Қасіреттің дүниеге келуі туралы бірер сөз

Жоспар:

Кіріспе

I. Қасіреттің дүниеге келуі туралы бірер сөз

ІІ. Полигон және қоршаған орта

ІІІ. Адам ағзасына радиацияның кері әсері

ІV. Ядросыз өткен он төрт жыл

Қорытынды

Пайдаланған әдебиет
КІРІСПЕ

Қарапайым шопан өміріне үзіліс жасаймыз деп біз, бәлкім, болашақтағы ұлы даналыққа, жасампаз дүние жаңалықтарына бастайтын жалғастықты үзіп алған болармыз. Адамзат тарихында халықтың қалың ортасынан шыққан ұлы ойшылдар аз болмаған. Әр ғұмырдың өзіне лайық шынайы бағасын бере білу керек. Қиял-ғажайыпшылардың пайымдауынша, тіпті абайсызда басып кеткен кебелектің өзі біздің болашағымызды өзгертіп жіберуге елеулі себеп болады екен. Мұнда философиялық терең мағына бар. Өмірдің арзан-қымбаты болмайды. Өркениет үшін әрбір ғұмырға баға жетпейді.
Адам өзінің әлдеқандай кеселге шалдыққанын сезгенге дейін алаңсыз жүре береді. Білген кезде барып тітіркенеді. Семей аймағы тұрғынының басынан да тап осьшдай ахуал етті. Ол Семей маңындағы ядролық полигон түптің түбінде. қауіпті қатер болатынын білгенге дейін алаңдай қойған жоқ. Ол біртіпдеп көтеріле беретін, саңырауқұлақ секілді аләпат бұлт пен жарық дүниенің ғажайьш құбылысына ұқсаған аспандағы екінші күннің жарқылына таңырқай қарады. Өзі тұрған жердің ай сайын қайта-қайта тербеле беруі ол үшін табиғаттың үйреншікті құбылысына айналды.
Адам осы байланыстың беті ашыла бастаған кезде барып тіксіне бастады. Бірақ тамыздың тып-тыныш аспанында саңырауқұлақ секілді алапат бұлттың біртіндеп көтерілген кезінен бері қырық жыл өтіп кеткен еді. Кәзір, осы жолдар жазылып отырған шақта, қырық жылдан аса бақылаусыз әрі жеке-дара білгенін істеп, бізге батпандай ауыр жүк қалдырған құбыжықтың үні өшті: енді түбегейлі жеңіс үшін аймағымызды ауыр жарақаттан айықтырып, оның байырғы күш-қуатын қалпына келтіріп алу қажет. Әрине, полигонның үні бірден өшкен жоқ. Оған біз соқтықпалы соқпақсыз, бардарсыз да ауыр жолдармен жеттік.
Адамзат бұл қозғалыстың тарихын білуі керек. Олар осынша ұзақ қырық жылдың біздің аймаққа нендей зобалаң әкелгенін білуге тиіс.
Пайдаланған әдебиет

1.Арцишевский А. Полигон закрыт, но раны им нанесенные, не заживают // Наука Казахстана. – 1997. – 1-15 мая.
2. Асылбек Е. Так создавался полигон // Абай. – 1997. - № 4. – С. 44-45.
3. Асылбеков А. Взрывы в Семипалатинске еще аукнутся в поколениях // Новое поколение. – 1999. – 10 сент.(№36). – С. 6.
4. Атчабаров Б. А. Семипалатинский полигон - факты и размышления. – Алматы, 1995. – 39 с.
5. Балмуханов С. Б. Атомный полигон моими глазами // Простор. – 1990. - № 11. – С. 155-174.
6. Беляников К. Тишина на полигоне // Комс. правда. – 1989
        
        Жоспар:
Кіріспе
I. Қасіреттің дүниеге келуі туралы бірер сөз
ІІ. Полигон және қоршаған орта
ІІІ. Адам ағзасына радиацияның кері әсері
ІV. Ядросыз өткен он төрт ... ... ... ... ... ... деп біз, ... болашақтағы ұлы
даналыққа, жасампаз дүние жаңалықтарына бастайтын жалғастықты үзіп алған
болармыз. Адамзат тарихында ... ... ... ... ұлы ... аз
болмаған. Әр ғұмырдың өзіне лайық шынайы бағасын бере білу ... ... ... ... абайсызда басып кеткен кебелектің өзі
біздің болашағымызды өзгертіп жіберуге елеулі себеп болады ... ... ... ... бар. ... арзан-қымбаты болмайды. Өркениет
үшін әрбір ғұмырға баға жетпейді.
Адам өзінің әлдеқандай кеселге шалдыққанын ... ... ... ... Білген кезде барып тітіркенеді. Семей аймағы тұрғынының басынан да
тап осьшдай ... ... Ол ... маңындағы ядролық полигон түптің түбінде.
қауіпті қатер ... ... ... ... ... жоқ. Ол ... ... саңырауқұлақ секілді аләпат бұлт пен ... ... ... ұқсаған аспандағы екінші күннің жарқылына таңырқай
қарады. Өзі ... ... ай ... ... ... ... ол үшін
табиғаттың үйреншікті құбылысына айналды.
Адам осы байланыстың беті ... ... ... ... ... бастады.
Бірақ тамыздың тып-тыныш аспанында саңырауқұлақ ... ... ... ... ... бері ... жыл өтіп кеткен еді. Кәзір, осы
жолдар жазылып отырған шақта, қырық жылдан аса ... әрі ... ... бізге батпандай ауыр жүк қалдырған құбыжықтың үні ... ... ... үшін ... ауыр ... айықтырып, оның
байырғы күш-қуатын қалпына келтіріп алу қажет. Әрине, полигонның үні ... жоқ. Оған біз ... ... ... да ауыр ... бұл қозғалыстың тарихын білуі керек. Олар осынша ұзақ қырық жылдың
біздің аймаққа нендей зобалаң әкелгенін білуге тиіс.
ҚАСІРЕТТІҢ ДҮНИЕГЕ КЕЛУІ ... ... ... атом және оның ... ... ... аса ірі
жаңалыңтармен қатар, өткен жүзжылдыңтың ... ... ... жаңа ... ... туралы ескі көзқарасты түбірімен өзгертті.
Ол адамзатты дамудың жаңа сатысына көтерді, сонымен бірге оның табиғат ... ... ... ... жауапкершілігін де көтерді.
Енді жаңа проблема — ... ... ... ... ... ету мәселесі тұрды: ядролық реакция энергиясының әсерінен тірі
клеткалардың ыдырайтындығы сол кездің ... ... ... ... өзін және ол ... ... ... қорғау секілді аса үлкен
жауапкершілік пайда ... ... ... атом ... ... және
пайдалану тәрізді жаңа басталған процесс тоқталмас арнаға түсті.
1943 жылдың өзінде, неміс коммунист-физигі К. ... ... ... ... ... ... хабарламасынан кейін-ақ, ССРО үкіметі И. В.
Курчатовқа бірінші атом ғылыми орталығы мен атом ... ... ... ... ... тапсырған болатын.
Мәселе тек кімнің алда, кімнің кейін келе жатқандығында еді. ... ... ... ауып ... ... ... соғыс қарсаңында АҚШ әлдеқайда алда келе жатты. Әлем ... ... ... ... ... Құрама Штаттары 1946 жылдың 16
шілдесі күні ... ... ... Үш ... соң, 6 августта,
жапонның Хиросима қаласына 20 мың тонна тротилға тең сүрапыл ... ... атом ... ... ... адамзат американ әскерлерінің
қылығына жағаларын ұстады.
Бірақ адамзат Хиросима қасіретінен Семей қасіреті алыс емес екенін ол кезде
білген жоқ.
Ұлы Отан ... ... ... ... ... шаруашылығын қалпына
келтіруді күтпестен, еліміздің басшылығы өте қысқа мерзім ішінде ... ... ... да, сол арқылы АҚШ-ты атом қаруына жекедаралықтан
айырды.
Тиісті жобалау және өндірістік ... мөн ... ... бар ... ... бес ... астам уақыт ішінде атқарған
істі бір жарым жылда аяқтауды міндеттейтін ... ... ... ... ... ССРО Министрлер Советінің жанынан тиісті Бас
басқармалар құрылды, олардың ... уран ... ... ... ... бөлінетін материалдардың технологиясы мен өндірісін, сондай-ақ атом
бомбасының конструкциясын жасау жұмыстары ... Бұл ... ... ... өзі ... ... ... және сол кезеңдегі мемлекетті өркендетудің ... ... мол ... және адам күші ресурстарын
шоғырландыру, соғыс кезіндегі қиын жылдарда да, соғыыстан ... ... жаңа атом ... ... ... мүмкіндік берді.
Атом индустриясын жасауда аса дарынды физиктар, конструкторлар және тамаша
ұйымдастырушылар таңертеңнен түн ... ... ... етті. Бұған, бір
жағынан, Отанға деген сүйіспеншілік, шынайы ... ... ... ... өз ... мен ... ... деген табиғи ұмтылыс итермеледі. Нақ
осындай мемлекеттік, және жеке бас ... ... ... ... қарамастан жалпы адамдық байлықтар құрылды.
21 тамызында ССРО ... ... ... ... атом ... құру ... ... қабылдады, оған «№ 2 жаттығу ... ... ат ... ... ... ССРО ... ... Бас штабының арнайы бөлімі
жүзеге асырды. Полигонның барлық ... ... ... және ... И. В. ... қолға алды
И. В. Курчатовқа және басқаларға полигон ... үшін ... ... ... болатын жер таңдау тапсырылды. Келешек полигон темір жол мен
жұмыс ... ... ... 200 ... алыс ... ... ... қолайлы жерде орналасуы керек еді.
Көзімен көргендердің сөзіне қарағанда талай жерлер ... ... ... ... жақып жердегі қазақ даласына тоқталыпты: шексіз жазықтық, ол
кезде халық аз қоныстанған, орталықтан аулақ және ... ... ... ... мол Ертіс, теміржол мен автомобиль ... ... ... ... да ... ... сынақ полигонын салуға өте ыңғайлы болып шықты.
Оны ... ... ... өзі ... ... 30 километрдей келетін,
оңтүстігінен, батысынан және солтүстігінен аласа (200 метрге дейін) таулар
қоршаған ...... ... ... жер, сынақтар жүргізуге өте
ыңғайлы жағдай жасау үшін табиғаттыңң өзі дайыңдап қойған сияқты.
Қырқыншы жылдардың аяғында Сарыарқаның төрінде халық үшін ... ... ... ... ... ... пен қуаныш сыйлап келген, дала шөбінің ... ... ... ... ... суы мен дертке ем қымызын ішіп, дала
әуедерін ... ... ... ... Ресейден ата-бабаларымыздың
достары ат басын ... ... ... ... ... ... ... қазақтар ықылым заманнан бері қоныстапып келеді: жазда жайлауға
көшсе, қыста қыстауға келеді. Мал ... ... бойы ... ... те келеді. Уақыт оза келе, колхоздар ұйымдастырылған кезде, дала
келбеті өзгере ... жаңа ... ... көп жерлерде электр қуаты мен
байланыс желілері, осы заманның басқа да белгілері пайда болды. Енді ... ... ... ... ... жүргізіле бастады.
Бұл кезде Орал қалаларының бірінде ғалымдардың, үлкен тобы ядро зарядын
зор қарқынмен ... ... 1946 ... ... Ю. ... ... ... конструкциясын Министрлер Советінің ... ... ... ... қол ... ... ... плутон нүсқасына 1948
жылдың басында жане уран нүсқасына —1948 жылдың ортасынан кешіктірмей сынақ
өткізу керек деп бөлгіленген атом бомбасын ... ... ... ... ... бірінші сынаққа дайындық жұмыстарының қарқынды жүргізілгені
сонша, 1949 ... 6 ... ол әзір ... ... мемлекеттік комиссия полигон объектілерін құрылысшылардан
қабылдап алды және ... ... мен ... ... ... ... ... тұтастай алғанда дайын өкендігі үкіметке баяндалды және сынақ
өткізуге «мақұл» деген рүқсат алынды.
Шілденің орта кезінде-ақ Семей қаласы, Жаңа ... ... ... ... ... ... эшелондарымен барлық қажетті ... ... ал ... ... ... ядролық зарядтың өз
бөлшектерімен тетіктері жеткізілді.
Жабдықтармен және зарядтың өзімен қоса ... ... ... ... ... үлкен тобы келді.
Полигонды салу және сынақтар өткізуге байланысты жұмыстардың бәрі аса ... ... ... Осы ... үшін ... инженерлік бөлімшелердің
мерзімдік қызметіндегі офицерлері мен солдаттары іссапармен келіп жатты.
Әскери емес ерікті құрам ... жоқ. ... ... тобы тек өз ... ... және ... ... ... тәртіп қызметін 1953 жылы Бериямен қоса ... ... II. Я. ... ... бойы өте ыстық әрі қуаң болды. 28-күннің ке-шінде ауа райы ... ... жел ... ... ... ... , аспанды бүлт
жапты, жаңбыр сіркіреді де ... Осы бір ... ... ауа ... ... түнімен тұрып алды, ол таңертең де өзгерген жоқ. Төмен шөккен
қалың бұлт жарылыстан соң ... ... доза алу үшін ... ... ... ... келтіретін еді. Табиғат алдағы
жарылысты болдырғысы келмегендей. Сынақ басшылығы ауа райының ... ... оны ... ... ... ... ... Бірақ
ауа райы болжаушылардың хабары үміттенерліктей болмады.
Сондықтан жарылысты ... ... ... ... ал ... ... жөнінде шешім қабылданды. 1949 жылдың 29-тамызында
ертемен ... ... «Ш» ... үш ... қайталанғаан үлкен
репетициядан кейін, И. В. Курчатов ... ... ... ... ... даусы секундтарды санап шықты. «Ноль» деген кезде жер оқыс
шайқалып кетті, оған ... ... ... ... соққы, шатырлаған,
күңіренген үн жалғасты. Осының бәрі бірнеше секундқа ... ... ... тына ... ... ... Семей маңындағы полигонда биіктігі 30 метрлік мұнара
үстінде жазғы ... ... ... ... ... 20 ... ... атом
жарылысы болды.
Аспанды алып нажағай тіліп өтті, жер үстінде жарқ ете қалған екінші ... ... бұлт та ... ... 7 ... ... шаң — газ аралас саңырауқұлақ тәрізді бұлт
пайда болды, Даланың саррайған шөптері қудай лап етіп жана ... ... ... ... ... ... ... ішінде Берия да бар, командалық
пункттөн шығып, бірін-бірі табыспен ... ... ... ... ССРО-да жарылыс қуаты 20 мың тонна тротилға тең ... ... ... Оның ... ... ... параметрлері болды. АҚШ-
тың атом монополиясы аяқталды. Біздің елімізге атом шабуылын жасау ... ... ... атом ... топтап дайындауға және сынақтан өткізуге
кірісті. ... ... ... ... керек еді, ал ол уақытты талап етеді.
Алайда 1953 жылға дейін халыққа жарылыстар туралы ... ... ... ... ... де жоқ. Сынақтар өткізудің қауіпсіздігіне
кейінірек ... ... ... Жер ... ... ... өнімдер тарайтын зонадан адамдар мен жануарларды көшіруді
көздейтін, ал радиоактивті бұлттар қаптауы мүмкін ауадағы ... ... ... ... ... ... ... жасалды.
1956 жылдан бастап жарылыстан бір сағат бұрын халыққа ... ... ... 50 ... ... жарылыстар кезінде адамдар үйлерден ашық
жерлерге шығарылды. 50 килотоннан кем ... ... ... деп ... ... Халық шындыққа айналған жұмбақ объектіні
.«полигон» деп атайтын болды, бірақ оның қызметіне тереңдеуге қатаң тиым
салынды. Лақап ... мен ... тиып ... отырды. Әрбір жарылыс
адам ақыл-ойының ... ... ... ... ... халықтың
патриотизмнің үлгісі ретінде бағаланып отырды.
Сонымен бірге полигон иелігі де кеңейе берді. Абыралы ауданы таратылып, бір
миллион сегіз жүз мың ... жер ... ... көп ... ... ... мәжбүр болды. Жергілікті тұрғындар бүған іштен тынып жүрді,
туған-туысқандар мен ... ... ... ... ... ... кернеп, ал бөгде адамдардың алдында ештеңені байқамаған
боп жүріп жатты.
1953 жылдың 12 тамызында халық қатты ... ... ... ... метрлік мұнара басында қуаты 480 килотоннаға тең термоядролық жарылыс
өткізілді. Диаметрі 16 километрлік ... ... ... бұлт ... ... көтерілді. Ондаған мың тұрғындарды 9 күнге эвакуация жасап
басқа жаққа көшіріп апарды. Кам кірпіштен салынған ... ... ... ... да ... ... ... жарылыс эпицентрінен 130 шақырым
жердегі облыс орталығында терезе әинектері ұшып кетті, көптеген үйлердің
кабырғалары ... ... 22 ... ... ... ... ... өтті, оның қуаты
бірінші сутегі жарылысынан әлдеқайда ... еді. Бұл ... 1500 ... ... Биіктігі 18 километр болатын саңырауқұлақ тәрізді алып
шаң-тозаң бұлт ... ... ... ... ... ... сонша,
тіпті ол жүздеген километр жерден анық көрінді, ал ... ... ... ... сезілді.
1956 — 1958 жылдары полигонда үсті-үстіне сынақтар ... ол ... жаңа ... ... ... ... —1960 жылдары жарылыс болған жоқ.
1961 жылы елімізде континентаралық ... ... ... ... ... ... ... сынақтан өткізу міндеті қойылды. Сондықтан
1961 — 1962 жылдарда сынақтар жиірек өткізілді. Жылына ... және ... 40—50 ... болып тұрды.
1963 жылы ССРО, АҚШ және Ұлыбритания араларында ядролық қаруды атмосферада,
космоста және су астында сынаудан шектеу ... ... қол ... ... және ауадағы ядролық жарылыстар тоқтатылды. Келісім биосфераның
радиоактивтік ластануын азайтты, бірақ ядролық қарулар шығару ... жоқ. ... ... өз ... белсенді түрде жүргізе берді.
Келісім ядролық жарылыстарды тек жер астына «алып кетті».
ССРО-да жер астындағы жарылыстарга дайындық 1959 жылы ... ... рет ... ... 200 метр ... ... қазылған
кеңістікте сынау 1961 жылы өткізілді. Тек 1965 жылдан бастап сынақтар ... және одан да ... тік ... ... ... ... ... көңістіктерде қуаты аздау және шектеулі зарядтар сыналды, ал тік
қазылған шахталардағы ... ... 150 ... ... барды.
1965 жылдың ңаңтарында Шаран мен ... ... ... ... ... «жарып шығатын» ядролық жарылыс жасалды — әскери ведомство
кезекті эксперимент ретінде ... көл ... ... Тереңдігі 100
метрдей, диаметрі 400 метрлік ондай көл пайда болды да кең даланың төсінде
айнадай жарқыраған ... су ... бір ... ... ... ... мәнінде, халық тауып айтқандай, «өлі көл» өзінің ... ... Ол ... ... ескі жолдар жабылды, су қоймасы
қоршалды. Жарылыс үлкен аумақты ... ... ... ЖӘНЕ ... ... өзін қоршаран ортамен бірге өсіп, біте қайнап келеді, өзі де осы
табиғаттың бір бұтағы ... ... Біз адам — ... ақиқат иесі
дейміз, бірақ оның биологиялық түрғыдан табиғатын толық танымаймыз немесе
оны қайта құрсақ дейміз.
Қоршаған орта: ауа, су, жер, ... сау ... ғана ... өзі де ...... ... ... ең жақсысы. Жер адам пайда болудан
миллиардтаған жыл бұрын жаратылған ... ... адам ... ... ... өмір ... ... адамзат өліп кеткен жағдайда, жер
сонша уақыт тіршілік ете алады, Бірақта біз ғасырлар бойы және ... бері ... ... ұранын басшылыққа алып келеміз, яғни
табиғатқа қарама-қарсы бағытта тәрбиеленіп келдік.
Табиғатпен жарастықта өмір сүру ... оның ... ... ... және ... жөн, ... ... қоршаған әлемге аса сақтықпен қарап отырып,
одан өз орнын табуға тиіс.
Қоршаған ... ... ... ... желөкпе жобаларды және ойланбай
істелген әрекеттердің зардаптарын кім ... ... ... таяздауы,
Байкалдың ластануы, үлан-ғайыр Қарақалпақстан жерінің тұз бен ... су ... ... салған кезде орасан үлкен аудаңдардың су
астыңда қалуы — бұл тек белгілі мысалдар ғана. ... ... ... ... ... душар ету, өкінішке орай, адамның жаңа табиғи-
климаттық және ... ... ... ... және
әлеуметтік мәселелерді шеше алмайды. Алайда ... ... ... ... ... ең ауыры Семей аймағында болған өзгеріс. Ол
ешбір ақылға симайтын апат.
Полигонның ондаған жылдар бойы атқарған белсенді қызметі ... ... ... ... ... ... газ-тозаңдармен, азық-
түліктің радионуклидтермен ... ... ауыз ... әдет берік
қалыптасқан болатын, ядролық сынақтардың ... ... ... ... ... шығарылды. Ал бұл бағытта ешбір зерттеулер ... жоқ. Тек ... ... ... ... бақылауы
мен шешімдері кейбір мәліметтер береді.
Тамақ өнімдерінен, ашық су ... ... ... ... ... ол уран —238 ыдырауынан пайда ... ... Ал ... уран ... жоқ, ... ... ендеше оның ядролық
жарылыстардан тарауы әбден мүмкін.
1989 жылғы ... ... ... ұсақ ... ... —210 мөлшерден ондаған есе көп. Етті пісірген кезде 10 проценті
сорпаға шығады, ... ... аз ... ... ... ... ... және полигонға таяу
жерлерден су ішетін малдың еті мен сүтіндегі ... ... ... есе асып ... ... ... алайық. Жер астындағы ядролық жарылыстан туған
сейсмикалық қозғалыс күші ... ... және ... ... геологиялық
жағдайына байланысты.
Невада полигонында жер қабаттары ... деп ... ... ... ... Олар жарылыс толқындарының сейсмикалық ... ... да, ... ... онша ... ... ... алаңдары гранит деп аталатын тектес жақпартастардан
тұрады. Граниттің сейсмикалық тербелістерді ... ... ... Сондықтан
мұндағы жерасты жарылыстары айтарлықтаай төрбелістер туғызады. Қашықтықтары
мен қуаттары бірдей жарылыстардың Невада полигонындағы сейсмикалық ... ... 3—4 есе ... ... әрбір жарылыс, олардың саны аз емес —343, жердің қыртысын
қозғалысқа түсіреді.
Ғасырлар бойы терең тыныштықта, ... бір ... ... жер ... жер
асты ядролық күшті жарылыстардан қозғалысқа келіп, ... ... ... ... да жер астындағы ядролық қуатты ... ... да ... сондықтан жер астындағы судың табиғи ағыны зақымданып, бағыты ... ... ... ... ... аудандардың шаруашылықтарында осындай суы тартылған
құдықтар ... ... ... ... ... ... ... жылдары поселкелер
мен малды сумен қамтамасыз етіп тұрған 700 құбырлы құдық істен ... ... ... ... КЕРІ ... ағзасы ұшан-теңіз клеткалардан (ұлпалардан) тұрады. Мөлшермен ол 100
триллионға тең. Адам ... ... ... ... ... ... өкінішке қарай, ол сәуле әсеріне ұшырағанын білмей ... ... және тері ... энер-гиясын еш ауырсынбай сіңіре
береді. Осы кезде ағзаның ... ... Тағы бір ... әсер ... ... ... мен тері заттарының қозған атомдары аса жоғары
химиялық белсенділікке ие. Содан барып ... сау ... тән емес ... ... ... олар ... мен терідегі алмасуға қажет
күрделі биохимиялық процестердің бұзылуына апарып соғады.
Бір ... ... ... ... физикалық процестер — иондану және
атомдардың қозуы ағзаның өмірлік маңызды функцияларына ... ... ... және ... ... мүшелерінің жүйелерін істен шығарады.
Адам ағзасының клеткалары әдетте түрлі ауруларды ... ... және ... ... жуытпай кері тебу қасиетіне ие. Сөйтіп ол иммундың қорғаныс
жүйесін құрайды.
Адамның аса шапшаң көбейетін клеткалардан ... ... ... ... бойына жасалып, қалыптасты. Ол маңызды міндет атқарады — қоршаған
ортаның тікелей әсерінен ағзаның тәуелсіздігін қамтамасыз етеді, яғни ... ... ... ... ... ... ағзаның қоршаған орта
әсерлеріне төтеп беруіне жетіседі. Бір сөзбен айтқанда, иммундық ... сан қилы ... ... ... ... осы ... Семей аймағында оншалықты тұрақты болмай
шықты.
Неліктен, не ... ... ... ... ... ең бірінші кезекте иммундық
жүйенің клеткаларын жаралайды.
Рас, иммундың жуйе клеткаларының бір бөлігі өз бетімен ... ... бұл ... ... ... тән құбылыс. Өйткені, олар аса ... ... ... ... ... келеді. Әйтседе радиация
әсерімен иммундық ... өлуі ... және ... есе ...
осының салдарынан ағзаны иммундың қорғау әлсірейді, иммундық ... ... Яғни ... ... ... ... Ақыры адам түрлі аурулар
алдында әлсіз немесе қор-ғаныссыз куйге ұшырайды.
Бәрінен де жұқпалы ауруларға қарсы тұратын иммундың жүйе ... ... шын ... ... ... ... ... көрсетуі кемиді.
Қатерлі ісіктерге қарсы иммундык, жүйенің бөлінуі едәуір уақыт өткен соң ... ... 5 ... 40 ... ... және одан да көп ... соң
білінеді.
Жоғарыда айтылғандай, табиғат бұзылған иммундың жүйені қалпына келтіру үшін
ағзаға қажетті уақыт беріп қамқорлық ... ... ... ... ... ... ... Алайда сәуле әсеріне қайта
ұшыраған шақта сол сау клеткалардың ... ... ... ... ... қалпына келуі тежеледі, немесе ұзақ жылдарға созылады. Радиация
адам ағзасының басты қаруы — ... ... ... ... ... ... жол ашып береді. Сөйтіп,сәуле әсеріне ... ... ... ... душар болады. Радиологиялық диспансердің
деректеріне қарағанда полигонға жапсарлас аудандарда тұратын халықтың ... ... ... зардабын тартуда. Бақылау топтарында бұл
көрсеткіш 5—10 процент аралығында.
Адам ағзасының ... ... өз ... ... және ... ... бойында хромосомдар деп аталатын тұқым қуалау (генетикалық) механизмін
сақтайды. Әр ... ... ... ... болады. Яғни
адамның әр мүшесі тек өзіне ғана тән хромосомаларға ие.
Түқым қуалау механизмі — сонау палеозой дәуірінен бері көп ... ... өмір ... ... ... ... жемісі. Осы ғажайып
клеткалар бізді барлық тіршілік құбылыстарынан бүкіл ағзаның аса ... ... ... ... ... ... аман ... келеді.
Адамның туқым қуалау механизмі шын мәнінде ұлағасыр зор жұмыс жасайды. ... ... және ... ... орналасқан аса күрделі молекулалар,
түқымдық белгілерді сақтаушылар жаңа тіршілік ... ... ... мен ... ... бұрын барлық ұрпақтың жадындағыларды мұра етіп
береді. Мысалға бір ұлттың ... ... бір топ ... ... ... сырт ... тән. Егер жеке ... келсек, одан да көп ұқсастық
көрінеді. Балалар ата-анасына, ал кейде ... ... ... бәрі — ... ... ... ... Осы ғажайып механизм
осылайша тынымсыз ... ... Оған ... ... ... ... осындай қайталанбас механизмді жасай ... ... ... оны ... ... Оған күйрете соққы беру үшін көп
нәрсе қажет емес. Мысалы, радиациялың ... ... ... және ... қас ... сәті ғана ... қуалау механизміне ондаған тіпті
жүздеген жылдарға жететін ауыр соққы береді.
Иондаушы радиация ... ... ... ... ... қайтып
қалпына келмейтін жағдайға душар болады, яғни хромосомдық аппарат істен
шығады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... баласына көшеді. Содан барып нәрестелер сан түрлі кемістермен,
кемтарлықпен өмірге келеді.
Иондаушы радиацияның тіпті ... өте ... ... адам ... ... ауыр бүлдірулер тигізетіні анықталды. Мұндай
жағдайда сау клеткалардың биолоиялық ... ... ... сәуле алған
клеткалардың қалай болса солай және басқа хротикалық ... деп ... кері ... ие ... ... ... ... Бұл процесс —
сома болған клеткалар өздерінің бұл қасиеттерін дүниеге келетін нәрестеге
береді, сөйтіп ... ... ... ...... басқаша
өзгеруін) туғызады.
Радиация әсерінен пайда болған соматикалық мутациялар ... ... ... ... беріледі және табиғи жағдайда осы ұласпалы
дертті жою мүмкін емес ... ... ... практикасына сүйенген ғалымдар.
Жапон ғалымдары соңғы жылдарда соматикалық мутациялар санының сәуле ... ... ... келетінін анықтады. Мәселен, 15—20 бэр сәуле алу
10 бәр мөлшерінде алғандарыдан 3—4 есе көп ... ... ... Ал Семей облысының полигон төңірегіндегі түрғындары ... ... одан да ... ... ... таңда радиациялың сәуле алған кезде адамның генетикалық аппаратында
нақтылы қандай өзгерістер пайда болатыны ... ... жоқ. ... ... ... полигоны әсерін тигізген аймақта барлық тұқым қуалау
ақаулары болашақта, ... ... ... неғұрлым толық көрінбек.
Қазірдің өзінде осы аудандарда туа біткен кемтарлық дүниеге келген әрбір
мың нәрестенің 48-інде кездесіп отыр. Бұл орта ... ... ... 6 есе көп, ал полигоннан ондаған шақырым ... ... ... ... да ... Оның қаншалықты екенін нақтылы айту мүмкін
емес, өйткені ақаулы ... ... ... ... ... Тек ... ... соңғы бес жылда кемтар 20
нәрестенің туғаны анықтальш отыр. 4 мың адам ... село ушін бұл өте ... ... ... ең ауыр көрінісі — адам ағзасында өте қатерлі ... ... (рак ... ... әр ... миллиондаран клеткалардың бірі
өзгеріп, басқаша айтқанда қатерлі ісікке ... ... өсу ... болып жатады. Әдетте мұндай ... сау ... жүйе ... ... жойылады. Ал иммундық жүйенің өзі радиация ... ... ... жағдайда рак клеткаларының саны айтарлықтай көбейіп,
қатерлі ісіктер жиілейді. ... ... ... тән ... осындай.
Қатерлі ісіктердің жаңадан пайда болып, жылдам дамуында радиацияның аз ғана
мөлшерінің жеткілікті екендігі дәлелденген нәрсе. Әсіресе, Семей ... ...... ... ұзақ ... алу ... ісіктің тез өсуіне
айрықша қолайлы.
Ядросыз өткен он төрт ... ... ... ... қанша уақыт өтсе де, 1949 жылдың 29 тамыз
күнін, сол қара ... ... да, ... да, ... де ... ... Семей аймағы Қазақстан үшін ... ... ... қосып алғандай болды. 40 жыл ... бойы ... 26 жер, ... және 354 жер асты ... ... өткізілді. 18500 км2
көлемін алып жатқан полигонды радиоэкологиялық зерттеу ... және ... ... ... ... және плутонийдің “ыстық бөлшектері” табылды. ... сол ... жиі ... тұратын дауыл кезінде тұрғындардың
ингаляциондық сәулеленуге әкеп соқтырады. Радиогеологиялық ... ... ... ... ... ... жер асты суларды тазарту
үшін 10 млн АҚШ доллары ... Бұл ... бір ... НАТО ... ... ... ... Семей проблемасын тек Қазақстанның проблемасы деуге ... қару ... ... жабу ... ... ... ... болды. Бұл нәтижесінде дүние жүзінде жаппай ... қару ... ... ... жылы мемлекетте “XXI ғасыр: ... ... атты ... ... ... Сол ... ... және
күні бүгінге дейін республикамызда ядролық қарудың ... ... ... ... ... қоса ... ... атағын өз еркімен
қабылдады. Конфенция жүзінде 29 тамыз күні Семейде ... ... ... атты ... ашылу рәсімдемесі болып өтті.
Бүгінге Қазақстан ядролық сынақтардың ... ... ... ... ... ... сенім артуда. Нұрсұлтан Назарбаевтің бағалауы
бойынша радиациямен жараланған ... ... ... ... өзі ғана ... доллардан астам қаражатты қажет
етеді. “Бұндай ауыр ... ... ... ... ... шешу өте ... түсіп тұр”- деді Назарбаев. “Бұл қасіретпен біз бетпе-
бет күресіп келудеміз. ... ... ... полигоннан қайғы шеккен
азаматтарға төлемақы төлеуге, аудан экологиясын қалпына келтіру жұмыстарға
Қазақстан жүз шақты ... ... ... ... – деді ... Бұл
қасіретпен күресуде әлем мемлекеттері 20 миллион долларға тең қаражатпен
көмек көрсетті.
Бұл өңірдің геофизикалық зерттеулер куні бүгінге ... ... ... ең үлкен ядролық полигонның орнында бүгін алтынды өндіру жұмыстары
жүргізіліп келеді.Және бұл Семей ... ... келе ... ... біз ... ... ... Бәлкім дәл осы
полигонның ертенгі күні шығар ?
Қорытынды
Қорыта келе, радиация адам өміріне аса қажетті ... ... ... сақтау
механизмі, адам ағзасында қатерлі ісіктердің пайда болуына және психикалық
аурулардың өріс алуына жол ашады. ... адам ... ... инегізгі
өзектерді істен шығаруы баршамызға мәлім.
Семей ядролық полигонында және басқадай да күшті радиация алған адамдардың
көпшілігі о дүниелік болып ... ... да біз ... ... өмір ... ... олардың ұрпақтары, тұқымдық клеткаларына атомдардың ақпарат
салынған болашақ ... ... ... сөз ... ... ... алған қазіргі ересек тұрғындардың денсаулығынан ... ... ... ... ... келтіру бағдарламасы балалар
мен әйелдерге, яғни Қазақстанның болашағына қарай ойысып, қызмет етуіміз
қажет. Өйткені тұрғындардың нақ осы ... ... ... ... дамудың өлшемі – “барометрі” болып табылады. Олай ... ... ... ... ... ... ... туралы
бағдарламаны қабылдап және медициналық қызмет көрсету деңгейін одан ... ... ... Ол олай ма, ... Қаулысымен ядролық
сынақтардың құрбандарын сауықтыру жөнінде Ұлттық Қор ... ... беру ... Бірақ өкінішке орай Үкімет мұндай ... ... ...... ... бір ... мәтелі бар: “Көңілің бұрылса, шешілмейтін нәрсе жоқ”.
Олай болса, бұл мәселе қолға алынады деген сенім артудамыз.
Пайдаланған әдебиет
1.Арцишевский А. Полигон ... но раны им ... не ... ... ... – 1997. – 1-15 ... ... Е. Так создавался полигон // Абай. – 1997. - № 4. – С. ... ... А. ... в ... еще ... в поколениях // Новое
поколение. – 1999. – 10 сент.(№36). – С. 6.
4. Атчабаров Б. А. Семипалатинский полигон - ... и ...... – 39 ... Балмуханов С. Б. Атомный полигон моими глазами // Простор. – 1990. - №
11. – С. 155-174.
6. Беляников К. ... на ... // ... ... – 1989

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет
Психикалық құбылыстардың («жан қуаттарының») пайда болу4 бет
Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі. Отбасында эстетикалық тәрбие беру5 бет
Қазақ және орыс тілдерінің лексикасындағы ортақ сөздер. Орыс тіліндегі түрікі сөздері6 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әдеби эстетикалық ой-пікірлердің тууы.Әдебиет теориясының методологиясы.Қазіргі әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория8 бет
Бизнес-жоспар ФИРМА ЖШС «ҚҰРЫЛЫС ИНДУСТРИЯСЫ»6 бет
Бұлшықет тіндері6 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Менеджмент этикасы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь