Ұлы жібек жолы Қазақстан жерінде

Жоспар

а) Ұлы жібек жолы Қазақстан жерінде.
б) Қала мен дала
в) Ұлы Жібек жолының бағыттары мен тармақтары.
ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ҚАЗАҚСТАН ЖЕРІНДЕ.
ҚАЛА МЕН ДАЛА
Жүздесу мен тілдесу және алыс-беріс байланыстары б. з. дейінгі III—ІІ-мыңжылдықтарда басталған. Бадахшан тауынан лазурит жәнс Хотан маңындағы Яркендария өзенінің жоғарғы жағынан нефрит кен орындары табылып, оларды өндіре бастауға сәйкес бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтіріледі.
Б. з. дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Қара теңіз өңірінен Дон бойына, содан Онтүстік Орал өңіріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Ертіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген агрипейлер еліне кететін Дала жалы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен жібек, ұлпандар мен терілер, иран кілемері, асыл металдардан жасалған бұйымдар сауда арқылы таратылып жататын.
Қымбат бағалы жібек түрлерін таратуға сақтар мен скифтердің көшпелі тайпалары да қатысқан, осылардың дәнекерлік демеуі арқасында сол кез үшін таңсық болған бұл тауар Орта Азия мен Орта теңіз аймағына дейін жеткен.
Б. з. дейінгі II ғ. орта шенінде Жібек жолы елшіліктік және сауда-саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастайды.
Б. з. II—V ғғ. егер Шығыстан жүре бастасақ, Жібек жолы Қытайдың ежелгі астанасы Чаньаннан шығып, Ланчжоу маңындағы Хуанхэ өткеліне баратын да, одан әрі Нань-Шаннің солтүстік сілемдерімен жүріп отырып, Ұлы Қытай қамалының батыс шетінен, Яшма қақпасының шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айырылып, Такла-Макан шөлін солтүстік жағынан айналып өтетін. Терістік жолы Хами, Тұрфан, Шихо көгал аймақтары арқылы Іле алқабына жететін орталығы жжол Чаоннан Қарашарға, Ақсуға, сосын Бедел асуы арқылы Ыссық көлдің оңтүстік жағалауына шығып, Дунхуан, Хотан, Яркенд, Бактрияларды басып өтіп, Үндістан Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай шырқап кететін; бұл Оңтүстік жолы деп аталатын. Ал, Солтүстік жолы Қашғардан Ферғанаға, одан әрі Самарқанд, Бұқар, Мерв арқылы Хамаданға, Сирияға баратын.
XI—ХІІ ғғ. Қытайдан шығып, Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан арқылы Батысқа қарай өтетін жол бәрінен де жанданып кетеді. Жолдың бұлай ауытқуын бірнеше себептермен түсіндіруге болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азиямен жүретін сауда жолдарын бақылайтын Түрік қағандарының ордалары болатын. Екіншіден, Ферғана арқылы жүретін жол VII ғ. ішкі қырқыс салдарынан қауыпты болып қалған еді, үшіншіден, аса бай түрік қағандары мен олардың айналасындағы кісілер, теңіздің арғы бетінен келген тауарларды аса көп тұтынатындар қатарынан саналатын.
VII—XIV ғғ. елшілік және сауда керуендерінің дені Жібек жолымен жүретін. Сан ғасырлар бойы жол тынымсыз өзгеріп отырған, оның бір учаскелері айрықша маңыз алып, көркейіп жатса, екінші бір учаскелері жабылып, ондағы қалалар мен сауда бекеттрі қаңырап бос қалған. Мәселен, VI—VIII ғғ. негізгі күре жол Сирия — Иран — Орта Азия — Оңтүстік Қазақстан — Талас алқабы — Шу алқабы — Ыссық көл шұңқыры — Шығыс Түркістан болған. Осынау жолдың бір тармағы, дәлірек айтсақ, тағы бір бағыты Византиядан шығып, Дербент арқылы Каспий өңірі даласына — Маңғыстау — Арал өңірінен өтіп, Оңтүстік Қазақстанға жеткен. Бұл жол Сасанилар Иранына қарсы, Батыс түрік қағанаты мен Византия арасында сауда-елшілік одағы жасалған кезде, Иранды айналып өтетін болған. IX-—XII ғғ. жолдың бұл желісі, Орта Азия мен Таяу шығыс арқылы Кіші Азия мен Сирияға, Мысыр мен Византияға баратын жолға қарағанда, едәуір аз пайдаланылған, ал ХПІ—XIV ғғ. қайтадан жанданады. Құрлықтағы саяси хал-ақуал елшілер мен саудагерлердің және басқа да саяхат-серуенде жүрген кісілердің қай жолды таңдап алатынын анықтап отырған.
Сақтар, үйсіндер мен қаңлылар мемлекеттері өмір сүріп, тірлік кешіп жатқан дәурде, б. з. дейінгі II ғ. және б. з. І-мыңжылдығында, Жібек жолы қарақұрым жолшыдан тыныс ала алмай жатқан кездері, Қазақстанға рим
        
        Жоспар
а) Ұлы жібек жолы Қазақстан жерінде.
б) Қала мен дала
в) Ұлы Жібек жолының бағыттары мен тармақтары.
ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ҚАЗАҚСТАН ... МЕН ... мен ... және алыс-беріс байланыстары б. з. дейінгі III—ІІ-
мыңжылдықтарда басталған. Бадахшан тауынан лазурит жәнс Хотан ... ... ... ... ... кен орындары табылып, ... ... ... бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтіріледі.
Б. з. дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Қара теңіз өңірінен ... ... ... Орал ... ... ... одан әрі
созылып Алтайға, жоғарғы Ертіс пен Зайсан көлі ... ... ... ... Дала жалы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен
жібек, ұлпандар мен терілер, иран кілемері, асыл ... ... ... арқылы таратылып жататын.
Қымбат бағалы жібек түрлерін таратуға сақтар мен скифтердің көшпелі
тайпалары да қатысқан, осылардың ... ... ... сол кез ... болған бұл тауар Орта Азия мен Орта теңіз аймағына дейін жеткен.
Б. з. дейінгі II ғ. орта ... ... жолы ... және ... ... желісі ретінде қызмет атқара бастайды.
Б. з. II—V ғғ. егер Шығыстан жүре ... ... жолы ... ежелгі
астанасы Чаньаннан шығып, Ланчжоу маңындағы ... ... ... ... әрі ... ... ... жүріп отырып, Ұлы Қытай
қамалының батыс ... Яшма ... ... барып шығады. Осы арадан
сара жол ... ... ... ... ... ... ... Терістік жолы Хами, Тұрфан, Шихо көгал ... ... ... ... ... жжол ... ... Ақсуға, сосын Бедел асуы
арқылы Ыссық көлдің оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... Үндістан Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай
шырқап ... бұл ... жолы деп ... Ал, ... жолы
Қашғардан Ферғанаға, одан әрі ... ... Мерв ... ... ... ғғ. Қытайдан шығып, Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан арқылы
Батысқа ... ... жол ... де ... ... Жолдың бұлай ауытқуын
бірнеше себептермен түсіндіруге болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азиямен
жүретін сауда жолдарын ... ... ... ордалары болатын.
Екіншіден, Ферғана арқылы жүретін жол VII ғ. ішкі қырқыс салдарынан қауыпты
болып қалған еді, ... аса бай ... ... мен ... ... теңіздің арғы бетінен келген тауарларды аса ... ... ... ғғ. ... және ... ... дені ... жолымен
жүретін. Сан ғасырлар бойы жол тынымсыз өзгеріп отырған, оның ... ... ... ... ... ... ... бір учаскелері
жабылып, ондағы қалалар мен сауда бекеттрі қаңырап бос қалған. ... ғғ. ... күре жол ... — Иран — Орта Азия — ... Қазақстан
— Талас алқабы — Шу алқабы — Ыссық көл шұңқыры — ... ... ... ... бір ... ... айтсақ, тағы бір бағыты Византиядан
шығып, ... ... ... ... ...... — Арал өңірінен
өтіп, Оңтүстік Қазақстанға жеткен. Бұл жол Сасанилар Иранына ... ... ... мен Византия арасында сауда-елшілік одағы ... ... ... ... ... ... ғғ. жолдың бұл желісі, Орта Азия мен
Таяу шығыс арқылы Кіші Азия мен ... ... мен ... ... ... ... аз ... ал ХПІ—XIV ғғ. қайтадан ... ... ... ... мен саудагерлердің және басқа да саяхат-
серуенде жүрген кісілердің қай жолды ... ... ... ... ... мен қаңлылар мемлекеттері өмір сүріп, тірлік кешіп
жатқан дәурде, б. з. дейінгі II ғ. және б. з. ... ... ... ... тыныс ала алмай жатқан кездері, Қазақстанға рим әйнегі
мен ... ... ... ... мен ... ... еуропалық
фибул-қапсырмалар, Сасанилер Иранынан асыл тастар жеткізіліп тұрған. Осынау
кезеңде Шу мен Талас, Сырдария алқаптарында қала орталықтары бой ... ... ... алдында ғана бұл аймақтарда айналасы мұнаралы
бекініс-қамалдармен қоршалған егіншілік қоныстар пайда болған еді.
VI ғ. ... ... ... мен ... Қазақстан, Кореядан
Қаратеңізге дейін созылып жатқан орасан зор көшпелі ... ... ... ... VI ғ. ... кезінде Жібек жолының Жетісу мен
Оңтүстік Қазақстанды қамтитын учаскесі өзгеше жанданып, осы ... ... ... көп ... тигізеді. Жетісуда ол бірқатар
қалалық орталықтардың тууына әсер ... ... ... тез ... себепші болады. Орта Азия арқылы ... мен ... ... ... жолы XIV ғ. ... ... ... мен соғыстар қала мәдениетін аздырып-тоздырғанға дейін, Қытайға
баратын ... жолы ... ... көне ... ... ... дейін
жұмыс істейді.
Ұлы Жібек жолының бағыттары мен тармақтары.
Егер Жібек жолымен батыстан шығысқа қарай ... оның ... ... ... шығып, Турбат асуы арқылы Исфиджабқа, Сайрам
(Сарьямға) келеді. Ежелгі қаланың аты осы ... ... ... ... бір ... тап ... аталады, оның дәл кіндік тұсында Жібек
жолындағы бір кездегі ең ірі орталықтардың бірі болған орта ... ... ... ... Исфиджабтан құлдарды, бөз маталарды, қару-
жарақты, семсерлерді, мыс пен ... ... ... шыққан керуендер шығысқа қарай бет алып, Шараб және
Будухкент қалалары арқылы ... ... ... аса ірі ... бірі ... VI ғ. ... ... 568 ж. түрік қағаны Дизабұл Византия императоры Юстинианның стратег
Земарх бастап келген елшілігін тап осы қалада қабылдаған. Бастаухаттар ... ... деп ... ... ... ол түргештердің, содан ... мен ... ... ... ... қатар Жамухат деген шаһар тұрған, ол да VI ғ. ... ... ... Талас алқабында, Жамбылға таяу жерде, ... ... ... селосына қарама-қарсы бетте жатыр, оның
үйінділерін қәзір Қостөбе деп атайды.
Алқаптың жазық жағында Атлах қаласы бар, 751 ж. оның ... осы ... ... үшін арабтар қытай әскерімен шайқасқан болатын. Тараздан
таяқ тастам жерде, Талас бойымен төмен, теріскейге қарай кететін сауда ... ... пен Дех ... ... ... ... ... таулы
бөлегінде сол сияқты Шелжі, Сұс, Күл және Текабкет деген қалалар болған.
Олар күміс кендеріне жуық ... ... ... ... ... ... аймағынан Шатқал қыратындағы Шанаш
асуы және Талас Алатауындағы Қарабура асуы арқылы да өтіп келетін. ... ... ... ... ... және ... бағыттарын біріктіретін.
Тараздан шыққан жол шығысқа, Құлан қаласына ... ... еді. ... ... ... ... қарлуктерге жататын. Құланға бара
жатқанда жол Касрибас, ... ... ... қалалардан өтетін. Құланнан
әрірек шығыста бір-бірінен төрт ... ... ... мен ... ... Сосын сауда керуендері Нұзкент, Харраджуан, Жол қалаларына ... ... ... ол Сарығ, «түрік қағанының қыстағына», Кырмырауға
баратын.
Қырмыраудан жол ... ... ... ең ірі ... бірі ... ... Синчэн) апаратын. Бұл екі атау да Жаңа қала ... ... ... ... ... және ... ... Науакенттен шыққасын Пенджикент арқылы Жетісудың аса үлкен қаласы,
Батыс Түріктерінің ... ... ... ... астанасы) Суябқа
келеді. Бұл қала туралы қытай, араб саяхатшылары X ғ. дейін ... ... ... ролі ... көшеді, тегі оның ертеректегі аты Беклиг
немеес Семекна болса керек. Баласағұн қарахандардың, сосын ... ... ... оның кейін XIII ғ. бас кезінде қарақытайлар
қиратады. Қала ... ... ... ... XIV ғ. тағы да ойрандалып,
үйінділері ғана қалады. Бұл қалалардың тұрған жері кәзіргі ... ... ... және орта ... ... белгілі екі ескерткішіне — Ақбешім мен
Боран қалажұртына сәйкес келеді.
Суяб қаласынан керуен жолдың не солтүстік, не оңтүстік ... ... ... ... ... Оңтүстік жақпен жүрген керуендер
Жоғарғы Барысхан ... ... ... ... ... ал ... ... шағын керуен сарайлар орны кездеседі, олардың аттары бізге ... ... ... екі ... жол ... ... бір-бірімен қосылады да,
не осы асу арқылы, не Ташрабат арқылы Жібек жолы Қашғар мен Ақсудан ... ... жолы ... көл ... ... Санташ асуы арқылы Қарқара
жайлауына барып, төмендеп Іле алқабына түседі де, ... оң ... ... ... пен ... алқаптарынан өтіп, Алмалық қаласына барады,
ал сосын Такла-Макан шөлінің солтүстік ... ... Хами мен ... ... ... ... мен Қытайға жететін болған.
X—XII ғғ. Жібек жолының бір тармағы күллі Іле алқабын оңтүстік-батыс
жағынан көктей етіп, ... ... ... ... ... Бұл тармақ
Науакенттен басталып, Бунджикен және ... асуы ... ... ... ... ... ... Әлгі асуға тағы бір ... ... ... Бұл ... ... ... ... Ұрын-Арж
тауғы екен. Жол Іле Алатауының баурайындағы, қазіргі Қастек, Каскелең мен
Алматы орындарындағы ... ... ... ... ... ... орналасқан Тәлхиз (Тәлхира) қаласына ... Осы ... ... оң жағалауындағы тау баурайында орта ғасырдың аса ірі қала
жұртының ойран ... орны ... ... ... ... ... ... алқабына басқа жолмен де келе береді екен: Құлан мен Аспарадан
немесе Нүзкенттен шығып, Шудың орта және ... ... ... ... Тасөткел қайраңынан өтіп, жол Шу — Іле тауларының теріскей
жоталарын жағалап келіп, Іле ... ... ... ... ... Жібек жолы екіге айрылады: оңтүстік желісі Есік пен Түрген,
Шелек үстімен жүріп, Іленің Борохудзир маңындағы өткелінен өтіп, оның ... ... ... ... ... жетеді де, осындағы ЬІссық көл
жақтан келген - жол тармағымен қосылады. Жолдың осы ... ... ... ... ... ... ... үлкен қала Шелектің
төбешіктеніп ... ... ... ... оң ... жол ... ... мен Жаркент арқылы өтеді. Көктал маңында Ілебалық қаласының
орны бар.
Тәлхизден басталатын теріскей жолы Талғap өзенін ... ... ... шатқалы маңындағы өткеліне дейін жеткен. Одан әрі жол Шеңгелді
үстімен Алтын Емел ... ... ... ... ... де, ... жетеді. Сол қазіргі Дунғановқа селосының орнында болған. Вильгельм
Рубрук бұл қаланы Эквиус деп атаған. Іле ... ең ... қала ... тап осы ... ... Онда 1253 ж. ... В. ... осынау
қалада «сарациндер» (иран көпестері) тұрушы еді—деп жазады.
Жол Екіоғыздан шығып, қарлықтар жабғысының астанасы Қаялыққа (Қойлақ)
барады екен. Бұл шаһардың хан ... аты ... Онда ... ... шіркелі бар христиандар да тұрған. Ол жөнінде монғол ханы
Мөңкеге бара жатып, осы ... ... ... ... IX— ... монах-сопы
В. Рубрук хабарлайды. Қаялық -қарлықтар орталығы болған, IX ғ. —XIII ... ... Іле ... ... ... қарлықтар қоластына
қараған. Қаялық Қаратал өзені алқабында ... ... ... ... ... ... жазбаларына қарағанда, Каялыққа жақын-жуық жерде
христиандар селосы болған, Жібек жолы сол арқылы өткен. Содан әрі қарай ... ... ... ... айналып, өтіп, Жоңғар қақпасын басып Шихо
алқабына жетеді, сосын Бесбалықты басып, Дунхуанға барады да, Ішкі ... ... ... ... ... шетінде бір қала болған, оны XIII ... ... ... деп атаған.
Испиджаб қаласынан шығатын керуен жолы Арыс бойындағы ... ... иек ... ... ... ... Арал ... барған.
Сырдария бойын қуалай жүретін керуен жолы үстіндегі қалалардың ірісі
Отырар-Фараб пен Шавғар екен. ... ... аты ... ... ... ... жақын орналасқан, аса үлкен қала жұртының атында ... ... ... ... ... ... ... тұрған. Одан шыққан жолдың бір тармағы
Шавгарға, екінші тармағы Сырдария өткелінен өтіп, ... ... ... Одан ... ... ... ... қаласы Сүткентті басып,
Шашқа, ал төмен қарай — Жентке кеткен. Ал Женттен Қызылқұм ... ... ... ... ... одан әрі Еділ бойы мен ... ... болған. Жібек жолының осы бөлегі XIII ғ. өзгеше жанданып кетеді
жәнс Жент, Сарайшық, Сарай-Бату, ... ... ... ... ... ... ... VIII ғ. деректерінен белгілі, оған, әсілі, Түркістан
төңірегінде орналасқан Шүйтөбе қала ... ... ... ... ... тұрған жерде, Шавғармен қатар X—XIII ғғ. Яссы шаһары ірге тебеді,
атақты ақын, сопы ... ... ... ... ... ... шыға жол оғыздар астанасы - Янгикентке қарай тартатын. Осы
арадан Қызылқұмды ... тағы бір жол ... ... ... кейінірек Яссыдан басталған жол Тұрлан асуы арқылы
Қаратаудың солтүстік жоталарына шығып, Сырдарияны ... ... ... ... ... Ол ... ... Ұрысоған, Құмкент, Сүғүлкент
қалалары бар еді. Бұл жол не Таластың ... ... ... ... ... Таразға баратын, не Билікөлдің батыс жағасымен жүріп, Берукет-
Паркет, Хутукчин ... ... бұл да ... жететін.
Жібек жолының Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу арқылы өтетін негізгі
арқауынан жол тарамдалып, терістік пен шығысқа ... ... және ... аудандарына, кейін Сарыарқа аты-мен мәлім болған Дешті-Қыпшаққа,
Ертіс жағалауы мен Алтайға, Моңғолияға асып ... ... Осы ... ... тайпалары жүретін дала жолы өткен. Сөйтіп малға, жүн мен теріге,
металға бай Орталық Қазақстан аймағы сауда-саттық байланыс ... ... ... ... ... ... ... сүрлеулері арқылы Жібек
жолы торабымен тоғысады.
Жолдық Отрардан таралған бір желісі Арсубаникеттен өтіп, Арыстанды,
Шаян алқаптарына, сосын Қаратаудың ... ... ... ал ... мен
Яссыдан шыққан желісі Тұрлан асуынан асып, Сауран мен Сығанақ ... ... ... тұс-тұстан Орталық Қазақстан жазығына шығып,
Сарысу мен Ксегір, Торғай мен Есіл ... ... ... Сол ... ... ... Жаманқорған, Нөгербек-Дарасы, Домбауыл, Милы-
құдық, Ормамбет сияқты қалажұрттарының қалдықтары табылған. Әсілі, орта
ғасыр ... ... ... ... ... мен Қейтау сияқты
жайлауларды, Гарбиан мен ... ... кен ... осы ... ... шыққан тағы бір сауда жолы Адахкес псн Дех-Нуджикес ... ... ... ... ... сарайына барып, одан әpі асып,
Енисейдегі ... ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан жеріндегі Ұлы жібек жолы6 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қытай тарихы2 бет
Ұлы Жібек жолы мәдени феномен ретінде71 бет
Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы3 бет
Ұлы Жібек жолы жеріміздегі өркениеттің даму жолы9 бет
2-ші дүние жүзілік соғыстан кейінгі халықаралық жағдай. Герман мәселесі19 бет
АҚШ пен НАТО: ланкестікпен күрес7 бет
Дін және руханият3 бет
Егіншіліктің пайда болуы және дамуы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь