Қылмыстық іс бойынша дәлелдеме ретіндегі сот сараптамасының қорытындысы

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

1 Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізудегі арнаулы білім институты ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.1 Қазақстан Республикасында сот ісін жүргізуде арнаулы білімді пайдалану ұғымы және нысандары ... ... ...11
1.2 Қылмыстық іс жүргізудегі сот сарапшысы және маманның құзыреті ... ... ...24

2 Қылмыстық іс бойынша дәлелдеме ретіндегі сот сараптамасының қорытындысы ... ... ... ... ... ...28
2.1 Сарапшының қорытындысын алудың тәсілі ретінде сараптаманы жүргіз ... ... ... ...28
2.2 Дәлелдемелер ретіндегі сарапшы қорытындысының құрылымы және мазмұны ... ... ... ..33
2.3. Сарапшы қорытындысын бағалаудың тактикалық ерекшеліктері ... ... ... ..41
3 Маманның қорытындысы және жауаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.1 Дәлелдемелерді жинаудың жаңа тәсілі ретіндегі сарапшы қорытындысы ..50
3.2 Маманның қорытындысы мен жауаптарының дәлелдемелік мағынасы ... ..54
3.3 Маман қызметін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .57

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..60
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...............................................8
1 Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізудегі арнаулы білім
институты...................................................................
.............................................11
1.1 Қазақстан Республикасында сот ісін ... ... ... ... ... ... іс ... сот сарапшысы және маманның
құзыреті...........24
2 Қылмыстық іс ... ... ... сот ... ... қорытындысын алудың ... ... ... Дәлелдемелер ретіндегі сарапшы қорытындысының құрылымы және
мазмұны.....................................................................
...............................................33
2.3. ... ... ... ... ... ... ... Дәлелдемелерді жинаудың жаңа тәсілі ретіндегі сарапшы ... ... ... мен ... ... мағынасы......54
3.3 ... ... ... ... жұмысы тақырыбының өзектiлiгi - ТМД ... ... ... республикамызда да қылмыстық іс жүргізуде сарапшының қорытындысы
маңызды болып ... ... іс ... ... орны ... іс жүргізуде сот сараптамасының ролін дұрыс түсіну оның ары
қарай дамуына, қылмыстық істерді тергеу және ... ... ... маңызы жоғары.
Осы мәселені зерттеудің қажеттілігі сот танымының мақсаттарының
ерекшеліктерінен, қылмысты тану процесінің ... ... ... ... сот ісін жүргізуде қарастырылып жатқан іске қатысы бар ... ... ... және ... бір ... ... құқық
нормаларын пайдалануды анықтайтын фактілердің бекітілуі керектігінен келіп
шығады. ... ... іс ... ... ... ішінде сот
сараптамасы, қылмыстық заң ұйғарымдарын пайдалануды ... ету ... ... ... іс ... қатысушысы ретіндегі сот
сарапшысының ролін айқындап алмай жатып сот сараптамасының мағынасын ... ... ... ... ... ... тартудың екі нысаны тарихи
қалыптасқан: тергеуге және сот әрекеттеріне қатысуға маманды немесе сот
сараптамасын тағайындау ... сот ... ... ... ... пайдалану нысандардың әрқайсысы іс жүргізу заңымен регламенттелген
және әділ ... ... ... ... тиісті өзінің мәртебесі,
міндеттері мен іске асырушылық әдістері бар.
Маман мен сот ... ... ... ... - ... сот ісін ... қатысуларының нәтижелеріне
байланысты.
Сот ісін ... ... мен сот ... ... ... ара
жігін айырып алудың нақты ... ... ... ... ... істің мән-жайларын бекітуді және ... ... ... зерттеу ретіндегі түсінікті айқындайды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Жұмыстың маңыздылығы
сарапшының ... ... ... ... ... бағалау үшін
қажетті, бүгінгі таңда «сот сарапшысының алдына қойылған мәселелер бойынша
негізделген қорытынды» ретінде қарастырылатын қылмыстық іс ... ... мен ... іс жүргізу мәртебесін айқындауды көздейді.
Сот тәжірибесінде мұндай қадам, бір мезгілде, ... ... ... ... бөлімшелері қызметкерлерінің
оларды жүргізулеріне процессуалдық ... ... ... жай ... ... басты болуына, нәтижесінде арнаулы
білімді пайдалануда, соның ... ... ... ... тууына алып келеді.
Жұмыстың жаңалығы қылмыстық-құқықтық ғылымда сарапшы қорытындысы мен
маман қорытындысы ... ... ... ... ... ... қандай да бір зерттеулердің болмауымен, маманның жазбаша
жауаптарының жазбаша рәсімделу ерекшелігінің, олардың ең алдымен қылмыстық-
құқықтық заңының тиісті нормаларымен ... ... ... ... мәні ... ... ... зерттеу объектісі: Осы жұмыстың мақсаты сарапшы
қорытындысының қылмыстық жауапкершіліктің негіздемесін құратын мән-жайларды
анықтаудың құралы ... ... ... ашу, ... ... содан барып маманның қылмыстық іс жүргізуге ... ... ... айқындау болып табылады.
Жұмыстың мақсаты дипломдық зерттеулердің төменде аталған ... ... ... сот ісін ... ... білім
ұғымы және мазмұны, сарапшы мен маманның жалпы алғандағы ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін түрлі негіздеме бойынша
арнаулы білімді пайдланудың нысандарын жіктеу;
сот сарапшысы мен ... ... ... ... іс ... ... ... сараптамасын тағайындау және жүргізу шараларының ... ... ... ... ... ... бірі болып
табылатын қылмыстық іс бойынша дәлелдеме ретіндегі ... ... ... ... ... ... барысындағы
жауаптарының орны мен маңыздылығын қарастыру.
Дипломдық зерттеудің ... ... шешу ... басты
тарауларында ұсынылады. Айтар болсақ, бірінші тарауда, қылмыстық сот ісін
жүргізудегі арнаулы білім институты, арнаулы білімді ... ... ... ... және сот ... құзіреттерін анықтау мәселелері
қарастырылған.
Екінші тарауда, сот ... ... және ... ... іс ... ... ... айқындауға әрекеттер
жасалды.
Қорытынды, үшінші тарауда, маман қорытындысының дәлелдемелік мағынасы
туралы новелла, оның ... және сот ... ... ... бағалау туралы қарастырылған.
Дипломдық жұмыстың теоретикалық негізі ретінде сот сараптамасы және
криминалистика саласындағы ... ... А.А. ... ... ... және т.б. ... ... іргелі еңбектері, Қазақстан Республикасындағы сот-сараптамалық
қызметті реттейтін нормативтік құқықтық актілер қолданылды.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... ... қамтитын жалпыға ортақ әдістемелік әдіс, ... ... ... сот ісін ... ... ... ... реттейтін, іс жүргізу заңнамаларының ... ... ... қолданылған жүйелі қадам және ... ... ... ... ... ... – Қазақстан
Республикасы ... ... Сот ... ... ... ... сот ... ғылыми-өндірістік зертханасының
қылмыстық істі қозғау сатысындағы сот ... ... ... ... жалпылаудың қорытындылары қолданылды.
Дипломдық жұмыстың теориялық және практикалық қолданылуы: Дипломдық
жұмыстың тәжірибелік маңызы өте зор, яғни ... мен ... істі ... ... іс ... ... ... білімінің сот
сараптамасын тағайындау және жүргізу, сондай-ақ, маманның тергеуге және сот
әрекеттеріне ... ... ... ... ... оқу құралы ретінде
қолданылуына болады.
1 ... ... ... ІС ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ СОТ ІСІН ЖҮРГІЗУДЕ АРНАУЛЫ
БІЛІМДІ ПАЙДАЛАНУ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ НЫСАНДАРЫ
Қазақстан ... ... іс ... заңы ... бір ... ... қатынастың осы саласын реттеу бойынша бір ізге ... ... КСРО және ... ... ... сот
ісін жүргізудің негіздері базасында қалыптасты. Ұлттық заңнамалардың
өзіндік даму мүмкіндігі мемлекетіміздің егемендік ... яғни 1997 ... ... ... ... ... іс жүргізу кодексін
(ары қарай – ҚР ҚІЖК) қабылдаған ... ... ... асырыла бастады.
Кодексте республикамыздың қылмыстық әділет ... ... ... ... мемлекеттің сипаттамаларына сәйкестендіру
қажеттіліктеріне бағыттылған принципті ... жаңа ... ... ... ... ... іс ... заңының айрықша
ерекшеліктері оның жеке институттарын ... ... ... Бұл қылмыстық істерді тергеу және қарау барысында туындайтын,
міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... институттарға да қатысты. ... ... ... заңында жоғарыда аталған институттың концептуалды негізі ... ... ... ... ұғым ... рет анықталды. ҚР ҚІЖК 7-б. 41-
т. сәйкес, арнаулы білім дегеніміз – адам кәсіби ... не ... ... ... жұмыс істеуінің нәтижесінде алған, қылмыстық сот ісін
жүргізу міндеттерін шешу үшін пайдаланатын қылмыстық сот ісін ... ... ... емес ... (3). ... бекітілген анықтама арнаулы
білімнің процессуалдық санатына қылмыстық сот ісін ... ... емес бола тұра ҚР ҚІЖК 8-б. ...... тез және
толық ашу, оларды жасаған адамдарды әшкерелеу және қылмыстық жауапқа тарту,
әділ сот талқылауы және қылмыстық заңды ... ... ... шешуге
бағытталғандарды жатқызуға мүмкіндік береді.
Қылмыстық сот ісін жүргізудің міндеттерін шешу үшін арнаулы білімді
пайдалану күрделі процессуалдық-танымдық қызметтің нәтижесінде ... ... ... ... ... және істі сот ... ... (тұлғалар); өзінің немесе ұсынылатын ... мен ... үшін ... ... ... ... және аудармашы ретінде
процессуалдық қызметтерді орындаулары үшін тартылатын тұлғалар арасындағы
құқықтық қатынастың ... ... және ... ... ... ... білімі бар сарапшы, маман және
аудармашылар ... ... ... ... сот ісін
жүргізуге және азаматтарға құқықтарын ... ... ... ... үшін ... және маманның іс жүргізу міндеттері және арнаулы білімдерінің
мазмұны ҚР ҚІЖК-нде келесі тұрғыда регламенттеледі:
ҚР ҚІЖК 83-б. 2-б. ... іске ... ... ... ... ... бар
адам сарапшы ретінде шақырылуы мүмкін; сарапшы алдына қойылған мәселелер
бойынша негізделген және ... ... ... ... ... ... 83-б. ... және сот әрекеттеріне маман ретінде қатысу үшін іске ... ... ... ... және ... сондай-ақ, техникалық
құралдарды қолдануға жәрдем көрсету үшін қажетті арнаулы білімі бар ... ... [ҚР ҚІЖК 84-б. ... ... күні заңнамалық регламентацияларда маман мен
сарапшының арнаулы білімдерінің мазмұны, ... ... ... шектеу шарттарымен келіспеушілік қисынды:
1) ҚР ҚІЖК 7-б. 41-б. ... ... ... ... ... ғана ... жағы ... және
сарапшының «арнаулы ғылыми білімінің» ерекшеліктеріне түсініктеме
берілмеген.
2) ҚР ҚІЖК 84-б. ... ... ... ... ... ... сот әрекетінің шеңберінде оның барысы мен
нәтижелерін осы Кодекстің 203-бабының сегізінші ... ... ... іске ... ... не ... ... арқылы істің материалдарына объектілердің толық немесе
ішінара ... не ... ... ... негізгі қасиеттерінің
өзгеруіне әкеп соқпайтын зерттеулер жүргізу құқығы бекітілген.
Заң тұжырымдарынан шыға ... ... ... ... ... зерттелетін объектінің сақталуын қамтамасыз ету болып табылады.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... болмаса,
объектілерді толық немесе ішінара жоюға не ... ... ... ... ... өзгертуге әкеп соқтыратын зерттеу жүргізуге құқығы жоқ
болғандықтан объектілердің барынша сақталуын қамтамасыз ету ... да ... [ҚР ҚІЖК 83-б. ... ... ... ... да оның іс ... заңмен ұсынылған
құқығы оны шын мәнінде сарапшыға теңестіреді. Екінші жағынан, тергеу ... ... ... ... жәрдем беру үшін ғана тартылатын ... ... ... ... мен соттың іс материалдарына алдын ала
немесе сараптамаға ... ... ... ұқсас құқықтарды береді,
алайда, бұл құқық құқықтық іс жүргізу ... ... ... ... ТМД елдеріндегі ҚЖК-нен айырмашылығы
қылмыстық іс жүргізу заңнамасының ... кең ... ... сарапшы мен маманның ... ... ... ... ... білімі мен дағдыларының ерекшелігін анықтайтын олардың
процессуалдық ... ... ... білімінің мазмұны – ғылым, техника, өнер, кәсіп ... ... кең ... ... ... ... күнделікті өмірде кеңінен таралған, ол нақты
бір адамның кәсіби оқудың не белгілі бір мамандық бойынша ... ... ... ... ... арнаулы білім ұғымының ерекшелігі
қылмыстық сот ісін жүргізудегі жалпы ... ... ... және ... ісін ... ... ... бағытталғандығынд болып табылады.
Алайда тұжырымдалған анықтама ... іс ... ... жұртқа
белгілі емес және белгілі білімді шектеудің нақты шарттарын қамтымайды және
бұл ... ... ... ... ... мәні мен мазмұнын түсіндірумен
байланысты заң ғылымында шешімін ... келе ... ... ... ... табылады.
Арнаулы білім ұғымын талдай келе, А.А. ... оған заң, яғни ... және ... ғылымы саласындағы білімді қоспағандағы, көпшілік
емес, тек ... ... ғана ... ... ... «Бұл ... белгілі, қол жетімді, көпшілікке таралған білім емес, ... ... ... тән, бір ... терең білімі, мысалы,
физика саласы биолог үшін көрсетілген мағынадағы «арнаулы» ... ... ... ... ... және ... ... кәсіби білімдері мен
тәжірибелерін басшылыққа ала отырып, қажетті білімнің ... ... емес ... ... ... әр кезде шешу құқығы ұсынылған» [4;
91-92].
Ю.К. Орлов арнаулы ... мен ... ... ... ... ара ... ... бөледі: «Жалпы білім беру және тұрмыстағы тәжірибе аясынан
тыс білім, арнаулы білім болып табылады, оны ... ... ... ... ... ... ... дағды нәтижесінде пайда болады.
Арнаулы таным ұғымының жалпыға қол ... ... ... ... даму деңгейіне, олардың игерген ... ... ... ... Исаев қылмыстық іс жүргізудегі арнаулы білімнің мазмұнының
анықтамасы бойынша ғалымдардың (А.А. ... В.И. ... Е.И. ... ... Г.М. ... Н.С. Романова, В.Н. Махова және басқа)
түрлі ... ... ... жасауы оларды келесі жүйеде мазмұндауға
мүмкіндік берді:
-арнаулы білім жалпыға белгілі білім және ... ... ... ... ... ... ... білім адамның белгілі бір мамандығының кәсіби білімі ... ... осы ... ... процессуалдық шешімдерді
қабылдаумен байланысты ... ол ... ... ... ... ғылыми білім болып табылады;
-арнаулы білім ««аналық ғылым» базасындағы жинақталған білім ... ... [6; ... қылмыстық іс жүргізуде арнаулы ... ... әр ... ажыратуды ұсынады:
- қылмыстық іс жүргізу ... ... ... құқығын
қамтамасыз ету заң шығарушы, құқық қорғау және сот ... ... ең ... ... ... ... ... жағдайы туралы
арнаулы білім;
- әлеуметтік сала бойынша арнаулы білім;
-тергеуші, ... ... ... ... ... ... арнаулы білім;
- басқа да сала бойынша арнаулы ... ... ... ... жіктеуден басқа, олардың күрделі құрылымына
назар аударады, олар:
-«өзіндік ... ... ...... ... деңгейіне
сәйкесетін, арнайы оқу орнында хабардар тұлғамен алынған жүйелендірілген
ғылыми білімдер, ғылыми әдебиеттерден алынатын ... ... ... ... ... форумдар және т.б. алынған әдістемелік
құралдар мен оқу құралдары енгізілген ... ... ... яғни ... ... ... кейде әрекеттің
алгоритмнінен пайда болған, түйсікті ешқандай күш салмай ақ тез, ... ... ... ... автоматтандырылған кешені;
- іскерлік-білімді тәжірибеде пайдалану шеберлігінен, өзінің арнаулы
білімін тәжірибелік ... ... ... ... ... ... құрылады (8; 26).
Арнаулы білімді қылмыстық іс жүргізуде пайдалану шарттарының ... ... ... білімді пайдалану мен оларды заңды мақсатта
пайдалану ... ... ... ... ... атап өте
отырып, Т.В. Сахнова: ... ... – бұл ... ... түсіндірілетін, белгілі бір заңды мақсаттар ... ... ... ... ... ... ... деген
анықтаманы ұсынады. (8, 8).
Келтірілген анықтама бойынша ... ... ... ғылыми
қызметтің түрлі салаларында қалыптасқан білім арнаулы ... ... ... ... және ... қарауы барысында пайда болатын
міндеттерді шешу үшін оларды қолдану қажеттілігі ... және ... ... ... бар ... ... ғана ие болады. Қолданбалы
әдістемені әзірлеу қылмыстық-құқықтық қызмет аясынан тыс ... ... ... білімді қылмыстық сот ісін жүргізудің мақсаттарына жету
үшін қолданатын құрал ... ... ... ... ... ... ... арнаулы
білімді «акрнаулы» процессуалдық санатқа жатқызу жеткіліксіз ... (9,8). ... ... ... іс ... бойынша сотқа
дейінгі және сот өндірісінің тәжірибесінде туындайтын ... шешу ... ... ... ... болып келесілер табылады:
-арнаулы білім нақты және заңды негіздемелер ... ... ... сот ... ... үшін ... негіздемелер
болып арнаулы білімді қолдана отырып іс бойынша туындайтын мәселелерді шешу
қажеттілігі табылады. Сараптаманы ... ... ... тағайындау жолымен мәселелерді шешу қажеттілігі расталатын,
істің материалдары болып табылады. Сот сараптамаларын тағайындау ... ... іс ... ... болып ҚР ҚІЖК 241-бабында
келтірілген талаптары болып ... ... ... ... іс ... заңымен регламенттелген нысанда
пайдаланылуы қажет. Мысалы, сот ... ... ... нысанда арнаулы
білімді пайдалануға ҚР ҚІЖК 32-тарауы, ... ... ... ... ... – ҚР ҚІЖК 129- бабы ... ... қылмыстық сот ісінің субъектілеріне жатқызылатындар
ғана (тергеуші, судья, прокурор, анықтаушы, сарапшы, маман, аудармашы)
өздерінің іс ... ... ... ... қолданулары керек.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... іс жүргізу қызметтерінің жолын кесуі ҚР ҚЖК 90, 91, 92, ... ... ... қарсылық білдірудің негіздемесі болады. Сарапшы, маман
және аудармашыларды шақыруға себеп болған ... ... шешу ... ... ... ... ... заңмен көзделеді;
- арнаулы білімді пайдалану бойынша қызмет қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... негізделуі керек.
Мысалы, дәлелдеу процесінде ғылыми-техникалық құралдарды қолдануға жол беру
заңдылық, ғылыми негізділік, ... және ... ... (ҚР ҚІЖК ... ... ... пайдалану бойынша қызмет жүргізіліп жатқан іс
жүргізу ... ... ... ... ... ... қажет. Ал,
сараптаманы тағайындау тәртібі ҚР ҚІЖК 242-б. регламенттелген, сараптамалық
зерттеуге арналған ... алу ... ҚР ҚІЖК 259-б. ... арнаулы білімді пайдаланумен байланысты қызметтің нәтижелері тиісті
іс жүргізу құжаттарында берілуі ... Атап ... егер ... ... ... ... түсіру, киноға түсіру, дыбыс және бейнежазба
қолданылса не іздің көшірме бедері мен ... ... ... ... ... онда хаттамада оны жүргізу барысында қолданылған ғылыми-
техникалық ... ... ... ... мен ... бұл құралдар
қолданылған объектілер және алынған ... ... тиіс (ҚР ҚЖК ... іс ... ... ... пайдаланудың іс жүргізу
шарттарының жиынтығына келесі шарттар жатады:
- ... ... ... үшін нақты және заңды негіздемелер қажет;
- арнаулы ... ... іс ... ... ... ... ... (сот сараптамасы, тергеу және сот
әрекеттерін жүргізу барысында маманның, ... ... ... ... ... арнаулы білімді қылмыстық сот ісінің субъектілеріне жатқызылатындар
ғана (тергеуші, судья, прокурор, ... ... ... өздерінің іс жүргізу міндеттері (қызметтері) шегінде
пайдаланулары ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің
салалық қағидаттары мен ерекше танымдық ... ... ... ... ... ... білімді қолдану бойынша қызмет рәсімдік сипатта болады
және белгілі тәртіптермен жүзеге асырылады;
- арнаулы білімді пайдаланумен ... ... ... іс ... ... ... ... пайдалану қызметі көрсетілген шарттардың жиынтығын
есепке ала отырып, қылмыстық іс жүргізу бойынша жалпы іс ... ... ... жеке ... әрекеттерінің іс жүргізу нысандарының
аясында да жүзеге асырылады. Арнаулы білімді пайдалануда осы ... ... ... да бар, ... ... ... бойынша: «қылмыстық іс жүргізу заңына
бекітілген, қылмыстық істердің алдын ала тергеу және сот ... ... ... ... белгілі тұрғыда пайдалану тәртіптерінің
жүйесі» болып табылады. ҚР ҚІЖК сәйкес мұндай нысандарға: сот ... ... ... ... сот медицинасы саласындағы дәрігер-
маман), тергеу және сот ... ... ... ... ... ... танымды пайдаланудың іс жүргізу нысандарымен қатар
процессуалдық емес нысандары туралы да айтады, олардан хабардар ... ... ... ... ... айырып береді. Соңғысына
мысал: тергеушінің жәбірленушіге келтірілген дене жарақаттарының сипаты ... ... ... ... алу ... анықтау, алайда жауап алу
барысында дәрігерде жәбірленушінің жауаптары, оған келтірілген ... ... де ... Заң ... дене ... сипаты мен
ауырлық дәрежесін анықтау үшін куәландыру актісінің өзі де жеткіліксіз, ал
маманның пайымдауы – ... да. Бұл ... ... ... ... қажет.
Осылайша, қылмыстық сот ісін жүргізуде арнаулы білімдерді пайдалану
бойынша қызмет, ... ... ... мен ... ... тәртіптер жүйесінен тұратын ... ... емес ... ... ... ... емес білімді пайдаланудың процессуалдық емес нысаны мәні
бойынша заңды, заңға қайшы келмейтін, алайда шешімі ... ... ... ... ... Мысалы, тергеуші маманнан ... ... ... ... ... алып, оны іс материалдарында
көрсетпеуі де ... (11, ... ... ... ... ... ... жүргізетін
органның (тұлғаның) қызметінің негізгі кезеңдері төмендегі ретте болады:
- іс бойынша нақты және заңды ... бар ... ... ... қажеттілігі туралы шешімдерді қабылдаудан;
- жүргізіліп жатқан тергеу немесе сот әрекеттеріне мүдделі тұлғаларға
арнаулы білімдерді ... ... және өз ... ... ... ... хабардар етуден;
- барлық қатысушыларға құқықтары мен ... ... ... іс ... ... ... түсіндіруден;
- сарапшы, маман және аудармашы ретінде іс ... ... ... тұлғалардың тікелей арнаулы ... ... ... жүргізетін тұлғаның арнаулы білімді пайдалану
нәтижесін алуы, ... ... іс ... ... қолдану
мүмкіндіктерін анықтау;
- арнаулы білімді пайдалану процесінде мүдделері ... ... ... ... келіспеген жағдайда көрсетілген
тұлға міндетті түрде қарауға ... ... ... ... ... ... нәтижелерін іс бойынша дәлелдеу барысындағы
бағалаудан және пайдалануы және осы ... ... іс ... (айыптау қорытындысы, сот үкімі) көрсетуден тұрады.
Қылмыстық процесті жүргізетін ... ... ... ... ... ... ретпен құрылған қызметтерді жүзеге асыру
тәртіптерінің жүйесі және шаралары олардың қызметінің ішкі жағы ... сот ... ... ... ... ... олардың саны мен белгілі негіздемелер ... ... ... ... ... ... түседі. Мысалы,
В.И.Шиканов арнаулы ... ... ... ... ... ... ... тергеушінің, прокурордың, сот құрамының ... яғни ... сот ... ... және ... ... ... іс жүргізу қызметін қызметтендіретіндер;
- тергеу әрекеттеріне тартпай, хабардар тұлғалардың арнайы ... ... ... сұрақ бойынша түрлі сипаттағы анықтамаларды
алу);
- сот емес тергеу нәтижелерін (ведомстволық, ... ... ... ... ... да ... ... (мысалы,
мәйітті патологоанотомикалық зерттеу нәтижелері) жеке ... ... ... ... процессуалдық қызметін орындауға шақырылған ... ... ... ... мылқау және саңыраулардың ишараларын түсінетін ... ... ... ... пайдалану;
- ревизияны тағайындау;
- тергеуші немесе соттың тапсырмасы бойынша техникалық немесе басқа да
зерттеулерді өндіру (12; ... В.К. ... және В.В. ... келтірілген шектеулердің
кемшілігі процессуалдық емес көздерден алынған мәліметтерді ... ... ... пайдаланудың процессуалдық нысандарының араласып кетуі
екендігін ... ... ... ... ... ... мен соттың іздеу-тану қызметінің
барысында ... ... ... білімінің процессуалды және
процессуалды емес нысандарын айырмайды, ... ... ... ... және өзге де ... ... ... сот сараптамаларын жүргізу;
- құжаттамалық ревизияларды, түрлі тексерулерді, зерттеулерді жүргізу;
- ... ... ... және ... ... ... құратын құжаттарын талап ету және өздерінің қызметтік іс
барысында қолдану;
- хабардар тұлғадан ... ... ... ... де олар ... ... қатысқан болса) ретінде жауап алу. (14; 373).
В.А.Образцовтың тергеу және сот әрекеттеріне аудармашының қатысуы және
оларды ... ... ... ... ... ... ... білімнің нысандары туралы атамағандығын ескеру қажет.
Арнаулы танымның процессуалды және процессуалды емес ... ... ... процессуалдық нысандарды бөліп алуға алып келеді (15; 373):
- тергеушінің өзінің арнаулы танымын тарту;
- маманның тергеу ... ... ... жүргізу.
Процессуалды емес нысандарға – хабардар тұлғаның консультациялық және
анықтамалық қызметі; ... және ... ... ... ... ... ... қатысуы, соның ішінде олардың
материалдық объектілеріне алдын ала зерттеулерді жүргізуі, тергеуші немесе
оперативті қызметкерге техникалық ... ... және т.б. ... ... ... ... іс жүргізу кодексімен ... ... ... ... ... ... жасырынған
қылмыскерді іздеу барысында бағыт беретін ақпарат, қылмысты жасау және
жасыру тәсілдерін ... ... ... немесе жасалған қылмыс
актілерін анықтау және т.б. ретінде кеңінен қолданылуда.
Авторлардың В.А. ... ... ... ... жеке
арнаулы білімді пайдаланудың процессуалдық нысанының дербес субъектісі деп
таниды, алайда аудармашыны тек ... ... ... ... ... болса керек, ол туралы сөз қозғамайды.
В.Н. Махов арнаулы ... ... ... ... ... ... регламенттелуі дәрежесіне қарай үш топқа бөледі (13; 84).
Бірінші топ – тікелей ... ... ... сот ... ... ... ... (соның ішінде педагогтарды) тарту,
қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... пайдаланудың екінші топ нысандарының
тікелей қылмыстық іс жүргізу заңымен регламенттелмесе де ... Бұл ... ... бекітілген тәртіпте құрылған құжаттар,
олар болашақта іске қосылып ... ... ие ... Мұндай
құжаттарды даярлаудың ... ... ... мәліметтерді
қамтығандықтан қылмыстық іске ... ... ... ... ... тергеушінің талаптары (ал қылмыстық істі қозғау
барысында – ... ... топ ... ... ... айырмашылығы қылмыс туралы
мәліметтерді қамтымауында. Негізінен бұл тергеушінің ... ... ... бір ... ... ... ... үшін арнаулы
білімді талап ететін ведомстволық белгілерді және ... ... ... ... Бұл топтағы құжаттарды тергеушінің ... ... ... және ... ... бөлуге болады.
Алайда, автор хабардар тұлғаны ... жеке ... ... ... ... қолданудың процессуалдық нысаны ... ... ... (17; ... ... ... ... бүгінгі күні қылмыстық
сот ісін жүргізуде арнаулы білімді пайдаланудың негізгі нысандарының санын
анықтау, оларды қолдану субъектілеріне, алынған ... ... ... ... ... бір ізді ... жоқтығын айта аламыз.
Көрсетілген жағдай қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... мақсатында оларды
қолданудың нақты нысандарының ерекшеліктерін зерделеу мүмкіндіктеріне кері
әсерін тигізіп отыр.
Орын ... ... ... ... ... ... ... нақты анықтамаларының болмауымен негізделеді, мұны ... ... ... байқауға болады. Осыған байланысты қылмыстық
сот ісін жүргізуде арнаулы білімді қолданудың ... ... ... ... жіктеу ұсынылады:
- арнаулы білімді пайдаланатын субъектілердің процессуалдық ... ... ... ... ... мен міндеттері бойынша;
- арнаулы білімді пайдаланудың мазмұны бойынша;
- арнаулы білімді тартудың негіздемелері ... ... ... ... ... ... процессуалдық
регламентациясының бар болуы;
- арнаулы білімді пайдалану бойынша процессуалдық регламентациясының
сипаттамасы бойынша;
- қылмыстық іс жүргізу сатылары бойынша;
- ... ... ... ... арнаулы білімді пайдаланудың нәтижелерін бекіту нысандары бойынша;
- арнаулы білімді қолданудың ... ... ... ... ... (18; ... ... сот ісінде арнаулы ... ... ... ... ... жіктеу
1. Қылмыстық іс жүргізудің субъектілері:
а) іс бойынша өндірісті жүргізуді жүзеге асыратын органдар ... ... ... ала ... ... сот). Олар ... ие және ... жинау, зерттеу бағалау және қолдану
бойынша заңмен ... ... ... ... ... құқылы.
Бұл қызметті жүзеге асыру барысында қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... ететін проблемалық жағдайлар
туындайды. Осы тектес ... ... ... ... іс ... ... мысалы, сот сараптамасын міндетті тағайындау жағдайлары
(ҚР ҚІЖК 241-б.) (19), ... ... ... ... ... және ... жасалуға тиіс (ҚР ҚІЖК 224-б. 3-б.) (19). Іс
бойынша іс жүргізу процесінде көрсетілген субъектілер ... ... ... ... ... жекелеп алғанда, ғылыми-техникалық
құралдарды қолдану барысында не заңмен бекітілген жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... ... арнаулы білімді
пайдалану;
б) заңмен арнаулы білімге ие тұлғалар (сарапшы, маман, ... ... ... және ... ... және сот әрекеттеріне
қатысу үшін шақырылған жағдайда өздерінің процессуалдық жағдайына сәйкес
пайдалану.
2. ... ... жоқ өзге де ... ... іс ... ... ... бойынша анықтамаларды
беретін, сот сараптамасы емес ... ... ... тұлғалар жатады.
Олардың арнаулы білімдерін тарту ҚР ҚІЖК-мен реттелген нормаларының шегінде
жүзеге асырылады. Алайда, олардың қызметі ... ... ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... немесе ұсынылған және ҚР ҚІЖК 123-б.
сәйкес құжаттамалық рәсімделген түрлі анықтамалар, ревизия, аудит актілері,
сот сараптамаларының қорытындылары ... ... ... ... ... мамандар да процессуалдық статусқа ие емес ... ... ... ҚР ... 14-б. 3-т. 6-тт. негізінде адвокаттар
олардан келісім-шарт негізінде «заң көмектерін көрсету және ғылым, техника,
өнер және ... ... да ... ... білімді талап етумен
байланысты туындайтын, сұрақтарды түсіндіру үшін» қорытындыны сұрауы мүмкін
(20). Олар тұрмыстағы жалпы жұрт ... сөз ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттерібойынша
жіктеу
Арнаулы білімді пайдаланудың жалпы мақсаты істі жүргізетін органдар
мен тұлғалардың қылмыстық іс жүргізудің ...... ... шешілуі
үшін қажетті және жеткілікті мән-жайларды жан-жақты, толық және объективті
зерттеудің тәжірибе жүзінде іске ... ... ... ... ... қылмыстық істер бойынша іс жүргізу процесінде
туындайтын проблемалық жағдайларды арнаулы білімді пайдалану жолымен ... ... ... болады.
Арнаулы білімді пайдаланудың міндеттерін типті және нақты деп ... ... ... ... ... қолдану үшін тартылатын
субъектілердің процессуалдық ережелеріне ... ... ... ... және сот ... жүргізу барысында жәрдем беру
үшін ... ... – сот ... жүргізу және дәлелдеменің дербес түрі
болып табылатын қорытынды беру үшін тартылады;
- аудармашы – қылмыстық процестің сот ісін ... тіл ... ... асыруды және коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... қарағанда қылмыстық
істің ерекше мән-жайларына негізделген, жекелеп айтсақ, мұндай міндеттерді
тергеушілер сот ... ... ... ... тергеушінің
сарапшыға сұрағы ретінде тұжырымдайды.
III. Қылмыстық істегі арнаулы білімнің мазмұны бойынша жіктеу.
Қылмыстық сот ісін жүргізуде міндеттерді шешу үшін тартылатын
арнаулы ... ... ... бойынша ғылым мен техниканың түрлі
салаларындағы: а) сот медицинасы; б) ... ... ... ... ... ... сот сараптамасы; г)
жалпы және заң психологиясы; д) сот психологиясы; е) сот ... ... з) тіл ... ... сот ісіндегі аударманың
ерекшеліктері); и) өзге де салалардағы білім болып табылуы мүмкін.
IV. ... ... ... ... ... ... ... тартудың негіздемелері нақты және заңды болып
бөлінеді.
Іс жүргізу ... ... ... ... ... ... арнаулы білімдерді тарту қажеттілігі болып табылады.
Заңды негіздемелерге арнаулы білімді тартумен мәселелерді ... ... ... ... ... жатады.
Процессуалдық негіздемелер арнаулы білімді міндетті ... ... ... ... ... табылуы мүмкін (ҚР ҚІЖК
241- б. – сот сараптамаларын міндетті түрде тағайындау; ҚР ҚІЖК 488-б.
– он алты жасқа толмаған, ... осы ... ... ... психикалық
дамуында мешеулік белгілері бар ... ... ... ... іс жүргізу әрекетін жүргізу кезінде педагог пен
психологтың қатысуы міндетті).
Сараптаманы тағайындау және сарапшыны шақыру үшін ... іс ... ... ... ... ... табылады. Сот сараптамасы
мекемелерінің сарапшы-қызметкерлері үшін ... ... ... ... ... сараптама мекемесі ... ... ... ... ... өкімі) болып табылуы мүмкін
және ол тергеушінің сараптаманы тағайындау туралы ... ... ... ... ... ... бірге сарапшыға өткізіледі.
Аудармашыны тарту үшін нақты негіздеме болып сезікті, айыпталушы,
сотталушы, олардың ... не ... ... талапкер,
азаматтық жауапкер немесе олардың өкілдері, сондай-ақ куәлар мен өзге де
процеске ... да ... іс ... іс ... ... ... болып табылады. Заңды негіздемелері болып осы ... ... ... ... ... ... ...
қылмыстық процесті жүргізетін органның аудармашыны ... ... ... табылады (ҚР ҚІЖК 85-б.).
Маманды тарту үшін нақты негіздемелер, негізінен, субъективті сипатта
болады және қылмыстық істің метериалдарымен ... ... ... ... ... мысалы, тергеушінің оқиға болған жерден
іздерді алудың криминалистикалық тәсілдерін жеткілікті игермеген жағдайда.
Маманды ... ... ... міндетті сонымен қатар ұсыныс
сипатында болатын заң нұсқамалары болып табылады. Жекелеп алғанда, ... ... ... ... ... ... сот ... маман дәрігердің қатысуы, ал оның қатысуы мүмкін болмаған
жағдайда – өзге дәрігердің қатысуы ... ... ... (ҚР ҚІЖК ... ... ... куәләндыру барысында дәрігердің немесе өзге ... ... ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК 226-б. 3-б.).
Сарапшы және аудармашыдан айырмашылығы қылмыстық іс ... ... ... ... ... оны ... ... негіздеме болатын құжат та бекітілмеген.
V. Арнаулы ... ... ... ... іс ... бар болуы бойынша жіктеу.
-арнаулы білімді пайдалану бойынша қызмет ҚР ҚІЖК-де регламенттелген
(арнаулы ... ... сот, ... ... ... ... ... білімді пайдалану бойынша ... ҚР ... ... ... ... емес ... ... білімді пайдалану бойынша ... іс ... ... ... ... ... қызмет міндетті сипатқа ие болғанда (мысалы, ҚР ... ... сот ... ... тағайындау
жағдайларында);
- қызмет факультативті сипатта және ... ... ... іс жүргізуді жүргізетін тұлғаға тәуелді болған жағдайда (мысалы,
ҚР ҚІЖК 219-б. ... ... алу ... ... ... ... ... іс жүргізудің сатылары бойынша жіктеу
- қылмыстық істі қозғау сатыларында арнаулы білімді пайдалану (сот
сараптамасын пайдалану, оқиға болған ... ... ... ғылыми-
техникалық құралдарды пайдалану);
- сотқа дейінгі сатыда арнаулы білімді пайдалану (ғылыми-техникалық
құралдарды ... ... ... ... сот саоаптамасын
тағайындау, сарапшының жауап алуы);
- арнаулы білімді сотта пайдалану (аудармашы, маманды ... ... ... ... айғақтары).
VIII. Іс жүргізу әрекеттерінің түрлері бойынша жіктеу:
- оқиға болған жерді қарау барысында арнаулы ... ... ... алу ... ... ... ... тінту барысында арнаулы білімді қолдану;
- сот сараптамасын тағайындау және ... ... ... ... сараптамалық зерттеу және т.б. үшін үлгілерді алу барысында арнаулы
білімді пайдалану;
IX. Арнаулы білімді пайдаланудың нәтижелерін бекітудің ... ... ... ... ... нәтижелерін бекітудің сөз жүзіндегі
(ауызша) нысаны:
- Іс жүргізу құжаттарында бекіту (хаттама, сараптама қорытындысы);
өзге де ... ... ... ... емес ... маманның қорытындысы);
- құжаттық бекітілмегендер (консультациялар, әдістемелік көмек).
2. Бекітудің сөз жүзіндегі емес ... ... ... ... ... іздер);
X. Дәлелдемелік мағынасы бойынша жіктеу:
- арнаулы білімді пайдаланудың ... ... ... қорытындысы ҚР ҚІЖК 115-б. 2-б. көзделген дәлелдемелердің
дербес ... бірі ... ... ... ... ... ... жәрдем беру кезінде және
хаттамада не хаттамаға қосылатын ресми ... ... ... ... ... қорытындысы) зерттеу барысында маман бекіткен мән-
жайларды қылмыстық ... ... ... ... ... ... болып табылуы мүмкін;
- маманның тергеу және сот әрекеттеріне ... ... ... ... фото және кино ... ... ... тұратын заттар, құжаттар және материалдар ҚР ҚІЖК 121-б.
және 123-б. ... ... ... ... және ... жатады;
- анықтамалар, соттық емес сараптамалар қорытындылардағы ақпараттар
оларды өзге де құжаттар ретінде іске ... ... ... ... ... ... ... істерді тергеу және сот қарауы
барысында арнауы білімді пайдаланудың түрлі ... ... ... тигізеді. Бұл құқық қолданушылық қызметті жүзеге
асыратын тұлғалар үшін ғана ... ... ... ... ұсынылған құқық
пен мүдделерді қорғайтындар үшін теоретикалық мағынасымен қатар ... де ... ... ІС ... СОТ ... ЖӘНЕ ... ... деген сөздің екі мағынасы бар: біріншісі – бір адамның жан-
жақты хабардар болған ... ... ... екіншісі – біреудің
өкілеттіктері, құқықтарының шеңбері. Қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысатын
хабардар тұлғаның ...... бір ... ... ... болуы және тиісті жіктей алуы, яғни арнаулы білімді игеру сапасы.
«Құзіретті – қандай да бір ... ... ... беделді болуы» (21;
253).
Сот сарапшысының құзіреттілігін сот сараптамасын тағайындауда да, сот
қорытындысын алғаннан кейін де сарапшы (алдын ала ... ... ... бағалайды.
Сарапшы сондай-ақ берілген сараптама мәселелерін шешу ... ... ... және егер де ... ... оның ... ғылыми
аясына сай келмесе қорытындыны беру мүмкін еместігі туралы сараптаманы
тағайындаған органға хабарлайды.
Сарапшы құзіреттілігін бағалау ... ... ... ... мен ... ... қылмыстың мән-жайы туралы өзіндік ішкі
сенімін өндіру қажеттілігінен босатпай-ақ дәлелдеме құралдарының бірі ... ... яғни ... ... тарту арқылы не олсыз
анықталған детальдардың ... ... ... ... ... бағалау қажетті арнаулы білімнің
құрылымдары мен шегін қарастырудан бөліп-жарып алуға ... бұл ... ... тыс ... емес ... тағайындау
барысында анағұрлым қиын.
Сот сарапшысы өкілеттігінің шеңбері сараптаманың пәндерімен, яғни
берілген сипаттағы, ... өзге ... ... ... анықталады.
Қазақстан Республикасының Әділет ... ... қ. ... орталығының Аймақтық сот сараптамасы ғылыми-өндірістік
зертханасында сот ... ... ... ... ... сот ... шешуге қойылған мәселелердің барлық
көлемінен (14974) 1477 мәселені сарапшы шеше алмағандығын, ал 161 ... ... ... ... ... 10 %, ... сипаттағы мәселе
болып табылатындығы және сот сарапшысының құзіретіне жатпайтындығы, ... ... ... пайдалануды талап ететін анықтамалық сипаттағы
мәселе болып табылатындығы туралы тұжырым жасауға ... ... ... сараптамалық зерттеуге арналған тапсырмалар
туралы, сараптамалық зерттеулердің шығыс мәліметтері және ... ... сот ... іс ... құқықтары мен міндеттері туралы
нормаларымен ... ... осы ... үшін ... судьясы»
тұжырымдамасының түрлі элементтеріне қатысты ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу үшін сарапшыны «ғылыми
судья», ал оның ... ... ... ... ... ... алмайды деп жазды. Осы пікірге ... ... ... ... ... ... білімнің негізінде арнаулы зерттеулерге
әкелген істің мән-жайлары ... үкім ... бұл үкім істі ... ... ... сот ... ... келіспеуі мүмкін емес және
сарапшы ... ... ... ... (23; ... ҚІЖК 83-б. сәйкес, сарапшы өзінің арнаулы білімінен тыс мәселелер
бойынша қорытынды ... бас ... ... ... ақ онда ... ... ... анықталған, алайда ҚР ҚІЖК-де сот
сарапшысының міндеті де өз ... ... ... ... деп арнайы
көрсетілмеген, мұндай логикалық тұжырым ҚР ҚІЖК 83-б. 6 тармағынан келіп
шығады, онда ... ... ... ... бергені үшін ҚР ҚІЖК 352-
б. бойынша жауапқа тартылатындығы көрсетіледі. (23; 434).
Сараптаманы ... ... ... құзіреті оның
мінездемесін қойылатын кәсіптік және біліктілік ... ... ... ... ... «Сот ... туралы»
Заңында кәсіптік және біліктілік талаптарына Заңның 10-б. 2-т. ... ... ... ... ... «сот сарапшысына
біліктілікті тағайындау үшін біліктілік емтиханын тапсырудың ережесін
бекіту туралы, ... ... ... ... ... сот ... аттестациялау ережесі»
бұйрығында «сот сараптамасы саласындағы ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес жоғары кәсіптік деңгейде сот
сараптамаларын қамтамасыз ету, сот сараптамаларын кәсіптік даярлау деңгейін
анықтау мақсатында біліктілік емтихан тапсырылады... » ... ... ... ... және ... ... ... бар
тұлғалардың арақатынас қажеттілігі, жекелеп алғанда, қажетті арнаулы
білімді меңгеруі, осы ... ... ролі мен ... ... ... ... сарапшы мен маманның белгілі ұқсастықтары бар
болғанымен, олардың ... ... ... тергеу және қарау
барысындағы міндеттері мен қызметтерінде айтарлықтай ерекшеліктер бар.
Заң сарапшыны тергеуші мен соттың қаулысы негізінде ғана ... ... сол ... ... ... ... немесе соттың шешімі
бойынша шақырылады, бірақ тиісті іс жүргізу құжатын рәсімдемейді. Тұлғаны
маман ретінде ... ... ... ... ... ролі ... зерттеу жүргізуге құқылығын реттеу қажеттілігіне, сондай-ақ
сарапшы әрекеттерінің заңдылығы және ... ... ... дейін аталғандай, сарапшы – дәлелдемелердің дербес түрінің
көзі. Ол дербес зерттеулерді жүргізеді, өз ... ... ... алынған іс жүргізу құжаттарын құрады. Бұл үшін сарапшы
қажетті іс ... ... ие, іс ... міндеттерін атқарады.
Қылмыстық іс жүргізудің өзге де ... іс ... ... ... ... ... ұқсас құқықтар мен міндеттер жоқ.
Сарапшы қызметінің нәтижесінде істе дәлелдеме пайда болады, сол кезде
маман ретінде тергеуші мен сотқа ... ғана ... ал оны ... барысында қолдану нәтижелері тергеуші ... сот ... ... ... ... фактілерді, белгілерді анықтау үшін арнаулы
таным қажет болған жағдайда ғана ... ... сол ... ... түсініктемелер беру үшін де қажет (25; 120).
Сарапшының міндеті ... ... ... ... бөліп
көрсету, олардың мағынасын бағалау және ... ... ... ... ... ... белгілердің, фактілердің қасиеттеріне ... ... олар ... ... ... ие ... ... жүргізуді қоспағанда, түрлі қызметтерді ... ... ... ... ... ... құзіретін, процестегі
нақты роліне және тиісті міндеттердіне қарай қарау мақсатқы лайықты.
Бірінші қызмет – тергеу және сот ... ... ... және ... ... беру үшін қатысу. Бұл пайдаланатын таным ... ... ... ... ... бойынша сараптамаға ең
жақын, қылмыстық іс жүргізуге маманның қатысуында арнаулы білімді, ... ... ... ... ... түрі болып табылады.
Тергеу (сот) әрекеттеріне қатысушы маман тиісті ... ... және ... ... ... ... ... ие.
Ол тиісті әрекеттерге қатысумен байланысты барлық құқықтарға ие, мысалы,
егер тиісті арнаулы білім мен ... ... ... ол іс ... ... ... яғни заң, сот ісін ... қатысатын хабардар тұлға
ретіндегі маманның құзіреті шегін түсіндіреді.
Алдымызда тұрған үлгілерді сараптамалық зерттеулерді қамтамасыз ... біз, ... үшін ... сот ... ... ... болуы, маманның арнаулы білімін дұрыс пайдалана ... ... іс ... ... ... және ... әрекеттерінің
нәтижелерін тиісті түрде белгілеу жеткілікті деп ... ... ІС ... ДӘЛЕЛДЕМЕ РЕТІНДЕГІ СОТ САРАПТАМАСЫНЫҢ
ҚОРЫТЫНДЫСЫ
2.1 САРАПШЫНЫҢ ҚОРЫТЫНДЫСЫН АЛУДЫҢ ТӘСІЛІ РЕТІНДЕ САРАПТАМАНЫ ЖҮРГІЗУ
Іс жүргізу ... ... ... деп ... ... бойынша
дәлелдеу процесі оны құрайтын компоненттері – ... ... және ... олар бір ... ... дербес бөліктерден тұратын және
«қылмыстық іс жүргізумен аяқталғанын сипаттайды» (26; 15).
Дәлелдемелерді жинау – бұл ... ала ... және сот ... ... ... оларды қарау және процесуалдық ... іс ... ... (27; ... жинау заңмен көзделген тәсілдермен жүзеге асырылады.
ҚР ҚІЖК 125-б. ақпараттардың іс жүзіндегі және берілуінің түрлі ... ... ... шыға ... ... ... үш
тобын атап көрсетеді (28; 369). Олардың бірі ... ... ... ... оны табу, алу және беруді талап ететін дәлелдемелік
ақпаратты алу тәсілі ... ... ... ... ... ... ретіндегі сараптаманың ерекшелігі осы
іс жүргізу әрекетіндегі екі жеке іс жүргізудің ... ... ... алу ... ... ... ... қызметі
және сарапшының нақты ... оның ... ... ... ... ... сарапшы орын алған фактілердің пассивті
көрініс субъектісі ретінде емес, туындаған іс ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесінде дәлелдемелік ақпаратты
тасымалдаушы болып табылады. Яғни тергеуші және сот ... ... ... және ... қорытындысын қалыптастыру процесінің өзін
қоспағанда, барлық қажетті әрекеттерді жүргізеді. Мұндай қызметіне қарай
бөлу алынған ... ... ... ... тексеруге және сарапшы
тұжырымының бейтараптылығы мен обьективтілігіне кепіл болуына мүмкіндік
береді.
Сараптаманың ... ... ... ... дәлелдемелерді
бекітуі туралы емес, сарапшының ақпаратты берудің заңмен бекітілген жазбаша
нысаны туралы айту ... ... ... бекітудің
құқықтық нысаны тергеушінің қарауы бойынша және іске ... ... ... ... ... қосуы «дәлелдемелерді бекітудің ... ... орын ... (29; ... жүргізу сараптамамен байланысты іс жүргізу әрекеттерінің
бүкіл кешенін қамтиды, оларды ... ... ... ... ... тағайындауға тергеушінің немесе соттың сараптамалық
зерттеулері үшін ... ... ... ... ... ... ... айыпталушыны таныстыруы және оған ҚР ҚІЖК 244-б.
бекітілген құқықтарды түсіндіруі, сарапшыны шақыру және оған ... ... ... оны ... ... ... ... және
оған сараптаманы жүргізуді беру не сараптаманы ... ... ... ... және оған қажетті барлық қажетті материалдарды
сараптама мекемесіне жіберу жатады.
Бұл кезеңде ... ... ... ... ...... үшін ... анықтау, ал сараптаманы заңсыз тағайындау
жағдайы орын алғанда ауқымды күш пен ... ... ... ... ... ... ... және басқа да кері нәтижелерге әкеліп соғады.
Қылмыстық-құқықтық заңның талаптарына сәйкес кез ... ... ... ... ... тақырыпқа заңды нақты және заңды
негіздемелер болған жағдайда ғана ... ... ... ... негіздемелер тергеу әрекеттерін жүргізу
қажеттілігіне себепші болатын нақты мәліметтер ... ... ... ... ... негіздемелері ҚР ҚІЖК 240-б.
көрсетілген – бұл арнаулы танымды пайдаланудың қажеттілігін ... ... ... ... заң ... ғылыми біліміне деген жалпы және
анық емес қажеттілікті ғана атап өтеді және ҚР ҚІЖК 241-б. ... ... ... ... ... ... ... сонымен
бірге осы қажеттілікті анықтайытн нақты мәліметтерді атамайды. Қосымша
сараптаманы ... ... де ... осы ретінде
сарапшы қорытындысының ... анық ... ... ... деп
көрсетіледі. Сондықтан сараптаманы тағайындаудың негіздемелеріне ... ... анық және ... ... бере ... және ... мен
түсіндіруді қажет етеді.
Сараптаманы тағайындау негіздемелеріне – ... ... ... байланысты мәселелерді шешу қажеттілігіне нұсқайтын нақты
мәліметтер болып табылады деген тұжырымдама анағұрлым нақты деп ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
міндетті белгілер болғанда ғана жүргізілетіндігінде.
Ең алдымен мұндай болып істің мән-жайларын бекіту және сараптамалық
зерттеулерді жүргізу үшін ... ... ... пайдаланудың қажеттілігі
табылады. Яғни саланың, ең алдымен ... ... ... ... шешу үшін ... білімді пайдаланудың объективті
қажеттіліктері болуы қажет. Бұл ... осы ... ... белгілі мән-
жайларын бекіту мүмкін еместігін білдіреді. Мысалы, психиатрия ... ...... ... жағдайын анықтау, криминалисткалық
білімсіз – жарылыстың себебін, ... ... ... ... және т.б.
Арнаулы ғылыми білімді пайдаланудың объективті қажеттілігін дұрыс белгілеу
үшін ҚР ҚІЖК 241-б. тергеуші және сот ... ... ... қаулыны
(анықтаманы) шығаруға міндетті болатын, сараптаманы міндетті жүргізудің
арнайы ескертілген жағдайлары көрсетілген.
Сараптаманы міндетті ... ... мәні ... мен ... ... жүргізілмей бекітілуі мүмкін
еместігінде. Тәжірибеде ... ... ... міндеттілігін
талап ететін мәселелер аясы ҚР ҚІЖК 241 б. көрсетілгеннен анағұрлым кең.
Оған, ... ... ... ... ... ... қарудың белгілі бір
түріне жатқызуды бекіту, тұлғалар мен заттарды сәйкестендіру және ... ... осы ... ... ... ... нәтижесі болып табылуы керек. Сарапшының нақты ... ... ... ... ... ... шешу
мүмкін емес. Сараптама зерттеулері барысында алынған тұжырымдамалар ғана ... ... ... ие бола ... ҚІЖК ... ... арнаулы білімнің қажеттілігін
сараптаманы тағайындауға негіздеме бар деуге болмайды. ... ... ... ... да ... әрекеттерін жүргізу барысында да
туындайды, мысалы, ревизия жүргізу үшін маманның қатысуы ... ... ... ... ... үшін де, ... ... басқа нысандарына да арналған ортақ негіздеме болып табылады.
Сараптаманы тағайындаудың ... ... ... белгі болып іс
бойынша дәлелдеме болып табылатын сарапшының міндетті түрде қорытынды беруі
болып табылады. ... осы ... ... өз ... ... ... мүдделі емес тұлға –сарапшының белгілі іс
жүргізу құжатына ... ... ... сараптаманы тағайындау
негіздемелерін бөліп көрсету үшін, ҚР ҚІЖК ... ... ... білім
және сарапшыны тиісті мәселелер ... ... ... ... болған
жағдайларда ғана сараптаманы тағайындау керектігімен толықтыру қажет.
Сараптаманы тағайындау негіздемелерінің тағы бір ... ... ... ... ... ... іс үшін
маңыздылығын анықтау болып ... Егер іс үшін ... ... ... онда ... тағайындау үшін негіздеме болмады деп
есептеуге болады (30; 15).
Осылайша, сараптаманы тағайындау үшін ... ... ... ... шығу керек:
- істің белгілі мән-жайларын бекіту үшін арнаулы білімді пайдаланудың
объективті қажеттілігі болу керек;
- сарапшының алдына қойылған ... ... ... ... жүргізген зерттеулердің нәтижесі және негіздемелерімен ғана
шешілуі керек;
- жүргізілген зерттеулер нәтижесінде сарапшы ... ... ... өзінің қорытындысын ұсынуы керек, ал ... ... іс үшін ... ... ... ҚІЖК 241-б. ... сараптаманы міндетті түрде тағайындау
жағдайлары, сондай-ақ тергеу және сот тәжірибесінде ... ... да ... қажет.
Өзге негіздемелер қосымша және қайталама сараптамаларды тағайындау
үшін қарастырылған. Қосымша сараптама «қорытынды толық ... ... ... ... жағдайда (ҚР ҚІЖК 255-б. 1-б.) және оны сарапшының
жауап алу жолымен жою мүмкін болмаған ... ... Яғни ... ... ... ... ... барлығын зерттегендігін
көрсетпеген немесе алдына қойылған мәселелердің ... ... ... Егер жаңа ... ... ... не тергеуші немесе
соттың сарапшыға деген жаңа ... ... ... ... ... 255-б. ... сәйкес тағайындау керек (31; 79).
Қайталама сараптама сарапшы қорытындысы негізсіз немесе оның дұрыстығы
күмәнді ... ... (ҚР ҚІЖК 255-б. 3-б.), ... ... ... ... ... сарапшының тұжырымдарына әсерін
тигізуі мүмкін жаңа мәліметтерді бекітуге қарама-қайшы келгенде және
сараптаманы жүргізу ... ... ... ... ... жағдайда тағайындалады (32; 69).
Кешенді сараптаманы тағайындауға ... ... ... бір
мәселелерді шешу үшін түрлі ғылым және техника саласына жататын ... ... ... ... ... ... орай ... ғылыми
білімнің бір саласының маманы болып табылатын сарапшы оларды шеше ... ... ... іс ... кез келген сатысында
тағайындалуы мүмкін. Сараптаманы қылмыстық істі қозғағанға дейін ... ... ... ... ... ... алғашқы сатыда
қылмыстық істі қозғау қажеттілігі туралы шешімді қабылдауды және қылмыстың
іздерін ... ... ... ... ... ... Бұл ... кезінен бастап кететін уақытты қысқартады және әрекетті
қайталауға жол ... күш пен ... ... ... істің тергеу
уақытын үнемдейді.
Алайда бұл мәселені шешу ... ... істі ... ... ... ... орын алып ... теріс жақтары әрқашанда
ескерілмей қалады.
Ең алдымен бұл сараптаманы жүргізу мерзімдері. ҚР ҚІЖК 184-б. ... 10 ... ... ... істі ... немесе одан бас тарту туралы
шешімді қабылдауы керек. Тергеуші мен сарапшы осы мерзімнен асырмауы ... ... ... ... ... күні бұның өте
қиындығын, ал зерттеулердің мөлшері көп немесе оның ... ... ... іс ... бұл ... емес екендігін көрсетеді. (Бірқатар
ведомстволық нұсқамаларындағы талаптарға ... ... ... 30 ... дейін деп белгіленген).
Сондықтан осы мәселені шешуді жеделдету үшін қылмыстық істі қозғау
сатысында қысқа мерзім ... ... ала ... ... маман
шақырылады, соның негіздемесінде істі қозғау туралы шешім қабылданады.
Сонымен ... тағы да ... ...... жіберілетін
материалдардың көлемі және жүргізілетін зерттеулердің шегі. Тәжірибе
көрсетіп отырғандай, ... ... ... және істі ... ... ... ... оған табыс етілетін материалдардың көлемі
маманға қарағанда сәйкес келмейді және анағұрлым көп. Бұл ... ... ... емес және ... ... белгісіз немесе
бекітілмеген болып табылғандықтан, қылмыстық істі қозғау ... ... ... ... ... ала ... ... ғана қылмыстың жасалуының толық және жан-жақты картинасын алады,
сондықтан сұрақты толық және ... ... ... ... ... ... барлық материалдарды алып, оларды сарапшыға ұсына алады. Сонымен
қатар істі қозғау сатысындағы сараптама қосымша және қайталама ... алып ... ... яғни бұл ... күш, ... және ... деген сөз.
Осыған байланысты, сарапшыға жіберілетін материалдардағы мәліметтердің
дұрыстығы туралы сұрақ ... бұл ... ... ... ... және сарапшыға табыс етілген мәліметтердің қаншалықты дұрыс
екендігінде ... ... ... дұрыстығына қатысты. Олар іс
жүргізу әрекеттерін жүргізу барысында алынған болса, онда іс ... ... ... ... және ... мүмкіндігі бар, ең алдымен
сарапшыға ұсынылуымен. Ал егер олар істі ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген болса, онда іс
басқаша.
Істі қозғағанға дейін сараптаманы жүргізу ... іс ... ... ... жүргізу тәртібі бұзылғандықтан, осы тергеу
әрекетінің процессуалдық нысаны туралы сұрақ туындайды. Дәл осы ... ... ... ... беру ... ... белгілі. Сондықтан мұндай сараптама өзінің мәні жағынан қылмыстық
істі қозғағаннан кейін жүргізілетін ... ... ... ... қылмыстық істі қозғау ... ... ... туралы ұсыныс негізсіз болып табылады. Істі ... ... ... үшін ... ... зерттеулерді жүргізуі мен оның
өзінің ... ... өзі ақ ... ... табылады.
2. Сараптаманы жүргізу: Табыс етілген ... ... ... ... ... ... ету, ... мәселелерді нақтылау
және т.б. туралы) зерттеу, тергеу ... ... ... ... не оны беру ... еместігі туралы хабарламаны құру және оны
тергеуші ... ... ... ... сарапшының қызметін қамтиды.
Сараптаманы жүргізу сараптама мекемесінде ... одан тыс ... ... ... бұл ... ... ... дәлелдемелік
мағынасына ешбір әсерін тигізбейді, өйткені ... заң ... ... ... және оның ... ... ... барлық сарапшылар өздерінің беретін қорытындысына жеке жауапты.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы тиісті мекемеде жұмыс істейтін сарапшыға
мекеменің басшысының оның жауапкершілігі туралы ... және ... ... мен ... ... ал мұндай мекемеде ... ...... немесе соттың түсіндіруінде ғана.
Осыдан басқа тәжірибеде сараптамалық мекемесі басшысының ролі ... ... ... ... ... ... тағы бір
ерекшелігі бар. Ол сарапшылардың жұмысын басқару, олардың ... ... мен ... ... ... ... пайда болады, өз кезегінде сараптаманың сараптамалық мекемеде
жүргізілуіне және оның қорытындыларына әсерін тигізеді. ... ... ... ... толықтыру және сараптамалық мекеменің
басшысын іс ... ... ие ... ... ... ... сараптамалық мекемеде жүргізу ҚР ҚІЖК ... ... ... мекемеден тыс жүргізу қылмыстық
іс жүргізуде регламенттелмеген.
Сараптаманы тағайындау туралы қаулыны алғаннан ... ... ... ... өзінің қорытындысында қойылған сұрақтарға жауап беруге
міндетті. Материалдардың немесе ақпараттардың жеткіліксіз ... ... беру ... болмаған жағдайда не қойылған сұрақтардың
сарапшының арнайы білімі шегінен шықққан ... ... ... ... ... ... ... емес туралы хабарлауы міндетті. Тәжірибеде
сарапшы зерттеу жүргізе алмайтын және ... бере ... тағы ... бар. Бұл ... ... ... жоқ болуы.
Қорытындыны беру мүмкін емес туралы хабарламаны сараптама мекемесінің
басшысы құрған мәселелерді берілген ... ... ... құрал-
жабдықтың және т.б. болмауына байланысты шешу мүмкін емес туралы әкімшілік
акті-хабарламаларымен шатастыруға ... ... емес ... олардан айырмашылығы жүргізілген сараптаманың нәтижесі және
оның аяқтап бітуге қалған кезеңі болып табылады, ... ... ... алдына қойылған мәселелер әлі шешіліп бітпегендіген болып
табылады. Мәселені шешудің мүмкін ... ... ... ... ... ... ... сараптама тағайындалуы мүмкін, ал егер де
сарапшының қорытындысы қасақана жалған болып табылса, онда оны қылмыстық
жауапқа ... ... ... ... САРАПШЫ ҚОРЫТЫНДЫСЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ
МАЗМҰНЫ
Дәлелдемелерді түріне қарай бөлудің ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Сарапшы қорытындысының құрылымы және мазмұнының ... ... ... ... белгілі құрылымда, сондай-ақ іске қатысты мәліметтің көлемі ... яғни ... ... ... осы ... ... құру және рәсімдеуде.
Қылмыстық іс жүргізу заңы сарапшы ... ... ... ... тұрғыда регламенттейді. Шарттар, зерттеу процесі ... ... ... ... сарапшының қорытындысында көрініс табуы
қажет.
Заң сарапшы қорытындысының негізгі элементтерін бекітеді. Жекелеп
алғанда, ҚР ҚІЖК 251-б. ... ... ... ... ... қашан, қай жерде, кім, ... ... ... ... ... кім ... сарапшы қандай материалдарды
пайдаланды, қандай зерттеулер жүргізілді, сарапшыға қандай сұрақтар қойылды
және оның негізді ... ... іс ... заңының талаптары
негізінде тергеу және сот тәжірибесі сарапшы қорытындысының анағұрлым нақты
нысанын, құру тәртібін және реквизиттерін өңдеп ... Бұл ... ... ... ... ведомстволық актілерде өз орнын тапты.
Мысалы, ... ... ... ... Сот ... Сот сараптамасын жүргізу жөніндегі нұсқаулық.
Сарапшы қорытындысының құрылымы ... ... ... ... және сот ... ... қалыптасуына байланысты, бүгінгі
күнге дейін сарапшы қорытындысының ... ... және ... ... мазмұндалатын мәселелердің орналасуы және үйлестірілуі,
сипатталу ережесі мен тәртіптері туралы мәселелер туындайды.
Әдеттегінше, сарапшы қорытындысы үш бөлімнен ... 1) ... ... 3) тұжырымдар немесе қорытындылар. Осы ... ... ... ... ... толықтырудың қатаң шарттары заңмен
бекітілмеген, бірақ сараптамалық тәжірибеде ... ... ... ... осы ... ... мазмұнында сарапшы қорытындысының
құрылымы қамтылуы тиіс екендігін атап ... ... ... ... ... бір ... ... керек,
соның негізінде сараптаманы қандай мақсатпен тағайындалғаны, нақты кім ... оны ... ... ... ... ... ... Бұл үшін кіріспе бөлімінде негізінен келесі мәліметтер көрсетіледі:
сараптама тағайындалған істің нөмірі және атауы, ... ... ... ... туралы деректер; сараптаманы тағайындаудың нақты немесе
заңды негіздемелері; істің мән-жайлары; зерттелетін объектілерді жеткізу
әдістері және оларды ... түрі ... ... табыс етілген
материалдар; материалдардың келіп түсу күні және ... қол ... ... ... ... ... мәліметтер (Аты-жөні, білімі,
мамандығы, ғылыми дәрежесі және атағы, ... ... ... үшін
алдына қойылған мәселе. Мәселелерді топтастыру және олардың орналасу
тәртібі сарапшының ... ... ... деп ... ... ... ... және т.б ретпен құрылуы мүмкін.
Егер сарапшы ... ... да бір ... ... ... шешкен болса, оны да кіріспе бөлімде көрсетуі керек.
Егер іс бойынша қосымша немесе қайталама сараптама жүргізілген болған
жағдайда сарапшы және ол ... ... ... ... ... ... және ... және қайталама сараптаманы тағайындаудың
негіздемелері туралы ... ... ... қатар, кіріспе бөлімде қорытындыны беру үшін қажетті қосымша
материалдарды ұсыну ... ... ... ғана емес, оның жолдамасының
датасымен бірге, алайда тергеуші мен соттың осы өтініштерді шешу датасы мен
нәтижесі беріледі.
Егер ... ... ... ... алайда ол оны басқаша құру
қажет деп есептеген ... ... ... немесе соттың сараптаманы
тағайындау туралы қаулысында қойған сұрақты өзінің арнаулы ... ... ... сұрақты қайта құра алады. Сонымен қатар сарапшы ... ... ... ... ... сарапшыға алдына қойылған сұрақтың мағынасы түсініксіз болса,
онда ол сараптаманы тағайындағын тергеуші немесе сотқа оны ... ... ... ... зерттеу бөлімінде сараптамалық зерттеудің бүкіл процесі
және соның негізінде алынған нәтижелер көрсетіледі.
Зерттеу бөлімінің ... ... және ... ... берген
материалдарына талдау және мәліметтерге сипаттамасы беріледі. Бұл үшін
зерттеу ... ... ... осы ...... ... және т.б. ... мәліметтерін баяндауы қажет.
Ары қарай зерттеу процесінде қолданған зерттеудің әдістері, техникалық
құралдары және осылардың өту жағдайлары, ... ... ... ... ... барлық әрекеттерді нақты баяндау, осы
объектілердің жағдайы, олардың ... ... ... және т.б. сипаттау.
Сипаттаудың өзі тәртіп бойынша, зерттеу кестесі және оның әдістеріне сәйкес
жүзеге асырылады.
Сарапшы зерттеу ... ... ... нормативтік
тапсырмаларды, түрлі коэфицент түрлерін, кестелік мәліметтерді және басқа
мәліметтерді және ... ... ... ... ... сонымен
бірге зерттеудің мағынасы және тағайындау әдістерін және ... ... ... ... ... бірнеше болса, оларды да түсіндіруі қажет.
Әдетінше сарапшы ... ... ... мен зерттеудің әдістері дұрыс,
ғылыми негізделген ... ... ... дәлелдемелерді
келтірмейді. Осыларды негізділігін дәлелдеу сарапшы пайдаланған ғылыми
білімнің сол саланың ... ... ... болып табылады. Яғни
сарапшы қорытындысында жалпы алғанда, арнаулы ғылыми білімі жоқ адам үшін
де ... ... ... ... ережелер мен зерттеу ... ... ... ... ... ... негіздемелері мен
әдістердің авторларына сілтеме берумен шектеліп қана ... ... ... болса, ресми мақұлданған немесе бекітілген мәліметтерді де
келтіру керек. Бұл тергеуші және соттың ең ... ... ... ... үшін ... ... көпшілікке танылған және т.б.
Зерттеудің алынған нәтижелерін хабарлап, сарапшы оларға өзінің кәсіби
бағасын береді, яғни ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді ғана хабарлап қана қоймай, сондай-
ақ зерттелген объектілердің қадалаған қасиеттерінің ... ... және ... ... ... ой қорытындысын келтіреді,
болып жатқандарға дәлелді баға береді.
Кейде сарапшы қорытындысында тағы бір бөлім – синтездеуші, ... ол ... ... нәтижелерін жалпы бағалауды қамтиды,
мысалы, ... ... ... ... ... ... түсіндіру және сараптамалық қорытындылар
негізделеді. Синтездеуші бөлім жеке бөлімге бөлінуі де, ... ... ... соңғы аяқтаушы кезеңі ретінде зерттеу бөліміне ... ... ... ... сарапшының ғылыми қызметінен келіп
шығатын тергеуші немесе соттың ... ... ... ... ... ... ... әбір сұраққа шын мәнісінде уәжді жауап не ... шешу ... ... ... жауап берілуі тиіс. ... ... ... ... ... ... болып табылады. Дәлелдеменің осы
түрінде тұжырымның болуы – ... ... ... ... ... ... айыруға мүмкіндік беретін ең бір маңызды
белгілерінің бірі.
Тұжырымдардың өзі зерттеу барысында анықталған фактілерді ... ... ... ... ойды ... болып табылады. Одан
басқа, сарапшының тұжырымы логикалық түрде зерттеулерден келіп шығуы, маман
қай саланың маманы ... сол сала ... ... ... ... ... сондай-ақ белгісіз, екі ойлы ... ... ... ... ... ... ақ ... эмпирикалық мәліметтердің
жанама, логикалық өңдеулер шамасында болғандықтан жанама білімге жатады,
нәтижесінде қисынды жаңа ... ... ... Осы ... ... ... қолжазу белгілері, бір қарап ақ байқалуы ... ... ... ... арнаулы білім негізінде ғылыми түсіндірілмей қорытынды
негіздей алмайды және дәлелдеме ролін орындай алмайды.
Сарапшы тұжырымы ... ... ... ... оған ... ... түсініктемеден (комментарий) ажырата алу керек. Негізгі
айырмашылық онда келтірілген мәліметтер ... ... ... ... ... арнаулы білімінің компонентін
құратындығында.
Осыған орай ... ... ... ... ... және
формальды логиканың құрылымды заңына бағынады, осы ... ... ... ... түрінде ұсынуға болады:
- сарапшы негізделген ғылыми ереже;
- зерттелетін ... ... ... ... шығыс мәліметтер,
белгілер, қасиеттер;
- сарапшының ой ... ... ... ... ол
зерттелетін объект туралы анықталған немесе оған ... ... және ... ... саласының жалпы және ғылыми
ережесінің негізінде жүргізілген зерттеулердің нәтижелері бойынша
қойылған сұраққа алынған ... ... ... ... ... ... ... құруын
аяқтап бітіруі үшін ол, өзінің ой қорытындысының ... ... ... ... үшін ... ... ... талап етпейтін кезеңге дейін
жеткізуі керек.
Сондықтан сарапшы қорытындысының шын мәнісінде болуы үшін ... ... ... ... немесе пайымдауы көп ғылым жетістіктеріне сәйкес келуі
және тәжірибеде тексерілуі қажет;
б) пайымдауы аз болып қызмет ететін және ... ... ... ... ... мәліметтер дұрыс болуы қажет;
в) қорытындының өзі қисынды ойлау заңын бұзбай берілуі ... ... ... түрі ... дұрыс болуы керек, мысалы, ол үшін ... ... бір ... ... ... және т.б.
Сарапшының тұжырымы түрлі қисынды нысаннан тұрады. Түрлі жіктеулерден
тұратын ... ... бар, ... шартты және шарттсыз, мақұлданған
және теріс.
Сарапшы қорытындысының мазмұны оның ... және ... ... және ... ... ... ... алынған
қорытынды білім шегінде шектеледі.
Сарапшы қорытындысының негізгі мазмұны болып сарапшының өзі жүргізген
зерттеулердің нәтижесі бойынша ... ... ... ... ... ... тағайындау туралы қаулысында (анықтама)
қойылған мәселелерге жауап беруінен тұрады. ... ... ... ... ... қорытындысының мазмұнын анықтайтын
сараптамалық зерттеулердің көлемін ... ... ... ... ... сұрақтардың мағынасына қатаң түрде сәйкес келуі
керек. Сарапшы, сондай-ақ қойылмаған ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК 251-б.) ... ... тұжырымдама жасауға құқылы,
алайда өзінің құзіреті шегінен шықпауы керек.
Сарапшы қорытындысының мазмұны сараптамалық ... ... ... мазмұнын қамтуы керек. Олардың қатарына: сараптамалық
қарау, салыстырмалы зерттеу, сараптамалық эксперимент, алынған ... және ... ... ... Сондай-ақ сарапшы өзінің
зерттеу шегінде түрлі әрекеттерді жүргізіп, ... ... ... ... түсіруі қажет.
Жай сараптамадан басқа қылмыстық іс бойынша кешендік және комиссиялық
сараптамалар да ... ... ... ... жүргізу
нәтижесінде алған қорытындысының құрылымы және ... осы ... ... ... бірқатар ерекшеліктері бар.
Кешенді сараптаманың басты мақсаты сарапшының шекаралық біліміне
қатысты мәселелерді шешу болып табылады. Бұл ... ... ... ... құру ... ... болып табылады, өйткені бір
құжатта жауаптар жалпыланған және жүйеленген түрде беріледі. Бұл ... ... және оған баға ... жеңілдетеді.
Заң талаптарына сәйкес, сарапшы өзінің берген қорытындылары үшін жеке
қылмыстық ... ... ... ... жүргізу барысында
қорытындыда сараптама жүргізуге қатысқан барлық сарапшылардың қызметтері
нақты ... ... үшін ... ... ... кім ... зерттеу
жүргізгендігін көрсетуі, зерттеу бөлімінде – әрбір сарапшы жүзеге асырған
әдістемелерін, олардың нәтижелерін нақты сипаттай ... ... ... ... ... ... жүргізген әрбір сарапшы өзінің
зерттеулерінің астына ... ... ... Егер ... жауаптары барлық сарапшыларға мәлім бола ... ... онда ... оның ... да қол ... Зерттеулердің
нәтижелері бойынша тұжырымдарды бір ғана сарапшы ... ... осы ... жалғыз сол ғана қол қойып, басқа сарапшылардан
алған мәліметтерді көрсетеді. Кешенді ... осы ... ... сарапшының қызметін түсіндіру үшін, соңғы тұжырымды
тұжырымдау барысында сарапшылар комиссиясы зерттеулерінің барлық ... ... ... үшін ... ... сарапшы
қорытындысын нәтижелі қолдануға анағұрлым себебін тигізеді және оны дұрыс
бағалауды жеңілдетеді (33; ... ... ... ... және оған нәтижелерін
ұсынған сарапшы және сарапшылар қолдарын қоюлары қажет. Егер ... ... ... ететін, тұжырымдардың сенімділігін
арттыратын, толықтыратын, нақтылайтын сызба, кесте, суреттер және ... ... ... және ... ... бар ... ... қорытындының құрамдас бөлігі болып табылады, оған қоса тіркеледі ... ... ... ... ... бірге сарапшы өз қорытындысының мазмұнында қойылған сұрақтардың
жауаптарын ғана емес, өзінің зерттеу барысында келген ... ... де ... және ... ... ... тергеуші қоятын
сұрақтарға жауап бермейді, келесі тұжырым үшін ... ... ... ... ... ... туралы мәселе
туындайды.
Бұл сұрақтың маңыздылығы зерттеу барысында ... ... ... ... ... бір деректерді пайдалану
қажеттілігінің туындауы сирек еместігімен түсіндіріледі, ... ... іс ... ... барысында оларды пайдалану мүмкіндігі туралы
мәселе туындайды.
Заң әдебиеттерінде бірқатар авторлар олардың дәлелдемелік мағынасын
мойындамайды. Басқалары ... ... ... ... ... ... ... жеке белгілеріне ие деп есептейді. Бұл белгілерді ... ... деп ... және ... дәлелдемелер ретінде қарастырады
(34; 106).
Зерттеу жұмыстары барысында сарапшы ... мен ... және ... ... бір ... тұжырымға келеді. Осы барлық
мәліметтер оның қорытындысының нақтылық базисін құрайды. Логикалық көзқарас
тұрғысында тұжырымдар ... ... ... ... ... ... ... бірге бастапқысы келесіне негізделетін
ұсыныстардың дәйектілік тізбегі құрылады. Осыдан келіп қойылған ... ... ... ғана ... ... ... негіздейтін
мәліметтері берілген тұтастай бүкіл құжат дәлелдеме болып табылады.
Сарапшының қорытындысын: 1) ... ... ... мен олардың
қорытындыларын түсіріп ... ... ... және 2) ... өзі ... яғни ... мазмұнымен зерттеуден
ажыратылмайтын және сараптамалық дәлелдеменің ... ... ... ... ... ... жауаптары ретінде қарастыру қажет.
Бұл мағынада сарапшы ... ... ... іс ... ... табылады. (35; 98). Алайда осы бір бүтінді ... ... ... ... ... екі жағы ... табылады, оларды бөліп және
жекелеп тек шартты түрде ғана қарастыруға болады. Тұжырымдар осы құжаттың
басқа бөлімдерінсіз жеке өзінше, ... және ... ... ... ... бола ... қатар, аралық тұжырымдардың бірқатары өздерін түсіндіруі үшін
арнаулы білімді талап етеді, басқаша олар дұрыс және бір ... ... ... ... Осы аралық тұжырымдарды ... ... ... іс ... уәжді емес тұжырымдар дәлелдеме болып
табылмағандықтан, сұрақтардың ... ... ... ... қорытындыда негіздемелерін таппағандардың барлығы дәлелдеме
ретінде ... ... ... ... мақсаты қойылған
сұраққа жауап беру болып табылады, егер ... ... ... пайдалану қажеттілігі туындаған болса, онда бұл мәселе бойынша
сараптаманы тағайындау ... ... қою ... ... ... тұтастай бүкіл құжат, яғни сарапшының барлық
қорытындылары ... ... онда ... ... ... және
қойылған сұрақтарды шешуге бағытталған сараптамалық іс жүргізуу барысында
алынған нақты ... ... Олай ... осы ... тұжырымдар және
аралық мәліметтер өзінше, соңғы тұжырымдардан оқшауланып қылмыстық іс
жүргізу ... ... бола ... ... мәліметтер мен аралық тұжырымдарды тергеуші немесе сот
соңғы тұжырымсыз ақ, олардың қатысынсыз ақ пайдаланылуы мүмкін, ... ... ... ... шешімді қабылдау, нұсқаларды ұсыну үшін
ақпарат және т.б. ... ... ... мен ... мағынасын
толығымен жоққа шығару сарапшы ... ... мен ... ... ... ... қалуына әкеліп соғады.
Сарапшының қорытындысы тәртіпке сәйкес, сарапшының тікелей қатысуынсыз
ақ жеке дәлелдеме ... ... ... және ... ... ... нәтижелерін процессуалдық рәсімдеудің
маңызы жоғары. Іс жүргізу құжатын дұрыс ... ... ... мен ... ... ... табылады, ал рәсімдеу
тәртіптерін бұзу сараптамалық зерттеулердің қорытындысына күмән ... ... осы ... ... құру және ... ең ... ... нәтижелерін бағалау мүмкіндігімен байланысты
болса, В.А. ... ... ... бұл ... ... қорытындысының
дәлелдемелік мағынасында екендігін айтады. (36; 69).
Сарапшы қорытындысы – сарапшының зерттеу қызметінің ... ... ... ... ... іс ... нысаны. Осы нысан
шегінде сарапшы қорытындысын құрудың түрлі ерекшеліктері ... ... ... ҚР ҚІЖК 251-б. ... ... ... және
жазбаша түрде беріледі, яғни бұл тұжырымдаулардың нақтылығын қамтамасыз
етеді, сарапшының өз ... ... ... ... ... және ... жол ... алдын ала тергеу және сотта
сарапшы қорытындысын бағалауды жеңілдетеді.
Сарапшының қорытындысын дәлелдеме ретінде ... қана ... ... ... ... ... орындамаған жағдайда сол дәлелдемелерді
жоғалтуға алып келетін іс жүргізу құжаты ретінде де қарастыру керек:
- қорытындыда мазмұндалған сарапшы тұжырымдарының ... ... мен ... ... ... дәлелділігін, жүргізілген
зерттеулермен олардың расталғандығын білдіреді. Егер сарапшы жүргізген
зерттеулердің көлемі тұжырым үшін аз, ... ... ... ... келіп шықпаса, онда ол негізделмеген қорытынды
болып ... ... ... ... ... ... ... білімнің негізі болып табылатын, негізін қалаушы принциптердің
бірі деп санау керек. Тұжырымдардың негізділігі мен ... ... ... ... ... ... және сарапшы пікірінің нысаны
ешқандай күмән келтірмеуі керек. Сарапшының кез-келген ойы ... ... ... және оған ... ... ... ... белгілі бір дәйектілік, айқындылық, нақтылық, зерттеу процесін және
сарапшы түйген тұжырымдарының баяндалуының қарапайымдылығы.
Дәлелдеме процесінде түсіндірілуі үшін арнаулы ... ... ... іс ... ... ... үшін ... сарапшы
тұжырымдары ғана қолданылады. Сарапшы баяндайтын ... ... етіп ... ... ... ... ақпараттарын кезкелген іс-
әрекетке қабілетті азаматқа түсінікті етіп ... ... бұл сот ... ... ... ... сипаттай отырып, сарапшы арнайы терминдерге, қажетсіз
шетел ... бой ... ... Бұл үшін ... пайдаланатын
«сарапшы тілін» жетілдіруі керек. (37; 57).
- сараптаманы рәсімдеудегі сауаттылық және мәдениеттілік, әрбір құжат,
әсіресе дәлелдемелерге сенімділік дәрежесі, көбіне осы ... ... және ... ... оның ... ... ... болып
табылады.
2.3 САРАПШЫ ҚОРЫТЫНДЫСЫН БАҒАЛАУДЫҢ ТАКТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Жоғарыда айтып өткеніміздей, сот сараптамасының ... ... ... ... заң оны ... сот ... ... (ҚР ҚІЖК 120-б. 2-б.).
Сарапшы қорытындысының мәні туралы мәселе заң әдебиеттерінде ... бойы ... ... ... ... Осы ... қабылданған бірқатар
зерттеулерге қарамастан, осы күнге дейін әлі барабар шешім табылмай отыр.
Осы күнге дейін іс ... ... ... қорытындысының
дәлелдемелік күшін не анықтайтыны туралы біртұтас пікір болмай ... ... (сот ... сұрақтарға жауаптар) немесе зерттеу ... ... мен ... (аралық фактілер деп аталатын),
тұжырымдар құратын кәсіптік бағалар. Сот дәлелдемелерінің мағынасы сарапшы
тұжырымы секілді ... ... ие ... ... ... (38; ... ойымызша, арнаулы зерттеу барысында сарапшы анықтайтын аралық
фактілер (қорытындының ... ... ... ... ... нақты негіздемені құрайды. Осы мағынада, фактілерді ... ... ... соңғы бағалауының дұрыстығын алдын ... ... ... ... ... ... ... мұндай фактілер сарапшының олар туралы тұжырымынан бөлек, өзінше
дәлелдеме болып танылуы ... ... ... олар анықтаған фактілеріне
кәсіптік бағалауы ғана оның ... ... ... Тек ... ғана ... ... ... отырған заңды факті туралы ақпарат
ретінде қабылданады және ... ... ... ... ... өңдірілген кез келген
ақпарат, соттық дәлелдеме мәртебесіне үміткер бола алады. Мұндай ... ҚР ҚІЖК 120-б. 1-б. ... ... ... ... ... болсақ: ақпараттың белгілі заңды мағынаға ие,
ізделіп отырған мән-жайлардың қасиеттерін ... ... (заң ... ... мағынасы) пайдалану керек. Аралық фактілер зерттеу
сияқты сараптаманың табиғатына байланысты көрсетілген қабілеттерге ие емес.
Мысалы, сот ... ... ... ... ... ... өз әрекеттерінің нақты мазмұнын толығымен түсінді ме ... құру ... өз ... ... ... ... басқаруы
мүмкін бе деген басты сұрақты қоя ... ... ... Бұл ... ... беру үшін ... арнаулы зерттеу жүргізіп,
оның барысында психологиялық табиғаттың түрлі фактілерін бекітеді:
а) ... ... ... ... ... ерекшеліктері;
б) әрекет жағдайындағы психологиялық ерекшеліктері (стрессогендік және
соған ұқсас факторлардың болуы).
Осылардың барлығы бірінші дәрежелі фактілер.
Ары ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктерінің негізінен айналасында дұрыс
бағат табуға және оған барабар шешім қабылдауға деген осы ... ... ... ... ... ... ... өзара
байланысы қандай.
Соңында, сарапшы келтірілген зерттеулер негізінде: аманатшы аманатты
құру барысында өз ... ... ... нақты саналы түрде
түсінуге қабілетті, сондай-ақ аманатты құру ... ... ... саналы түрде басқаруға қабілетті ... деп ... Бұл ... өте ... және ... Бірінші және екінші
дәрежелі фактілерді бөліп алу да шартты және ... ... ... ... мен дәйектілік айырмашылығын белгілеу үшін
қабылданады.
Аралық фактілердің дәлелдемелік маңыздылығы туралы ... ... ... ... талқылау барысында жаңа күшке ие болып
жандана түседі. Соңғы жылдары жасалатын қорытындының сипаттау ... ... ... ... ... ... ретінде пайдалану
мүмкін деген көқарас басымдық танытып отыр. (39; 283). ... ... ... ... ... ... ... ғана тән десе (бірақ жасалатын тұжырымдарға емес) (40; ...... ... ... аралық фактілерден тыс,
сарапшының жасалатын тұжырымынан да тыс деп есептейді (41; ... ... ... дәлелдеме, тура дәлелдемеден айырмашылығы
ізделіп отырған мән-жайлармен байланыстың көп ... ... 5). Бұл ... қажетті логикалық компонент болып табылады, бірақ
сот дәлелдемелер ретінде ақпараттарды жіктеу үшін жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... пікірлер біржақтылығымен зиян келтіреді: онда тек логикалық
компонент қана ескеріледі.
Осылайша, сарапшының жасалатын қорытындысының заңды мағынасын ... ... ... ... аудару керек:
1) тұжырымдама арнаулы білімді пайдалана отырып, тұжырымдалған ба?
2) сарапшы ықтимал дәрежелігін ... ... ... ... ... және бағалауы – сот қызметінің
маңызды кезеңдері болып табылады, оның барысында ең ... ... ... ... ... бірқатар тактикалық тәсілдер мен
амалдарын қолданумен қорытындының дәлелдемелік күші бағаланады.
Сарапшы қорытындысын зерттеу сот отырысында жүргізіледі не ҚР ҚІЖК ... ... сот ... ... дәлелдемелерге ғана шешімді
негіздейді. Ең алдымен, сот іске ... ... ... ... үшін ... және тікелей қағидасына сәйкес сарапшының
қорытындысын жария етеді. Бұл – ... ... ... ... ... ... жетікіліксіз.
Сарапшы қорытындысын зерттеу тәртібіне келетін болсақ, ол ҚР ҚІЖК
жалпы ... ... ... ... ... элементтері:
судьялардың дәлелдемелік ақпараттарды тікелей қабылдауы, сот отырыстарында
ауызша зерттеуінен тұрады.
ҚР 364-б. ... сот іске ... ... ... ... ... ескергеннен кейін зерттеу дәлелдемелерінің
дәйектілігін бекітеді.
Қорытындыны жария еткеннен кейін (ҚР ҚІЖК 354-б.) ...... ... – қорытындыны түсіндіру және толықтыру мақсатында сұрақтар
қойылуы мүмкін. Бұл ... ... алу ... ... ол ... ... іс жүргізу тәсілдерінің бірі ретінде қолданылады.
ҚР ҚІЖК сарапшыдан жауап алу тәртібін регламенттейді, алайда ҚР ... ... ... алу» термині қолданылмаған. Сарапшыға бірінші болып
сұрақтарды өзінің өтініші бойынша сарапшыны ... адам және ... ... кейін – іске қатысушы басқа да тұлғалар мен ... ... ... бойынша тағайындалған сарапшыға ... ... ... қояды. Судьялар сарапшыға одан жауап алу барысындағы кез-келген
сәтте сұрақ қоюға құқылы.
Сарапшыдан жауап алу нәтижелері ізделіп ... ... ... өзіндік
дәлелдемесі болып табылмайтындығын атап өту керек; ... алу ... ... ... ... жаңа ... қоюға болмайды;
сарапшы сондай-ақ жаңа тұжырымдарды тұжырымдауға құқылы емес. Жауап алу
барысында сараптамалық зерттеу барысы мен ... ... ... ... және ... Бұл – тәжірибеде ... ... ... Соты ... ... ... ... позиция
(43). Түсінік берудің бірқатары бір мағынада болмауы қосымша қорытынды
мақсатында сарапшыдан жауап алу ... ... ... 20-б. 20-б.
нұсқаулардан туындауы мүмкін. Бұл жерде ... ... ... ... туралы емес, қорытындыға анағұрлым толық
түсініктеме беру туралы болуы ... ... ... ... ... барысында ғана жол беріледі.
Сарапшыны сотқа шақыру ... ... бұл ...... ... және ... ... үшін сот отырысында сарапшының
қатысуы ... ... ... ... бойынша шешіледі. Қылмыстық іс
жүргізу доктринасында сотқа ... ... ... ... ... талпыныстар жасалған болатын. Жекелеп
алғанда, олардың қатарына: ... ... ... ... ... ... іс бойынша басқа дәлелдемелермен қарама-
қайшылықты, қорытындының өзіндегі тұжырымдардың ... ... ... ... туралы өтінішін жатқызады (44; 61).
Сарапшы қорытындысының ерекшелігі оның сот ... ... ... ... жауап алу сараптамалық қорытындыны
зерттеудің қажетті және ... ... ... табылмайды. Егер сот
сарапшыдан жауап алудың ... ... ... ... ... ... зерттеледі (сот отырысында жария етіледі, ... ... да ... ... салыстырылады).
Сараптама қорытындысын тексерудің іс жүргізу ... ... ... ... келіспей, оның негізсіздігі туралы уәжі болған
жағдайда, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... жағдайда тағайындалатын қайталама сараптама болуы
мүмкін (ҚР ҚІЖК 255-б. 3-б.). ... ... ... ... ... ... ... сарапшыларға тапсырылады. Мұндай ереже сарапшы
қорытындысының негізсіздігін белгілегендіктен, сот оны күмәнді деп ... ... ... ... (қосымша секілді) сараптама туралы
мәселе дәстүрлі ... ... ... ... контексінде
қарастырылады (45; 16), (46; 151), (47; 104).
Шын мәнісінде, қорытындының негізсіздігі немесе толық еместігі туралы
тұжырымды, оны ... ... ғана ... керек. Екінші жағынан, сот
қайталама сараптаманы сарапшының ... ... ... ... Тексеру – ақпараттың сапалылығын анықтау, оның қалыптасу
көздерін бағалауға бағытталған сот ... ... ... дәлелдемелерінің зерттеу, тексеру, бағалау секілді сатыларын
формальді шектеу күрделілігі ... және ... ... ... Бағалау деген ұғымның өзі тексеру категориясы арқылы ашыла түседі
(46; 148). Және, керісінше, тексеруді ... ... деп ... ... Зерттеудің өзі дәлелдеме бағасымен тығыз байланысты ... іс ... ... ... ... құру ... сатысын нормативті деп бөлмеу мүмкін деп танып, тек ... және ... ... ... ... нұсқаумен ғана шектелген
(49; 9).
Мұндай позиция толық негізді. Іс жүзінде дәлелдемелерді зерттеу,
тексеру және ... ... ... ... Сот ... ... бір мезгілде оны бағалайды; бұл жерде тәуелділік линейлі
емес (алдымен – ... ... ...... функционалды (49; 9).
Басты ерекшелік дәлелдемелерді бағалаудың ой, ... ... ... онда ... секілді, бұдан басқа сондай-ақ дәлелдемелерді
зерттеуге, сол ізделіп отырған ... ... жаңа ... ... (тексерілетін дәлелдемелердің дұрыстылығын анықтау үшін) бағытталған
белгілі іс -жүргізу ... ... деп ... ... тексеру
мен бағалау толығымен барабар емес.
Процессуалдық мағынасы бар ... ... ... ... сот ... ең алдымен іс бойынша сот шешімінде формальданады.
Алдан ала ... ... ... ... ... алып ... ... алу үшін сарапшыны шақыру туралы ұйғарымды шығара отырып, сот
сонымен бірге қорытындының ... ... ... ... ... оны ... ала ... Алдын ала бағалау зерттеу сатыларының
қажетті элементі болып табылады, алайда сот дәлелдемелерінің ... ... ... іс бойынша шешімін көрсеткен сарапшы қорытындысын соңғы
бағалауы ғана бола алады. Қайталама ... ... ... ... отырып, сот бастапқы жүргізілген сараптаманың ... ... ... ... баға тек сот ... ғана ... жүргізу доктринасында қайталама сараптаманы тағайындаудың
негіздемесі және пәні ... ... ... мүмкін екендігіне түрлі пікірлер
айтылды.
Заң шығарушы қайталама сараптаманы тағайындаудың екі негіздемесін
айырып ... 1) ... ... 2) ... сарапшының
сараптамалары арасындағы қарама-қайшылығы.
Егер екінші негіздеме жеткілікті түсінікті болса, онда ... ... ... ... ... сараптама негіздерінің ғылыми әзірленіп бітпеуі,
саралаудан өткен әдістемелердің жоқтығы, сарапшының зерттеу объектілерінің
қажетті белгілерін ... ... ... ... бағаламау,
тұжырымдардың уәжсіздігінің салдарынан болуы ... (51; 23). ... сот ... ... ғылыми дәлелдігін, жекелеп айтқанда,
қолданған әдістемелердің ғылыми негізділігін тексеріп және бағалай ... ... ма ... сұрақ туындайды? Бір ғалымдар соттар осындай
өкілеттікке ие десе (52; 96-8-99); басқалары сотқа ... ... ... ... ... деп ... (53; 46).
Біздің ойымызша, сарапшы зерттеу әдістерін ... ... ... бұл ... бекітілуі тиіс сарапшының ... ... ... және оны бекіту халықаралық танылған стандартқа
да сәйкес келер еді. Сонымен бірге, сарапшы негізделген ғылыми ... ... оның ... ... ғылыми дәлелдігіне сайма сай
келеді, арнаулы білім саласына ... ... ... оны ...
орындау қызметі күшінде болып сот емес, сарапшы болып есептеледі. Сайып
келгенде, сотты ... ... ... ... ... ... ... білімнің барлық саласында құзіретті болуын міндеттеу
шындығымен мүмкін емес.
Іс жүргізу ... сот ... ... қорытындысының
негізсіздігі туралы тұжырымға келген барлық жағдайда қайталама сараптаманы
тағайындау міндетті ме деген мәселе талқыланды (54; 171). Бір ... ... (В.А. ... (55; 104), ... ... мұндай міндеттері
жоқтығын айтады (А.Я. Палиашвили (56; 104). ... ...... ... емес, құқығы. Сондықтан егер ... ... ... ... ... бекіту мүмкіндігі болып жатса,
қайталама сараптаманы тағайындамауға да ... ... ... тағайындау міндеті тиісті мәселелерін шешу үшін ... ... ... ғана ... деп, Ю.М. ... әділ ... кетеді
(54; 171).
Т.А. Палиашвили ымыралы нұсқаны ұсынды: оның пікірі бойынша егер ... да ... ... немесе сарапшы қорытындысы жол берілетін
жалғыз дәлелдеме болып табылатын болса, онда сот ... ... ... ... ... мән-жайларды бекіту үшін сараптаманы жүргізу
міндеттілігі ... ... ... ... ... ... ... керек. Егер бастапқы сараптама соттың бастамашылдығы бойынша
жүргізілген ... ... ол ... ... онда ... туралы мәселе белгілі мәселені шешу үшін ... ... ... бар ма деген жалпы құқықтық негіздемелерден шыға
отырып, сотпен шешіледі. Сондай-ақ сот, егер тараптардың біреуінің ... ... ... ... болса, құқылы. Сонымен бірге,
біздің ... ... іс ... ... ... күшейтуді
ескеру керек. Сондықтан егер бастапқа сараптама екі тараптың да өтініштері
бойынша тағайындалған ... ал ... ... сот негізсіз деп
тапса, онда екі тараптың ... ... ... ... ол тағайындалуы керек.
Қайталама сараптаманың қортындысы ... ... ... да сот ... болып табылатындығын атап өту керек.
Осыған орай заң әдебиеттерінде қайталама сараптамын ... ... ... ... баға беру мүмкіндігі туралы мәселе
талқыланды. Іс жүзінде, бұл сұрақ алғашқы қорытындыны ... үшін ... ... ... ... бе ... сұрақ төңірегінде.
Осы мәселені шеше отырып, келесі ережелерден келіп шығу керек.
1. Сарапшының қорытындысын процессуалдық ... ... ... да) сот қана жүзеге асырады және осындай бағаның ғана
заңды мағынасы болады. Сондықтан қайталама сараптаманы тағайындау
барысында ... ... ... бағалау жөніндегі сұрақты
қоюға болмайды.
2. Сөзсіз, сарапшы қорытындысын процессуалдық бағалауды және ... ... бір ... ... фактілер) бекітудің
дұрыстығын арнайы бағалауды, нақты объектілерді зерттеу барысында
арнайы әдістемелерді пайдаланудың дұрыстығын бағалауды ... ... ... ... егер ... ... сарапшы басқа тұжырымдарға келсе, онда ол ... ... ... ... яғни іс жүзінде бастапқы қорытындыға арнайы бағаны
беруі керектігі қабылданған (57; 55).
Сонымен, соттың ... ... және ... зерттеуді жүргізу
барысындағы сарапшының қызметін бағалау бойынша қызметі мазмұны және
мағынасы бойынша ... ... ... ... ... алғашқы қорытындысын дәлелдеме ретінде (процессте бұған тек сот
қана құқылы) бағаламайды, алайда бекітілген арнайы фактілердің ... баға ... ... ... Мұндай баға зерттеу барысында арнайы
білімді пайдаланудың құрамдас бөлігі болып табылады.
Іс жүргізу заңы сондай-ақ сарапшы ... ... жоқ, ... ... толық және анық еместігі туралы тұжырымға келген жағдайда
қайталама сараптаманы жүргізу ... ... (ҚР ҚІЖК 255-б. ... Осы ... тағайындаудың негіздемесі сараптамалық қортындының
негізділігіне ... ... ... ... сондықтан қосымша
сараптама жүргізу сол сарапшыға тапсырылуы мүмкін.
Қосымша сараптаманы жүргізу жаңа ... бас ... ... ... ... ... Ю.М. Жуков (58; 51-55), алайда олар ... ... ... ие. Егер зерттеу қажет болмаса, онда ... ... ... алу есебінен толықтырылады. ... ... ... ... ... ... мәселелер бөліміндегі
сарапшының тұжырымдарын сот күмәнді деп таппаса, қосымша сараптама ... ... бар ... не ... зерттеу қажет болып табылады. Егер
сарапшы барлық ... ... ... ... ... ... ... мұнда әңгіме қорытындының
негізсіздігі, яғни қайталама сараптаманы тағайындау туралы ... (58; ... орай ... ... ... ... қызметінің әлеуметтік
еспектісі туралы айта кету керек. Қорытындының берілу тілі, бір жағынанан
кәсіптік деңгейде болуы керек болса, екінші ...... бір ... ... ... болуы керек.
Шет елдерде қорытындыны жүргізу, сотта сарапшының өзін-өзі ұстау
тактикасына аса ... ... ... жай ... Бұл, жекелеп алғанда,
АҚШ экспертологиясының маңызды бағыты болып табылады. Зерттеушілердің ... ... ... ... ... қиыншылықтарына: батыл
қимыл-әрекеттерді, өзінің кәсіптік біліктілігін дәлелдеуді, ... ... ... ... баяндау және қорытындыны түсіндіруді,
сарапшының пайдаланған зерттеулерінің нәтижелілігін ... ... ... сарапшы ойларын қате жеткізілуіне жол бермеуі керек (59; 11).
Сонымен сот сараптамалық ... ... баға ... ... ... оның барысында басқалармен қатар сот ... ... ... факторлар анықталады. Бұлардың қатарында
салыстыру арқылы сотқа ... ... ... ... ... ... дәлелдемелер ретінде процесстен тыс, психологиялық сипаттағы
факторлар да бола алады.
АҚШ-та жүргізілген психологиялық зерттеулер қорытындыға жеке ... баға ... ... ... ... (киім кию, өзін-өзі
ұстану мәнері) әсер ететіндігін анықтады. Психологтарға күнделікті өмірде
кеңінен ... ... ... тұрақты болып отырған және
судьялардың белгілі адамға ... ... ... да) ... сенімділік
дәрежесін арттыра түсетін бірінші пайда болған әсердің ... ... ... Іс ... түрлі субъектілердің процестегі мінез-
құлықтарының сот психологиясының ерекшеліктерімен байланысты өзге ... ... да бар. ... ... бұл ... да, ... да сот талқылауының ... ... тап ... динамикасын психологтар артефактың (жасанды жасалған
құбылыстар) классикалық ... ... ... ... тұрғыда
сот бағасын әрқашан күні бұрын ойланып шешіліп қойылмаған деп ... ... ... өз ... ... мағынаға ие
емес, бірақ олар заңды бағаның дұрыс қалыптасуына өз әсерін тигізуі мүмкін.
Сараптамалық қорытындының сот бағасы – қорытындыны сот ... ... ... ... ... кезең, оның барысында және
нәтижесінде нақты азаматтық іс бойынша ... ... күші ... анықталады.
Сот дәлелдемелерін бағалау секілді сарапшы қорытындысын бағалау
мәселелеріне арналған арнайы жұмыстар саны аз ... Осы ... ... ... доктринасының негізгі жетістіктерін бағалау М.К. Треушникованың
монографиясында ... (60; ... ... ... ... ... ойлау қызметінен
тұрады, дегенмен сөз сот дәлелдемелері болғандықтан, бағалау шарттары
(принциптері) және ... ... ... заңмен жанама деп ойлау
қисынды.
Сот үшін сарапшы қорытындысы міндетті емес және сот ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... қорытындымен келіспеуі іс
бойынша шешімде уәжделу керек. ... ... ... ... ... сот ... де ... Нақты айтар болсақ:
сарапшының қорытындысы дәлелдеменің ... ... ... ... өзге де
дәлелдемелердің жиынтығында бағалануы қажет; сарапшының қорытындысын бағасы
шешімде сарапшы тұжырымдарының неге негізделгендігін, сараптамаға ұсынылған
материалдардың ... ... ... және оларға тиісті талдаулар
жасалғандығын көрсете отырып, толығымен берілуі қажет.
Осылайша, ... ... ... ... ... ... бағалануы тиіс – бұл фактілер қосымша дәлелдемелерді
қажет етпейді.
Дәлелдемелерді бағалаудың жалпы тәртіптері ҚР ҚІЖК 128-б. ... ... ... ... ... ... және ... негізделген өзінің ішкі сенімі бойынша дәлелдемелерді бағалайды.
Ешқандай дәлелдеменің күні бұрын белгіленген күші болмайды.
Дәлелдемелерді ... ішкі ... ... сыртқы (құқықтық)
жақтары болады, ойлау актілері болатындығымен, іс ... ... ... ... ... дәлелдемелік күші бойынша өзге
дәлелдемелермен салыстырғанда ешқандай басымдық таныта ... ... ... Бұл ... ... бағалаудың негізін құрады. Сонымен
бірге, болашақта көрсетілетіндей, ... ... ... оны ... ... ... ішкі мазмұнды жағында көрінісін
табады.
Өкінішке ... ... ... ... ... ... ... жолымен жаңа дәлелдемелік фактілерді алу ... ... ... ... ... ... Е.Р. ... атап өтеді (61; 67); Сарапшы тұжырымдарының ғылыми зерттеулерге
негізделгендіктен олардың дәлелдемелік ... ... ... ... ... ... күмәндану мүмкін емес деп есептеледі.
3 САРАПШЫНЫҢ ҚОРЫТЫНДЫСЫ ЖӘНЕ ЖАУАПТАРЫ
3.1 ДӘЛЕЛДЕМЕЛЕРДІ ЖИНАУДЫҢ ЖАҢА ТӘСІЛІ ... ... ... сот ісінде арнаулы білімді пайдаланудың нысандары заңмен
тікелей айтылмаған. Олар ... ... ... ... ... істі ... қарау барысында қандай міндеттерді шешетіндігіне байланысты. Жекелеген
жағдайларда сараптама жүргізбей іс бойынша іс жүргізу барысында ... ... ... ... мүмкін.
Заң әдебиеттерінде осы мәселеге мүлдем қарама-қайшы пікір бар. ... ... ... объектілерді (пәндерді, құжаттарды) зерттеуі
тәжірибелі жолмен жүзеге асыру мүмкін емес. В.М. ... ... ... тәртіп бойынша «оған ұсынылған объектілер – заттар және ... ғана ... ал ... танымды объектілердің белгілері туралы
пайымдауларды қалыптастыру үшін ғана пайдаланылады» (62; ... ... ... ... ... ... ... етпейтін осы тектес сұрақтардың қатарына, мысалы, қандай да ... ... ... ... маркасының конструктивті ерекшеліктері,
заттың балқу температурасы, ... ... ... ... ... және т.б. туралы мәселелер жатқызылуы мүмкін. В.М. Быков маманның
сарапшыдан ерекшелігі тергеушінің талабы бойынша немесе ... ... ... объектіге толық және жан-жақты зерттеу жүргізбеуі керектігінде
деп есептейді.
Қылмыстық іс ... ... ... білімді шектеп пайдалану
іс жүзіндегі қылмыстық іс ... ... ... ... ... барлық уақытта объектіні көзбен шолып шықаннан кейін оның
қасиеттері туралы қорытындыны бере салмайды және ... ... ... – атыс ... ... ... ... келе алмайды. Мұндай
сұрақтар қылмыстар туралы өтініштер мен хабарламаларды тексеру ... ... ... ... ... жолмен зерттеу іс
жүзінде міндетті болып есептеледі. Олардың ... ... ... бар ... жоқтығы туралы заңды мағыналы білімді береді. ... ... ... ... ... ... алуға және қылмыстық істі қозғау немесе қылмыстық істен ... ... ... ... ... ... береді.
Тәжірибеде маманның тұжырымдары әртүрлі нысанда көрініс табады, оны
таңдау зерттеу түріне және құқық қолданушының шығармашылығына ... ... ... ... «сот-медициналық зерттеу
актілері», «зерттеу актілер» және т.б.
Қылмыстық істі қозғаннан кейін объектілерді зерттеу, ... ... ... ... ... ету, олардан құжаттарды
алу жолымен алдыңғы кезеңдерінде алынған мәліметтер тексеруге ... ... ала ... ... мен дәлелдемелік құқықтың постулаттарының
мағынасынан келіп шығады.
Алдын ала ... ... ... істі ... ... ... және
оған қатысы бойынша бақылау қызметін атқарады. Дәлелдемелік құқық ережесі
тергеушіге қылмыстық істі қозғау сатысында ... ... ... ... бұл ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады. Олар әрбір дәлелдеме ... ... ... ... Бұл ... ... ... алуда оны бекітуді
және сақтауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... Бұл ережелер азаматтардың құқықтары мен заңды
мүдделерін қорғайды және осы ережелерді бұзу – ... ... ... айырады.
Арнаулы зерттеу нәтижелерін тексерудің негізгі тәсілі сараптама ... ... ... ... тағайындайды және сарапшының
алдына объектіні қайталама зерттеу міндетін қояды. Атап өту ... ... ... істі қозғағанға дейін арнайы зерттеуді
жүргізу барысында объектілердің жойылуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... Мұндай объектілерге
мысалы, заттың есірткілік қасиеті бар-жоғын зерттеуге түскен заттар ... ... ... ... ... және олардың маманның
қорытындысынан сарапшы қорытындысына көшірілуімен қорытындыланады.
Осыған ұқсас жағдайлар қылмыстан ... ... ... нәтижелерін тексеру барысында да туындайды. Сараптаманы
тағайындау және жүргізу ... ... ... ... ... кетеді, сондықтан сараптамалық зерттеулер медициналық
құжаттар бойынша ... ... ... құжаттар қылмыстық істі
қозғау туралы мәселені шешу қажеттілігіне байланысты ... беру ... ... үшін ... ... ал ... барып сарапшыға қорытынды
беру үшін ұсынылады. Осылайша, объекті екі рет зерттеледі, ал ... іс ... ... ... ... тергеушінің міндетті түрде қаулыны шығару және
айыпталушыны қаулымен және сарапшы ... ... ... ... маманның зерттеуіне және процеске қатысушылардың
құқықтарының кепілдігіне қарағанда сараптамалық ... ... ... Қылмыстық істі қозғау сатысында маманның зерттеу ... ... ... туралы айтпай-ақ, сарапшы қорытындысының
дәлелдемелік мағынасының басымдылығын ... ... ... және ... ... әсер ету ... аз ... туралы хабарламаны тексеру барысында алынған ... ... ... ... ... ... ... ақ
дәлелдеме ретінде пайдалануы мүмкін. Оның дәлелдеме жүйесінде алатын орны
бірдей және дәлелдемелердің өзге де түрлерімен «тең ... ... ... жеке түрі ... ... ... іс
бойынша іс жүргізу барысында тергеушінің танымдық мүмкіндіктерін арттырады.
Алайда ... ... ... ... ... және ... ... оны толық көлемде пайдалануға кедергі жасайды. ... ... ... алу тәсілдерінің жолын таппаса, онда ... ... ... ... ... ... болмайынша
оны пайдаланудан бас тартады.
Осыған орай, қылмыстық істі тергеу және ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің заңнамалық
негіздері туралы сұрақ туындайды. Бізге берілген ... ... беру ... ... ... ҚР ҚІЖК 84-б. көңіл аударайық. ҚР ҚІЖК ... ... ... қылмыстық істің материалдарына техникалық құралдарын
қолдана отырып, зерттеуге құқылы. Сотқа ... іс ... ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі.
Тергеушінің қаулысымен ол ... ... ... ... ... іске қосып тіркеледі. ... ... ... ... бір ... болады. Ол құрамдас бөлік ретінде бір бүтінді
құрайды. ҚР ҚІЖК 84-б. 3-б. негізінде маман ұсынылған ... ... Ол оны ... шолу және ... ... ... алады.
Объектіні зерттеу тәсілі тараптардың қойған мәселелердің міндеттеріне
байланысты. Егер маман қорытынды беру үшін ... ... ... ... ... тұжырымға келсе, онда тәжірибелі әрекеттерді жүргізбеуге
де болады. Егер ол ... ... ... онда ҚР ҚІЖК 84-б. ... ... қолдана отырып, объектіге тәжірибелі әрекеттерді
жүргізу құқығын ұсынады. Мысалы, ... ... ... ... атыс
қаруына жататындығын анықтау үшін маман ол қарумен атып ... ... ... ... ... ғана жүзеге асырылады.
Зерттелетін объектінің толықтығы және ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ол таңдап алған тәсіліне байланысты. ҚР ... шегі ... Оны ... бекітеді. Зерттеуді аяқтаған соң
мәліметтердің жиынтығы пікірді қалыптастыру үшін жеткілікті болуы қажет.
Онда ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Маманның техникалық құралдарын қолдана отырып, қылмыстық істің
материалдарына жүргізген ... ... ... ... және ... ... ... Алайда, ҚР ҚІЖК-да қорытындыда зерттеу ... ... ... арналған тапсырма қамтылмаған. Маман объектіні
көзбен шолып ... соң ... ... ... ... өткізгеннен
кейін жүргізілген зерттеудің тәртібін қорытындыда көрсетуге құқылы. Зерттеу
барысын ... ... ... ... ... ... ... және оны объективті түрде бағалауға әсерін тигізеді.
Арнайы зерттеулерді ... ҚР ҚІЖК ... ... ... 84-б. 5-б. сәйкес ол тараптардың маман ... ... ... ғана ... ... ... істе ... ретінде болып жеке
мүддеге ие қатысушылар ұсынылады. ... олар ... ... және ... ... ... ҚР ҚІЖК 84-б. 5-б. мазмұнында маманға қойылатын
сұрақтарды құрудың шарттары түсініксіз.
Сарапшы қорытындысына түсініктеме беретін ҚР ҚІЖК ... ... қою ... бар ... ... Оған қылмыстық іс
бойынша іс жүргізетін тұлға немесе тараптар жатады. Қылмыстық іс бойынша ... ... ... тарап ретінде ұсынылады. ҚР ҚІЖК бойынша
қылмыстық істі ... ... ... ... ала ... алдын ала
анықтау органы, прокурор ие. Бұл ... ... ... ... және ҚР ҚІЖК 240-б. ... іс жүргізу барысында іс бойынша
сараптаманы тағайындауға құқылы. Сараптама тараптарының сотқа ... ... ... ... ... нұсқасы құқық нормаларымен
реттелмеген.
Сот отырыстарында тараптардың өтініші бойынша немесе өзіндік бастамасы
бойынша сараптаманы тағайындауға сот құқылы. ҚР ҚІЖК 305-б. ... ... ... ... ... ... нормаға
сәйкес сот (судья) тараптарға алдымен сарапшыға жазбаша түрде сұрақтарды
табыс етуді ұсынады, сот ісін талқылауына ... ... ... ... ... ... ... қаулысымен қылмыстық іске немесе сарапшы
құзіретіне жатпайтындарды қабылдамайды.
Осылайша, сотқа дейінгі және сот ісін жүргізуде сараптаманы тағайындау
іс бойынша іс жүргізетін ... ... ... ... ... ... ... тағайындауы – сот отырыстарында ғана ... ... ... ... ... ... ... тиіс құжатты атамайды және оларды маманға ұсынудың
тәртібін реттемейді. Маман қорытындысының нысаны заңмен ... ... түрі ... ... Біріншісі зерттеулер мен тұжырымдардан ... – тек ... ... мен ... ... маманның қорытындысы сарапшының
қорытындысына ұқсас. Олай болса, ... ... ... ... және мазмұнын анықтайтын ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... ... құрылымы,
сарапшының қорытындысы секілді, бұл жағдайда үш бөлімнен тұрады: кіріспе,
зерттеу және тұжырым.
Кіріспе бөлімінде ... ... ... ... ... ... ... зерттеуге келіп түскен материалдар тізбеленеді.
Зерттеу бөлімінде ... ... ... ... ... ... түсініктеме беріледі. Тұжырымдар тараптардың ... ... ... ... ... ... өзге де түрінің нормативтік негізі болып ҚІЖК 84-
б. 5-б. табылады. Аталған ... ... ... ... тетігін
келтіруді міндеттемейді. Алайда, сарапшы қорытындысы – ... ... ал ... ...... екендігіне назар аудару
қажет. Екінші ұғымда зерттеу термині айтылмаған. Олардың ... ... ... бере ... ... ... операциялар арқылы
өзінің білімін іске асырады және тұжырымдар жасайды. Маманның тұжырымдары
жазбаша түрде қорытындыға ... ... ... келу ... ... Осы түрдегі маманның қорытындысы, ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерді жүргізбей-ақ, объектінің зерттелген қасиеттерінің
негізінде пайымдауын айтады және ол ... ... ... ... ... бұл ... екі бөлімнен тұруы мүмкін:
кіріспе және қорытынды (пайымдау). ҚР ҚІЖК 251-б. ... ... ... ... мәліметтер бекітіледі:
- арнайы зерттеуді жүргізудің күні, уақыты және орны;
- арнайы зерттеуді ... ... ... ... ... ... тұлға;
- маман туралы мәліметер: тегі, аты, әкесінің аты, білімі, мамандығы,
мамандығы бойынша жұмыс өтілі, ғылыми дәрежесі және ... ... ... ... ... маман алдына қойылған сұрақтар;
- арнайы зерттеуді жүргізу үшін ұсынылған қылмыстық іс бойынша
зерттеу объектілері және ... ... ... жүргізу барысында қатысқан тұлғалар туралы
мәліметтер;
- маманға қойылған сұрақтар ... ... ... ... ... нысандарын таңдау зерттеу пәні арқылы жүзеге
асырылуы мүмкін. Дәлелдеме жүйесінде ... ... және ... ... ... ... ескере отырып, ары қарай
сараптамалық жолмен тексерусіз ақ ... ... ... ... ... жорамалдаймыз. Арнайы білімді жүргізуге тергеуші, ... ... ... және сот үшін ... болған жағдайларда ғана жол
беріледі. Қылмыстық істі алдын ала тергеу немесе соттық қарау ... ... істі ... ... жүргізген арнайы зерттеу
нәтижелерімен тараптардың біреуінің келіспеуі ... ... ... ... ... ЖӘНЕ МАМАННЫҢ ЖАУАПТАРЫНЫҢ ДӘЛЕЛДЕМЕЛІК МӘНІ
Дәлелдемелік құқықтың базалық ережелерін реформалауға бағытталған заң
шығарушының кез-келген қадамы орынды ... ие, ... ... ... ... негізделуі, заң техникаларының
келісушілік және мінсіздік ... ... ... ... қажет.
Қылмысты тергеу барысындағы дәлелдемелік қызметтің нәтижелі болуына
тергеуші мен алдына ала ... ... ... арнайы танымын шебер
қолданудың, қылмыстық істің маңызды мән-жайларын ... үшін ... ... ... ... ... ... анықтаудың ықпалы аз емес.
Алайда ҚР ҚІЖК нормативтік регламенті маманның қорытындысы және жауап
беруі сияқты дәлелдемелердің осындай біршама жаңа ... заң ... бір ... ... яғни ... біркелкі түсінуге әсер
етпегендіктен және тергеу ретінде – қылмыстық сот ісін жүргізу тағайындауды
орындауға кедергісін тигізгендіктен ... ... ... ... процесте алдымен сарапшы арнайы зерттеу жүргізуге және
алынған ... ... ... ... ... шегінде қорытындыны
тұжырымдауға құқығы бар. Маманның мұндай зерттеулер жүргізуге құқығы жоқ,
оны іске қатысуға тартудың мақсат ... ... және ... ... және ... ... көрсету болып табылады.
Дәлелдемелердің тізіміне маманның қорытындысын енгізуді профессор В.П.
Божьев «жалған жаңашылдық» деп негізді ... бұл ... ... ... ... және жол берушілік қасиеттерінің болмауы
деп көрсетеді. С.А. ... оның ... ... ... ... ... ... мәселелер шеңбері туралы консультациялар)
және процессуалдық әрекеттердің (тергеуші мен сотқа дәлелдемелерді алуға
көмек көрсету үшін ... ... ... негіздемелерсіз
біріктірілуінен» көре отырып, маманның қорытындысы ... ... ... ... сот ісін ... ролі ... жоқ – ... және консультациялық көмекті көрсетуін жалғастыруда.
Консультация үшін заң шығарушы қосымша екі ... ... ... ... ... үшін – ... жауабы, ал жазбаша
консультация үшін – маманның қорытындысы. ... ... ... да бір ... ... ... түрде, оның мүдделі мәселесі
бойынша пікірінің қалай қалыптасатындығын, логикасы, ... ... ... ... ... ... сарапшы қорытындысының алдында маманның зерттеу жүргізуі ... ... ... ... ... ... іс бойынша дәлелдемелік қызметке
едәуір түзетулерді ... ... ... ... қорытындысын
маманның қорытындысына ауыстыруға талпыныстар жасалып жатыр (соңғысын алу
шарты сараптаманы тағайындау және жүргізуден ... ... ... ... және ... ... органдарының бірқатар қызметкерлері
қылмыстық іс бойынша дәлелдемелерде жедел-іздестіру қызметі шеңберінде
жүргізілетін ... ... ... ... ... қызметкерлері құрастыратын сарапшы қорытындысының орнына
маманның қорытындысын пайдалануға дайын.
Егер мамандарға сотқа дейінгі және сот ісін ... ... ... ... ... сараптамаға тән шараларды (зерттеуге жіберу
үшін материалдарды дайындау, сараптаманы тағайындау туралы қаулыны ... ... және ... ... ... ... ... ету, оларды сараптаманы тағайындау және ... ... ... ... өткізу қажеттілігі болмағандықтан
тергеуші мен судьялар арнайы ... ... ... ... ... тағайындауды тоқтатады.
Сонымен бірге ҚР ҚІЖК-нде маман қорытындысы үшін «Сот сараптамасы
туралы» ҚР ... 14-б. 2-б. ... ... қорытындысына берілетін
шүбасыздық кепілдігі қарастырылмаған, бұл ... ... ... ... және белгілі басымдылығы бар екендігін
көрсетеді.
Маман қорытындысында бекітілген ... ... үшін ... ... шақыру және сол мән-жайлар бойынша айғақтарды алу жеткілікті.
Осы хабардар тұлғадан жауап алу туралы арнайы нормалардың ... ... ... ... алуды реттейтін нормаларды (ҚР ҚІЖК 214-б.) қолдана
отырып, ұқсас заңдарды ... ... ... алудың алдында маманға ҚР
ҚІЖК 352-б. бойынша ... ... ... үшін ... ... ... ескертіледі, бұл одан шүбасыз мәліметтерді алудың
кепілдігі ретінде қызмет етеді.
Маман қорытындысының ... ... ... ... сол секілді тергеушілердің маман қорытындысының құқықтық ... оның ... ... ... ... нақты түсініктерінің
жеткіліксіз болғандықтан өте маңызды болып отыр.
Сот корпусының осындай дәлелдемелер көзіне, маманның қорытындысы
сияқты, ... ... ... ... ... оның ... мәні ... көзқарасы ғана осы мәселенің құқық қолданушылық ... ... ... іс бойынша дәлелдемелер ретінде маманның
қорытындысына жол беру мәселесін шешеді.
Маманның қорытындысы: белгілі бір ... ... ... ... ... түсіндіру және маманның арнайы білімі ... ... сот ... ... сот ... емес
қорытындысына және хабардар тұлғалардың қызметін ... ... ... және т.б.) сипаттайтын кез-келген құжаттарына
рецензия ретінде шығуды қамтуы мүмкін қандай да бір зерттеуді жүргізбеген,
маманның ... ... ... ... ... түрінде болу керек деп
ойлаймыз. Нақ осы ерекшеліктер бәсекелестік процесте ... ... ... ... ... ... ... ҚІЖК 84-б. сәйкес маман қылмыстық процесті жүргізетін тұлғаға
дәлелдемелерді ... ... және ... ... ... ... ... көрсету үшін шақырылады. Сонымен бірге
дәлелдемелерді жинау (табу, бекіту және алу) оның ... ... ... ... ... зерттеуге, сараптама тағайындау үшін
материалдарды дайындауға тарту барысында дәлелдемелерді зерттеулерге және
бағалауға қатысу оның ... ... ... ҚІЖК 84-б. ... ... ... №47-11 ҚР ... енгізілген
өзгертулерге сәйкес маман тергеу немесе сот ... ... ... мен ... осы ... ... ... бөлігінде
көзделген тәртіппен қылмыстық іске қосылатын хаттамада не ресми құжатта
көрсету арқылы істің ... ... ... ... ... не ... ... немесе негізгі қасиеттерінің ... ... ... ... ... (63) ... маманның арнаулы білімді пайдалануы ... ... ... және алу) кезеңінде, дәлелдемелерді зерттеу және ... ... ... ... ... ... алған нәтижелері
тергеу әрекеттерінің хаттамаларында не ... ... ... ... құжатқа түсіріледі. Алайда, мұндай құжаттың құрылымы мен
мазмұны, маманның ... және сот ... ... ... ... тәртібі заңмен регламенттелмеген.
Маманның тергеу және сот әрекеттерінің хаттамаларында сипатталған
ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... ... ҚР ҚІЖК 129-б. 4-б. қылмыстық процесті жүргізуші
органның ... ... ... ... ... ... ... шарттары мен тәртібі, бұл
құралдар ... ... және ... ... ... ... тиісті іс жүргізу іс-әрекеттерінің хаттамаларында көрсету
қажеттілігі айтылады.
ҚР ҚІЖК 126-б. 2-б. ... ... ... ... ... ... жазу, бейнежазба, киноға түсіріп алу, фотоға
түсіру, құймалар, таңбалар, ... ... ... және ақпаратты
бейнелеудің басқа да әдістері тергеу іс-әрекеті хаттамасына немесе сот
отырысының ... ... ... ... ... ... ... белгі соғылады. Фонограммалар,
бейнежазбалар, кинофильмдер, фотосуреттер, ... ... ... ... ... сот ... барысы мен нәтижелерін басқа да
бейнелеулер хаттамаға қоса ... ... ... оған ... ... сот ... атауы, орны, күні көрсетілген түсіндірме жазба
болуға тиіс. Бұл ... іс ... ... ... іс ... ... ... тергеуші және қажет болған ... ... ... – сот ... ... ... мен хатшысы өз қолдарымен
куәландырады.
Алайда қылмыстық іс ... ... ... баптарында сол
әрекеттерді мамманның куәландыру ... ... ... ... ҚР ҚІЖК 203-б. ... ... әрекетінің хаттамасына тергеуші,
жауап алынған адам, аудармашы, маман, куәгерлер және тергеу іс-әрекетін
жүргізуге ... өзге де ... ... ... ... ... ... маманның дәлелдемелерді табу, бекіту және алу барысында
алған ақпараттарын тергеуші міндетті түрде оларды алу барысында ... ... ... ... және содан кейін барып тиісті тергеу
әрекеттің хаттамасында бекітілуі керек және бұл ... ... ... үшін ... жауапты болып табылады.
Маманның іс-әрекетіне мұндай баға беру мүмкіндігі оның өзі орындаған
іс-әрекеттер ... ... ... процессуалдық міндетімен (ҚР ҚІЖК
84-б. 3-б.) және оның тергеу және сот әрекеттерінің қатысушыларын заттарды
немесе құжаттарды ... ... және алу ... ... пайдалану, сараптаманы тағайындау үшін материалдарды дайындау
барысындағы іс-әрекетіне ... ... ... ... ... іс ... жүргізген нәтижелері бойынша оның жасаған,
ҚІЖК 203-б. 8-б қарастырылған тәртіпте хаттамаға қосылатын ресми құжаттарын
бағалау ... ... ... Маманның ... ... ... ... ... не ресми құжатта
қамтылатын нақты ... ... деп ... ... шарты тергеу
немесе сот әрекеттері барысында қылмыстық ... ... ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК 122-б. 1-б.) ... маманның арнаулы білімді пайдалану бойынша оның қызметін
бағалау оларды ... ... ... ... ... ... ... одан кейін тергеу немесе сот әрекеттерін хаттамаларда
тиісті растау шартымен жүзеге ... ... және ... ... маман әрекеттерін процесті
жүргізетін тұлғаның тікелей қабылдауы (64; 198-19) төмендегі:
1) маманның тергеу әрекеттерін ... ... ... ... ... ... бүлдіруді алдын алу үшін
бақылауды жүргізу;
2) маман жұмысының аралық нәтижелері ... ... ... ... ... оған қосымша ақпараттарды ұсыну;
3) маманның ... ... ... баға ... береді.
Маман дербес, тергеушіден алыс жерде: суқоймасының түбінде, қол
жеткізу қиын жерлерде әрекет ... ... өзге ... ... ... барысында, тергеушіге қарағанда, маманның міндетін қолдану, өз
әрекеттеріне, ... ... ... ... ... ... ... лайықты.
Сонымен бірге маманның байланыс құралдары – телефон, радиобайланысты
тергеушімен, куәгерлер, тергеу әрекеттерінің ... да ... ... ... ... ... ... үшін пайдалану
ұсынылады. Егер дербес әрекет еткен маманмен бірге тергеу ... ... ... ... ... ... ... үшін
тартылған адам болса, онда одан маманның орындаған жұмысы туралы толық және
дұрыс баяндай алды ма әлде жоқ па ... ... ... ... ... маман қызметінің нәтижелерінің
берілу толықтығына ... ... ... ... де, іс ... ... назар аударылып келеді. Маманның тергеу әрекеттеріне ... тек ... ... ғана ... ... ... ... хаттамада
әрқашан: маман немен айналысқанын, қандай тәсілдер мен ... ... ... ... ... ... маманның жұмысы
туралы нені ғана емес, тергеу әрекетінің қай кезеңінде жазуы ... орай Г.И. ... және К.Б. ... ... қатысуын
тергеу және сот әрекеттерінің хаттамасында ... ... ... ... ... ... маманды тарту фактілері, оның Т.А.Ж..;
- оның арнаулы білімін сипаттайтын мәліметтерді ... оның ... ... пайдаланылған техникасы мен олардың
нәтижелерін мазмұндау (65; 10);
Осылайша, маман қызметін ... ... ... ... ... ... куәландырылатын осы қызметтің барысы мен тергеу
әрекеттерінің нәтижелері бойынша ... ... адам ... ... ... жататын мән-жайларды зерттеу үшін ... ... не ... ... ... сот ... қатысу
қажеттілігі, ең алдымен, осы тұтастай мән-жайлардың қатарын не ... ... ... ... анықталады, өйткені оларды анықтау, талдау және
бағалау арнаулы білімнің арқасында ғана жүзеге асырылады, алайда сот-тергеу
қызметкерлері ол ... ...... ... ... ... шектеледі.
Белгілі бір мән-жайлардың маңыздылығын тергеуші, сот олардың өзінен
ғана емес, істің ... да ... ... ... ... шыға отырып анықтайды. Сарапшы мен маманның міндеті – фактінің
өзін бекітуге ... ... іс ... ... ... ... ... бере отырып,
оларды пайдаланудың ... ... ... бір ... ... мен маманның қызметінің нақты регламентациясын енгізуімен олардың
құқықтық мәртебесін, арнаулы білімді пайдалану шегін, аталған ... ... ... ... ... ... ... арнаулы ғылыми білімді меңгерген субъект ретіндегі
ұғымды заңмен шектеу, теория және тәжірибеде де арнаулы біліммен ... ... ...... мен ... мәртебесінің мәнін түрлі
түсіндірулерге алып келеді. Осыдан келіп ... ... ... ... ... ... талап етпейтін не сот сарапшысының құзіретіне
жатпайтын мәселелерді шешу ... қою ... ... орын ... ... ... іс жүргізуде сот сарапшысы мен маманның
процессуалдық ережелерін айқындауға талпыныстар жасалды. Бұл ... ... ... шешу ... мүмкін болып, оның
қорытындысы бойынша автор келесі ... ... ... ... пайдаланудың нысаны бойынша сот сараптамасын
жүргізуді процессуалдық нысан ... ... ... ... бойынша жіктеп қана қоймай, маманды процессуалды
емес, анықтамалық-консультациялық нысан ретінде тарту, ... ... да ... мысалы: арнаулы білімді пайдаланатын
субъектілердің ережелері бойынша, мақсаттары мен ... ... ... ... білімді тартудың негіздемелері
бойынша, процессуалдық әрекеттердің түрлері бойынша, қылмыстық ... ... ... ... білімді пайдаланудың
нәтижелерін бекіту нысандары бойынша ... ... ... ... ... адамдардың құзіретін өкілеттік
шеңберінде, яғни процесті жүргізетін тұлғаның оған ... ... ... ... сарапшының құзіреті нақты іс бойынша
сараптамамен шешілетін мәселелермен анықталады. Маманның ... және сот ... ... ... оның ... мүмкін;
- сот сараптамасын жүргізу және оның нәтижелерін кейінгі бағалау – іс
жүргізу заңымен қатаң регламенттелген ... ол ... іс ... бар ... ... мәліметтерді қамтыған және арнаулы
ғылыми білімнің көмегімен бекітілген сарапшының ... де ... ... ... ... пайдалануы дәлелдемелерді жинау кезеңінде
(табу, бекіту және алу), ... ... және ... ... ... ... бірге ол алған нәтижелері
тергеу әрекеттерінің хаттамаларында не ... ... ... ... құжатқа түсіріледі.
- сарапшының қорытындысы, сол сияқты оның жауаптары тергеу және сот
әрекеттеріне қатысу барысында ... ... ... ... Іс ... ... маманның пікірін жазбаша рәсімдеу, ... ... ... ... ... арнаулы
білімді пайдалануының нәтижелерін беру тәртібі ... ... ... берілген мәселені шешуде бірыңғай сипатқа ие емес.
Тергеуші маманның ... ... ... және алу ... ақпаратын оларды алу барысындағы әрекеті бойынша ... ... және бұл ... ... ретіндегі шүбәсыздығына тергеуші
жауапты болғандықтан тиісті тергеу ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудегі сот сарапшысы мен маманның
процессуалдық ережесінің ... ... ... ... ... іс ... көрсетілген арнаулы білімді пайдалану ... ... ең ... іске ... ... ... ... сонымен қатар қылмыстық істерді тергеу кезіндегі сарапшы
мен маманның тергеуші немесе сотпен өзара қарым-қатынастарының ... ... ... ... ТІЗІМІ
1.Шакирова К.Н. Сот сараптамасы. Теория және тәжірибе мәселелері.
«Аркаим» баспасы, 2002, 7-б.
2 Құқықтық саясат тұжырымдамасы аясындағы ... ... іс ... ... болашағы. Заң газеті, №10 (485) 2003 жылдың
05 наурызы.
3 Қазақстан Республикасының ... іс ... ... ... ... 1997 ж.
4 Эйсман А.А. Заключение эксперта (құрылымы және ғылыми негіздемесі)
М., Юрид.лит-ра., 1967, ... ... Ю.К. ... ... и его ... по ... делам. Оқу
құралы, М., Юристъ, 1995, 6б.
6 Исаев А.А. Қылмыстарды жіктеу үшін арнаулы ... ... және ... ... Алматы, Жеті жарғы, 1999, 15б.
7 Селина Е.В. Применение специальных познаний в уголовном процессе.
М.: Юрлитинформ, 2002. 26 ... ... 7 ... Сахнова Т.В. Судебная экспертиза. М.: Городец, 2000, 8 б.
10 ... ... ... Е.В. ... ... ... в уголовном процессе.
М.: Юрлитинформ, 2002. 26 б.
12 Шмканов В.И. Проблемы ... ... ... и ... ... в уголовном судопроизводстве. Дисс.... з.ғ.д.,
Инкрутск, 1980. 39,40 ... ... В.К., ... В.В. ... ... ... в
следственной и судебной практике: Оқу құралы. Киев КМУ, 1987, 47 ... ... ЖОО ... ... В.А. ... ... 1999, 373 ... Сонда.
16 Махов В.Н. Использование знаний сведущих лиц при расследовании
преступлений. М.: ХДРУ, 2000, 79-84 б.
17 Махов В.Н. ... ... 74 ... Варенникова С.П. Қазақстан Республикасының қылмыстық сот ісін
жүргізуде ... ... ... Алматы, 2004, 92 б.
19 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... ҚР Заңы// ҚР Парламентінің
ведомостволары, 1997, №22, 328 ... ... С.И. Орыс ... ... сөздігі. М.:
Сов.энциклопедиясы, 1978, 253 б.
22 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т.1, М.: ... 434 ... ... М.С. ... жұмыс. 102 б.
24 ҚР Әділет министрінің 2005 жылғы 05 ... «Сот ... ... үшін біліктілік емтихандарын тапсыру ережесі, ҚР ӘМ
аттестаттау комиссиясының сот ... ... ... ... ... 16.11.05 ж. №214, №212 (946) Юрид. Газета.
25 Бурков И.В., ... А.В. ... ... как ... 2001// ... В.Я. ... природа видов
доказательств (монография), ВКШ КГБ, 1982, 120 б.
26 Курс советского уголовного процесса, М.: Юр.лит., 1989, с. ... В.Д. ... ... теории докозательств. М.: 1964, С.15% Уголовный
процесс. Заң ЖОО және факультеттеріне арналған оқулық – М.: Зерцало, ... ... ... Г.Ф., ... Л.Д., ... П.С. ... докозательств в
советском уголовном процессе. Воронеж, 1978, 211 б; ... ... и ... ... ... ... в советском
уголовном процессе: Дис...з.ғ.д., Куйбышев, 1981, 71-72 б.
28 Теория доказательств в советском уголовном процессе. М., 1973, ... ... А.М. ... ... с ... . М. 1966, ... ... В.И. Шумило Н.Е. Актуальные ... ... ... действий при расследовании дел о
государственных преступлениях. – ЖМ еңбектері, М., ... ... В.Д., ... В.Г. Использование специальных знаний при
установленных ... ... ... дела ... ... ... 1986, 79 б.
32 Арсеньев В.Д., Заблоцкий В.Г.көрсетілген жұмыс. 81 б.
33 Сот сараптамаларын және ... ... ... ... ... Сот ... ... жүргізу
бойынша нұсқаулық. Алматы, Жеті жарғы. 2003.
34 Петрухин И.Л. ... как ... ... в советском
уголовном процессе. М.: Юр.лит, 1964. 106 ... ... А.А. ... ... ... и ... ... Юрид.лит-ра., 1967, 98 б.
36 Притузова В.А. Заключение эксперта как доказательства в ... М.; ... 1959, 69 ... ... А.К. ... ... эксперта: логика, истинность
достоверность. Дисс...з.ғ.д., 1995, 57 ... ... ... ... А.Г. Көрсетілген шығарма – 66-67 б;
Треушников М.К. ... и ... в ... ... – М., 1982.– 137 ... Қараңыз: Жуков Ю.М. Көрсетілген шығарма – 66-67; Треушников ... и ... в ... ... процессе. – М., 1982.
–137 б; Сол. Сот ... – М., ... б; ... ... ... ... ... ред. Н.В. Жогин. – М., 1973. –714-715
б.
40 Притузова В.А. Заключение эксперта как ... в ... – 108 б; ... ... в ... ... процессе. –
М., 1959. – 714 б.
41 Орлов Ю.К. Категории вероятности и ... в ... ... ... и ... ... ... ВНИИСЭ ғылыми
еңбектер жинағы. – М., 1979.–39 басылым, 60 б.
42 Осипов Ю.К. ... ... в ... ... – 5б.
43 О применении норм УПК Каз ССР при рассмотрении дел в суде ... 2 б. 20б: 1992 ... 22 ... ... қаулысымен
енгізілген өзертулермен. 1992 ж. №19)
44 Палиашвили А.Я. Экспертиза в суде по ... ... – М., ... ... ... А.Г. Повторная экспертиза в советском уголовном процессе. 8
б. Жуков Ю.М. Көрсетілген шығарма –16 б.
46 Лилуашвили Т.А. ... в ... ... ... ... 1967. – 151 ... Притузова В.А. Заключение эксперта как доказательство в уголовном
процессе. – М., 1959. –104 б.
48 Уголовно-процессуальное ... ... ССР и ... ... ... ... М., 1990. –121 б.
49 Мухин И.И. Важнейшие проблемы оценки судебных доказателств в
уголовном и ... ... – Л., 1974. – 9б; ... ... ... ... ... инстанции. – 48 б.
50 Матюшин Б.Т. Оценка доказательств судом первой инстанции ... ... – 8-9б. В ... ... также контрольная оценка,
даваемая вышестоящими судами (қараңыз: Треушников М.К. ... – М., 1997. 165 ... ... А.Г. ... ... в советском уголовном процессе. –
14б; Притузова В.А. Заключение эксперта как ... в ... – М.; 1959. – 98 б; ... З.М. ... использования в
уголовном судопроизводстве специальных ... для ... ... ...... ... И.Л. Экспертиза как средство доказывания в ... ... – М., 1964.– 17 ... Притузова В.А. Заключение эксперта как доказательство в уголовном
процессе. – М., 1979. 98-99 ... ... Т.А. ... в ... ... ...
Тбилиси, 1967. – 169-171 б.
55 Притузова В.А. Заключение эксперта как доказательство в ... – М., 1959. – 104 ... ... А.Я. ... в суде по ... ... 104 ... Орлов Ю.К. Заключение эксперта и его оценка по уголовным делам. ... 1995. – 55 б.; ... Ю. М. ... ... в советском гражданском
процессе: Автореф. дис. ...заң.ғыл. канд. –М., 1965. – 15 б.
58 Орлов Ю.К. Производство экспертизы вуголовном процессе. – М., ... 51-52 ... ... и ... ... судебной экспертизы в США
на современном этапе/ Құраст: Г.П. Прошина: Обзорная информация ВНИИСЭ. –
10-11 ... ... М.К. ... доказательства. – М., 1997. – 158-177.
61 Россинская Е.Р. Судебная экспертиза в гражданском, арбитражном,
административном и ... ... – М., 2005. – 67 ... ... В.В. ... специалиста // Законность. -№9. -2004. -21-22
б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Қылмыскер тұлғасының ұғымы11 бет
Орыс философиялық ойларының типологиялық ерекшеліктері17 бет
Паскаль тілінде алгоритмдеу9 бет
Сот сараптамасы12 бет
Сот сараптамасы туралы криминалистік ілімнің рөлі мен маңызы және оны тағайындау, жүргізу және бағалаудың тактикалық ерекшеліктері43 бет
Сот сараптамасының жіктелуі,тағайындаудың ұйымдастырушылық сұрақтары және оны жүргізетін мекемелер13 бет
Ғылымдар жүйесіндегі әлеуметтік жұмыстың алатын орны16 бет
Әл- Фарабидің философиялық көзқарастары12 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь