Өндiрiстiк инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттiң реттеушiлiк рөлi

Қоғамдық өндiрiс екi үлкен сферадан тұрады. Оның бiрiншiсiне – қоғамның материалдық-заттық қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын салалар жататын болса, екiншiсiне – оның материалдық емес (информация, әр түрлi қызметтер т.б. ) сұраныстарын қамтамасыз ететiн салалар жатады. Дегенмен, бұл сфералардың дұрыс дамуы үшiн белгiлi бiр сыртқы жағдайлар (материалдық өнiмнiң айналуы, шаруашылық байланыстарды қалыптастыру, информацияны өндеу және жеткiзу т.б.) қажет. Кәсiпорындар жұмысының сыртқы жағдайларын қамтамасыз етумен, экономикалық әдебиеттерде “инфрақұрылым” алатын, экономиканың өзiнше бөлек сферасы айналысады.
Экономиканың дербес сферасы болып, инфрақұрылым, материалдық-заттық өндiрiстен қоғамдық еңбек бөлiнуiнiң тереңдеуiне және оның сыртқы жағдайларын қамтамасыз етуге деген сұраныстың өсуiне байланысты бөлiнiп шықты.
Кәсiпорындардың сыртқы жағдайлары бiркелкi болмағандықтан, инфрақұрылым салалары да бiркелкi емес. Сол себептi, инфрақұрылымды төрт түрлi iрi салалар тобына бөлуге болады:
1. Өндiрiстiк инфрақұрылым - өндiрiс процестерiнiң тiкелей сыртқы жағдайларын қамтамасыз ететiн салалар кешенi. Оған жүк тасу көлiгi, көтерме сауда, электрмен, газбен, сумен қамтамасыз ету, қойма шаруашылығы, байланыс, информацияны өндеу салалары және iскерлiк қызметтер сферасы жатады. Iскерлiк қызметтер сферасы жарнама мен маркетингтiк қызмет көрсетудi, жалға алу (беру) мен лизингтi, басқару, инвестициялық саясат, т.б. жөнiнде консультациялық қызмет көрсетудi, инжинирингтi қамтиды.
2. Әлеуметтiк инфрақұрылым – жұмыс күшiн ұдайы өндiрумен байланысты салалар кешенi: денсаулық сақтау, бiлiм беру, жеке сауда, жолаушылар тасу көлiгi, тұрғын үй – коммуналдық шаруашылық, қоғамдық тамақтандыру, демалысты ұйымдастыру т.б. салалар.
3. Институттық инфрақұрылым – экономиканы макроэкономикалық реттеудi жүзеге асырушы салалар мен қызмет сфераларының кешенi. Оған мемлекеттiк аппарат, несиелiк- қаржылық сфера, т.б. жатады.
4. Экологиялық инфрақұрылым – адам тiршiлiгiнiң зиянды жақтарынан қоршаған ортаны қорғау, қоғам өндiрiсi дамуының экологиялық жағдайларын қамтамасыз ету сфералары мен инженерлiк құрылыстардың кешенi.
Бiз бұл тақырыпта өндiрiстiк инфрақұрылымның негiзгi саласының бiрi – көлiк кешенiнiң дамуын мемлекеттiк реттеу мәселелерiне тоқталып өтемiз. Себебi, бiрiншiден, көлемi шағын жұмыста барлық инфрақұрылым салаларының мемлекеттiк реттеу ерекшелiктерiн, әдiстерiн, қағидалары мен механизмдерiн оқушыға түсiнiктi болатындай етiп қысқаша жазу мүмкiн емес; екiншiден, көлiк кешенiнiң халық
        
        Өндiрiстiк инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттiң реттеушiлiк рөлi
Қоғамдық өндiрiс екi үлкен сферадан тұрады. Оның бiрiншiсiне –
қоғамның материалдық-заттық қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын салалар
жататын болса, екiншiсiне – оның ... емес ... әр ... т.б. ) ... ... ететiн салалар жатады. Дегенмен,
бұл сфералардың дұрыс дамуы үшiн белгiлi бiр сыртқы жағдайлар (материалдық
өнiмнiң айналуы, шаруашылық байланыстарды қалыптастыру, информацияны өндеу
және ... т.б.) ... ... жұмысының сыртқы жағдайларын
қамтамасыз етумен, экономикалық әдебиеттерде “инфрақұрылым” ... ... ... сферасы айналысады.
Экономиканың дербес сферасы болып, инфрақұрылым, материалдық-заттық
өндiрiстен ... ... ... тереңдеуiне және оның сыртқы
жағдайларын қамтамасыз етуге деген сұраныстың өсуiне байланысты бөлiнiп
шықты.
Кәсiпорындардың сыртқы ... ... ... салалары да бiркелкi емес. Сол себептi, инфрақұрылымды төрт
түрлi iрi салалар ... ... ... ... ... - ... ... тiкелей сыртқы
жағдайларын қамтамасыз ететiн салалар кешенi. Оған жүк тасу көлiгi,
көтерме сауда, электрмен, газбен, сумен қамтамасыз ету, қойма
шаруашылығы, ... ... ... ... және ... сферасы жатады. Iскерлiк қызметтер сферасы жарнама мен
маркетингтiк қызмет көрсетудi, жалға алу (беру) мен лизингтi, басқару,
инвестициялық саясат, т.б. жөнiнде консультациялық ... ... ... ... ... – жұмыс күшiн ұдайы өндiрумен байланысты
салалар кешенi: денсаулық сақтау, бiлiм беру, жеке сауда, жолаушылар
тасу көлiгi, тұрғын үй – ... ... ... ... ... т.б. ... ... инфрақұрылым – экономиканы макроэкономикалық реттеудi
жүзеге асырушы салалар мен қызмет сфераларының кешенi. Оған
мемлекеттiк аппарат, несиелiк- ... ... т.б. ... ... ... – адам ... зиянды жақтарынан
қоршаған ортаны қорғау, қоғам өндiрiсi дамуының экологиялық
жағдайларын қамтамасыз ету сфералары мен инженерлiк құрылыстардың
кешенi.
Бiз бұл тақырыпта ... ... ... ...... кешенiнiң дамуын мемлекеттiк реттеу мәселелерiне тоқталып
өтемiз. Себебi, бiрiншiден, ... ... ... ... инфрақұрылым
салаларының мемлекеттiк реттеу ерекшелiктерiн, әдiстерiн, қағидалары мен
механизмдерiн оқушыға түсiнiктi болатындай етiп қысқаша жазу ... ... ... ... ... ... рөлi өте ... экономикалық, әлеуметтiк, қорғаныс, саяси және мәдени маңызды
мiндеттердi атқарады.
Көлiк кешенiнiң экономикалық маңызы оның орындайтын ... ... кез ... ... айырылмас бөлiгi болып саналады
және қоғамдық еңбек бөлiнуiнiң негiзгi материалдық базасы болып
есептеледi. Көлiк ... ... мен ... тұтынушының, аймақ пен
аймақты, кәсiпорындарды бiрiмен - бiрiн байланыстыру қызметiн атқарады.
Көлiксiз жаңа кең орындарын, жаңа аудандарды ... ... ... ... шаруашылығының iрi бiр саласы. Оның негiзгi қорлары ... ... ... ... 13 % - ын құрайды. Егер бұған
ведомсволық ... ... ... бұл ... ... ... ... шаруашылығында жұмыс iстейтiн жұмысшылардың 20 %-ы көлiкте
және көлiк үшiн жұмыс iстейдi. Көлiк тауардың бағасына өте үлкен ықпал
жасайды. Көлiк ... ... ... бағасының 40 % бөлiгiн алады.
Республика көлiк кешенiң мемлекеттiк ... жүк ... ... ... ... жылдамдығының неғұрлым жоғары болуын, тасымалдаудың
үздiксiз болуын қамтамасыз етуi тиiс.
Қазақстан Республикасының көлiк кешенiнiң дамуын мемлекеттiк
реттеудiң негiзiн 1994 жылы ... 21 ... ... ... көлiк туралы” Заң құрайды.
Осы заңға сәйкес көлiк ... ... ... құқықтық базаны қалыптастыру, лицензиялау, салық салу, несиелеу,
қаржыландыру мен баға құру, инвестициялық, ... ... ... саясаттарды жүзеге асыру, бақылау жолымен жүргiзiледi
(5-бап).
Қазiргi кезде Республиканың көлiк кешенiн басқару ... ... және ... ... ... ... және осы ... туралы Үкiмет бекiткен Ережеге сәйкес,
оның негiзгi мiндеттерi болып мыналар саналады:
- көлiк саласында Қазақстан Республикасының мүдделерiн қорғау;
- көлiк саласында ... және ... ... ... ... ... ... барлық көлiк түрлерiнiң жұмысын реттейтiн
Заң актiлерiнiң, стандарттардың, нормалардың жобасын дайындау;
- көлiктiң барлық түрлерiнiң дамуының тұжырымдамасы (концепциясы) мен
мемлекеттiк ұлттық бағдарламаларын ... ... ... және ... ... ... және ... және де кадрларды дайындау;
- республика халқы мен ... ... және ... ... ... ... қанағаттандыруға жағдай
жасау;
- көлiк қызметiн тұтынушылардың құқын сақтауды бақылау;
- Республиканың тасымалдауға деген мемлекеттiк ... ... ... ... көлiк кешенiнiң жұмысын координациялау және
оның дамуын мемлекеттiк реттеу.
Көлiк кешенi туралы толық мәлiмет алу және бiр сөздi әр
түрлi түсiнуге жол бермес үшiн кең ... ... ... терминдерге
түсiнiк ( анықтама) бере кетейiк.
Көлiк жүйесi – тасымалдау жұмысын атқаруда бiрiмен- бiрi
тығыз байланыста болатын әр түрлi көлiк ... ... ... ... жеке мемлекетке, аумаққа не iрi қалаға байланысты қолданады.
Қазiргi кезде ... ... ... ... ... кешенi. Оның құрамында магистралды көлiктiң дербес салалары ғана емес,
сонымен бiрге қалалық және өндiрiстiк көлiк түрлерi де бар. ... ... ... қарамастан, көлiктiң барлық түрлерi бiрiне-бiрi
белгiлi бiр тәуелдiлiкте болады, тасымалдау процесiне ғана емес, сонымен
бiрге шаруашылық жүргiзудiң ақырғы ... ... ... ... ... торабы – республиканың не жеке аумақтың қалалары мен ауылдарын
байланыстыратын барлық жол қатынастарының жиынтығы.
Жалпы пайдалану (магистралды көлiгi) – қолданылып ... ... ... ... ... ... ... кiм ұсынғанына
қарамастан жүктер мен жолашыларды тасымалдауға тиiстi көлiк.
Оған темiр жол көлiгi, теңiз жолдары ... өзен ... ... ... әуе ... ... және құбыр көлiгi жатады.
Жалпы пайдалану көлiгi мемлекеттiң көлiк жүйесiнiң негiзiн қалайды.
Көлiктiң осы түрi дербес “көлiк өндiрiсi” ... ... ... ... ... деген негiзгi сұраныстарының қанағаттандырылуын
қамтамасыз етедi.
Жалпы пайдалануға жатпайтын көлiк – тек қана өз ведомствосының
тасымалын атқаратын және басқа ... ... ... ... ... ведомстволық көлiк. Өндiрiстiк кәсiпорындарының ведомстволық
көлiгiн көбiнесе “ ... ... деп ... осы ... ... ... да қызмет көрсетедi. Тек
республиканың географиялық орналасуына байланысты теңiз жолдары көлiгi ендi
ғана құрылуда. Республикада “ Ақтау” және “Баутино” теңiз порттары ... үшiн ... ... ... көлiктiң халық
шаруашылық маңызы өте жоғары.
- батыстан шығысқы қарай 3000 километрге, солтүстiктен оңтүстiкке 1700
километрге созылып жатқан республика аумағының ... жүк ... ... ... ... ... өнiм түрлерi – көмiр, темiр рудасы, мұнай және
мұнай өнiмдерi, металургиялық өнеркәсiп пен ауыл ... ... асыл ... тасымалдауды қажет етедi.
Көлiктiң әр түрiнiң тасымалдауға тиiстi жүктiң түрiне және
тасымал қашықтығына байланысты тиiмдi пайдалану сферасы бар. ... және ... жол ... алыс ... ... пайдаланған
тиiмдi. Қысқа қашықтықтарда автомобиль көлiгi басқа көлiк түрлерiне
қарағанда қысқа мерзiмде жүк жеткiзудi және ... аз ... ... ... желiсi, мұнай, газ және мұнай өнiмдерiн (көлемi
үлкен болса) тасымалдауда тиiмдi. Өткiзу қабiлетi бiрдей болған жағдайда
1 км құбыр желiсiнiң ... ... жол ... 2-2,5 есе ... ... ... ... көлiк кешенiң
дамытудың маңызды алғы шарты болып отыр. Халықтың қоныстану тығыздығының
төмендiлiгi ( 1 шаршы км-ге 6 адам), табиғи кең ... ... ... ... ... ... ... және
шетел рыноктерiнен алшақтығы көлiк инфрақұрылымының экономикалық
дамуының негiзгi факторларын құрайды. Бұл, басқа елдердiң ... ... ... ... ... жұмысына жоғары деңгейде
тәуелдi екенiн көрсетедi.
Нарық қатынастарына өту жағдайында республика көлiк кешенiнiң
экономиканың басқа салаларынан ерекшелелiгi оның залалсыздығы ... ... ... ... ... төмендегi кестелерде
берiлген көрсеткiштер бойынша талдап көруге болады.
12 ... ... ... жүк ... және жүк ... |Жүк ... млн. тонна |Жүк ... ... т/км ... | | ... | | |
| | | |
| | | |
| |1990 |1995 |
| | | | |
| |1990 |1995 |2000 |
| ... кезең-нiң ба-сын-дағы қал-дық |
| ... ... |Т.б. ... |
| |жол |ль |су | | |
| | | ... | |
| | | |ры | | ... Жүк ... | | | | | ... Жүк ... | | | | | ... Республика iшiндегi | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... жүк| | | | | ... (-) | | | | | ... Сырттан (басқа елдерден) | | | | | ... ... (+) | | | | | ... ... ... (+,-) | | | | | ... ... мәлiметтерi тасымал көлемiн көрсетiп қана қоймай, сонымен
қатар республика (облыс) экономикасының даму ... ... ... байланыс дәрежесiн көрсетедi.
Жүк айналымын анықтау үшiн және де орташа тасымал қашықтығын бiлу
керек. Осы көрсеткiштердi есептеу үшiн ... жүк ... ... ... жүк тасу желiсi (схемасы) жасалынады (8-үлгi).
8-үлгi. Аймақаралық жүк алмасу жоспары (шахматтық баланс)
|Өндiру облыстары |Тұтыну облыстары |
| ... ... ... ... ... | | ... |ы-ғы |
| | | |тан |н | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... негiзiнде облыстар (аймақтар) арасында жүк тасу
қашықтығын қысқарту арқылы қоғамдық еңбектi үнемдеуге себебiн тигiзетiн
тиiмдi көлiктiк байланыстар құруға тырысу керек. Бұл өте ... ... шешу үшiн ... ... байланыстарының бiрнеше варинты
жасалынады. Солардың iшiнен ең тиiмдi, ұтымды варианты таңдап алынады. Бұл
жұмыс ... ... ... мен ... ... техникасын
қолдану арқылы орындалады.
Осы мақсатпен көлемдi жүктердiң әр түрi бойынша тиiмдi жүк тасу
желiсi жасалынады. Оның көмегiмен жүктердi тиiмдi ... ... Бұл ... өнiм өндiру пунктерi мен тұтыну пункттерiнiң
орналасу орны ... ... ... және ... ... ... ... жүк
айналым көлемi анықталады.
Ел Президентiнiң 1997 жылғы Қазақстан халқына “Қазақстан –2030
барлық қазақстандықтардың өсiп өркендеуi, қауiпсiздiгi және әл-ауқатының
артуы” жолдауына инфрақұрылым, әсiресе, көлiк және ... ... ... ... ... Осы құжатқа сәйкес көлiк түрлерiнiң алдында
тұрған стратегиялық мiндеттердi iске асыру үшiн төмендегi шараларды
орындалуын қамтамасыз ету керек*.
Темiр жол көлiгi бойынша:
- халықаралық ... және ... ... ... ... бойынша транзиттiк жүк тасқының қамтамасыз ететiн негiзiгi
темiр жол бағыттарын жаңарту;
- Достық станциясын дамыту мен Достық- ... ... ... оның ... ... 10 мың ... жүк ... дейiн
жеткiзу;
- жүк жинақталатын аудандарда көп модульдi терминалдар ұйымдастыруға
кiрiсу, сол арқылы көлiктiң сан түрлерiнiң ** ... ... ... ... және бумалық тасымалды қолдана бастау;
- барлық көлiктiк- коммуникациялық монополияларды батыл қайта
құрылымдауды жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... және автокөлiк бойынша:
- автомобиль жолдарын шапшаң аралықтар құру арқылы халықаралық тасымалды
қамтамасыз ... ... ... жеке меншiк автомагистральдар салу, қазiргi барларын жекешелендiру
мен ... беру ... ... ... осы ... талаптар деңгейiне қызмет көрсетуiн қамтамасыз ету;
- ауылдық жерлердегi автожолдардың желiсiн басымдық тәртiбiмен дамыту
және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... автомагистральдар мен көпiр конструкцияларның өткiзiм қабiлетiн
жақсарту.
Әуе көлiгi бойынша:
- авиацияда тәртiп орнату және ұшақтар ... ... пен ... ... белгiлi бiр көлемiн сатып алу есебiнен толықтыру;
- әуежайларды қайта жаңартуды қолға алу, ... ... мен ... ету ... ... ... ... жеткiзу;
- Қазақстан арқылы өтетiн транзиттiк әуе желiлерiн дамыту мақсатында
әуе қозғалысын басқару жүйесiн қайта ұйымдастыру.
Су көлiгi бойынша:
- “Ақтау” айлағын қайта жаңарту және ... ... ... ... үшiн ... ... тарту;
- өзен параходстволарының жұмысын, әсiресе жүк және жолаушы
тасымалындағы өзiндiк құны төмен кемелердi iске қосып, олардың
жұмысын жандандыру.
Жоғарыда ... ... ... ... ... көлiк
кешенiнiң ерекшелiгi ретiнде жалпы жүк тасымал көлемiнде темiр жол ... ... ... үлесiнiң жоғары екенiн, ал теңiз көлiгiнiң
үлесi мүлде жоқ екенiн байқауға болады. Сондықтан көлiк кешенiнiң дамуы
мемлекеттiк реттеуде төменде көрсетiлген ... ... бөлу ... ... және ... ... ... арқылы темiр жолдардың
өткiзiм қабiлетiн жоғарлату;
- құбыр желiлерiнiң, теңiз көлiгiн және автомобиль жолдарын ... ... ... шет ... ... ... ... қазiргi жағдайда темiр жолдардың өткiзiм қабiлетiн жоғарлату
және жаңа құбыр желiлерiн iске қосуды жеделдету халықаралық ... ... ... сай ... және осы ... ... ... экономикалық тиiмдiлiгiн арттыруға мүмкiндiк
бередi.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндiрiстiк инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттiң реттеушiлiк рөлi туралы16 бет
Қазақстан Республикасының экономикалық проблемалары38 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Экономикадағы сараптау жүйелері74 бет
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы80 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
Әлемдік экономикалық қатынастардың ғаламдану жолында түсуі және өзара байланысы7 бет
Шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қолдау және дамыту13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь