінігі
Азаматтық құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастардың бір түрі ... ... ... ... жеке мүліктік емес қатынастарды келтіруге
болады.
Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасы жеке ... ... екі ... ... ... байланысты жеке мүліктік емес қатынастар (АК- ң 1
бабының, 1 ... ... ... жоқ жеке ... емес қатынастар.
"Байланыстылық" термині жеке ... ... ... білдірмейді, ол олардың тұтас кешенде бірігуін
көрсетеді (авторлық, өнертабыстық, т.с.с).
Мысалы, ұйымның, өзге заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Атап кететін жағдай, жеке мүліктік емес қатынастың өмір ... ... ... ... ... болуын тілеумен байланысты. Сондықтан
мүліктікпен байланысты жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... объектілері ішінде, яғни азаматтық құқық субъектілері
өзара қатынастарға түсетін материалдық және рухани ... ... ... 115 бабы ... ... ... соның
ішінде оларға деген ерекше құқықтарды келтіреді.
Бір мезгілде заң шығарушы оларды жалпылайтын "интеллектуалдық ... ... ... ... және ... заң ғылымдарында қарастырылып
жатқан түсінікке екі ... ... орын алып ... ... ғалымдар
аталған ұғымның заңда бекітілуін қолдап, заңшығарушының ... ... ... ... емес деп ... ... ... бұл термин о басынан нақты емес және ғылыми емес болып табылады,
оған ... ол тек ... ... ... ... бағыты бар
құқық ... емес ... ... ... дау ... ... ... жоқ және түп тамырымен XIX ғ. ... ... ... ... ... ... заңдарында және маңызды
халықаралық конвенцияларда кеңінен қолданатын интеллектуалдық меншік және
оны ... ... және ... ... ... бірқатар атақты ғалымдар
тарапынан катаң сынға түскен.
Бұл ұғым ... ... және ... ... ... мен ... ... объектілердің ... ... ... ... ... ... ... туындылар
және техникалық жаңалықтар ... ... ... және ... жоқ ... ... ерекше, авторлар, өнертабысшылар құқықтары
о бастан уақытта және кеңістікте шектелген; меншік ... ... ... ... ... ... авторлық және патенттік
құқықтар қорғалады; шығармашылық нәтижеге ... оны ... ... байланысты, т.с.с.
Әділетті болып табылатын бұл ескертулерге интеллектуалдық, меншік
теориясының жақтаушылары мұнда арнаулы ... ... ... ... ... жөнінде сөз болып тұр дейді, себебі патент иелерінің
авторлық ... мен ... ... ... меншік құқығының
объектісі "денесі" жоқ, "ұсталмайтын заттар ... ... ... және ... ... ... жоққа ешкім шығармайды.
Бір жағынан шығармашылық нәтижені ... ... оны ... ... ... бар және өзге ... ... алады (нәтижені
пайдалануға рұқсат беру).
Бұл құқық мүліктік құқықтар ... ... және ... ... екінші жағынан, авторға жеке мүліктік емес ... ... тән, ... ... ... авторлық есімге құқық және т.с.с.
өзінің табиғатына орай оларды иеленушіден ажыратылмайтын құқықтар ... ... және ... емес ... арасында қатаң шекара
жоқ, керісінше, олар өте тығыз өзара байланысты және ... ... ... ... 1967 ж. 14 ... ... бүкіләлемдік ұйымын құрайтын
Конвенцияның 2 ... VIII ... ... толық
ашылады. Онда көрсетілгендей, интеллектуалдық меншік келесілерге жататын
құқықтарды қамтиды:
әдеби, көркем және ғылыми туындылар;
әртістердің орындаушылық ... ... ... ... - және
телевизиялық хабарлар;
адамзат қызметінің барлық салаларындағы өнертабыстар;
ғылыми ... ... ... ... көрсету белгілері, фирмалық атаулар және
коммерциялық белгілер;
заңсыз бәсекеге қарсы қорғауға ... және ... ... және көркем салалардан интеллектуалдық меншікке қатысты
барлық өзге құқықтар.
Азаматтық ... ... ... ... ... ... көрсетпеу сәйкес заңдарды қабылдау жолымен
немесе оларға өзгерістер енгізу ... ... ... ... нәтижелерін жатқызуға мүмкіндік береді, яғни АК-І ... ... бұл ... ... болады.
Соңғы екі-үш онжылдықтардың әлемдік ... ... ... ... ... саны және ... ұдайы
кеңеюде.
Қазақстандық заңнама да, халықаралық келісімдер де интеллектуалдық
меншік ретінде интеллектуалдық, бірінші ... ... ... және ... ... халықаралық міндеттемелерге сәйкес әр елдің
заңдарымен белгіленетін, оларға теңестірілген өзге объектілерге жеке және
мүліктік ... ... ... ... ... ... ... және заң әдебиетінде
қолданылатын "әдеби және көркем меншік" және ... ... ... ... ... ... емес жеке ... емес қатынастардың екінші
түрі.
Мүліктік ... ... ... ... ... және басқа
субъектілер арасында пайдаланылады.
Олар ақшалай бағалану пәні бола алмайтын адам ... ... ... пайда болады.
Жеке мүліктік емес қатынастар 1995 жылғы Конституциямен реттелді,
ондағы II бөлім адам мен азаматтық ... ... мен ... АК-ң 1 ... 2 тармағына сай мүліктікпен байланысты емес ... емес ... ... ... ... ... басқа заң
актілерімен өзгеше жағдай қарастырылмаған, не жеке мүліктік емес қатынас
мәнінен ... ... ... ... ... мүліктікпен байланысты емес
жеке мүліктік емес қатынастардың ашық шеңбері кіреді.
Яғни, ... ... ... ... онымен қамтылмайтын
жеке мүліктік емес байланыстарынан ажырату қажет.
Бүгінде азаматтық құқықтың пәні шеңберінен жеке ... ... ... егер ... ... ... ... заңда тікелей
көрсетілсе.
Бұл жағдайда заң шығарушы кең таралған заңды-техникалық амалды
қолданады, оны ... ... ... қорытынды жасауға болады: отбасылық,
әкімшілік құқық және өзге де құқық салаларымен ... жеке ... ... азаматтық құқықтың реттелу пәніне кірмейді.
ҚР АК-ң 115 бабында азаматқа тиесілі жеке мүліктік емес ... ... емес ... ... өмір мен денсаулық, тұлғаның
абыройы, ар-намыс және игі ... ... ... жеке ... ... жеке және ... құпия, авторлыққа құқық, туындыға ... ... және өзге де ... емес ... мен ... қоса ... орын ауыстыру еркіндігі, тұрғылықты жер таңдау
еркіндігі және өзге де ... емес ... ... ... ... ... емес құқықтар тиесілі болады.
Заң шығарушы өмір, денсаулық, жеке басына қол сұғылмаушылықты, ар-
намыс, абырой, есім және ... ... бір ... ... ретінде қарастырады.
Бұл материалдық емес игіліктерге оларға ие болумен байланысты пайда
болатын қоғамдық қатынастардың мәнін ... ... ... ... рет «жеке құқықтар» термині азаматтық құқыққа 1938 жылы ... ... М. ... оларға «адам тұлғасынан ажыратылмайтын
игіліктерді» жатқызды.
Біріншіден, өмір, денсаулық, жеке ... қол ... ... ... ... және өзге ... игіліктерге ортақ экономикалық
емес табиғат тән.
Олардың ... ... ... тән, ... ... келу
фактісінің өзіне байланысты болса, екіншілері - туылған тұлғаның белгілі
бір социумда туылғанына ... ... ... бір ...... жеке ... қол сұғылмаушылық - бір
игіліктің - ... ... ... ... ... - есім, ар-намыс, абырой,
жеке өмір — адамға тән ... ... ... ... көрініс
табуы.
Екіншіден, кез келген тірі жан (адам, жануар, жәндік) өзінің соңғы
дамылысына дейін өмір ... ие, ... ... өз денсаулығын
қолдауға талпынады және өзінің жеке қол сұғылмаушылығын қорғайды. Дегенмен,
тек қана адам ... жеке ... ... және ... ... ... өмір бойы ... болатын есім, ар-намыс, абырой сияқты жаңа ... ... жеке ... ... айырылмайтындығы, жеке тұлғамен
ажырамас байланысы олардың тұтас қызметтік ...... ... байланысты емес жеке ... емес ... емес ... бар, иеленушісі үшін жеке құндылықты болатын,
тауарлық емес ... ... ие, ... ... және одан
ажыратылмайтын, рухани, материалдық игіліктер жөнінде пайда ... ... ... жеке ... емсс қатынастар жоғарыдағылардан
ерекше иеленушімен ажыратылмайтын байланыста ... ... ... ... ... ... рухани (материалдық емес) игіліктерге өмірге келуі
оның шығармашылық әрекетіне байланысты ... да, ... ... емес ... ... ... ... объективтік нысандағы оны шығарушыға байланысты
болмайтын қайта ... жол ... ... ... ... ... тауар ретінде билік етуге мүмкіндік туындайды.
Өмір, денсаулық, ар-намыс, абырой қалыпты ... ... өмір ... ... ... жағдайларында тауар болмайды.
1.2 Жеке мүліктік емес қатынастардың құқықтық нысандары
Жеке мүліктік емес қатынастардың сәйкес ... бар, ... ... қоғамдық қатынастарды реттеу, әсіресе оларды қорғау ... ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттерге
ие болатын жеке мүліктік емес қатынастар жатады.
Сәйкес қоғамдық қатынастардың заңды нысаны бола отырып, жеке ... ... ... ... ... ... және заңды
мазмұнын анықтайтын бірқатар ерекшелейтін белгілерге ие ... ... ... емес ... ... мазмұнымен анықталатын
белгілер қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жеке болып табылады, олар ерекше
санаттағы объсктілер жонінде, яғни нақты ... жеке ... ... бар материалдық емес игіліктер жөнінде пайда болады.
Аталған игіліктердің өмір сүруінің өзі нақты жеке тұлғамен ... ... және ... жеке қол ... есім және өзге ... емес ... ... алынған жеке индивидке тән, онымен
ажырамас байланыста.
Осыған байланысты оларға қайталанбас жекелік сипат тән.
Аталған құқықтық қатынастар ... емес ... және ... ... ... емес ... белгілеу қажет.
Өздерінің бұзылмаған кейпінде ар-намыс пен абыройға құқық, өмір мен
денсаулыққа, жеке басына қол сұғылмаушылыққа құқық және өзге де ... ... ... ... ... ... ... болуына
алғышарт болмайды, себебі оларға жеке мүлікте емес қасиеттер тән. Аталған
құқықтар экономикалық (бағалық) мазмұнынан айырылған.
Тек қана олар ... ... ғана ... ... ... ақшалай өтеуге жол береді, ол өз ... емес ... ... ... болып табылмайды.
Жоғарыда келтірілген жағдайды екі мән-жай толықтырады.
Біріншіден, өздерінің құрылымы ... жеке ... емес ... болып табылады.
Мұндай қатынастардағы құқыққа ие тұлғаға қарсы ... ... ... ... тұлғаның жеке мүліктік емсс құқықығын ... ... ... ... ... ... құқық ажырамайтын және ... ... ... ... ... емес ... ... туындайды.
Заң шығарушы бұл мәселені ескереді және қарастырылып жатқан мүліктік
емес ... бір ... ... ... ... ... ... оны
құқық нормаларында көрсетеді.
Осының күшіне орай заңды түрде өзге тұлғаға өзінің есіміне құқықты,
жеке басына қол ... ... және ... ... ... болған жағдайда аталған құқықтар өздерінің тек қана заңдық
емес әлеуметтік мәнін ... ... қана ... жағдайларға, заңдармен қарастырылған ретте және
тәртіпте аталған санаттағы құқықтар өзге тұлғалармен, ... ... ... ... ... ала ... ҚР АК-ң 145 ... 1 тармағына сәйкес тұлғаның өз бейнесіне
құқығы оның өлімінен кейін де сақталады.
Бұл ... ... ... ... және ... ... мүліктік емес қатынастардағы құқықтанған тұлға ретін кез келген
жеке тұлға бола алады.
Субъективтік құқықтардың иесі ретінде тек қана ... ... ... ғана ... сонымен қатар салыстырмалы түрдегі әрекет қабілеттілер
(14 жастан 18 ... ... ... және әрекет қабілеттігі шектелген
тұлғалар да бола алады.
Тұлғалардың міндеттері екі санатта бола алады: жалпы және ... ... ... өзге барлық тұлғалар жатады.
Өмірге, денсаулыққа, жеке басыпа қол сұғылмаушылыққа, ар-намысқа,
абыройға және басқа да ... ... ... кез ... ... ие бола
алады.
Арнаулы санаттағы субъектілерге заңмен белгіленген шектерде ... ... ... жеке ... ... ... бар ... мен
оның белгілі бір ақпаратқа, ... жеке өмір ... ... ие бола ... ... ... ... АХАЖ, нотариат органдарының
жұмыскерлері жатады.
Жеке мүліктік емес ... ... ... ... жеке ... мүліктік емес құқығы және онымен сәйкес келетін өзге ... ... ... ... жеке ... емес ... ... сипатында заңмен нақты
көзделген жағдайлардан өзге ... әр жеке ... өз ... ... өз
қалауымен басқа тұлғалардың ешқандай ... ... ... ... неғұрлым жалпы болып табылады, себебі абстрактілі
түрде мүліктік құқық (жалпы құқық) жоқ болғандықтан, жалпы жеке ... ... та жоқ. ... ... әр жеке тұлғаға әр ... ... ... емес ... тән (өз ... ... мен ... жеке
өмірінің және жеке басының қол сұғылмаушылығына құқықтар). Жеке тұлғалардың
өздеріне белгіленген шектерде оған тиесілі жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... өз қалауымен өзіне ... ... ... ... қай ... және қалай
пайдаланатындығын анықтайды.
1. 3 Жеке мүліктік емес қатынастардың жүйесі
Қазіргі кезде істегі заңнамада да, цивилистік ғылымда да жеке ... ... ... ... ... ... әуелден олар екі үлкен топқа бөлінеді:
мүліктікпен байланысы жоқ жеке мүліктік емес қатынастар;
мүліктікпен байланысты жеке ... емес ... ... ... жоқ жеке ... емес ... өз
кезегінде келесі топтарға жіктеуге болады:
азаматтың физикалық өмір сүруін қамтамасыз ететін жеке мүлік
емес құқықтар;
азаматтың ... өмір ... ... ... ... емес құқықтар.
Әр құқықтың өзі оны құрайтын элементтер болып табылатын өкілеттіктерді
қамтиды.
Бірінші топқа келесі құқықтар кіреді: өмірге ... ... ... ... ортаға құқық, жеке басының қол сұғылмаушылығына және бас
бостандығына құқық.
Екінші ... ... ... кіреді: есіміне құқық, жеке өмірге құқық,
орын ауыстыру еркіндігіне құқық, ар-намыс, абырой және ... ... ... адам өмір ... бас ... және жеке басыма қол
сұғылмаушылыққа құқылы.
Адамның барлық құқықтарының ішінде ең басты ... - оның ... ... ... ... сәйкес ҚР Конституциясының 15 бабы бұл
құқықты ... және ... деп ... ... ... ... ... азаматтық кодекстер адамның өмірге құқығын
қамтымайтын.
ҚР АК-ң 115 бабының 3 ... ... рет ... ... жеке ... ... ... қарастырылған.
Өмірге құқықтың азаматтық құқықтық конструкциясының мәні бұл құқықтық
қатынастың абсолютті сипатында көрінеді.
Мұнда өмір сүретіннің барлығы болып табылатынын ... ... ... ... ... ... шеңбері қарсы тұрады.
Олардың міндеттерінің мазмұны бәсең сипатта болады, ... ... ... ... ... жасамаудан көрінеді.
Кез келген абсолюттік құқықтық қатынаста сияқты өмірге
құқыққа қатысты құқылы тұлғаға берілген мүмкіндіктерге акцент
жасалады, яғни кез келген өмір ... ... ... ... қарсы
қойылады.
Олардың міндетінің мазмұны бәсең сипатта болады,
себебі қажеттілікке жетелейді.
Соңғысы бұл құқықты жүзеге асырудың нақты нысандары, әдістері ... жеке ... ... ... ... құқықтың пайда болуы мен
тоқтатылуы көп жағдайда жаңа өмірдің ... ... ... ... ... әсер ... ... тұлғалардың еркіне байланысты пайда
болады.
Сөйтіп, адам өзінің ұрпағын жалғастыру, жаңа өмірді тудыру ... өзі ... ... ... ... да ... оның еркіне тәуелсіз объективтік
табиғи себептерге (кәрілік, ауру) байланысты болады, ... ол ... ... ... тыс болады.
Бірақ заң әдебиетінде кеңінен талқыланып жатқан эвтаназияға байланысты
пайда болатын қатынастардың белгілі бір бөлігі ... ... ... ... ... бұл ... адам ... аяқталуы
тек объективті себептер әрекетіне ғана байланысты емес, қылмыс не өзін ... ... ... ... жұмыскерлердің әрекетімен
(әрекетсіздігімен) тұлғаның өз еркімен жүзегс асырылады.
Сонымен, объективтік мағынадағы өмірге құқық - адам ... ... ... өмірден айыруға жол ... ... жол ... ... ұрықтану мен эмбрионды
имплантанциялауға жол беретін, әйелдің аналық туралы мәселені жеке ... ... ... ... жиынтығы.
Денсаулыққа құқық кең және тар мағынада түсіндіріледі.
Кең мағынада - адамның ... өмір ... оның ... ... ... ... ... бағытталған мемлекетпен белгіленген
заң нормаларының ... өзі ... ... ... ... емес құқықтарына жатады.
Неғұрлым тар мағынадағы денсаулыққа үшін жеке мүліктік емес ... ... ... бойынша қатынастарды реттейтін мемлекетпен белгіленген
реттеуші және қорғаушы азаматтық-құқықтық нормалар жиынтығы.
Бүгінгі күні денсаулыққа құқық мазмұнынына кіретін ... ... ... ... ... заң ... ... құқықты жатқызуға болады.
Денсаулықты қорғау жөніндегі қазақстандық заңнамаға сәйкес науқастанған,
еңбекке қабілеттілігін жоғалтқан және өзге ... ... ... ... ол профилактикалық, ... ... тіс ... және өзге ... ... ... ... құқық көбінесе сәйкес азаматтық-құқықтық
шарттарды жасау кезінде жүзеге асырылады: дайын дәрі-дәрмекті сату-сатып
алу ... ... оны ... ... ... ... және ... протездеуге құқық мазмұнына ... ... ... ... ... міндеті кіретін шарттық
міндеттеменің ... ... ... ... ... ... міндеттеменің орындалуын талай ете алады,
бірақ ол үшін жасалған протездердің құнын өтеу керек.
Емдік-косметологиялық емделуге құқық сәйкес ... ... ... ... ... ... медициналық мекемеге жүгіне отырып, азамат онымен екі
жақты ақылы шарт ... оған ... ... ... ... Республикасындағы азаматтар денсаулығын қорғау туралы» ҚР
заңымен реттелсді. 18 бен 60 жас аралығындағы кез келген азамат қан ... ... ... ... құқылы.
Әр адамның қаны органдары (немесе ұлпалары) жалғыз, бірегей және
қайталанбас болып табылады. Ол оған ... ... ... ... және ... ... арасусыз ажырамайтын жеке игіліктер болып табылады.
Органдардың және (немесе) ұлпалардың трансплантациялануы тек қана ... және ... ... ... ... ... жеке мүліктік емес құқыққа қолайлы ... ... ... ... ... ... мен ... қолайлы қоршаған ортаны
қорғауды мақсат етеді.
Анықталмаған тұлғалар шеңберінің міндеттерінің мазмұны бәсең сипатта
болады, себебі олар құқылы тұлғалардың ... ... әсер ... ... ... ... тұлғалар қоршаған ортаны бұзбауға, ластамауға
міндетті, себебі оның ... адам ... ... әсер етуі
мүмкін.
Міндетті тұлғалар қатарына барлығы, яғни жеке және ... ... олар ... ... қоршаған ортаға құқығын бұзатын
әрекеттерден тартыну керек.
Еркіндік пен жеке ... қол ... ... ... ... өзінің конституциялық бекітілуін тапты.
Жеке бостандыққа құқық тұлғаның өзімен өзінің әрекеттерімен ... өз ... ... ... ... және заңмен бекітілген азамат
тәртібінің шамасыи білдіреді.
Кез келген өзге субъективтік ... ... жеке ... құқық
ешқандай шектеусіз әрекет етеді.
Дегенмен, соңғылары заңмен, ол белгілеген тәртіп бойынша орнатыла
алады.
Объективтік ... жеке ... қол ... құқығы
— заңмен қарастырылған жағдайлардан өзге ... ... ... қол ... болдырмауды қарастыратын
азаматтық-құқықтық нормалар жиынтығы ... ... ... ... тек ... ... және негіздерде жол беріледі.
Адамның жеке басына қол ... ... ... ... ... ... жекелеген азаматтардың адамның
жеке басына қол сұғылмаушылығын шектейтін әрекеттері бұл құқықтарды ... ... ... қоса алғанда, құқықтық салдарға алып
келеді.
Жоғарыда корсетілгендей, жеке мүліктік емес ... ... ... ... өмір ... ... ... құрайды.
Есімге құқық ҚР АК-ң 15 бабында бекітілген.
Ол заңды түрде азаматтың белгілі бір есімге ие болып, өзге тұлғалардан
осы ... ... ... ... ... ... және оны ... ауыстыруға мүмкіндікті қамтамасыз етеді.
Бұл құқықтың объектісі — есім — ерекше ... ... ... деп оның атын және ... ... атын айтамыз.
Есім өз иесін жекелейтін, тұлғаны формальды индивидуализациялайтын құрал
болып табылатын жеке игіліктерге жатады.
Бұл құқықтың ... ... бар, оның ... ... ... ... өзге ... өзінің атына, әкесімің атына және тегіне
сәйкес жүгінуді талап ... ... ... ... ... ... негізгі болып табылады. Солай,
азамат құқықтарға ие болып, міндеттерді атқарады өз есіміне сәйкес ... ... ... мен ... ие ... жол берілмейді.
Азаматқа белгілі бір жағдайларда өз атым, әкесінің атын және тегін
өзгертуге құқық беріледі.
Алайда, сшқандай мемлексттік және ... ... ... өз ... ... жөне ... ... құқықсыз.
Істегі заңнамаға сәйкес есімді ауыстыруға және өзгертуге әртүрлі
негіздер мен тәртіп белгіленеді.
Ол азаматпен, әдетте, ... бір ... ... ... ... ... ... өзгертуге некеге тұру, некені айыру, асырап алу,
әкелікті анықтау негіз бола алады.
Есімді ауыстыруға ... ... ... ... 14 ... азаматтарға
рұқсат беріледі.
Ондай себептерге атының жағымсыздығын және қиын айтылатындығын
жатқызуга болады.
Азаматтың ... ... ... ... ... құқықтар мен
міндеттердің өзгеруіне алып келмейді.
Азамат өзінің есімінің өзгергендігі жөнінде өз несие берушілері ... ... тиіс және оны дер ... ... салдарынан
туатын тәуекелді көтереді.
Есімін өзгерткен азамат талабы бойынша оның бұрынғы ... ... ... ... ... тиіс.
Есімді құқықсыз пайдалануды тоқтату құқығы есімге құқық мазмұнының
құрамды элементі ... ... ... ... нысандары әртүрлі болуы мүмкін. Оған өзгенің
атын заңсыз пайдаланудан бастап (кеңінен ... ... ... ... ... атын ... ақпарат құралдарында қолдану бостандығына дейін.
Соңғы жағдайда, егер таратылған мәліметтер жеке өмір ... ... ... шын атын жариялауға рұқсатын алу керек.
Жеке өмірге субъективтік құқық жалпы түрде ... жеке ... ... өз қалауынша анықтауға және заңмен тікелей көзделген жағдайлардан
өзге жеке өміріне қол сұғылмаушылықты талай етуте жеке мүліктік емес ... ... ... өзара байланысты құқықтардың екі ... ... ... жеке ... қол ... ... ... екіншісі ол
құпияларды қорғайды.
Жеке өмірдің қол сұғылмаушылығын қамтамасыз етуге ... ... ... қол ... ... ... ... құралдарына қол сұғылмаушылық құқығы, жеке ... ... ... қол ... ... жатады.
Тұрғын жайға қол сұғылмаушылық құқығы Конституцияның 25 бабында заңды
бекітелгеп, оған сәйкес заңмен көзделген. Жағдайлардан өзге ... ... ... ... немесе тұрып жатқан тұлғалардың ... ... ... ... ... үйге қол сұғылмаушылық жөнімде айтылған кезде оның физикалық
денесі туралы айтылмайты.
Көрсетілген қол ... — жеке ... қол ... ... ... ... жайының қол сұғылмаушылығына құқығы жеке мүліктік
емес ... ... ... оған ... құқылы тұлға өз тұрғын жайында
заңмен көзделген жағдайлардан өзге өз ... ... және оған ... кесе ... ... ... ... келісімісіз тұрғын-жайға ... үш ... ... ... ... ... болуымен сипатталады (өрт, газ жарылысы,
т.с.с).
Екінші топты тұрғын жайға ену фактілі ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Үшінші топқа тұрғын жайға ондағы тұлғалардың келісімісіз ену заңды
қажеттіліктерге негізделеді.
Ол қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... жеке қатынас құралдарына қол сұғылмаушылыққа құқығы
почталық ... ... және өзге ... телефонмен сөйлесу
сияқты азаматтарды жеке хабарласу құралдарының барлығына таратылады.
Хат жазысу құпиясына құқық конституциялық деңгейде ... ... ... ... ешкім әр жағдайдағы азаматтың рұқсатынсыз оның жеке
хаттарымен, телефондық ... ... ... танысуға
құқықсыз.
Почталық жөнелтулер, телефондық сөйлесулер, ... және ... ... ... және жөнелтулердің өздері тек жөнелтуші ... ғана ... ... ... ... ... жөнелтулер мен құжаттамалық корреспондеицияны ұстап қалу,
қарау және алу, телефондық сөйлесулерді ... және ... ... тек заң негізінде ғана жүзеге асырыла алады.
Өз бейнесіне құқықты бұзу жеке тұлғаға ешқандай физикалық, психикалық,
моральдық әсер ... ... ... тұлғаның сыртқы сыртқы бейнесін заңсыз түсіріп, оларды кейіннен
қарау азаматтың жеке ... қол ... ... ... Мұндағы
бұзушылық адамның сыртқы бейнесі оның рұқсатынсыз түсірілгеннің өзінде орын
алып отыр.
Ешкім өзге тұлғаның ... ... ... алмайды.
Өз бейнесіне құқық мәні келесіде: ... ... ... кинофильм және т.б.) жариялау, түсіру және тарату тек ... ... ... ... ғана ... ... ... құқық кәсіби орындаушы болып табылмайтын барлық азаматтарға
тиесілі.
Объективте көрініп қалған өмірдегі оқиғалар тек ... ... ғапа ... ... ... ... орындаушылардың емес,
азаматтың сыртқы бейнесіне қол сұғушылық құқығы бұзылады.
АК-ң 145 бабы жұмысты жариялауға, таратута тұлғаның келісімін ... екі ... ... ол заң актілерімен белгіленсе;
егер тұлға ақы үшін суретке түссе.
Жеке құжаттамаға қол сұғылмаушылық ... ... ... ... ... ... ... рұқсатымен ғана, ал хаттарды автор ... ... ғана ... ... білдіреді.
Олардың біреуіпің өлімі кезінде рұқсатты мирасқорлары беруге тиіс. Ол
құқық АК-ң 144 бабының 2 тармағында бекітілген.
Әрине, ол жеке ... ... ... ... ... ... ... ғылым, өнер, әдебиет туындыларына авторлық құқыққа тең
емес.
Жеке ... қол ... ... ... ... қамтиды:
Нақты жеке құжатты белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Меншік құқығы автордан
өзге тұлғаға өтсе де, авторлық тиесілік құқықтары онымен бірге қалады;
Қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... ету бойынша ... ... ... асыру ерекшеліктері бар, себебі жеке құжат тек зат қана ... ... ол ... ... ... ... орай жеке құжатты пайдалану және онымен билік ету объектіні
ғана емес, ондағы ақпаратты өткізуде ... ... ... бір ... ... ... ... жүргізуде және жинауда толық еркіндік береді, ал
екінші ... ... жеке ... оның ... ... ... қол ... жол бермейді.
Демек, жеке құжаттаманың қол сұғылмаушылығына құқық ... жеке ... емес ... ... ... оның ... орай ... көзделген жағдайлардан өзге үшінші тұлғалар ... ... ... ... жоққа шығаратын, өз қалауы бойынша ... ... ... ... ... және билік етуге құқыққа
ие болады.
АК-ң 144 бабы азамат жеке өмірінің құпиясының, соның ішінде хат ... ... ... ... жеке ... асырап
алу, туылу, дәрігерлік, ... банк ... ... ... ... ... ... қамтиды.
ҚР АК-ң 144 бабының 1 пунктіне сай жеке өмір құпиясын ашуға тек заңмен
белгіленген жағдайларда ғана жол ... ... ... ... 21 ... бекітілген,
оған сәйкес ҚР аумағында заңды жүрген әркім Қазақстан Республикасы бойынша
еркін жүріп түруға және тұрғылықты жерді еркін ... ... ... құқық мәні келесіде: азаматтың өзі, өз қалауы
бойынша тұрғылықты ... ... қай ... ... ... ... ... тұратындығын анықтайды.
Ұзақ уақыт бойынша еркін жүріп-түру бостандығына қатысты шектеулер
болып келген. КСРО-да, білетініміздей, ... жер ... ... ... ... әрекет етіп келді. Қазіргі уақытта еліміздің ... ... ... ... ... ... ... Қорғалу объектісі ретіндегі интеллектуалдық меншік құқығы
Әр қоғам өмірінде материалдық ... өзге ... өмір ... ие ... тумысынан ойлау және сөйлеу қабілетіне ие болады, ол ғылым мен
мәдениет туындыларын құру қабілетіне ие болады.
Мұндай ... ... әр ... мемлекеттің және түгелдей
адамзаттың ... және ... ... ... оны ... ғылыми және рухани потенциалы дұрыс әлеуметтік-экономикалық
саясатпен қатар қоғамның өз алдына ... ... ... ... ... үшін аса ... себебі мұнда ғылыми күрделі
өндірістерді дамыту қажет, еңбекті әлемдік технологиялық бөлудегі өз ... ... яғни тек ... алып жүрушілер мен шикізаттың шығарылуына
ғана сеніп отырмай.
Өз азаматтары мен ... ... ... ... мен ... ... мен кітаптар, күрделі химиялық ... ... мен ... ... ... ... таза ... тапалар және ЭЕМ үшін бағдарламалық өнімдер сияқты нәтижелерімен
сауда ... ... ... ... басты көзі болып табылады.
Бұл қатынаста АҚШ тәжірибесін айтута болады, онда бизнестің мыңдаған
бағыттары ішінде табыстылығы ... ... ... жыл сайын 80 миллиард
долларға жуық табыс алып келетін шоу-индустрия тұр.
Бірқатар бағалаулар бойынша Құрама ... ... ... ... ... ... ... қызмет нәтижелерін рұқсатсыз пайдалану
салдарынан 300 ... ... ... тұлғалар ғылыми, технологиялық, венчурлық фирмалар,
университеттер мен лабораториялар өз ... мен ... ... ... ... ... ... солай мұқтаж болады.
Ол объектілердің нақты тұлғаларға тиесілігінің белгілі бір дәрежесін
белгілеу үшін ... 100-150 жыл ... ... ... ... заң
ғылыми мен тәжірибесін өңдеп шығарды.
Жиырмасыншы ғасыр бойы ол термин құқықтық қолдануға ... ... ... ... орын ... ал ... ел үшін ол жаңа ... табылады.
Бұрынғы әрекеттегі Азаматтық кодекс «интеллектуалдық меншік» ... оның бір ... ... ... ... ... ССР-да, барлық
Кеңес Одағында сияқты интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... және ол түгелімен мемлекетке және
мемлекеттік ұйымдарға тиесілі болды.
Яғни ол заманда ... ... ... меншік жөнінде айту орын
алмаған, ал «интеллектуалдық меншік» термині буржуазиялық ... ... ... ... ... нәтижелерінің құқықтық режиміне
қатынас республика егемендікке ие болған кезден бастап өзгерді. 1991 жылғы
31 мамырдағы КСР ... және ... ... ... ... ... ... құқықтарын оқшаулау үшін «интеллектуалдық
меншік» ұғымын енгізді және оны ... ... ... ... белгіледі.
Кейіннен интеллектуалдық меншікті қорғау бойынша Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... ерекше мәнге ие болады.
Мәселен, интеллектуалдық меншікті ... ... ... ... сипаттағы барлық мемлекетаралық және ... ... ... ... ... табылады. Байланысты
интеллектуалдық меншік қорғалмайтын ел ескірген техника мен ... ие ... өзге ... ... ... ... ... ол елдермен сауданың көлемі мен тиімділігіне тікелей әсер
етеді.
Мысалы, пират болып ... ... ... ... ... ... қолданбайтын ел) және интеллектуалдық меншік
құқықтары иелерінің Американдық Ассоцияциясымен ондай елдердің ... ... ел АҚШ ... алып ... ол ... барлық
тауарларына қатысты тиімділік режимінен айырыла алады.
Ондай құқықтық қорғау деңгейі әр елдің имиджіне, оның ... ... ... ... ... ... қорғалуы дәрежесі ел нарығын
өркениеттілігін ... және ... пен ... ... ... ... ... меншікті қорғаудың қазіргі кезеңде тиімді қызмет
ететін жүйесі орын алады.
Ол жүйенің сәйкес ішкі ... ... ... мен ... ... ... нормативтік актілерде интеллектуалдық
меншік немесе интеллектуалдық меншік ... ... ... норма жоқ.
Ол, біздің ойымызша, Батыс елдерінің ... орай ... ... ... ... ... да ... анықтамалар
көрсетілмеген.
Бұл терминді қолдану кезінде пайда болатын даулы мәселелер жөнінде ... ... ... ... мазмұнын неғұрлым толық түсіну үшін Азаматтық
кодекстің 14, 59, 115, 119, 125, 126 ... ... АК-ң 115 бабы ... объектілерін мүліктікке және мүліктік емеске
бөледі.
Дәстүрлі заттар мен құқықтармен қатар ... тең ... ... ... ... объектіленген тәжижелерін, фирмалық атауларды, тауар
белгілерін және бұйымдарды жекелеудің өзге құралдарын атайды.
Оның барлық істің мәні ... ... ... ... ... ... құқығы азаматтық құқыққабілеттіліктің элементі
болып табылады.
Интеллектуалдық меншік құқығының субъективті азаматтық ... орны ... АК-ң 125 бабы ... ... ... құқығы ретінде
азаматтық немесе заңды тұлғаның өнімдерге, олардың орындайтын жұмыстары мен
қызметтеріне айрықша құқығы танылады.
Әрине, интеллектуалдық меншік құқығының ... ... ... ... заң ... ... өзге қызметтерде де атқарады, бірақ
келтірген баптан оның ... ... ... ... ... Республикасында интеллектуалдық меншік мәселелерін реттеу
негізі қалыптасқан, неғұрлым маңызды ... ... ... ... жаңа ... қалыптасып, дамып жатыр. Бұл саладағы
нормативтік-құқықтық актілерді үш топқа бөлуге ... ... ... және ... теңестірілген
халықаралық-құқықтық келісімдер.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... нормативтік
актілер.
Бірінші топты ҚР Азаматтық кодексі, сонымен ... ... заң ... 1996 ж. 10 ... ... және ... ... 1992 ж. 24 ... ... ... Заңы»;
3) 1993 ж. 18 қаңтардағы «Тауарлық белгілер, ... ... және ... шығу ... ... ... 11 ... 1991 жылғы ... ... ... ... ... ... (19, 20 баптары);
1992 ж. 4 шілдедегі «Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдау
туралы» (29, 30 баптары);
5 маусым 1992 ... ... ... ... (6, 11, 20 ... ... кодексінің Ерекше бөлімінде «Интеллектуалдық ... деп ... V ... бар.
Ол нормалар патенттік заңнама мен тауарлық белгілер бойынша заңнаманы
жалпылаушы болып табылады.
Нормативтік актілердің екінші тобы да көп ... ... ... ... Қаулылары:
1992 ж. 20 қазаңдағы № 889 «Өнертабысты, өнеркәсіптік
үлгілерді және ... ... ... ... ... мен
қызмет көрсету белгілерін тіркеу, тауардың шығу орны ... ... ... және беру үшін банк ... ... ... бекіту туралы;
1992 ж. 11 қарашадағы № 949 «КСРО ... ... ... ... үлгілерге, тауар белгілерін
және қызмет көрсету белгілеріне қорғау құжаттарын беру тәртібін
бекіту туралы»;
1994 ж. 11 тамыздағы № 896 ... ... ... ... ... ... ... үлгілер туралы Ережені бекіту туралы»;
1995 ж. 9 ақпандағы «Әдебиет және өнер туындыларын жария
орындау және оларды ... ... ... ... ... туралы».
Заңдармен қатар республика аумағында интеллектуалдық меншікті қорғау
бойынша халықаралық конвенциялар да ... ... ... 16 ... бері ... ... ... сәйкес Қазақстанда төрт маңызды әлемдік конвенция әрекет
етеді -
1983 ж. 20 ... ... ... ... ... ... ж. 14 ... белгілерді халықаралық тіркеу бойынша
Мадрид келісімі;
3) 1967 ж. 14 ... ... ... меншіктің бүкіләлемдік ұйымын ... 19 ... 1970 ж. ... қол ... патенттік
кооперациялар туралы шарт.
1995 жылдың 5 қарашасынан бері біздің ... ... 1994 ... ... ... Үкімет басшыларымен қол қойылған Евразиялық патенттік
конвенция әрекет етіп келе жатыр.
КСРО-ның Халықаралық шарттары мен ... ... ... ... 1952 ж. 6 қыркүйегіндегі авторлық құқық
туралы ... ... ... ... ... ... ... ол жөніндегі декларациясы 1992 ж.
август айында ЮНЕСКО бас директорына жіберілді.
Аталған ... ... ... ... ... заңнаманы қалыптастыруға әсерін тигізеді.
Өнеркәсіптік меншік саласында көпжақты конвенцияларға қатысушы қатар
екі жақты үкіметаралық және ... ... қол ... Ондай
келісімнің біріншісі Ресей Федерациясымен жасалды, кейіннен Өзбекстан,
Қырғызстан және Тәжікістан үкіметтерімен жасалды[7].
Конвенциялар мен ... ... ... ... олар ... азаматтары мен ұйымдарының техникалық ... ... ... ... жеңілдетеді және халықаралық байланыстарды
нығайтуға көмектеседі.
Аталған объектілерді құқықтық қорғау саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... органдары құрылып, әрекет
етіп отыр. ... ол ... және ... құқықтар бойынша Қазақ
агенттігі және ҚР Патенттік ведомствосы.
Осы органдардың нормативтік актіері ... ... ... ... тобы тұрады. Олар өте көп, ішіндегі маңыздыларын атаймыз:
1993 ж. 9 ақпандағы ... ... ... - ... және ... ... ... беруге
өтінішті құрастыру және беру ережелері;
ҚР-ғы патенттік сенімделгеннің аттестациялану және тіркеу
Ережелері;
- лицензиялық шарттарды тіркеу тәртібі.
Өзге ... ... ... ақпараттық хаттар деп аталады
және әртүрлі нормативтік-құқықтық актілерді талқылауға тіреледі.
Республикада ... ... ... ... саны өсіп ... ... Казпатент қызметінің алғашқы 5
жылында 3920 патент және 3600 тауар белгілеріне куәліктер берілген, бірнеше
жүз ... ... ... Яғни ... ... ... ... табылатын. Соттарда интеллектуалдық меншік объектілеріне құқықты
тіркеп, пайдалану бойынша алғашқы даулар пайда болып жатыр.
Интеллектуалдық ... ... ... ... және оларды
жіктеу:
авторлық құқықпен қорғалатын туындыларға және ... ... бөлу ... табылады.
Авторлық құқықпен қорғалатын туындыларды халықаралық тәжірибеде ... ... ... деп атанды.
Ондай терминология 1971 жылғы редакциядағы әдеби және көркем
туындыларды ... ... Берн ... бекітілген.
Ол әдебиет, ғылым және өнер саласындағы барлық туындыларды қамтиды.
«Өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... Париж конвенциясының 1-ші бабында бекітілген.
Бұл конвенция өнеркәсіптік меншікті тек қана ... пен ... ... емес, сонымен қатар ауылшаруашылық өндірісі мен табушы
өнеркәсіптің өнімдеріне де ... ... ... жіктеулердің неғұрлым сәттісі ретінде ТМД елдерінің
үлгілі Азаматтық кодексі авторларымен ... ... ... ... ... ... қатысушыларын, тауарларды, жұмыстарды немесе
қызметтерді дараландыру құралдары -фирмалық ... ... ... шығу ... ... ... ... жабық емес және интеллектуалдық
қызметтің өзге нәтижелерінің пайда болу мүмкіндігін қарастырады, егер ... ... ... өзге ... ... ... құжаттар авторлары реттелетін объектілер ... алға ... ... ... ... тек ... ғана емес, олардың
жүйесі, жіктелуі беріледі.
Бұрындары ғылыми көрсетілген интеллектуалдық ... ... ... ... және ... айналым қатысушыларын
дараландыру құралдарына бөлу заңмен бекітілген. Мұнда әр топтағы объектілер
тізімі жабық емес. Біздің ойымызша, ол ... ... ... ... ғылыми-техникалық даму перспективасын ескеруге мүмкіндік береді.
Тағы да бір жіктеу бар — интеллектуалдық меншік объектісіне ... ... болу ... ... ... ... ... құқықтар олардың
жасалу фактісіне орай немесе өкілді мемлекеттік органның ... ... ... ... болады.
Жасалу фактісіне орай пайда болатын құқықтар негізінен бастысы мазмұны
емес, нысаны болатын объектілерге жатады.
Ол ғылым, әдебиет және өнер ... ... ... ... ... объектілерге құқықтар өкілетті мемлекеттік ... ... ... орай ... болады.
Ондай бөлуде шарттылық бар екенін естен шығармау керек. ... ... үшін ... ... ... ... әдебиет пен өнер
туындылары сияқты маңызды болады.
Патенттік заңнама, ... ... ... ... ... ... ... қорғайды. Қорғау құжатын алмастан автордың
белгілі бір ... ... ... оны көрмеге шығару, жарнамалау, әрине
оның мәнін жарияламастан).
Әртүрлі жіктеулерді шолып ... ... ... ... кең
ұғымына қаншалықты әртүрлі объектілер кіретіндігін көрсетеді. Мәні мен
қызметі бойынша ... ... ... ... жағдай:
интеллектуалдық меншіктің кез келген объектісінің иесінде оны ... ... ... ... ... ... түсінікті ҚР АК-ң Жалпы бөлімінің 125
бабынан ... ... ... ... яғни ... ... ... дараландыру
құралын үшінші тұлғалар тек құқық иесінің рұқсатымен ғана пайдалана алады.
Ол баптың мәтінінен айрықша ... ... ... міндеті арқылы
белгіленетінін көреміз.
ҚР АК-ң 964 бабы мәселені ашып көрсетеді және ... ... ... ... өз ... ... иеленушінің
мүліктік құқығы ретінде келтіреді.
Оған сәйкес айрықша құқық интеллектуалдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... мәселен, Ресейде, айрықша құқық
өзгеше түсіндіріледі, оған сәйкес кез ... жеке ... емес ... ... субъектінің айрықша құқығы болып танылады. Біздің ойымызша,
мұндай көзқарас бірқатар себептермен дұрыс емес.
Ең ... РФ-ң АК-ң 128 бабы ... ... ... солардың ішінде оларға айрықша құқықтар материалдық игіліктерге
жатады. Ол ... бұл бап ... ... ... келеміз, яғни
азаматтық құқық объектілері ретіндегі материалдық емес ... ... ... ... ... жатқызу айрықша құқық объектілерімен,
заттармен сияқты операциялар мүмкіндеуге жол ... яғни сату ... ... ... ... ... ... Бірақ ол
жағдайда ондай мәмілелер авторлық құқығы, туынды мен өнертабысты ... ... қол ... ... ... ... да қатысты
болар еді, себебі көрсетілген концепцияға сәйкес ол интеллектуалдық ... ... ... ... ... жағдайға жол бермеу үшін, біздің ойымызша, айрықша құқықтарды
кеңінен ... ... ... айрықша құқықтарды оқшауланатын және
оқшауланбайтын деп бөлуге мәжбүр болар. Интеллектуалдық меншік ... ... оның ... ... ... ... ... дұрысырақ
болар және ҚР АК-ң 115 бабы нормасына ... ... ... ... ... мін ... өзге, материалдық
емес құқықтардың айрықшалығы ескерілмейтінін айтуға болады. Әрине, авторлық
атқа құқық айрықша сипатта болады, бірақ ол ... кез ... ... ... құқық» термині «интеллектуалдық меншік» сияқты шартты болады.
Алайда ол терминдер ... ... ... ал одан сәттірек
терминдерді теория мен тәжірибе өңдеп шығарған жоқ.
Интеллектуалдық ... ... ... ... ... үшін ... мүліктен айырмашылығын көрсету керек. Ол айырмашылықты заттың
меншік иесінің құқықтарын (АК-ң 188 ... және ... ... ... ... (ҚР АК-ң 125 бабы) салыстырғанда көрінеді.
Заттың меншік иесіне оны иеленуге, пайдалануға және оған билік ... ... ... объектісіне қатысты ол ... ... егер ... тек ... иесі ғана ... ... объектісімен — материяланған ... ... ... бүкіл әлемдегі миллиондаған адамдар «Тамагочи» өнертабыс-
ойынды алып, пайдаланады.
Иелену құқығында да ... ... бар. ... қатысты ол іс
жүзіндегі иеленуді ... ... ... ... ... ... мәні ... - бір адам идеямен иелене алмайды.
Егер ол ... ... ... ол ... тұлғалар
шеңберіне тән.
Интеллектуалдық меншік объектілеріне билік ету ... ... ... ... ерекшеленеді: затты сата отырып, меншік иесі оны ... алып ... ... ... объектісіне құқыққа билік ете отырып, құқық
иеленушісі ол объектіні пайдалану ... ... және ... тағы да сата алады.
Қарастырылып жатқан санаттар айырмашылығы интеллектуалдық ... ... ... де ... ... ... ... яғни бөтеннің заңсыз иелігінен талап ету
мүмкінсіздігі;
- жаңа немесе ... ... үшін ... жасау керек еместігі;
Мысалы, авторлық құқықтың әрекет ету мерзімі автордың өмірі бойы және
оның өлімінен кейін 50 ... ... ... етеді.
Барлық объектілерге меншік құқығы әрекетінің қатаң аумақтық ... ... ... ... ол заң ... елде ғана ... елдерде де құқық қорғалмайды және өнертабыс, туынды ... ... ... ... ... ... немесе тек екіжақты
шарт немесе көпжақты конвенция ... ... ... ... ғана ... ... ... пен нақты объектіге меншік құқығын ажырату ... ... бір ... тәуелсіз әрекет етеді.
Мысал ретінде телевизордың жаңа ... ... мен ... шығарылған телевизордың бірін сатып алған өзге тұлғаның ... ... ... өз теледидарына қатысты иелену, пайдалану және билік
ету құқықтары тән, ал ... ... ... ... реттеу,
теледидарларды жасау құқығын өткізу сияқты ... ... ... ... ерекшеліктері келесіде:
шығармашылық объектісіне айрықша құқықты беру немесе алу айналымның өзге
қатысушылары үшін ... мен ... бір ... монополияны
білдіреді және үшінші тұлғалардың бұл бағыттағы ... ... ... ... ... ол ... ... жоққа
шығаруға тырысады. Біздің заң да сол бағытта.
ҚР АК-ң 999 бабына сай ... ала ... және ... ... ... ... күннен бастап әрекет етеді және заңмен қойылған ... ... ... ... келесі мерзімдерде әрекет етеді:
1) өнертабысқа ... ала ... — бес жыл ... ... ... бойынша ол мерзім үш жылға дейін созыла алады;
өнертабысқа патент — жиырма жыл бойы;
пайдалы модельге патент - бес жыл ... ... ... ... бойынша ол
мерзім үш жылға дейін созыла ... ... ... ала патент — бес жыл бойы;
5) өнеркәсіптік ... ... он жыл ... ... иесінің
өтініші бойынша ол мерзім бес жылға ... ... ... Жеке ... емес қатынастарды қорғаудың түсінігі және әдістері
3.1 Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау түсінігі
Қалыпты ... ... ... ... бір ... ... қана ... оларды тиісті құқықтық ... ... ету ... ... дәстүрге сай, азаматтық құқықтарды қорғау ... ... ... ... ... ... ететін шаралардың
жиынтығын қамтиды.
Оған тек қана құқықтық емес, ... ... ... құқықтарды
жүзеге асыру үшін қажетті жағдай жасауға бағытталған экономикалық, ... және өзге ... ... ... ... ... келер болсақ, оларға азаматтық құқықтық
қатынастардың қалыпты, бұзылмаған ... ... ... етуге
көмектесетін барлық шаралар жатады, мысалы, ... ... ... ... ... міндеттерді белгілеу, бұзылған ... ... мен ... ... ... ... кең ... түсінігімен қатар ғылым мен заңнамада
тар мағынадағы қорғау ұғымы қолданады. Бұл жағдайда оған тек ... ... ... мен ... қалпына келтіруге немесе тануға
бағытталған заңмен қарастырылған шаралар кіреді.
Азаматтық құқықтарды қорғау-құқықтың қол ... ... ... ... ... ... келтіретінділігін және
бұзылу салдарының жойылуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... - азаматтық және азаматтық іс жүргізу
құқығы ... ... ... ... оны дұрыс ұқпастан
азаматтық-құқықтық санкциялардың мәні мен сипатын, олардың ... ... және ... ... ... ... ... болатын
өзге мәселелерді ұғыну қиындық тудырады.
Жалпы сипатта қорғалуға құқықты құқылы тұлғаға оның ... ... ... калпына келтіру үшін құқық қорғау ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады.
Бұл мүмкіндікті құқықтық саралау әдебиетте дау тудырады.
Дәстүрлі концепцияға сай ... ... өз ... ... ... ... ... бір тәртіпте талап ету құқықтарымен қатар
субъективті құқықтың өзінің құрамды бөлігі болып табылады. Осы ... ... ... қарамастан, араларында принципиалды
ерекшелік жоқ, себебі екі жағдайда да ... ... ... құқықтың
өзінің міндетті элементі ретінде қарастырылады.
Қорғауға құқықты осылай ... ... ... ... ... ... үшінші көзқарас қарсы тұрады.
Оған сәйкес қорғалуға құқық дербес субъективтік құқық болып табылады.
Нақты құқықтық мүмкіндік ... бұл ... ... ... құқық
иеленушісінде соңғының бұзылуы немесе даулануы жағдайында ... ... ... ... пайда болатын қорғаушы құқықтық қатынас шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... құқықты құқылы тұлғаға бұзылған ... ... ... ... ... тану ... ... және ескерту
сипатындағы құқық қорғау шараларын қолдануға ... ... ... ... ... танылғандай, қорғауға құқық пен ... ... ... ... ... ... ... бөлігі ретінде
қарастырылады.
Субъективтік азаматтық құқық ретіндегі қорғауға құқық келесі құқықтар
арқылы ... ... ... ... тәртібі;
өзге тұлғалардан тиісті тәртіпті талап ету;
құқылы тұлғаның превентивтік және жедел шаралары;
- тиісті орындалмаған ... ... ... ... ... қызметтердің, орындалатын жұмыстардың бөлігін
борышқордың оларды тиісті мерзімде төлемеген жағдайда ұстап қалу;
міндетті ... ... өз ... ... мүлік
кемшіліктерін жою;
құқықтардың бұзылуы ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі.
Кез келген субъективтік құқық сияқты қорғауға құқық, бір ... ... ... оң ... ... ... ... жағынан,
міндетті тұлғадан белгілі бір тәртіпті талап ету мүмкіндігін қосады.
Өз әрекеттеріне құқық бұл ... ... әсер ... ... тұлғадан белгілі бір тәртіпті талап ету ... ... ... ... сұрап, жәбірленуші жүгінген ... ... ... ... әсер ету ... ... тұлғадан белгілі бір тәртіпті талап ету ... ... ... ... ... ... ... құзыретті
мемлекеттік органның бұзушыға қолданатын әсер ету шараларын ... пәні — ... ... мүдделер болады (біздің жағдайда, ол
жеке мүліктік емес қатынастар).
Қорғаудың азаматтық-құқықтық әдістері ... ... ... пайда болатын материалдық емес игіліктерге таратылады.
Жеке мүліктік емес игіліктерді қорғаудың азаматтық-құқықтық әдістердің
ерекшелігі келесіде көрінеді: материалдық емес игіліктер бұзылған ... ... ... ... ... қалпына келтіруге жатады (егер ол
мүмкін болса).
Жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... ... алдын алуға бағытталған.
Субъективті азаматтық құқықтарды және ... ... ... ... ... ... жүзеге айырылады, яғни қорғаудың
тиісті құралдарын, әдістерін нысанын қолдану жолымен.
Қорғау нысаны ретінде субъективтік ... мен ... ... ... бойынша іштей келісілген ұйымдастырылған шаралар ... екі ... ... ... ... ... ... қоғамда белгіленген тәртіп бойынша азаматтар мен заңды тұлғалар
бұзылған құқықтарын қорғау үшін жалпы немесе арнайы құзыреттегі ... ... ... ... тиімділігі мемлекеттік баж төлеу қажетсіздігімен
түсіндіріледі, сонымен қатар шағымды шешудің бүкіл процедурасы уақыты
бойынша ... және ... ... емес құқықтарға қатысты ҚР АК-ң 141 бабының 2 тармағы
оларды қорғау азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... деп ... ... мен заңмен қорғалатын мүдделерді соттық қорғау
құралы жалпы ереже бойынша талап ... яғни бір ... сот ... үшін ... ... ... ... міндетті орындауға немесе
құқықтық қатынасты тануға жауапкерге материалдық-құқықтық талап.
Құқықтарды және заңмен қорғалатын ... сот ... ... мен ... ... құқығы болып табылады
(Конституцияның 13, 76 баптары).
Әркімге мемлекеттік органдардың, ... ... ... ... және ... ... бұзатын нешектейтін кез
келген құқықсыз шешімдері мен әрекеттерінен сот қорғауы кепілденеді.
Сөйтіп, жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау мүддесі ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Іс азаматтық сот өндірісінің жалпы тәртібі бойынша қаралады.
3.2 Жеке мүліктік емес ... ... ... ... құқықтарды қорғау құралдары ретінде заңмен
бекітілген мәжбірлеу сипатындағы ... ... ... ... ... құқықтар қалпына келтіріледі.
Және құқық бұзушыға әсер етеді.
АК-ң 9 бабы ... ... ... ... келесілерді жатқызады:
құқықтарды тану,
құқықбұзушының болғанға дейінгі жағдайды қалпына келтіру,
- ... ... ... оның ... ... ... кесу,
міндеттемені натурада орындауға мәжбүрлеу,
шығындарды, тұрақсыздық айыбын алу,
мәселені жарамсыз деп тану,
моральдық шығынды ... ... ... ... ... органының немесе жергілікті өзін өзі
басқару не атқарушы органның заңға ... ... ... не ... жатпайтын деп тану,
азаматқа немесе заңды тұлғаға құқықтарын жүзеге ... ... үшін ... ... ... лаузамды
тұлғадан айыбын өндіру және заң актілерімен қарастырылған өзге де
әдістер.
Жеке мүліктік емес ... ... емес ... ... ... болады және сәйкесінше, олар жәбірленушінің мүліктік мүдделерін
қалпына келтіруді мақсат етпейтін әдістермен ... ... ... ... ... ... ... бұзылғанға дейінгі жағдайды қалпына келтіру,
құқықтық бұзатын не оны бұзу ... ... ... ... ... ... өтеу.
Жалпы ереже бойынша, құқықтанған құқық субъектісі нақты жағдайда
тиісті және қажетті ... ... ғана ... Заң ол жөнінде ешнәрсе
көрсетпеген ... ... ... ... түрі мен сипатына
байланысты болады.
Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау кесуші және превентивтік шаралар
көмегімен ... ... ... ... тану, есімге құқық, автор
келісімісіз туындыны халыққа жариялауға тиым салу).
АК-ң 9 бабында ... ... ... ... ... ... біркелі еместігін ескеру қажет, ол жағдай ... ... ... көп әсер ... оларды қорғау шаралары және жауапкершілік шаралары деп бөлу
кеңінен таратылған.
Аталған шаралар ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру қағидаларына және бірқатар өзге де
мән-жайларға байланысты ажыратылады.
Үлкен ... ... ... мән-жай ие болады: жалпы ереже
бойынша қорғау шараларынан әрине, жауапкершілік ... ... ... бұзушыға ғана қолданады және құқықбұзушы белгілі ... ... ... оған ... ... жүктеу түріндегі қосымша
жүктемелерден көрінеді.
Жеке мүліктік емес ... ... үшін ... шаралар ішінде
тек моральдық шығынды өтеу ғана ... ... ... ... ... ... жатады.
Сөйтіп, жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау кезінде бақылаудың ... ... ... шаралары да, қорғау шаралары да қолданылады.
Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғаудың нақты әдістеріне ... 9 ... ... ... қорғаудың әмбебап құралы құқықты тану
болып табылады, ол нақты субъектінің нақты құқығын ... іс ... ... шынайы деп есептеуді білдіреді.
Тану құқықты бұзудың алдын ала алады, ... ... ... тиесілі
екендігі жөнінде даудың алдын ала алады.
Мысалы, біреуді әдеби шығарма авторы ... ... өзге ... қолданумен тікелей байланысты емес құқықты
тану мүмкін.
Құқықты тануға ол бұзылғанға дейін жол беріледі, егер ол ... ... ... оның ... нақты қаупі туса.
Нақты тұлғаның құқығын тану оның субъективтік құқығын ... ... ... оны ... ... ретінде сот тәртібінде жүзеге асырылады.
Кей жағдайларда құқықты сотпен тану жеткілікті (мысалы, авторлық
құқығын).
Құқықбұзушылыққа ... ... ... ... ... дербес
құралы ретінде келесі жағдайда қолданады: ... ... ... ... ... ... және
құқықбұзушылық салдарын қою арқылы қалпына келтіріле алса.
Құқықты бұзатын әрекеттерді кісі оларға тыйым салуда ... ... ... ... жасауда көрінеді.
Әдетте қорғаудың осындай шарасы құқыққа қарсы тәртіптің тоқтатылуына
және құқық бұзылғанға дейінгі жағдайды ... ... алып ... ... ... ... ... пайдалану жағдайларында
қолданыла алады немесе дербес мағынаға да ие бола алады.
Соңғы жағдайда субъективтік құқық иесінің мүддесі ... ... ... ... ... ... оның бұзылу қаупін жоюда көрінеді.
Мысалы, үшінші тұлғалармен заңсыз пайдаланып жатқан ... ... ... ... ... ... қоймай, ол әрекеттердің
тоқтатылуын талап ете алады.
Қорғаудың аталған құралының рөлі бұзушының ... ... ... ... ... орын ... ол созылмалы құқықбұзушылықтар кезінде орын алады, ол өзінен
өзі тұлғаның субъективтік құқығын жоймайды, ... ... оны ... ... ... [9].
АК-ң 141 бабы моральдық зиянды өтеу сияқты бұзылған жеке құқықтарды
қорғау әдісін ... атап ... зиян ... ... ... ... ... кешірек
пайда болды.
Ұзақ уақыт бойы социалистік қоғамда моральдық зиян өтелуге жатпайды
деп есептеліп кетті.
Оның негіздемесі ... ... ... ... өте биік ... оны ақшаға бағалауға болмайды делінген.
Біртіндеп қоғамдық санада да, ол ... ... заң ... да ... өзгерістер болды.
Алдымен жекелеген жағдайларға арналған арнайы нормативтік актілерде,
кейіннен жалпы кодификациялық ... ... ... зиян санаты
заңдастырылады.
Моральдық зиянды өтеуді қарастырған неғұрлым жалпы норма 1911 жылғы
Азаматтық заңнама негіздерінің 131 бабы ... ... ... рет ... зиян ... ашу ... мен
әдістері бекітілген.
Негіздердің 131 бабында моральдық зиян азаматқа физикалық немесе
психикалық азап келтіру ретінде ... ... ... ... болады: моральдық зиян тек физикалық
тұлғаға ғана шеге алады, яғни ол заңды тұлға үшін тән емес.
Моральдық зиянды өтеу ... ... ... олар ... зиян
келтірген әрекеттердің құқыққа ... және зиян ... ... өтеу ... Негіздердің 7 бабында да ... онда ... ғана ... ... ... да ... моральдық зиян туралы
айтылған, мысалы, оның ар-намысын, абыройын және іскерлік ... ... ... ... ... ... ... 131 бабында моральдық зиянды өтеу
зиян жеке мүліктік емес ... ... ... қол ... емес ... ... заңнамаға сәйкес моральдық зиян жан және тән азабын
келтіру ретінде анықталады.
Сонымен қатар заңшығарушы моральдық зиян ... ... ... ... жағынан, ол азаматқа тиесілі жеке мүліктік емес құқықтар немесе
өзге материалдық игіліктер ... ... ... ол ... емес
игіліктер санаттарымен қамтылмайтын құқықтар мен игіліктер. Егер моральдық
зиян азаматқа тиесілі материалдық емес ... қол ... ... ол ... қарастырылған жағдайлар болған кезде, ондай өтеу
арнайы заңмен қарастырылу қарастырылмауға байланысты емес өтеледі.
Аталған жағдайларда зиянды өтеу үшін ... ... АК-ң 141 ... егер ... зиян кез ... материалдық игілікке қол сұғумен
келтірілсе, ол тек ... ... ... ... заң болған жағдайда
ғана өтеледі.
Ондай заңдарға, мысалы, «Тұтынушылар құқықтарын қорғау туралы» ҚР Заңы
жатады.
Осы заң әрекетіне түсетін жағдайдарда ... ... ... ол ... ... ... ... емес игіліктерге қол сұғуға
байланыссыз өтеледі.
Сөйтіп, моральдық зиян - жәбірленушіге қарсы ... ... ... ... басыну, ашулану, ұялу, дене ауруы, азаптану,
ыңғайсыз ... ... жан және тән ... ... ... ... зиян отбасылық, дәрігерлік құпияны ашумен,
шындыққа сай келмейтін мәліметтерді таратумен байланысты жан азабын ... ала ... ... ... ... ... ... тиісті өзге мән-
жайларды ескереді, жан және тән азабының ... ... және ол ... адам ... ... керек.
Шындығында, бір адам тез қабылдағыш, нәзік болады және өзгенің өзінің
материалдық емес ... ... ... ... ... екінші бір тұлға ондай сыртқы қол ... аса көп ... ... бермейді.
Моральдық зиянды өтеу азаматтық-құқықтық жауапкершілік шарасы
болғандықтан, әр нақты жағдайдағы ... ... ... ... егер ... ... ... емес басталса, моральдық
зиянды өтеу де, негізінен кінәға тәуелсіз өтеледі.
Мысалы, егер зиян ар-намысты, абыройды және ... ... ... ... ... талап қойған тұлға оның құқығының бұзылуының фактісінің ... ... зиян ... ... ... өтеуге тәуелсіз өтеледі.
Алайда, ең қиын мәселе: моральдық зиян кімге келтіріле ... ... ма, өлде ол ... ... да ... ... ... жылғы 22 желтоқсандағы ҚР Жоғарғы Соты Пленумының (нормативтік
сипаттағы) ... ... өтеу ... ... ... ... № 10 Қаулысына сәйкес, азаматтың іскерлік беделін түсіретін
мәліметтерді таратумен ... ... ... өтеуді реттейтін
ережелер, ондай мәліметтер заңды тұлғаларға қатысты да таратылғанға ... ... ҚР АК-І 143 ... 6 ... ... оған ... ар-
намысын, абыройын және іскерлік беделін түсіретін азамат немесе заңды тұлға
ондай мәліметтерді жоққа шығарумен қатар таратушы ... ... ... ... ... ... ете алады.
Алайда, біздің ойымызша, моральдық зиянның өзінің жан және тән азабын
келтіретін санатының өзіне сүйене отырып, ... ... ... тұлғаның іскерлік беделіне қол сұғылған ... ... ... ... ... тұлға оған келтірілген шығындарды
өтеуді талап ете алады, оған алынбаған ... да ... ... ... мөлшері дәлелденуге тиіс.
Моральдық зиянды өтеу туралы талапқа талаптың ... ... ... ол жеке мүліктік емес құқықтарды бұзудан туындайды (ҚР
АК-ң 187 ... 1 ... 141 ... 4 ... маңызды ереже бекітілген, ол АК-ң ... ... ... ... ... құқықбұзушылық салдарын
жоюға бағытталған өз жеке әрекеттеріне, немесе ... ... ... ... ... алғанда, ондай тұлға ретінде арнайы өкілденген адвокат бола
алады.
Бұл ... ... ... өтеу ... ... өндірудің заңды
мүмкіндігі белгіленеді.
4. Объектінің жекелеген түрлерін қорғау ерекшеліктері
4.1 ... ... мен ... беделді қорғау
Ар-намыс, абырой және іскерлік беделді қорғау мәні келесіде, ҚР
АК-ң 143 ... сай ... ... ... сот ... оның ... және ... беделін түсіретін мәліметтерді жоққа шығаруды талап
ете алады, егер ондай мәліметтерді таратушы ... ... ... абырой және іскерлік беделге құқық - ол моральдық, іскерлік
және ... ... ... ... ... ... әсер ететін өзге де
қасиеттерін өздерінің бағалауына және әлеуметтік маңызды ... ... ... ... және ... ... орны алады,
олардың әрқайсысы өмір сүруге ... егер ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейтін, олардың ар-намысына, абыройына
және іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтер таратылған тұлғалар ... оны ... ... құқылы.
Өз кезегінде ондай мәліметті таратушыға оларды жоққа ... ... егер ол ... шындыққа жанасатындығын дәлелдемесе.
Жоққа шығару термині өзінің мазмұны бойынша заңда ... ҚР ... 143 бабы ... ... функцияларын тек жарнама түрде ғана көрсетіп
кетеді.
Яғни, ол нақты тұлғаның ар-намысы, абыройы және ... ... ... негізді түрде жоқ ету.
Жалпы ғылыми түсінік бойынша ондай жоқ ету қатысында ... ... ... да, оны ... ... да болады.
Екінші жағдайда жоққа шығару неғұрлым шын ... ...... ... көзі ол ... ... көзі ... шындыққа жанаспайтындығын өзі мойындайды.
Алайда, ондай мәліметтерді таратушылардың барлығы кешірім сұрап,
моральды ... ... ... ... үшін заң ондай даулы жағдайдың қатысушыларын белгілі құқықтар мен
міндеттерге бөлейді.
Жоғарыда көрсетілгеннен ... ... мен ... беделді қорғау
мөні қорғаушы құқықтық қатынастың пайда болуына және ... ... ... онда моральды жәбірленуші жоққа шығаруды талап етуге
құқылы, ал мәліметті таратушыға ондай ... ... беру ... ... және ... бедел азаматтық-құқықтық қорғау
объектісі ретінде әр азаматқа, әр ... ... ... ... маериаддық
емес игіліктер (моральдық құндылықтар) қатарына жатады. Ар-намыс ... ... ол ... ... ... ... ... рангіне шығарылған.
ҚР Конституциясының 18 бабының 1 ... ... ... ... ... бар ... көрсетілген.
Ар-намыс-тұлғаны объективтік бағалау, ол қоғамның ... ... ... ... ... ... ... және өзге ... ... ... яғни оның ... ... ... өзге ... негізделген азаматты қоғамдық бағалау.
Мәні бойынша жақын санаттар, ол тұлғаның беделі және престижі және
тұрмыста қолданылатын жақсы ат ... ... ... ... ... негізделген
тұлға жөнінде қалыптасқан пікір.
Іскерлік бедел - кәсіби қасиеттерін бағалау.
"Іскерлік бедел" санатын енгізу нарықтық экономика жағдайларындағы заң
шығарушының жеткілікті негізделген және ... ... ... ... ... ... әр товар өндіруші, кәсіпкер, қоғамдық
қатынастардың өзге де ... ... ... партнер, адал
контрагент имиджін ұстануға мүдделі [11].
Бедел ... ... ... ... ... ... дегенмен онымен
сәйкес келмейді.
Бедел белгілі біреудің, бір нәрсенің жақсылықты қасиеттері немесе
кемшіліктері жөніндегі қалыптасқан жалпы пікір, ... ... ... әдебиетінде беделді адамды өзге тұлғалардың жан-жақты қабылдауын
көрсететін санат ретінде қарастыру ұсынылған.
Беделді ... ... ... құралдардың бір қатарын қамтиды,
олардың ішінде жеке өмірге араласпау, азаматтың сыртқы кейпін ... және ... ... АК-ң 143 бабы ... ... кең түсінігіне сүйенбейді,
себебі мұнда жалпы бедел жөнінде емес, іскерлік ... ... ... ... ... немесе заңды тұлғаның кәсіби, өндірістік,
сауда, коммерциялық, делдалдық, қызметтік және өзге ... ... ... жөнінде айтылады.
Екіншіден, АК-ң 143 бабымен қарастырылған тәртіпте кез келген іскерлік
беделді емес (ол өз ... ... және ... жөнінде
болады), тек шындыққа жанаспайтын мәліметтерді тарату арқасында түсірілген
оң іскерлік ... ... ... ... қабілетті тұлғаларға қатысты жалпы процессуалдық ереже
қолданылады, оның мәні келесіде, 14 ... ... ... ... мен ... сот ... заңды өкілдерімен, ата-аналарымен және
қорғаншыларымен қорғалады.
Мысалы, егер баланың жағымсыз әрекеттерін айқақтайтын мәлімет оған
бала-бақшаны ... ... ... түсі үшін ... берілсе,
оларды жоққа шығаруды оның ата-аналары немесе қорғаншылары талап ете алады.
14 пен 18 жас ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі шектеулі деп танылған ар-намысы мен
абыройын қорғау ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Алайда, сот ондай істерге қатысуға кәмелетке толмағандардың өздерін
және әрекет қабілеттілігі шектеулі ... ... ... міндетті.
Егер жағымсыз жақтарды айғақтайтын мәліметтер өлген ... ... ... оның ар-намысы мен абыройын қорғау бойынша талап АК-ң ... ... кез ... тұлғамен, алдымен, оның туыстарымен беріле алады.
Ар-намыс пен абыройды төмендететін мәліметтерді ... ... ... бойынша жауапкер ретінде ондай мәліметтерді таратқан
тұлға болады.
Қазіргі заманда сот ... және ... ... ... ... байланысты көзқарастардың тұтастығы бар
[12]. Мұнда белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жоққа
шығару бойынша талап қойылса, жауапкер ретінде оның авторы және заңды ... ... ... ... ақпарат құралының редакциясы тартылады.
Егер масқаралайтын мәліметтер шартты есіммен белгіленсе немесе автор
есімі көрсетілмесе (мысалы, редакциялық ... және оның ... ... ... ... ... шығару жөніндегі талап
бойынша жауапкер ретінде ... ... ... ... ... ... жақтарды айғақ ететін мәліметтер әкімшілік немесе
қоғамдық ұйымдар өкілдеріен қол қойылған қызметтік ... ... ... ... қол ... тұлғалар және атынан мінездеме
берілген ұйым тартылады.
АК-ң 143 бабының күшіне орай талапкерді масқаралайтын мәліметтердің
шыңдыққа сай ... ... ... ... ... ... ... жанаспайтындығын дәлелдейтін
мәліметтерді ұсына алады, сонымен қатар жауапкер ... ... ... ... ... ... 143 бабына сай таратылған мәліметтерді ... ... ... оның ... ... ... ... жүктеледі.
Ар-намыс, абырой және іскерлік беделді қорғау бойынша қорғаушылық
құқықтық қатынастың ... ... ... ... ... ... қатынас үшін (кез келген құқықтық қатынас үшін секілді)
ондай негіз ретінде сәйкес заңды фактілер бола ... ... ... ... ... ... ... ар-
намысы мен ... ... ... ... ... таратумен келтірілген моральдық ... жою ... ... ... ... ... факті көрсетілген мәліметтерді
тарату фактісі екендігі жөнінде қорытындыға келуге ... ... ... ғылымда өзінің мазмұны бойынша және
жәбірленушінің бұзылған жеке мүліктік емес құқығын қорғау шараларын қорғану
процесінде қажетті ... ... ... ... ... белгілі бір
сипаттамаға ие болды.
Мұнда моральдық шығынды келтірудің тұтас ...... ... ... теориялық талдау және оның нәтижелерін көрсеті процесінде
құрамды элементтерді ғылымда ар-намысты, абыройды және ... ... ... шарттары деп атайды.
Оларға келесілер жатады:
нақты мақалада көрсетілген мәліметтерді ... ... ... ... таратылған масқаралайтын ... ... ... [13].
Көрсетілген шарттардың жиынтығы ар-намыс, абырой және іскерлік беделді
қорғау бойынша ... ... ... ... ... ... ... заманда масқаралайтын мәліметтерді тарату деп келесілерді
түсінеміз:
олардың баспасөзде жариялануы;
радио және теле — бейне бағдарламалар бойынша ... ... ... және өзге ... құралдарында көрсетілуі;
- қызметтік мінездемелерде, лауазымды тұлғаларға бағытталған жария
сөз сөйлеуде, арыздарда немесе өзге нысанда, ... ... ... ... бір ... болса да хабарлау.
Тарату әдістері (ауызша, жазбаша) маңызды емес. Масқаралайтын
әрекеттерді кез ... ... ... фактісінің өзі маңызды.
Оның өзі жоққа шығару міндетін жүктеудің негізі болып табылады.
Мұнда ескерілуге тиісті бір мән-жай бар, яғни ... тек ... ... ... ғана айту ... ... ... егер бір ... ... ... ... жасадың деп
кінәласа, ол масқаралайтын мәліметтерді тарату ... дәл сол хат оқу ... ... орны ... ... сол үшін ол
мәліметтер басқа тұлғаларға мәлім болса, онда ... ... ... сипаты бойынша мәліметтерді тарату масқаралайтын болу керек.
Масқаралайтын мәліметтер — азаматтың (ұйымның) ар-намысы мен абыройын
кемітетін оның істегі ... ... ... ... бұзуы жөніндегі
пайымдаулар бар мәліметтер.
Оларға, мысалы, арсыз іс-әрекет жасау, еңбек ұжымындағы, ... емес ... ... мәлімет және де өндірістік-шаруашылық және
қоғамдық қызметті, беделді ... ... ... масқаралайтын мәліметке азамат немесе заңды
тұлға жөніндегі кез ... ... ... құқықтық және моральдық
көзқарастардан теріс бағаланатын фактілер жөніндегі мәліметтерді ... ... ... ... абыройын және іскерлік
беделін кемітпесе және нейтралды сипатта болса, АК-ң 143 бабы ... ... ... ... ... мәні жоқ.
Мысалы, А. азаматша сотқа газет бетінде жарияланған мәліметтерді жоққа
шығару жөнінде сотқа жүгінді.
"С любовью к ... ... оның 17 ... бері ... үйінде
жасаған жақсы жұмысы жөнінде айтылған.
Мұнда мақалада оның ... жылы ... емес ... ... арызында А. азаматша газетті дұрыс туылған мерзімін
көрсетуді міндеттеуді ... яғни 1942 жыл ... 1947 жыл деп ... ... ... ... оны ... Оның талабын
қанағаттандырудан сот негізді түрде бас ... ... ... ... ... ... да) оның ... мен ... ... болып табылмайды [14].
Мәліметтер масқаралаушы болып табылмайды, егер олар ... ... ... фактілерге жүгінбеген бағалаушы пікірде болса:
ондай бағалар әр ... ішкі ... ... ... ... ұйым
қызметінің бірқатар жақтары (белгілі бір ұйымның жұмыс графигі сәтсіз) және
адамның қоғамдық қасиеттері (жаман адам) ... оның ... ... ... ... ... ... мәліметтер мазмұнына келесі белгілер сипатты болып
табылады.
Біріншіден, ондағы мәліметтер белгілі бір тұлғаның тәртібі ... ... ... ... ... ... ... тиісті болу керек.
Мысалы, қазақстандық газеттердің бірінде К. жүргізуші жұмыстан бірнеше
рет мас күйінде келгендіктен шығарылған деп жазылған.
К. ... ... ... шығаруды талап ете отырып, сотқа жүгінді,
себебі ол ... ... ... ... ... еңбек қабілетсіздігі
салдарынан төрт айдан көп уақыт бойы жұмысқа келмегендіктен (ол ... ... ... ... ... масқаралайтын мәліметтер жүргізуші жұмысынан ішімдікке
салынғандықтан туындайды.
Екіншіден, масқаралайтын мәліметтер нақты тұлғаның жалпы бағалауын
(әдетте ... ... оның ... ... ... ... алады.
Келесі жағдай орын алған, зертхананың жалпы жиналысының шешімі ... бірі ... ... қорғаған) "қоғамға қарсы элемент"
болып табылған, себебі өзі орналасқан бөлмеден бөлек пәтерге ... ... ... ... ... сай ... (заң тұрғын жай
жағдайларын жалдаушы келісімімен ғана өзгертуге болады деп көрсетеді) дұрыс
емес, өзгертілген бағалау ... ол ... ... мен ... ... қарсы элемент" деп атауға тірелді.
Үшіншіден, таратылатын масқаралайтын ... ... кез ... саласына тиесілі бола алады. Заң ол жөнінде ешқандай
шектеулер қоймайды.
Демек, масқаралайтын ... ... ... ... ... өзге
ұқсас) қызметіне де, жеке өмірі фактілеріне де қатысты бола алады.
Қажетті ереже, ... ... ... ... мәліметтер
шындыққа сай болмау керек.
Таратылған масқаралайтын мәліметтердің шындыққа сәйкессіздігі ондағы
ақпарат ешқашан орын алмаған мән-жайлар жөнінде екендігін немесе іс ... ... ... бүрмаланғандығын білдіреді.
Мысалы, жас инженерге аспирантураға түсу үшін берілген мінездемесінде
оның білім сегізжылдық мектептің жеті ... деп ... ... ол ... ... жеке ісі ... ... мінездемеде көрсетілген мәліметтер берілген
тұлғаға қатысты болмады, демек, шындыққа жанаспайды.
Егер талапкерді масқаралайтын таратылған ... ... ... деп ... болса, оларды жоққа ... ... ... егер ... мен ... ... көрсетілсе, қандай
теріс сипатта болмасын, оларды масқаралайтын деп тануға болмайды.
Ондай жағдайларға тұлғаның ар-намысы, абыройы мен ... ... бір ... зиян ... сыни ... ... болады, бірақ
объективтілігі күшіне орай (ягаи шындыққа ... ... ... ... бола алмайды.
Ондай жағдайда ар-намысты, абыройды және іскерлік беделді ... ... ... нақты тәртібі түсіреді.
Масқаралайтын мән-жайларды жоққа шығару әдістеріне тоқталайық.
Заң мәтінінде масқаралайтын мәліметтерді ... ... тек қана ... ... АК-ң 143 ... 2 ... сай егер азаматтың ... ... ... ... ... ... ... масқаралайтын
мәліметтер бұқаралық ақпарат құралдарында таратылсы, олар сол бұқаралық
ақпарат құралдарында тегін жоққа шығарылуға тиіс.
Егер де ... ... ... ... құжатта болса, ол құжат
ондағы мәліметтердің ... ... ... отырып ол қайта
шақырылады немесе ауыстырылады.
Егер азамат (ұйым) жоққа шығару ... ... ... ... ... (ол заң ... сай болса). Жоққа ... ... ... ... она ... еткен азаматқа өз мәтінін оқуға
немесе оны жазуда беруге мүмкіндік бере алады.
Егер жоққа ... ... ... ... онда қандай
мәліметтер шындыққа жанаспайдығы, қашан және қалай олар ... ... ... ... ... жоққа шығару туралы өтініш пен тәртібі
туралы мәселе сотпен мән-жайларға байланысты шешіледі.
Жалпы ереже ... ... ... ... әдісі оларды тарату әдісіне
байланысты анықталады.
Сөйтіп, егер масқаралайтын мәліметтер ... ... ... ... жауапкерге сол ұйымға жазбаша жоққа шығаруды жіберу жүктеледі.
Егер масқаралайтын мәліметтер жиналыста ... ... олар ... ... ... шығарылуға тиіс.
Келесі жағдай белгілі: көршісінің жағымсыз тәртібі (мастық, ... ... өз ... ... айтқан.
Ол жағдайда сот жауапкерді үй тұрғындарының жиналысында кешірім
сұрауға міндеттеді.
Масқаралайтын мәліметтерді жоққа ... ... ... ... ҚР АК-ң 143 ... 5 тармағы қарастырылған оған сәйкес, егер сот
шешімін жауапкер орындамаса, сот ... ... ... өндірілетін
айып салады.
Айыпты өндірудің ... мен ... ... ... сай ... сот ... ... анықтаса, ол борышкерге айып салып,
шешімді орындау үшін жаңа ... ... ... және ... ... ... ... айып сала алады.
Айыпты төлеу жауапкерді талапкерді масқаралайтын мәліметтерді ... ... ... АК-ң 143 бабының 6 тармағына сәйкес азамат (заңды тұлға) жоққа
шығаруды ... ... ... ... және ... ... ... талап
ете алады.
Моральдық зиянды өтеу мөлшері ... ... ... ... және ... ... ... басылым мазмұнына, шындыққа
сай емес мәліметтердің таратылу деңгейіне және өзге де маңызды мән-жайларға
байланысты анықталады.
Мұндай ... ... ... анықтау қажетті емес.
АК-ң 143 бабының 7 тармағына сай ар-намысты, абыройды және ... ... ... ... ... болмаса, оған қатысты
мәліметтер таратылған тұлға таратылған мәліметтерді шыңдыққа сай еместігін
таныту үшін ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді таратқан тұлға болмағандықтан, белгілі бір
субъектіге талап қою мүмкін емес.
Демек, ... жоқ ... іс ... ... ... ... және арыз ... өндіріспен қарастырылған тәртіпте
беріле алады.
Екіншіден, сот Азаматтық іс жүргізу ... сай ... мәні ... ... АК-ң 143 ... 7 тармағына қатысты шындыққа жанаспайтын ар-
намысты, ... ... ... ... масқаралайтын фактіні анықтау
болады.
Үшіншіден, фактіні анықтау туралы шешімді ... үшін ... ... ... ... сай келмейтін мәліметтерді
таратудың орын алғандығы анықталу керек.
АК-ң 143 ... 1 ... ... ... бойынша талапкер
мәліметтердің шындыққа сай келмейтіндігін ... ... ... ... ... сай ... дәлелдеу міндеті жауапкерге жүктелген.
АК-ң 143 бабының 7 тармағына қатысты арызданушы жол берілетін барлық
дәлелдеу ... ... ... ... ... ... ... сот барлық жағдайда таратылған мән-жайлардың
шындыққа сәйкес еместігін анықтауға ... ие ... ... аталған
мәселе сол АК-ң 8 бабының 4 тармағында бекітілген азаматтық ... ... ... ... ... дегенді
білдірмейді.
Төртіншіден, масқаралайтын мәліметтердің ... ... сот ... арыз берушінің өтініші бойынша оның жұмыс ... жері ... ... оның ... қалпына келтірілгендігі
туралы таныту үшін жіберіледі. Шешім шығара ... сот әр ... ... ... ... ... ... мәліметтерді жоққа
шығару әдісін таңдай білу керек. Ол көрсетілген мәліметтерді таратушыны
анықтау ... ... да, ... ... ... ... Республикасындағы адам құқықтарын қорғау құралдарының
құқықтық негіздері
1. Адам ... ... ... түсінігі
Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау құралдары белгілі бір
жиынтықты құрайды десе ... Осы ... ... ... бар,
өйткені оның бойындағы ... ... ... ... біріктіруші белгілердің басты – осы элементтердің ... ... ... ... ... тағы бір ... ойымызша, осы құралдардың әрекет ететін ортасы. Мұндай орта ... ... аясы ... ... аталмыш құралдардың барлығы бір ғана негізгі мақсаты
кқздейді, ол – адам мен ... ... мен ... ... осы жүйені механизм деп ... ... ... ... ұғым ... сөздіктерде ауыспалы мағынада
«белгілі бір ... ... ... ... ... ретінде
анықталады[15]. Осы жалпы түрдегі ... ... ... ... «заң ... деген терминдер арқылы кең
таралған.
Құқық теорисында «құқықтық ... ... ... ... ... ... қозғалу сәтін (динамикасы), әрекет ету
көрсету үшін енгізілген болатын[16].
Алайда, ... ... ... ... ... ... басқа да баламалары бар. Мысалы, «құқық ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау ... және ... ... ... ... өз ... бар ... сөзсіз.
Дегенмен де, «механизм» терминінің ортақ мағынасы «әрекет ету
тәсілі, ... ету ... ... [17]. ... ... алып
келеді.
Ал «құқықтық реттеу ... ... ұғым ... ... тұрады? Мұның негізгі элементтері:
1) құқық нормасы; 2) құқықтық қарым-қатынас; 3) ... ... ... ... ... 4) құқықтық қолдану актілері[18].
Құқық нормасының маңыздылығы қажет етілетін жүріс – тұрыс ... ... ... көрініс табады. Құқық номасының түріне субъектінің
нақты жүріс – ... ... ... ... ... тиым ... құқық
нормасы бойынша субъект белгілі бір әрекеттерді ... ... ...... ... ... ... нақтыланған субъективті ... мен ... яғни ... ... ережесінің жалпы үлгісін нақты субъектіге
қатыстырудан көруге болады.
Үшінші элемент – құқықтар мен ... ... ... актілері
дегеніміз субъектілердің іс жүзінде жүріп –тұруы. Яғни субъектілер құқық
нормасының ... ... ... өзінің күнделікті өмірінде орындайды. Жалпы
алатын болсақ, осы ... ... ... ... ... ... өйткені құқықтық норма орындалды деп қорытындылауға болады.
Бірақ құқықтық реттеу механизмінің ... ... ... ... ... болмас еді. Бұл механизмнің соңғы элементі – құқықтық
қолдану актілері болып – құзыретті ... ... ... ... ... ... іске асырылуын, құқықтар мен міндеттердің
жүзеге асырылуын және т.б. қамтамасыз ету бойынша ... ету ... ... ... ... ... ... болсақ оның екі негізгі
түрі болады – ... және ... ... ... ... бір ғана ... ... (яғни, нормативтік құқықтық актіні)
қабылдау арқылы жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... осы ... ... жүктеледі.
Күрделінген реттеу процесінде екі ... ... ету ... біреуі – нормативтік құқықтық акт болса, екіншісі – құқық
нормасын қолдану актісі.
Мұның барлығы құқық ... ... ... енді осы жалпы мағлұматтардың негізінде «адам құқықтарын ... ... ... ... ... ... ұғымының жоғарыда көрсетілген түсінігі сүйнесек, «адам
құқықтарын қорғау механизмін» - белгілі бір ... ... ... ... ... ... бойынша субъектілердің (оның ішінде
нақты адамның да) әрекет ету тәсілдері немесе бұзылған адам ... ... ... ықпал ететін құралдардың жүйесі, - деп ... ... ... ...... ... қорғау
механизмі» дегеніміз – белгілі бір құқықтық ... ... ... ... ... ... адам ... қалпына келтіру
тәртібі, - деген анықтамаға келеміз.
Ал, «адам құқықтарын соттық қорғау ... және ... ... тыс ... ... ... ... осы механизмнің топталуына
(сыныпталуына) негізделген. Яғни, адам құқықтарын қорғау механизмдерін
құрайтын құқықтық ... мен ... ... екі негізгі түрге
бөлуге болады – сот ... және ... тыс ... ... ... демократиялық елде адам құқықтарын қорғау бойынша
негізгі механизм болып табылатыны барлығына мәлім. Алайды, тек қана ... ... ... ... құқық бұзушылықтарды қорғай ала алмайтыны
түсінікті. Осыған байланысты, адам құқықтарын ... тыс ... ... ... ... ... органдарға жүгіну арқылы (немесе осы
органдардың ... ... ... ... ... ... өз
әрекеттері арқылы, бұзылған субъективтік құқықтарды қалпына ... ... ... ... ескере кететін бір жағдай – адам құқықтарын соттан тыс
қорғау механизмінің кең тар мағынадағы ... Кең ... ... бұл ... ... және ... өз ... (мысалы, өзін-өзі
қорғау бойынша әрекеттері) де жатқызылады.
Ал, тар мағынада адам құқықтарын соттан тыс қорғау механизмі деп – тек
әкімшілік (мемлекеттік) ... ... ... ... ... ... бұл механизмдердің қай-қайсысы да жоғарыда көрсетілген
элементтерден тұрады. ... осы ... ... ... бірі – ... адам ... қорғау бойынша
қызметіне келетін болсақ, бұл органның құзыреті ... ... және ... жалпы қадағалау қызметінен көрініс табады
(бұл бірінші элемент).
Құқығы бұзылған адам прокуратураға шағымдануына толық мүмкіндігі ... ... ... ... оны ... алуы тиіс (бұл ... яғни құқықтық қарым-қатынастың пайда болуы).
Одан кейін адам құқығы шынымен де бұзылған ... ... ... ... ... ... ... оның пайдасына өтемақы төледі ... ... ... ... адам ... ... субъектіні тауып, оны
(прокурорлық актілерді қабылдау арқылы) жауапқа тартылуы тиіс (бұл төртінші
элемент). Сонымен, адам ... ... ... бұл түрі ... ... ... Қазақстан Республикасында адам құқықтарын қорғау
құралдары еліміздің заң ... ... ... ... Осы ... ... заңнама актілерінің негізін құрайтын құжат-әрине,
Конституция.
Қазақстан Конституциясының бірінші бабынан бастап адам ... ... ... ... ... 1-ші ... 1-ші тармағында
мемлекеттік ең жоғары құндылығы болып адам, оның ... ... ... ... ... ... ... бұл жөнінде былай дейді: «Саяси ілімде демократияны өзіндік
құндылық ... ... ... ... ... ... нақты көрініс ретінде қарастырады. Олардың қатарына адам,
оның өмірі, құқықтары мен міндеттері жатады. Осылардың ең ... ... тану ... үшін адам және ... ... ... ... нәрсе
жоқ деген сөз. адам ... өмір сүру үшін ... ... ... ... ... Мемлекет адамның өмірін қолсұғушылықтан қорғауға
міндетті... Конституцияда бекітілген және күнделікті ... ... ... мен ... ... ... мемлекет ең
алдымен көмектесуі керек деген сөз» [20].
Жалпы «адам құқықтары мен бостандықтары – дүние жүзілік ... ... және ... халықаралық-құқықтық актілерде бекітілген,
әлеуметтік және заңдық жағынан қамтамасыз ... ... ... ... ... ... де ... шектеп немесе тиым сала алмайды. Адам
өзінің табиғи құқығы мен бостандығының ... ... ... олардан
шектелмеуі тиіс. Қазақстан Мемлекеті адам құқықтары мен бостандығын оның
қай елдің азаматы екендігіне қарамастан ... ... ... ... Адам құқығы оның міндетімен байланысады, сондықтан олардың жүзеге
асырылуы нақтылы жағдайларға қатысты; ... ... ... оның ... мінез-құлық түрі мен табиғи құқығы мен бостандығының қайнар көзі,
сондықтан олардан шектелмеуі тиіс. Қазақстан мемлекеті адам ... ... оның қай ... ... ... ... ... береді әрі қорғайды. Адам құқығы оның міндетімен байланысады,
сондықтан ... ... ... ... жағдайларға қатысты; адамға
берілген құқық оның мүмкін болған мінез-құлық түрі мен ... ... Адам ... ... ... ... ... ол –
оның еркінің нәтижесі» [21].
Сол сияқты Конституцияда Қазақстанды әлеуметтік мемлекет деп тану
идеясы да адам мен ... ... ... ... ... Бұл
жөнінде әдебиетте былай деп көрсетіледі:
«Ең алдымен әлеуметтік мемлекет жекелеген топтарға (топтарға) немесе
ұлыстарға емес, қоғам мен ... ... ... етеді. Ол мемлекеттік көздер
есебінен барлық азаматтарға мүмкіндігінше ... ... ... ... ауыртпалықтарды да теңдей болу жолымен әлеуметтік
теңсіздікті жеңілдетуге құлшанады... Әлеуметтік мемлекет адам мен ... ... мен өмір ... ... ... ... ... ету құқығын мойындайды. Бұған денсаулық пен экологиялық қауіпсіздік
мәселесі де кіреді» [22].
Конститутцияның 4-ші бабының 2-ші ... ... бұл акт ең ... ... ие және ... ... ... тікелей қолданылады. Бұл
дегеніміз Ата ... ... адам мен ... құқықтары мен
бостандықтарының да ең жоғары заңи күшімен тікелей қолданыста ... ... Ю.А. ... ... ... ... ... оның құқық шығару ықпалы, азаматтармен және үйымдармен
тікелей жүзеге асырылуы, бұзушылықтан сақтау, қоғамдағы өмір сүру ... ... ... ... ... ықпал деген сөз »
[23].
Г. Сапаргалиев Конституцияға сүйене ... ... ... ... мен ... ... ... үйренуі тиіс дейді.
Соттар адамның Конституциялық құқықтары мен бостандықтарын шектейтін заңдар
мен ... ... ... құқы ... ғалымның сөзі юойынша «Адам құқықтары саласында Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... нормаларының ішінен ерекше маңыздылыққа ие 13-ші бапты
бөлек атап ... ... Бұл бап ... « ... ... субьектісі
ретінде танылуына құқығы бар және өзінің құқықтары мен ... ... қоса ... ... ... келмейтін барлық тәсілдермен
қорғауға хақылы» ( 1-ші ... ) ... ... ... « ... өз құқықтары мен бостандықтарының сот
арқылы қорғалуына құқығы бар ». Бұл бап ... ... сот ... кепілдік береді.
Үшінші тармақ бойынша « әркімнің білікті заң көмегін алуға құқығы бар.
Заңда көзделген жағдайларда заң көмегі ... ... ». Бұл ... ... ... ... заңи негізі болып табылады. Осы
тармақ сәйкес 5-ші ... 1997 жылы « ... ... ... ... » [26] заң ... болатын.
Сол сияқты осы тармақтың негізінде басқа да құқықтық көмектің ... ... ... нотариалдық қызмет.
Конституцияның 14-ші бабының 1-ші тармағында да кепілдік қызметін
атқаратын норма бекітілген. Бұл ... ... «заң мен сот ... жұрттың
бәрі тең ». Ресей ғалым-заңгері В.С. Нерсисянц байқағандай « теңдік белгілі
бір абстракция болып ... ... ол ... ... тән
шешімдерден саналы (ойда) абстаркцияланудың нәтижесі» [27].
Басқа сөзбен айтқанда іс жүзінде, өмірде ... ... ету ... ... Ал ... 14-ші ... 1-ші ... теңдік туралы айтылады.
Г. Сапаргалиев құқықтық теңдік туралы былай дейді:
«Құқықтық теңдік – құқық қабілеттілік пен әрекет қабілеттілік нысанда
танылатын және бекітілетін жеке ... ... ... еркіндігін
білдіреді.
Еркіндіктің тең өлшемі ретіндегі еркіндіктегі құқықтық ... ... ... табылатын еркін тұлғалардың арасындағы эквиваленттік
талабын да білдіреді.
Құқтық ...... және ... ... ... ... үшін бірдей масштаб, тұтас қалып (норма), тең өлшем
бойынша теңдігі.
... ... ... - ... ... ... ... қабілеттілігін,
белгілі бір игіліктер мен міндеттерді алуға мүмкіндігін білдіреді.
... Тең құқықтылық дегеніміз адам мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл теңдікке адамның табиғи
қасиеттеріне де, оның қоғамдық ... де ... ... ... ... ... беру мемлекеттің міндеті » [28].
Конституциядағы 14-ші бартың 2-ші тармағы бойынша «Тегіне, әлеуметтік,
лауазымдық және ... ... ... ... ... ... дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе
кез ... өзге ... ... ... ... кемсітуге болмайды ».
Бұл конституциялық норма да конституциялық қағида сипатына ие. ... ... ... мен бостандықтардың жүзеге асуына кепілдік
жасайды. Бұл қағида Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Қылмыстық құқық бойынша әдебиеттерде көрсетілетіндей
«егер Қазақ ССР Қылмыстық кодексінің 60-шы бабы тек ұлттық және нәсілдік
тең ... ... үшін ... ... ... ... ... 141-ші бабы ...» бұл негіздерді едәуір
кеңейтеді[30].
Қазақстан Республикасының ... ... 141-ші бабы ... айыппұл, қамауға алу және бас бостандығынан айыру сияқты түрлері
көзделген.
Тең ... ... ... ... ... онда да ... жағдаяттар бойынша шектелуі мүмкін. Мысалы, ол ... ... адам ... қорғау саласында ерекше маңыздылыққа ие
тағы бір конституциялық ... 32-ші ... ... Бұл бап ... Республикасының азаматтары бейбіт әрі қарусыз жиналуға,
жиналыстар, митингілер мен ... ... ... ... ... ... Бұл құқықты пайдалану, мемлекеттік
қауіпсіздік, ... ... ... сақтау, басқа адамдардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау мүдделері үшін заңмен шектелуі мүмкін».
Қазақстанда бұл конституциялық нома ҚР Президентінің арнайы заң ... ... ... ... ... 34-ші баптың 1-ші тармағында «Әркім
Қазақстан Республикасының Конституциясын және заңдарын сақтауға, ... ... ... ... мен ... ... деп белгіленген нормаға назар аудармай кетуге ... Сол ... бір ... ... 39-шы ... ... «Адамның және азаматтың
құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... ... мен ... халықтың денсаулығы мен
имандылығын сақтау мақсатына ... ... ғана және тек ... ... »( 1-ші тармақ ).
«Саяси себептер бойынша азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
қандай да бір ... ... жол ... ...»( 3-ші ... ). ... кепіл берушілік сипатқа ие екені дау туғызбайды.
Конституциялық сипатына ие аса маңызды нормалар Конституцияның 7-ші
бөлімінде ( « Соттар және сот ... ... Осы ... ... ... жүзеге асырылады және оның мақсат-міндеті азаматтар
мен ұйымдардың құқықтарын, ... мен ... ... ... ... өзге де ... ... шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді мақсат
етіп қояды. Сот билігі Республика Конституциясының, ... өзге ... ... ... туындайтын барлық істер мен
дауларға қолданылады,-делінген.
Айрықша маңызды ... 77-ші ... ... «1. Судья сот
төрелігін іске асыру кезінде тәуелсіз және Конституция мен ... ... 2. Сот ... іске ... ... соттың қызметіне қандай да
болсын араласуға жол берілмейді және заң ... ... ... 3. Заңды қолданған кезде судья төмендегі принциптерді басшылыққа
алуға ... 1) ... ... ... ... күшіне енген сот үкімімен
танылғанша ол жасалған қылмысқа ... емес деп ... 2) бір ... үшін ... де ... ... немесе әкімшілік жауапқа
тартуға болмайды; 3) өзіне заңмен ... ... оның ... ... болмайды; 4) сотта әркім өз сөзін тыңдауға құқылы; ... ... ... күшейтетін, азаматтарға ... ... ... ... жағдайын нашарлататын заңдардың кері
күші болмайды. Егер ... ... ... кейін ол үшін жауапкершілік
заңмен алынып тасталса немесе жеңілдетілсе, жаңа заң қолданылады; ... ... ... ... міндетті емес; 7) ешкім өзіне-
өзі, жұбайына (зайыбына) және заңмен белгіленген шектегі ... ... ... ... ... емес. Діни қызметшілер өздеріне сеніп сырын
ашқандарға қарсы куәгер болуға ... ... 8) ... ... ... кез ... ... айыпталушының пайдасына қарастырылады; 9) заңсыз
тәлімен алынған ... ... күші ... ... ... жеке
мойындауы негізінде ғана сотталуға тиіс емес; 10) ... ... ... жол берілмейді. 4. Конституциямен белгіліенген ... ... ... ... ... мен ... ... бірыңғай болып табылады».
Сол сияқты соттардың Конституциямен ... ... ... ... құқықтары мент бостандықтарына нұқсан келтіретін заңдар мен өзге
нормативтік-құқықтық актілерді қолдануға құқығы жоқ. Мұндай жағдайда ... іс ... ... ... және осы ... ... емес ... туралы ұсыныспен Конституциялық Кеңеске жүгінуге міндетті (78-ші бап),
Сонымен, Конституцияның нормаларында адам мен ... ... екі ... ... ... ... ... Біріншіден,
ол сот арқылы бұзылған құқықтарды қорғауға болса, екіншіден, бұзылған
құқықтарды соттан тыс ... ... ... қорғау.
Соттың қорғау құралының ерекшеліктері ҚР-ң Қылмыстық кодексі мен ҚР-ң
Азаматтық кодексінде көрініс тапқан. Мысалы, ... ... ... ... және ... ... ... мен бостандықтарына
қарсы қылмыстар», - деп аталады. Бұл тарауда 15 бап ... ... ... ... үшін ... ... ... отыр.
Сол сияқты Қазақстан Республикасының Азаматық кодексінің 9-ші бабы
азаматтық құқықтарды қорғау мәселесіне арналған[33].
Адам мен азамат ... мен ... ... тыс ... ... ... мен ерекшеліктері Қазақстан Республикасының Әкімшілік
кодексінде және арнайы заңдарда реттелген.
Ол жөнінде жұмысыздың келесі тарауларында ... ... ... ... ... адам мен азамат құқықтары мен юостандықтарын
қорғау мәселесі әртүрлі, соның ішінде деңгейі, ... күші және ... ... ... ... ... ... Адам құқықтарын соттық қорғау
Адам құқықтары Тәуке – ханның Жеті жарғы заңында ... ... ... ... ... ... құқық танымдылығы туралы
айтылған. Қазіргі заманға сай ... өмір ... ... ... қатысты құқықтар орын алған.
Қазақтың әлеуметтік құқығы хандар институтын таңдауда пайда бола
бастаған. Атап ... жай, ... ... ...... ... ал таңдау
бойынша жүзеге асқан.
Қазақстанда ең маңызды билер институты ... ... ... хан ... ... да құрылымдық биліктің бекітуінсіз адам би
атанған еді. Би атағын алу үшін ... әдет – ... ... тану мен ... қабілетке ие болуы керек.
Билер институты ұжымдық және индивидуалды құқық бұзушылықтан туындаған
дауларға ... ... және ... ... ... ... ... демоктариялылығы адам құқықтарын қорғау институты сияқты
пайда болған. Егер істі шешуде биге ... ... бір ... ... мен ... ... биды ... алуға құқылы болды.
Кңестер Одағы ыдырағаннан кейін ... ... ... ... ... құндылықты және ... ... ... өз ... ... ... Қазақстан бұл ... ... ... ... біз демократиялық, құқықтық, әлеуметтік
мемлекетбіз, ... ... ... ... ... құқығы және еркіндігі
деп айтып өткен[34].
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы адам құқықтарын негізгі орында 10
желтоқсан 1948 жылы ... Адам ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі ... ... зор ... ... ... Қазақстан Республикасында адам құқықтарын қорғау
еліміздің заңнамысында нақты түрде бекітілген. Оны ... ... ... негізін құрайтын құжат - әрине, Конституция.
Қазақстан Конституциясының бірінші бабынан бастап адам құқықтарына
деген ... ... ... ... 1-ші баптың 1-ші тармағында
мемлекеттік ең жоғары құндылығы болып адам, оның ... ... ... ... делінген. Белгілі ... ... бұл ... былай дейді: «Саяси ілімде демократияны өзіндік
құндылық ... ... ... ... жалпы адами
құндылықтардың нақты көрініс ретінде қарастырады. Олардың қатарына ... ... ... мен ... ... Осылардың ең жоғары құндылық
деп тану мемлекет үшін адам және ... ... ... ... нәрсе
жоқ деген сөз. адам ... өмір сүру үшін ... ... ... ... ... Мемлекет адамның өмірін қолсұғушылықтан қорғауға
міндетті... Конституцияда бекітілген және күнделікті заңнамада нақтыланған
адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... көмектесуі керек деген сөз» [35].
Жалпы «адам құқықтары мен бостандықтары – дүние жүзілік ... ... және ... халықаралық-құқықтық актілерде бекітілген,
әлеуметтік және заңдық ... ... ... ... ... ... ... ешкім де еркін шектеп немесе тиым сала алмайды. Адам
өзінің табиғи ... мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан Мемлекеті адам құқықтары мен бостандығын оның
қай елдің азаматы екендігіне қарамастан мойындайды, ... ... ... Адам құқығы оның міндетімен байланысады, сондықтан олардың жүзеге
асырылуы нақтылы жағдайларға қатысты; адамға берілген құқық оның ... ... түрі мен ... ... мен ... қайнар көзі,
сондықтан олардан шектелмеуі тиіс. Қазақстан мемлекеті адам құқықтары мен
бостандығын оның қай ... ... ... ... ... ... әрі қорғайды. Адам құқығы оның ... ... ... ... ... нақтылы жағдайларға қатысты; адамға
берілген құқық оның ... ... ... түрі мен ... ... Адам ... ... жағдайларға байланысты болмайды, ол –
оның еркінің нәтижесі» [36].
Сол сияқты Конституцияда Қазақстанды ... ... деп ... да адам мен ... ... ... бағытталған норма. Бұл
жөнінде әдебиетте ... деп ... ... ... ... ... ... (топтарға) немесе
ұлыстарға емес, қоғам мен адамға тұтас қызмет етеді. Ол мемлекеттік көздер
есебінен ... ... ... ... ... ... қоғамдағы ауыртпалықтарды да теңдей болу ... ... ... ... ... ... адам мен азаматтың
күнкөріс минимумы мен өмір сүрудің лайықты ... ... ... ету ... мойындайды. Бұған денсаулық пен экологиялық қауіпсіздік
мәселесі де ... ... 4-ші ... 2-ші тармағы бойынша бұл акт ең ... ... ие және ... ... аумағында тікелей қолданылады. Бұл
дегеніміз Ата заңда бекітілген адам мен ... ... ... да ең жоғары заңи күшімен тікелей қолданыста болуын
көрсетеді.
Ресейдің ғалымы Ю.А. ... ... ... ... ... оның ... ... ықпалы, азаматтармен және үйымдармен
тікелей жүзеге асырылуы, бұзушылықтан сақтау, қоғамдағы өмір сүру ... ... ... ... құндылықты ықпал деген сөз »
[38].
Г. Сапарғалиев Конституцияға ... ... ... өздерінің
құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды үйренуі тиіс дейді.
Соттар адамның Конституциялық құқықтары мен бостандықтарын шектейтін заңдар
мен ... ... ... құқы ... ... сөзі ... ... құқықтары саласында Қазақстан
Республикасының Конституциясы халықаралық ... ... ... ... [40].
Конституция нормаларының ішінен ерекше маңыздылыққа ие 13-ші ... атап ... ... Бұл бап ... « әркімнің құқық субьектісі
ретінде танылуына құқығы бар және өзінің ... мен ... ... қоса ... ... қайшы келмейтін барлық тәсілдермен
қорғауға хақылы» ( 1-ші тармақ ) .
Екінші тармақ бойынша «әркімнің өз ... мен ... ... қорғалуына құқығы бар». Бұл бап бұзылған құқықтардың сот арқылы
қорғалуына кепілдік береді.
Үшінші тармақ бойынша « ... ... заң ... ... құқығы бар.
Заңда көзделген жағдайларда заң көмегі тегін көрсетіледі ». Бұл ... ... ... ... заңи ... болып табылады. Осы
тармақ сәйкес 5-ші желтоқсан 1997 жылы ... ... ... ... [41] заң ... ... сияқты осы тармақтың негізінде басқа да құқықтық көмектің ... ... ... ... қызмет.
Конституцияның 14-ші бабының 1-ші тармағында да кепілдік қызметін
атқаратын норма бекітілген. Бұл норма бойынша «заң мен сот ... ... тең ». ... ғалым-заңгері В.С. Нерсисянц байқағандай «теңдік белгілі
бір абстракция болып табылады, яғни, ол ... ... ... ... ... абстаркцияланудың нәтижесі» [42].
Басқа сөзбен айтқанда іс ... ... ... ... ету ... ... Ал ... 14-ші баптың 1-ші тармағында
құқықтық теңдік туралы айтылады.
Г. Сапаргалиев құқықтық теңдік туралы былай дейді:
«Құқықтық теңдік – ... ... пен ... ... ... және ... жеке ... қоғамдық қатынастардағы еркіндігін
білдіреді.
Еркіндіктің тең өлшемі ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың арасындағы эквиваленттік
талабын да білдіреді.
Құқтық тендік – еркін және ... ... ... ... үшін ... масштаб, тұтас қалып (норма), тең өлшем
бойынша теңдігі.
... Қықтық теңдік - әртүрлі индивидтердің бірдей құқық қабілеттілігін,
белгілі бір игіліктер мен ... ... ... ... Тең ... дегеніміз адам мен азаматтың құқықтар мен
міндеттерді иелену теңдігі ... ... Бұл ... ... ... де, оның ... қасиеттеріне де қарамастан кепілдік береді.
Бұл теңдікке ... беру ... ... » ... 14-ші бартың 2-ші тармағы бойынша «Тегіне, әлеуметтік,
лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ... ... ... ... нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе
кез келген өзге жағдаяттар бойынша ... ... ... ... ».
Бұл конституциялық норма да конституциялық ... ... ие. ... ... ... мен ... ... асуына кепілдік
жасайды. Бұл қағида Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 141-ші
бабымен қорғалады[44].
Қылмыстық құқық бойынша әдебиеттерде көрсетілетіндей «егер ... ... ... 60-шы бабы тек ... және нәсілдік тең құқықтылықтың
бұзылуы үшін жауапкершілікті көздесе, Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінің 141-ші бабы ...» бұл ... ... ... ... ... ... 141-ші бабы бойынша
жазаның айыппұл, қамауға алу және бас ... ... ... түрлері
көзделген.
Тең құқықтық қағидасы кейбір ... ... онда да ... ... ... ... ... Мысалы, ол шетелдіктерге
қатысты шектеледі[46].
Қазақстандағы адам ... ... ... ... маңыздылыққа ие
тағы бір конституциялық норма 32-ші барта ... Бұл бап ... ... ... ... әрі қарусыз жиналуға,
жиналыстар, митингілер мен демонстрациялар, ... ... ... ... ... Бұл ... ... мемлекеттік
қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, денсаулық сақтау, басқа адамдардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау мүдделері үшін заңмен шектелуі мүмкін».
Қазақстанда бұл ... ... ҚР ... ... заң ... ... ... міндеттердің ішінде 34-ші баптың 1-ші тармағында «Әркім
Қазақстан Республикасының Конституциясын және ... ... ... ... ... ... мен ... құрметтеуге
міндетті»,
- деп белгіленген нормаға назар аудармай кетуге болмайды. Сол сияты
тағы бір маңызды норма 39-шы ... ... ... және азаматтың
құқықтары мен бостандықтары конституциялық құрылысты қорғау, қоғамдық
тәртіпті, ... ... мен ... ... ... мен
имандылығын сақтау мақсатына қажетті шамада ғана және тек заңмен шектелуі
мүмкін »( 1-ші тармақ ).
«Саяси ... ... ... ... мен бостандықтарын
қандай да бір түрде шектеуге жол берілмейді ...»( 3-ші тармақ ). ... ... ... сипатқа ие екені дау туғызбайды.
Конституциялық сипатына ие аса маңызды нормалар Конституцияның ... ... және сот ... ... Осы ... ... атынан жүзеге асырылады және оның мақсат-міндеті азаматтар
мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен ... ... ... ... өзге де нормативтік-құқықтық
актілерінің, халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді мақсат
етіп қояды. Сот ... ... ... заңдарының, өзге де
нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... маңызды қағида 77-ші бапта ... «1. ... ... іске ... ... тәуелсіз және Конституция мен заңға ғана
бағынады. 2. Сот ... іске ... ... ... ... ... да
болсын араласуға жол берілмейді және заң бойынша жауапкершілікке әкеп
соғады. 3. Заңды қолданған ... ... ... принциптерді басшылыққа
алуға тиіс: 1) адамның кінәлі екендігі заңды ... ... сот ... ол ... ... кінәлі емес деп есептеледі; 2) бір құқық
бұзушылық үшін ешкімді де қайтадан ... ... ... жауапқа
тартуға болмайды; 3) өзіне заңмен көзделген соттылығын оның келісімінсіз
ешкімнің өзгертуіне болмайды; 4) сотта әркім өз ... ... ... 5)
жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін, ... ... ... ... ... жағдайын нашарлататын заңдардың кері
күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан ... ол үшін ... ... ... ... ... жаңа заң қолданылады; 6)
айыпталушы өзінің кінәсіздігінің дәлелдеуге міндетті емес; 7) ешкім өзіне-
өзі, жұбайына (зайыбына) және ... ... ... ... туыстарына
қарсы айған беруге міндетті емес. Діни қызметшілер өздеріне сеніп сырын
ашқандарға қарсы куәгер ... ... ... 8) ... ... ... кез келген күдік айыпталушының пайдасына қарастырылады; 9) заңсыз
тәлімен алынған айғақтардың заңды күші ... ... ... ... негізінде ғана сотталуға тиіс емес; 10) ... ... ... жол ... 4. ... ... сот
төрелігінің принциптері Республиканың барлық соттар мен судьяларына ортақ
және бірыңғай болып табылады».
Сол сияқты ... ... ... ... адамның және
азаматтың құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіретін заңдар мен өзге
нормативтік-құқықтық ... ... ... жоқ. ... ... сот
органы іс жүргізуді тоқтата тұруға және осы ... ... емес ... ... ... ... ... жүгінуге міндетті (78-ші бап).
Сонымен, Конституцияның нормаларында адам мен азамат ... екі ... ... белгіленген десек қателеспейміз. Біріншіден,
ол сот арқылы бұзылған құқықтарды қорғауға болса, екіншіден, ... ... тыс ... ... арқылы қорғау.
Соттың қорғау құралының ерекшеліктері ҚР-ң Қылмыстық кодексі мен ҚР-ң
Азаматтық кодексінде көрініс тапқан. ... ... ... 3-ші
тарауы «Адамның және азаматтың Конституциялық құқықтары мен ... ... - деп ... Бұл ... 15 бап (141-155-ші баптар)
аталған құқықтардың бұзылуы үшін қылмыстық ... ... ... ... ... ... Азаматық кодексінің 9-ші бабы
азаматтық құқықтарды қорғау мәселесіне арналған[48].
Адам мен азамат құқықтары мен ... ... тыс ... ... тәртібі мен ерекшеліктері Қазақстан Республикасының Әкімшілік
кодексінде және ... ... ... Ол ... ... ... ... жүргіземіз. Жалпы айтатын болсақ Қазақстандағы адам мен
азамат құқықтары мен юостандықтарын қорғау ... ... ... ... ... күші және т.б. ... бойынша актілерде бекітілген.
Құқық қорғау нысаны ретінде – құқық қолданатын ... ... ... ... ... ... ... қорғау процесі шегінде
өкілетті тұлғамен жүзеге ... ... ... ... танылады. Құқық бұзушыға мәжбүрлеу сипатындағы шараларды қолдану
субъектісінің ерекшеліктеріне қарай құқық ... ... 2-ге ... және ... ... мәні бойынша шешім шығару болып табылатын, заңмен белгіленген
процедуралар шеңберінде жүзеге асырылатын, бұзылған ... ... ... ... ... ... ... – құқықты
қорғаудың юрисдикциялық, нысаны болып саналады. Ал ...... ... ... ... органдар мен үйымдардан көмек сұрамай,
бұзылған құқықтарды қалпына келтіру жөніндегі әрекеттерінің жиынтығының
құрайды.
Құқықтық қорғаудың юрисдикциялық нысаны ... және ... ... қорғау адам құқықтарын қамтамасыз етудегі құралдардың қатарына
елулі ... ие. ... ... деп – ... ... (даулы) құқығын
қалпына келтіру (мойындау) туралы істер бойынша әділеттікті жүзеге асыратын
соттардың қызметі түсініледі[49].
Соттық қорғаудың беделін, әлеуметтік ... ...... ... тәжірбиесін көрсететін халықаралық-құқықтық құжаттарда
көрініс табады. Әрбір адам өзіне Конституциямен немесе заңмен ... ... ... ... құзыретті ұлттық соттар арқылы қалпына
келтіруге құқылы. «Азаматтықжәне саяси құқықтар туралы» Халықаралық актінің
2-бабы осы құжатқа қатысушы ... ... кез ... ... ... ... құқығын қамтамасыз ету міндетін жүктейді.
Соттық қорғау әрқашанда адам бұзылған құқығын өзі ... ... ... ... ... өзіне жүктелген міндеттемесін орындаудан
бас тартқанда және құқық туралы дау болған жағдайда қолданылады.
Адам ... ... ... пен ... құқық
бұзушылықтардың, азаматтық даудың пайда болу ... мен ... жан ... ... және ... айқындауда демократиялы әрі
ыңғайлы болып есептеледі, яғни ... ... ... дұрыс
қолданып, істі мәні бойынша дұрыс шешуге ... ... ... субъективтік
құқықтарын, заңды мүдделері мен міндеттерін соттық қорғау негізгі, басты
міндет. Ол Қазақстан ... ... ... іс ... ... іс жүргізу Кодексімен, Әкәмшілік құқық бұзушылықтар
туралы Кодексімен, Қылмыстық Кодекспен, Азаматтық Кодекспен және ... де заң ... ... ... ... ... ... етеді.
Сотты қорғау құқығын ... ... ... орынды конституциялық
кепілдіктер алады. ҚР Конституциясының 75-бабы, 2-тармағына ... ... ... іс ... азаматтық, қылмыстық және заңмен белгіленген
өзге де ... ... ... ... ... норма «Қазақстан
Республикасының Сот жүйесі мен ... ... ... ... ... жазылған. Осыған байланысты сот
- адамдардың, мемлекеттік пен басқа кәсіпорындардың, ... ... ... мен ... қозғайтын даулар бойынша
азаматтық істерді сотта қарау мен шешу;
- сотта қылмыстық істерді қарау мен ... ... ... ... ... ... шара қолдану немесе кінәсізді ақтау жолымен
жүзеге асырылады.
Қазақтсан Республикасының ... ... 9 ... ... даулы
немесе бұзылған азаматтық құқықтарды соттық қорғау сотпен, төрелік немесе
аралық сотпен жүзеге асырылады. 8 – ... ... ... осы ... ... ... бұзылған немесе даулы ... ... ... заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін
сотқа шағымдануға құқылы. Бұл жағдайда егер ол ... ... ... ... мүддесін бұзатын болса немесе заңға қайшы болса ... ... бас ... ... ... ... ... 9-бабына сәйкес азаматтық құқықтарды қорғау және құқықтарды
мойындауын сот, төрелік ... ... ... ... ... ... соттық қорғау келесі жолдар арқылы іске асырылады:
1. құқықтарды мойындау;
2. құқық бұзылған дейінгі болған жағдайда ... ... ... ... ... оның бұзылу қаупін туғызатын әрекеттерге тыйым
салу;
6. міндетті ... ... ... ... ... ... ... өндіртіп алу;
8. мәмілені жарамсыз деп тану;
9. моральдық зиянның өтемін төлету;
10. құқық қатынастарын ... ... ... ... ... ... ... жергілікті өкілді не атқарушы
органдардың заңдарға сәйкес келмейтін құжатын арамсыз немесе орындауға
жатпайды деп ... ... ... ... ... ... ие ... немесе оны жүзеге
асыруына кедергі ... үшін ... ... ... ... ... өндіртіп алу;
13. заң құжаттарында көзделген өзге де ... ... сот ісін ... тәртібінде адамдардың әкімшілік құқықтық
қатынастарда бұзылған құқықтары да ... ... ... ... өзін өзі ... ... ... ... ... ... мен лауазымды
тұлғалардыңшешімі мен әрекетіне азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен ... ... ... емес, әділетті органы ретінде әрекет етеді және
азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... Кодексіне сәйкес әкімшілік-құқықтық қатынастардын туындайтын
істерге мыналар жатады:
1. Лауазымды адамдар мен ... ... ... ... ... ... ... жәбір көрген адамның арызы
( 26 тарау, 275 бап, 1 тармақ ;
2. Әкімшілік құқықбұзушылықтан зардап шеккен адамның арызы (26 ... бап, 2 ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органның, сайлау
комиссиясының, лауазымды адамның шешімімен, әрекетімен ... ... және ... ... ... қатысу
құқығы бұзылған азаматтың арызы ( 25 тарау, 272 бап) ;
4. Мемлекттік органның, ... өзін өзі ... ... ... ... лауазымды адамның, мемлекеттік қызметшінің
даулы шешіміне байланысты азаматтың арызы ( 27 тарау, 278 бап);
5. ... бұзу ... ... актінің күші қолданылатын
азаматтың арызы ( 28 тарау, 283 тармақ ) [51].
Адам және азамат құқықтары мен ... ... ... ... ... ... нормаларының жүйесімен қамтамасыз етіледі, олар
мыналар:
- 32, 36, 183, 185, 191 ... ... ... ... органдары қылмыс белгілері туралы жеткілікті мәліметтер
болғанда, кез ... ... ... ... ... ... ... не хабарды алса, тексеру әрекеттерін ... ... ... ... оны іс ... ... дәлелдемелердің
негізінде кінәліні қылмыстық жауапкершілікке ... істі ... ... және ... ... материалдарды беруге міндетті.
- Прокурорды, тергеушіні, анықтаушыны іс ... ... ... мен ... ... ... және іс бойынша маңызды
дәлелдемелерді бекітуді, зкрттеуді және ... бұл үшін ... ... ... ... ... ... барлық
тәсілдер мен құралдарды қолдануға міндеттейтін 25, 124, 127, 128
–баптарының нормалары [52].
Адам құқығын соттық қорғау – ... ... ... ... қана қоймай, Қазақстанда азаматтық қоғамды қалыптастырудың
талабы болып ... ... күні ... ... адам ... ... ... үшін бастапқы ережелерді береді. Олар Конституцияның
«Соттық және сот төрелігі» атты 6-шы бөлімінде көрініс тапқан.
А. Миллануров соттық қорғау ... ... ... ... ...... ... құқықтарының бірі. Бірақ өзге құқықтардан
айырмашылығы бұл адам мен азаматтың ... ... ... ... кепілі болып табылады. Оның ... мен ... ... Олай болса, қазіргі құқықтық доктрина да, құқық қолдану
тәжірбиесі де, ... ... мен ... мүдделерді қорғаудың соттық
нысанының тиімділігін, әйгілін және қолайлылығын куәландырады:
Бріншіден: қорғаудың ... ...... ... ... ... сот ісін ... айрықша белгісі – қатаң
процессуалды нысанының болуы және процестің барлық сатыларында ... ... ... ... ... сот ісін ...... мен қоғамның кезкелген заңи
құқықтары мен ... ... ... етеді, бұл кезкелген
субъективті құқықтарды қорғауға тәжірбиелі бейімделген процесс.
Үшіншіден: көптеген жағдайларда адам ... ... ...... ... қол ... нысаны[53].
Әрине, адамның субъективті құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың
соттық нысаны бүгінгі күні беделді ... ... ... ... күмән келтірмей сенгеніміз жөн. Бірақ Қазақстанда ... ... ... ... кемшіліктері де айтылып келе жатыр[54].
Республика түрғындарының құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құжаттарға толықтай
сәйкес келмеуі, алқа соттарының енгізілмеуі, істерді қарау мерзімдерінің
ұзақтығы, сот шығындарының ... ... ... де ... рас.
Кейінгі кездері адам құқықтарын соттық қорғауды күшейту бұл алқа
заседательдерінің қатысуымен сот ісін жүргізуді ... ... ... ... ұлттық заңдардағы адам мен азаматтың құқықтарын қорғауға
қатысты ... ... ... және қғамдағы жағдайлармен
сәйкестендіру – біз үшін басты міндет.
Сонымен қатар кәмелетке ... және ... ... ... ... ... дұрыс болады. БҰҰ –ң « Бала құқықтары туралы»
Конвенциясы ... ... ... құқықтарын бұзуға
кедергі келтіретін құқықтық ... ... ... Қазіргі
кезде Республикадағы жұмыс істейтін құрылымдар әрдайым үйлесімді етпейді
және негізінен олармен жазалау қорғау мәселесіндегі тиімділікке – ... ... ... ... арнайы уәкілдерімен, олардың
құқықтарын қорғау жөнінде кеңес беру орталықтарымен тығыз өзара әрекетке
түсетін, ... ... ... ... ...... бар елдерде ғана қол жеткізілетінін әлемдік тәжірибе көрсетіп
отыр.
Сондықтан да біздің елде ... пен ... ... ... және ... да ... ... толмағандардың
құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ететін ... ... ... кешенді заң қабылдаудың қажеттілігі туындағаны
көрсетіледі. Біздің Республика сот ... жеке ... ... ... жоқ ... ... ... Кәмелетке
толмағандарға қатысты ... ... ... ... жалғыз
нормативтік акті болып Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... және ... ... ... ... Ювеналды
юстицияның ұлттық үлгісі:
- кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау ... ... ... ... беру ... ... бүған
кәмелетке толмаған тұлғаны әлеуметтік ақтау мекемелерінен;
- кәмелетке толмағанға қатысты ... ... ... ... ... құрауы тиіс[55].
Қазақстан Республикасының құқықтық саясат ... ... ... ... сот ... ... ... сот жүйесін одан әрі жетілдіру ... ... ал ... ... ... ... ... мәселесін
қатастыру маңыздылығын көзделген[56].
Әйелдердің құқықтарын қорғайтын ... ... ... ... ... стандарттарға сәйкес болған жағдайда ғана тиімді болуы
мүмкін. 1979 жылғы «Әйелдерге ... ... ... ... жою
туралы» Конвенцияның 2-бабы осыған ... екі ... ... ... ... әйел адам мен ер адамның теңқұқылы қағидасын енгізу;
- осы қағиданың тәжірибеде ... ... ... және өзге де ... көмегімен қамтамасыз ету.
Соттық қорғау кемсітушілікке қарсы құқықтарды қорғаудың, сонның ішінде
тендерлік негіздері бойынша әмбебап құрал ... ... ... ... – «Адам құқықтары жөніндегі жалпыға бірдей Декларация», ондағы 30
баптың ... ( 8, 10, ... ... ... ... келтіру үшін
адамдардың құзыретті ұлттық органдарға жүгінетінін және қылмыс жасады ... ... ... ... сот ... арқылы бекіту құқығы
белгілеген.
Жеке жәбірленушінің немесе әйелдер ұйымдарының сотқа әйел адамдардың
құқықтарын ... үшін ... ...... ... өте сирек
кездесетін құбылыс екені жиі айтылады. ... ... ... ... ... ... ... сирек қаралады, тіпті соттың алдына
жетпейтіндері де кездеседі.
Дегенмен қандайда істерді қараса да елімізде соттың ролі ... оның ... ... тұрады. 2004 жылы 9-ші ақпанда ... ... ... жыл қорытындысына арналған кеңейтілген
отырыс болып, кеңесте еліміздегі сот ... – 2003 ... іс ... мен ... бұрынғы жылдардан арта түскені және ... ... 2002 ... салыстырғанда 2003 жылы соттарға түскен
шағымдар-арыздар 27,8 пайызға ... ... Одан ... ...
еліміздің мыңдаған азаматтары өздерінің конституциялық құқықтарын ... ... ... соттық қорғалу қағидасының қолданылу аясын кеңейту
мақсатында, әйелдердің жеке ... ... ... ... құралын қалыптастыруды жетілдіру қажет. Ол ... ... ... ... ... ... жағдайда немесе отбасындағы
зорлықтан құқықтарының соттық қорғалуын көздейтін ... ... ... ... ... құқықтарын қорғайтын
органдар құрылса жағдай өзгерер ме еді ... үміт ... ... адам ... ... қорғау саласында қалыптасқан
жағдайды алқалы сот үлгісі жақсы ... ... ... деген де ой
туындайды.
Қорытынды
Қорыта келгенде, қазіргі кезеңдегі жеке ... емес ... ... ... ие ... айтуға болады, себебі нарықтық
қатынастардың дамуы азаматтардың жеке мүліктік емес құқықтарының бұзылуы
жағдайларын да ... ... ... - ... қол ... оның
жүзеге асырылуын, бұзылған жағдайлардағы қалпына келтірілуін және бұзылу
салдарының жойылуын қамтамасыз етуге ... ... ... қатынастарға өтумен байланысты аталған игіліктерді қорғау
өзгеше сипатқа ие ... ... және ... ... ... мәні ... ҚР
АК-ң 143 бабына сай азамат (занды тұлға) сот ... оның ... және ... беделін түсіретін мәліметтерді жоққа шығаруды талап
ете алады, егер ондай мәліметтерді таратушы олардың шындыққа жанасатындығын
дәлелдемесе.
Ар-намыс пен ... ... ол ... ... заңдармен қорғалуы
конституциялық қағида рангіне көтерілді.
Ар-намыс пен абыройды ... ... ... ... ... ... жауапкер ретінде ондай мәліметтерді таратқан тұлға болады.
Қазіргі заманда сот ... және ... ... ... ... ... көзқарастардың тұтастығы бар.
Мұнда белгілі бір ережелер қолданылады.
Жеке мүліктік емес игіліктерді азаматық-құқықтық қорғау ... олар ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Жеке мүліктік емес игіліктерді азаматтық-құқықтық қорғау сонымен қатар
олардың болашақта бұзылуының алдын алуына бағытталады.
Субъективтік азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Жеке мүліктік емес құқықтарды қорғау сотпен жүзеге асырылады.
Сөйтіп, жеке мүліктік емес ... ... ... ... ... арқылы сотпен жүзеге асырылады.
Біздің елде жеке мүліктік емес игіліктерді ... ... ... әлі ... қалыптаспаған, бұл саладағы заңнаманы қолдану
кемшіліктері әлі де орын алады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... и ... Учебник // Под ред. проф. В.В. Лазарева.
– М.: Новый юрист, 2003 - ... ... ... ... ... III // Под ред. ... – М, Проспект, 2007.- с.3.
3. Розенберг П. Основы патентного права США.- М., 2007. - ... ... ... РК. ... ... ... общая)//Под ред. Г.И.
Тулеугалиева, К.С. Мауленова. – Алматы: Данекер, 2002. - с.204.
5. Права человека. Учебное пособие – ... ... 2005. - с. ... 6. ҚР Заңы "ҚР-ғы азаматтар денсаулығын қорғау туралы" 19 мамыр 1997
жылғы. 31 ... ... ... актов "Патентное право";
Составили Каудыров Т.Е., ... Э.З. - ... ... 1996.
- с. 153-157.
8. М.М. Богулавский. Международное частное право. — М.: Юрист, 2000.
9. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Комментарий. ... ... ... ҚР ... ... ... № 10 ... "Соттардың
моральдық зиянды өтеу бойынша заңнаманы қолдану туралы", 22
желтоқсан 1995 жыл.
10. ... А.П. ... на ... репутации — Л, 1989.
11. Чернышева С.А. Защита чести и достоинства граждан — М, 1974.
13. М.М.Богулавский. ... ... ... - М, ... ... Е. ... қарсы мінез-құлықтың алдын алудың құқықтық
бағыттары. // Заң. – 2007. - ... ... С.И. ... словарь русского языка; 70000 слов / Под ... ... 21-е изд., ... и доп. – М.: Рус. яз., ... ... С.И. Толковый словарь русского языка; 70000 слов / Под ред. Н.Ю.
Шведовой. 21-е изд., перераб. и доп. – М.: Рус. яз., ... ... С.И. ... словарь русского языка; 70000 слов / Под ред. Н.Ю.
Шведовой. 21-е изд., перераб. и доп. – М.: Рус. яз., ... ... С.И. ... ... ... ... 70000 слов / Под ред. Н.Ю.
Шведовой. 21-е изд., перераб. и доп. – М.: Рус. яз., ... ... 439-440 ... ... ... Казахстан.// под. ред. Г. ... ... Жеті ... 1998.- ... ... ... ... түсіндірме сөздігі.- Алматы:
Жеті Жарғы, 1996.- ... ... ... ... түсіндірме сөздігі.- Алматы: Жеті
Жарғы, 1996.- 30-31б.
23. Тихомиров Ю.А. ... ... М., 1992.- ... Сапаргалиев Г.О. Проблемах действия Конституции. Выступление на
международной научно-практической ... ... ... и ... ... ... ... //Вестник Министерства
юстиции. 1996. №1.
25. Сапаргалиев Г. Становление Конституционного строя Республики Казахстан.
1990-1996: сб. статей – ... Жеті ... 1997.- 21 ... 5-ші ... 1997-ші жылғы «Қазақстан Республикасындағы адвокаттық
қызмет туралы» заңы.
27. Нерсесянц В.С. Философия права. -М., 1997.- с.17.
28. ... ... ... ... ... – Алматы:
Жеті Жарғы, 1998.- с.68-69.
29. 16-шы шілде 1997 жылғы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Алматы: Юрист, 2003.- 48б.
30. Уголовный Кодекс Республики ...... ... ... с УК ... 19-ші ... ... жылғы Қазақстан Республикасындағы шетелдік
азаматтардың ... ... ... ... ... ... күші бар Жарлығы».
32. Указ Президента Республики Казахстан – «О ... ... ... мирных собраний, митингов, шествий, пикетов и демонстраций в
Республики Казахстан» от 17 марта 1995 ... ... ... Азаматтық кодексінің ресми мәтіні (Жалпы және
Ерекше бөлімдер).- Алматы: Жеті Жарғы, 2000.
34. Қазақстан Республикасының конституциясы.-Алматы 1995.30 тамыз.
35. Конституция Республики Казахстан: под. ред. Г. ...... ... 1998.- ... ... ... ... түсіндірме сөздігі. -Алматы: Жеті
Жарғы, 1996.- 77б.
37. Қазақстан ... ... ... ... ... ... 1996.- 30-31б.
38. Тихомиров Ю.А. Действие закона.- М., 1992.- с.16-17.
39. Сапаргалиев Г.О. Проблемах действия ... ... ... научно-практической конференции «Конституция Республики
Казахстан и ... ... ... ... Вестник Министерства
юстиции. 1996. №1.
40. Сапаргалиев Г. Становление Конституционного строя Республики Казахстан.
1990-1996: сб. ...... Жеті ... 1997.- 21б.
41. 5-ші желтоқсан 1997-ші жылғы «Қазақстан Республикасындағы адвокаттық
қызмет туралы» заңы.
42. Нерсесянц В.С. Философия права. М., 1997.- ... ... ... ... Коментарий. Г.Сапаргалиев – Алматы:
Жеті Жарғы, 1998.- с.68-69.
44. 16-шы шілде 1997 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. ... ... ... ... ... Юрист, 2003.- 48б.
45. Уголовный Кодекс Республики Казахстан – общая характеристика ... с УК ... 19-ші ... ... ... ... ... шетелдік
азаматтардың құқықтық жағдайы туралы «Қазақстан Республикасы Президентінің
заң күші бар Жарлығы».
47. Указ Президента ... ... – «О ... ... ... ... собраний, митингов, шествий, пикетов и демонстраций в
Республики Казахстан» от 17 марта 1995 ... ... ... ... ... ... ... (Жалпы және
Ерекше бөлімдер). Алматы: Жеті Жарғы.- 2000.
49. Нысанбаев Н.А. ... ... прав ... в ... ... на ... ученой степени к.ю.н. -Алматы, 2001.- с.31.
50. Желтоқсан 1994 ... ... ... ... ... ... ... Жеті Жарғы.- 2000.
51. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі. -Алматы, Баспа,
2001. -163бап.
52. Толеубекова Б.Х. Уголовно-процессуальное ... ... ... ... ... А. ... ... защиты нарушенных прав и законных интересов
// Юрист, 2001.- №11.- ... ... Н.А. ... защита прав человека в Республике Казахстан.
–Аматы, 2007. -С.127.
55. Сулейменова Г. ... ... прав и ... ... ... и ... // Мир закона, 2003.- №4.- с.11.
56. 20 қыркүйек 2002 жылы ... ... ... Жарлығымен
мақұлданған «Қазақстан Республикасының құқықтық саясат тұжырымдамасы».
57. Өткен жыл жықсы ... есте ... // Тура би, 2004.- №1.- 2-3 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмаған балалардың құқықтарын қорғау93 бет
Табиғатты қорғау іс-әрекетінің заң шығарушы және нормативті құқықтық базасы. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы ҚР заңы21 бет
Азаматтық құқықтың мазмұны, субъектілері және объектілері20 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
III - XI ғасырлардағы индияда феодалдық қатынастардың қалыптаса бастауы46 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Авторлық құқықтың ұғымы және қатынастардың реттелуі59 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь