Саяси-әлеуметтік белсенділікті қалыптастыру процесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2

І.САЯСИ ӘЛЕУМЕТТЕНДІРУ ПРОЦЕСІНДЕГІ ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ. МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ...7
1.1 Саяси әлеуметтену: мәні мен қалыптасу тәсілдері ... ... ... ... ..7
1.2 Саяси әлеуметтік белсенділікті зерттеудің методологиялық негіздері ... ... ... .11

2. САЯСИ.ӘЛЕУМЕТТІК БЕЛСЕНДІЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ПРОЦЕСІ (Қазақстан Республикасы мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
2.1 Саяси . әлеуметтік белсенділікті қалыптастырудағы отбасы мен орта мектептің ролі ... ... ... 22
2.2 Жоғары оқу орнында саяси.әлеуметтік белсенділікті дамыту жолдары ... 35
2.3 Қалыптасқан жеке тұлғаның саяси.әлеуметтік белсенділігін қалыптастыру жолдары ... ... ..43

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
СІЛТЕМЕ ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65
        
        МАЗМҮНЫ
КІРІСПЕ..................................................................
..................................2
І.САЯСИ ӘЛЕУМЕТТЕНДІРУ ПРОЦЕСІНДЕГІ ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-
МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ
МӘСЕЛЕЛЕРІ..................................................................
.................................7
1.1 Саяси әлеуметтену: мәні мен қалыптасу тәсілдері..................7
1.2 Саяси әлеуметтік ... ... ... ... БЕЛСЕНДІЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ПРОЦЕСІ (Қазақстан
Республикасы мысалында)...................................22
Саяси - әлеуметтік белсенділікті қалыптастырудағы отбасы мен орта мектептің
ролі........................................................................
......................22
Жоғары оқу орнында саяси-әлеуметтік белсенділікті ... жеке ... ... белсенділігін қалыптастыру
жолдары.....................................................................
....43
ҚОРЫТЫНДЫ................................................................
.........................................55
СІЛТЕМЕ
ӘДЕБИЕТТЕР.................................................................6
3
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................65
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... ... байланысты республика өмірінің ... ... ... ... ... ... кең ауқымды терең экономикалық
жөне саяси реформалар жүргізілуде, қоғамымыз демократияланып, жаңа түрпатты
қатынастар орнауда.Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... өркениетті демократиялық құқықтық
қоғам құру жолына түскен ел. ... ... әр ... өзіндік
ерекшелігіне сәйкес түрлі кезеңдерде жүзеге асырылатыны белгілі. ... ... ... ... ... ... салаларында демократиялық
құндылықтарды орнықтырудың бастапқы кезеніңде даму ... Осы ... ... ... ... ... жіне ... институттардың
өз-өзінен орныға алмайтыны белгілі. Олар қазіргі ... ... шеше ... ... әлеуметтік, құқықтық және тағы басқа бағыт-
бағдарлары жетілген жеке тұлғаларға мұқтаж. Соған орай, ... ... ... белсене қатысатын, мемлекеттін мүшесі ретінде
өзінің міндетін орынддай білетін, жүргізіліп жатқан өзгерістеріді қолдайтын
саяси әлеуметтенген жеке ... ... ... ... ... ... төмен саяси жағынан хабары мол, немесе бейсаясатықты қолдаушы
және т.б. сан алуан адамдар ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды нысана ететін,
саяси-әлеуметтік тұрғыда белсенділігі зор, ... ... ... ... ... табылады.ӨйткеніҚоғамдық-саяси жүйенің барлық
саласы әрбір қоғам мүшесінен жоғары саналылықты, саяси ... ... ... етеді. Осымен байланысты қоғамдық құрылымды дамыту барысында
жеке тұлғалардың саяси әлеуметтенуінің институттық тетіктерін ... ... ... шешу қазіргі кездегі маңызды жайт. Ол үшін
отбасында, білім беру ... ... ... ... ... ... ... агенттері арқылы қоғамдық өмірдін саяси,
эканомикалық, әлеуметтік және т.б ... ... ... мәні мен ... ... құрылымдық негіздері мен қоғамдағы
қажеттілігі жайында айтылып, түсіндірілгені жөн. Сондай-ақ аталмыш мәселе
бұқаралық ақпарат ... ... мен ... арқылы насихатталуы
қажет. Міне, осындай іс-шаралар қазақстандық қоғамдағы әрбір жеке ... ... ішкі және ... ... ... демократиялық
құндылықтарды орнықтыруға атсалысуға қызығушылығы мен талпынысының арта
түсуіне мүмкіндік береді.
Мемлекетіміз аяғына жаңа ... келе ... ... жас ... ... талаптарына сай бейімдеп, жаңа қоғамдық қатынастар жүйесіне
қосылуға ... ... ... сай ... маңызы өте зор.
Бүл салада ең ... ... ... ... орта ... пен жоғары оқу
орындарының алар орны ерекше.
Еліміздің егемендігін баянды ететін, оның нық ... ... ... ... ... ... күш -жастар. Бүл жөнінде
жастардың 1996 жылғы ... Ел ... ... "Әр буынның
өзіндік тағдыры бар. Сіздерде де ол ... ... ... ... сүру ... тиді жөне сіздер елді ... ... ... ... ... ... кері бағытта жүргісі келмейтіндігін нық
жариялай отырып, жастар ... ... ... бағдарын қолдай алады"
-деп, республикамыздың жастарына үлкен сенім білдірді(1(.
Жаңа саяси жағдайда өмір ... ... күні ... тоталитарлық жүйенің
сүраныстары шеңберінде шешуге ... ... Ол үшін ... жаңа ... жүйе ... ... ... жүзеге асыратындай
бағдар үстап, бойына жаңа саяси құндылықтар игілігін сіңіріп, адамгершілік
сапаға ие ... ... ... ардақты борышты біздің жастарымыз сапалы
білім алып, берік саяси сана қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... сол ... жоғары саяси-
өлеуметтік белсенділік танытса ғана ... ... ... ... жаңа
саяси-әлеуметтік жағдайға байланысты ғылыми негізделген жастар саясатын
жүзеге асыру талабы туындап отыр.
Өтпелі ... ... және ... ... ... бойына
сіңірген, жоғары саяси-өлеуметтік белсенділік танытатын түлғаны төрбиелеу,
әсіресе, жас егеменді еліміз үшін өте қажет. ... ... ... мен гүлденуі үшін ерінбей еңбек етіп, ... ... ... ... ... ... ғана ... болмақ.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Саяси әлеуметтену және саяси ... ... ... ... жүйені, саяси институттарды,
саяси процестер мен
партиялық жүйенің қалыптасуын зерттеп жүрген белгілі
саясаттанушылар Т.Т.Мустафиннің, ... ... Б.Г. ... ... Л.А. Байдельдиновтың, А.С.Балғымбаевтың,
Н.Ж.Байтенованың, К.У.Биекеновтың, А.Х.Бижановтың,
Л.М.Иватованың, Ғ.Ж.Ибраеваның, А.В. Соловьевтің, К. Л. Сыроежкиннің, М.
С. ... ... ... бұл ... де ... ... болатын(2(.
Саяси өлеуметтену жөне саяси белсенділік кеңестік кезеңде де біршама
зерттелген тақырыптардың бірі ... ... бүл ... тек бір ... ... ... яғни коммунистік идеологияны жүзеге асыру
ерекшеліктері мен коммунизм қүрылысшысының бейнесін жасаумен ғана ... ... ... ... ... ... шынайы
бет-бейнесін көрсетіп, сырын ашу мүмкін емес болатын. Алайда жеке адамды
қалыптастыру, жас үрпақгы ... ... ... ... жөне ... ... ... беру мөселелері кеңес өкіметі кезінде
В.А.Ануфриев, И.В.Бестужев-Лада, И.С.Кон, ААКоробейников, М.Н.Руткевич,
М.Х.Титма, Э.А. ... ... ... және басқа ғалымдардың
еңбектерінде орын алады(3(. Бүларда ... ... ... идеологияның
ыңғайына қарай социалистік саяси сана, оның ... ... ... мен ... факторлардың ара қатынасы,
социалистік құндылықтар жөне басқа ... ... ... зерттеуге өзіндік үлес қосқан еңбектер болғанын айта кеткен жөн.
Бүл кезде республикамыз шеңберінде Р.Б.Абсаттаров пен Б.К.Байлярованың,
В,В- Трошихиннің, ... ... О. ... біз ... ... ... кейбір қырлары зерттелді(4(.
Бір куанарлық жай - еліміз егемендігін алғаннан бері, біз
қарастырып отырған мәселеге өр ... ... ... бар тың
еңбектер жарық көрді. Олардың қатарына Р.Қ.Қадыржанов пен
С.Н.Нүрмүратовтың, Ә.Қ. Ахметовтың, А.Е.Әбілқасымованың,
Қ.Е.Көшербаевтың, М.Х.Рахымбектің, Е.Е.Бурованың,
Г.Т.Уранхаеваның, Р.С.Салыкжановтың, Г.ОАбдикерованың, Р.Ш.Сабированың,
Т.Ж.Қалдыбаеваның, ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде
республикамызда жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... саяси белсенділік, жоғарғы білімнің ... даму ... оның ролі мен ... ... ... социологиялық зерттеу материалдары беріледі.
Саяси әлеуметтену мөселесі саяси ғылымдарда да арнайы зерттеле ... ... ... ... саяси жүйенің жаңғыруы
жағдайындағы саяси әлеуметтену ерекшеліктері", Е.Әбдірайымовтың "Оку-тәрбие
процесіндегі студенттердің саяси бағдарларының ... ... ... становление человека (теоретико-
политологический аспект)", Ш.Омаровтың "Политические процессы в ... ... ... ... формирования у молодежи
культуры межнационального ... в ... ... ... ... ... болады(6(.
Тұлганың саяси өлеуметтену жөне саяси белсенділік мөселелері
постсоциалистік кезеңдегі ... ... ... ... Г.В.Шешукованың, Иванов В.Н. және В.Г.
Смолянскийдің, М.Р. Холмскаяның, А.И.Щербининнің, Е.Я.
Сергееваның, Н.В.Астраханцеваның, Э.В.Черняктың,
Г.Г.Дилигенскийдің, ... ... де ... ... ... және саяси белсенділіктің зерттелуіне шет елдік
ғалымдар көп үлес ... ... ... Ежи ... ... еңбектері саяси социологияның ... ... десе ... ... ... Қазақстан қоғамындағы саяси әлеуметтену
мәселелерін зерттеудің енді ... ... ... және ... ... жаңа ... жағдайда зерттеуге арналған еңбектердің
болмауы бұл процесті түтас, кешенді түрде қарастыруды қажет етті. ... ... жас ... ... нық ... ... үшін оның берік
материалдық және рухани негізін ... ... ... ... ... ... қарастырылып отыр.
Зерттеу жүмысының мақсаты мен міндеттері. Бір ... ... ... ... ... ... ... принциптер,
ережелер, үстанымдар өзгеріп, жаңа сүраныстар пайда ... ... ... ... ... кейін өскелең үрпақты, жастарды, ересек
адамдарды жаңа қоғамдық қатынастар ... ... жаңа ... ... сол ... ... еңбек етіп, белсенділік таныту талабы туады. Осыған
орай зерттеу жүмысының ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік белсенділік таныта білетін жаңа ... ... ... және осы ... байланысты әртүрлі
тұжырымдамалар мен көзқарастар қалыптасты талдау. Бұл мақсат ... ... ... ... ... ... ... процесінің мазмұны мен
кезеңдерін, мақсатын нақгылау;
саяси ... ... ... ... ... ... бүл мөселенің қашан және неге
байланысты өткір қойылған ... ашу, оның ... ... жөне ... ... ... саяси
процеске араласу деңгейін білдіретін әлеуметтік көрсеткіштерді
анықгау;
жас ... ... ... ... ... іс-әрекеттер мен қызметтердің негізгі
бағыттарын, сонымен қатар мүндағы үлттық мөдениет ... ... ... ашып ... ... беретін орта мектепте оқушыларды ... ... ... ... өту жағдайында олардың бойларында қажетті саяси
қүндылықтарды ... сол ... ... ... ... мен ... орнын анықтау,
оның тиімді әдіс- тәсілдерін пайымдау;
студент жастардың саяси қалыптасу ерекшеліктерін, оған қажетті
саяси қасиеттер мен ... ... ... ... ... ... қорытындылары
бойынша саралау, жастардың саяси-әлеуметтік белсенділігін
арттырудың ... ... және ... ... жай-күйі мен даму үрдістері,
Қазақстандағы білім реформаларының ... орта ... ... жаңа үлгісінің басты ... ... ... гуманизациялау және гуманитарландыру,
идеологиясыздандырудың мөнін пайымдау;
ересек адамдардың саяси ... ... ... ету ... ... ... оны ... зерделеу, болашақтағы Қазақстан қоғамының саяси
және экономикалық түрақтылығын қамтамасыз етіп, өркениетті
дамытатын жаңа түрпатты түлғаны қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін
арттыруда отбасында, жалпы білім беретін мектепте, арнаулы
орта ... ... оку ... және ... ... ... сабақгастығын ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелей, жетілдіре білуінің негізгі түрлерін анықтау;
өтпелі кезевде саяси-әлеуметтік белсенділік танытуға ... ... ... мен ... жөне ... жолдарын айқындау.
Зерттеу обьектісіне саяси әлеуметтену процесі мен кзеңдер ... ... ... ... ... алынды.
Бітіру жұмысының пәні болып жеке тұлғаның саяси-әлеуметтік белсенділігі
алынды.
Деректік негізі ретінде Қазақстанның саяси дамуы скеріле отырып, ... ... ... ... ... ... белгілі ториялық-
методологиялық әдістер үлгісі пайдаланылды, талдау және жинақтау, ... ... ... жүйелілік, сабақтастық принциптері қолданылды.
Зерттеу барысында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... білім туралы» Заңдарындағы, ... ... ... нормативтік-құқықтық құжатарында көрсетілген ... ... ... қатар шетелдік саясаттанушылар ЕжиВятердың,
Д.Истонның, Н.Смелзердің, П.Сорокиннің, отандық ғалымдардың ... ... ... ... ... ... мақсаты
мен міндеттеріне сәйкес арнайы саяси-әлеуметтік сауалнамалардың нәтижелері
дерек ретінде алынып ... ... және ... ғылымдарда басылымдардың
матриялдары, статистикалық органдардың мәліметтері де қолданылады.
Бітіру жұмысының құрылымы және көлемі.Дипломдық еңбек кіріспеден, екі
тараудан, қорытындыдан жөне ... ... ... ... ... көлемі 66 бет.
I.САЯСИ ӘЛЕУМЕТТЕНДІРУ ПРОЦЕСІНДЕГІ ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫ ЗЕРТТЕУДІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ- МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. ... ... мәні мен ... ... ... ... ... саяси әлеуметтену деп жеке адамның
саясатқа тартылуы процесін түсінеміз.
Батыстық саяси ғылымдарда ... ... ... ... зерттеу
саласы болып кейінгі уақытта, XX ғасырдың 50-ші жылдары аяғы және ... ... ... Сол ... ... ... адамның
саяси процеске ену заңдылықтарын, оның саяси мінез-құлқының және санасының
генезисін ... ... арта ... Бұл ... ... ... Біріншіден, батыс елдеріне соғыстан кейінгі жылдары
саяси құндылықтары мен ... ... ... ... тетіктерінің әр
түрлі істен шығулары байқалады, «әкелер мен балалар» мәселелерінің ұшығуына
әкелетідей 1986 жылы европа ... ... ... жастар толқуын,
хиппи, битолман, жалтырбас-неонацистер және т.б ... ... ... 60-шы жылдардың соңында батыс елдерде әлеуметтік эканомикалық
процестер сипаты елеулі өзгеріп, «постиндустриялды (индустриялнудан ... деп ... Бұл ... ... ... отбасылық қатынастарға,
білімнің сапсы мен мазмұнына елеулі әсерлерін тигізеді. Бұл ... ... ... шарттарын тікелей болсын, жанамалай болсын
өзгертіп отырады.
Бір партияның және бір идеологияның жалғыз ... іске асып ... ... ... ... ... негізінен саяси тәрбие, саяси
оқу және насихат міндеттері призмасы арқылы қаралды. «Саяси әлеуметтену»
деген түсініктің өзі ... ... ... деп ... кеңестік
саяси әлеуметтік әдебиеттерде қолдануға тыйм ... ... ... ... идеологтар осы түсініктер ... және ... ... әсер ... және оларды өз
идеологиясының ықпалында ұстай ... ... ... ... ұмтылады деп тұжырымдалды.[1]
Біздінше «саяси әлеуметтену» атауы оған мазмұны жағынан жақын тәрбиелеу,
өзін-өзі тәрбиелеу, жеке ... ... ... ... әлдеқайда
кең жатыр. Егер жеке адмның саясатқа енуін мазмұны бойынша жеке адамның
әлеуметтенуі мен дербестенуінің өз ара ... ... ... ... отырған түсініктерді маңыздылғына қарай былай ... ... ...... ... –саяси өзін-өзі тәрбиелеу – ... ... ... ... ... ... жеке адамның бүтіндей саяси қалыптасуы
процесін сипаттайтын ең ... ... ... ... ... саяси өмірдін
саналы түрде меңгерілген түрлері және тәсілдерімен бірге, нәтижесінде жеке
адамның маяси мәдениетпен қатысты және ... ... ... ... алдын-ала ескерілмеген, спонтанды әсерлері де кіреді.[2]
Саяси тәрбие саяси ... ... ... ... ... йы ... және жеке ... мақсатталған, жоспарланған ықпалдар жүйесін, оған
әлеуметтік мәні бар саяси құндылықтар мен тәртіп үлгілерін ұсыну ... Бұл ... ... ... әлеуметтенуді іске асырудың басты
жолдарының бірі болып табылады.
Саяси өзін-өзі тәрбиелеу – бұл адамның ... ... ... отырып,
өзінің саяси мәдениеті мен саяси «Менің» жетілдірудегі өз бетінше әрекеті.
Саясаттану тарихында «саяси әлеуметтену» түсінігінің өзі ... ... ... ... әлеуметтік табиғаты дамуын белгілеу үшін ... ... ... түсінігімен ұқсас пайда болды. Қазіргі
әлеуметтік әдебиеттерде әлеуметтену деп, жеке ... ... ... ... дүниесіне жан-жақты және біртңндеп енуі барысын түсінеміз.
Осыған ұқсас саяси әлеуметтену түсінігі ... ... жеке ... ... әлеміне ену процесін көрсету үшін қолданылады.
Жеке адамның саясатқа енуінің қазіргі политологиялық концепциясының
теориялық-методологиялық ... ... ... ... ... өмір сүріп келе жатқан, әлеуметтену мәселелріне ыңғайлардың
(подход) бірнеше ... ... ... ... ... жол ... ... мәдениеттің ұрпақтан-
ұрпаққа жеткізілуі түрінде, сонымен бірге ортаның бейберкет (стихиный)
әсері мен тәрбие және ... ... ... ықпалдарды қамтитын
әлеуметтік мұрагерліктін жалпы тетіктері ретінде қарастырылады. Әлеуметтену
мәселесіне келудін бұл жолы ... ... ... қоғамның саяси
мәдениетін қалыптастыру мен жанғырту деп ... ... және ... ... ... Факторлық институттық жол. Әлеуметтену өзінің әр түрлі қозғаушы
күштер, институтар және ... ... ... ... Бұл
жолдың негізінде Э.Дюркгейм, Т.Парсонс, Р.Мертондар жасаған ... ... ... Бұл ... жеке ... ... тіркейтін тетіктердді іздеуге еркше көніл бөлді.
Әлеуметтену бөлген жол ... ... ... ... ... адамның
мінез-құлықтын дайын стандартарына ... ... мен ... бір ... ... ... тұрғысында қарастырылады. Бұл
әлеуметтік концепция қазіргі саясаттануда саяси ... ... ... анықтау үшін кеңінен қолданылады.
Ресей саясаттанушылары В.Пугачев пен А.Соловьев саяси әлеуметтену мәнін
былай анықтайды: «адамдардын ... ... ... ... және онда
белгілі бір саяси міндеттердін атқаруына мүмкіндік беретіндей қасиеттер
және ... ... ... тұрғылық және рөлдік
талаптарды, мәдени құндылықтар мен бағдарларды меңгеруі ... ... ... ...... жол. ... ... арасындағы өзара
әсер мен араласу нәтижесі ретінде қарастырылады. Бұл тәсіл негізінде ... ... ... ... ... ... Бұл ... мектепке сай адам өзі тиісті әлеуметтік тұтастықтан
жасалған. Осыдан әлеуметтену процесін ... ... ...... ... ... ... топтық әрекеттен, яғни араласу мен
әлеуметтік өзара әсерден бастау.
Осылайша Дж.Мид жеке адамның екі құрылымдық ... ...... МЕ. I – бұл жеке адам ... ... ... МЕ – бұл адамда басқалардан не бар, сол. ... МЕ ... ... ... ... ... ... басқа жалпылама образ
арқылы жүреді. «Әлеуметтік процесс басқа ... ... ғана ... және оны ... ... әрекетіне әсер етеді, яғни
қауымдастық өзінің жеке мүшелернің тәртібін ... ... ... ... тура осы ... ... фактор сипатында жеке адам
ойламына енеді [3]. Қысқаша айтқанда, егер жеке адам ... ... ... ... ... ... жағдайда қоғам жеке адамды ти імді басқара
алады.
Саясаттанушы Р.Қадыржанов жке адамның басқа ... ... ... үш ... ... ... ... етенелестіру
(идентификация), саяси снім және ... ... ... ... өз ... мен міндттілігін мойындайтын саяси қауымға
және әлеуметтік топқа тиістілік сезімі деп ... ... ... ... ... өзглермен ашық, бірлскен шыдасты өзара ірекетке
дайындығын, сол сияқты индивидтің басқа адамдармен ... ... ... ... қызмет істеуге дайындығына көз жеткізуін білдірді. «Ойын
ережесіне» индивидтің азаматтық өмірде өзі ... тиіс ... ... Еңк ... бұл ... ... ... партияларға бағдар жасау
жеке адам мен ... ... ... арасындағы маңызды субьективті
түйісулерді блгілйтінің көрсту қажет. Ондай сезім ... бір де ... ... партияның, немесе ұйымның топталуы мүмкін емес.
4. Психоаналитикалық жол. Әлеуметтену деп ережелерді, құндылықтарды,
нұсқаларды, ... және ... ... ... стереотиптерді игеру
арқылы жеке бақылаудың дамуын, ішкі реттегіш ... ... ... ... Бұл ішкі ... ... білдіруші инстинктерін
игеруге (билік инстинктері, сексуалды инстинктер) және оларға ... ... ... сай ... ... ісі – бұл ... және
әлеуметтікбақылауларды арнайы уәкілдер арқылы (бәрінен бұрын отбасы) жеке
адамға біртіндеп көшіру болып табылады. Алайда, психологиялық ... ... ... ... ... күші ... ... болып қалады.
5. Персоналық жол. ... ... ... қалыптасумен ғана
шектліп қоймайды, сонымен бірге жеке адамның ... ... ... ... өзін ... өзін өзі тәрбиелеуі болып табылады
(Ж.Пиаже, Дж.Адельсон, С.Реншон және т.б).
Қазіргі әдебиеттердегі әр ... ... мен ... талдау
негізінде саяси әлеуметтену екі жақты поцестрден тұрады деп тұжырым жасауға
болады: бірінде ол саяси жүйе талп ... жеке ... ... ... құндылықтарды меңгеру дәржесін қадағалап отырса, екіншісінде
жеке адамның осы ережелермен құндылықтарды ... мінз ... ... ... қалауынша игргенің көрсетеді.
Саяси әлеуметтену мәселесіне обьективті ... ... ... ... ... тиіс:
1. Әлеуметтенудің біз қолданбақшы қоғам ерекшелігіне ... ... ... Осы ... біз нұсқаның түсінік беру және мәнің ашу
қабілетін ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндік бертін әлеуметтенудің ... ... және ... ... ... ... процесінің мақсатын, мазмұнын, тәсілдерін және
құралдарын айқындау.
Саяси әлеуметтнуді зерттеудегі субьективті жақындаудың да ... ... ... Жеке ... ... ... болмасын басым болып келетін
психологиялық нұсқасын таңдау (мысалы, ... ... ... кңестік
қоғамда жеке адамның авторитарлық типі кең тараған).
2. Осы типтегі жеке ... ... ... ... ... ... ... жағдайдағы жеке адамың зерттелуші типінің
етенелесуі мен бейімделуі дағдарысы және оның саяси мінез-құлқының ... ... ... ... ... ... ... үш сала адамның адам болуына, қоғамдық
өмірге енуіне, рухани жан-дүниесінің дамуына, саяси тұлға ретінде
қалыптасуына тікелей әсер етеді. ... ... жас ... бір ... ... ... ... және этникалық
ортада өседі, оқу оқып, тәрбие алады. Соның бәрі жинақтала келе
адамның ... ... ... тән ... құлқын,
адамгершілік қасиеттерін, қайталанбас жан – дүниесін қалыптастырады.
Саяси-өлеуметтік белсенділік саяси өлеуметтенудің нәтижесі болып
есептеледі. ... да ... ... әлеуметтену ұғымының мазмұнын ашуға
үлкен көңіл бөлген. "Саяси өлеуметтену" үғымы 50-жылдары Г. Хайманның
зерттеулерінің арқасында ғылыми айналымға енді [4]
Осы кезге ... ... ... ... ... арналған
социология мен психологиядағы зерттеу стратегиялары қүрылып, мынадай
үлгілер жасалған болатын:
І.Әлеуметтену ... ... жеке ... ... ... түлғааралық қатынастың нәтижесі ретінде
4.Әлеуметтену рольдік жаттығу ретінде
5.Әлеуметтену әлеуметтік үйрету ретінде
б.Әлеуметтенудің когнитивтік моделі [5]
Саяси өлеуметтенуді зерттеу осы ... өр ... ... ... саясат әлеміне енуі туралы саяси зерттеулер қазіргі кезеңде екі
бағытта ... ... ... дөстүрлі саяси теориядан бастау алатын
институционалды талдау ... Бүл ... ... ... ... ... және тарихи жағына басым. Ал екінші бағытқа ... ... ... бағытты жатқызуға болады.
Саяси белсенділік кең және тар мағынада қолданылады. Ол ... ... ... ... белсенділікке б Ал енді ... ... ... ... да оның әр ... қырын ашуға бағытталған. Г.Алмонд саяси
өлеуметтенуді "индивидтің саяси мөдениетке кіріспесі" деп есептейді
Ресей ғалымы Г.Б.Шешукова ... ... ... жағынан үрпақтан
үрпаққа қүндылықтар, нормалар, іс-әрекет үлгісін беру ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың бір түрі
ретінде қарастырады
Америкалық саясаттанушы Ф. Гринштейн саяси әлеуметтену ... ... ... ... деп ... саяси бағдарын зерттеу барысында;
2.қоғамдағы басым нормалар мен ережелерді зерттегенде;
З.әр ... ... ... ... ... өр түрлі кезендеріне
әсерін зерттегенде;
4.әлеуметтендіру институттарының қызметіне бақылау жасаған ... ... ... ... ... ... саясаттағы "ойын
ережесімен" танысу және соған сай ... ету ... оны ... Саяси өлеуметтенудің нөтижесінде түлға қоғамдағы ... ... ... ... Қоғамды дамытудың прогрессивті идеясын
жүзеге асырушыны біз саяси-әлеуметтік белсенді тұлға деп атай ... ... ... ... ... белсенділік деп әлеуметтік топтардың, жеке адамдардың саяси,
әлеуметтік- экономикалық тәртіпті ... ... ... ... ... ... айтады" /21, 259 б./. Алайда
адамдар өзі өмір сүріп отырған ... ... ... ... ... ... оны сақтап қалу үшін де саяси- әлеуметтік белсенділік көрсетуі
мүмкін. Бұл пікір аталған энциклопедияда ... ... ... ... Онда оған ... анықтама беріліпті: "Саяси- әлеуметтік
белсенділік- адамдардың немесе саяси- әлеуметтік топтар мен бірлестіктердің
өмір сүріп отырған қоғамдық ... ... және ... ... ... өзгертуге бағытталған саналы, мақсатты тіршілік әрекетінің көрінісі"
/22,15 б./. Алайда, біздіңше, профессор В.Ф.Халиповтың редакциясымен шыққан
"Саясаттану сөздігінде" берілген анықтама ... ... ... "Саяси
белсенділік- тұлғаның, топтың, әртүрлі саяси күштердің ... ... ... және саяси мақсаттарға жетуге бағытталған табанды
іс- әрекеті,[7]-делінген. Мұнда саяси- әлеуметтік белсенділіктің ... ... ... - әлеуметтік белсенділікті зерттеудің методологиялық
негіздері
Жеке адамның дамуы мен қалыптасуы- ғалымдарды өте ... ... ... ... Ол ... ғылыми әдебиетте неше ... ... ... бар. ... ... грек ... Платон мен Аристотель
адамның дамуын маңдайға алдын-ала жазылған ... ... ... ... табиғатынан деп түсіндіреді. Аристотель кұл болушылықты,
қоғамда бағынушы мен бағындырушы ... ... ... деп ... ... мен ерікті кедейлерге саяси құқық бергісі келмеді.
Тұқым қуалаушылық ... ... ... ... бірі ... Оны жақтаушылар жыныс клеткаларында ұрықтың дамуы мен одан
пайда болатын организмнің ... ... ... ... бар деп ... ... жеке ... дамуы соған байланысты
деп пайымдайды.
Америка ғалымдары Эдуард Торндайк (1874-1949), Джон Дьюи ... ... да жеке ... дамуын оның генімен тікелей байланыстырады.
Сондықтан баланың дене бітісі, ақыл-ой ерекшеліктері адамға туа бітеді деп
қарайды.
Бұл ... ... мен ... жеке адамның дамуын негізінен
биологиялық ... ... ... ... ... ... ... қояды. Мәселен, оған утопиялық социализм негізін салушылар- ағылшының
гуманист — ойшылы Томас Мор ... және ... ... ... ... жатады. Олар жеке адамды дамытуда оны ... ... ... рөл ... деп ... Бұл ... ... еңбекпен ұштастырады
Олардың бүл саладағы идеяларын XIX ғасырда А.Сен-Симон, Ш.Фурье, Р.Оуэн
сияқты ... ... ... Олар балалардың жан-жақты дамуы,
жарасымды жетілу тәрбиеге байланысты деп тұжырымдады. Еңбек пен ... ... ... ... ... ... ... қажетіне
айналуын қалады.
Ата-ананың, басқа адамдардың қамқорлығы, көмегі, тәрбиесінің ... жас бала адам ... ... ... ... ... айналады.
Өмірде әр түрлі себептермен кішкентай сәби ... ... ... түсіп, солардың ортасында тіршілік еткендіктері тарихтан белгілі.
Солардың барлығында балалар адамдық ... ... ... ... ... ... Төрт аяқтап еңбектей жүгіріп, суды жұтып
ішуге үйренген, айналасындағы жануарлардың іоқимыл, әрекеттерін қайталап,
соларға еліктеген. Ал ... ... да дені сау, ... бейім, сөйлеу,
екі аяғымен тік жүріп кету мүмкіндігі оларда да ... ғой. ... ... мен себептер өз күшімен адамға адамдық қасиет, тағдыр
тудыра алмайды екен. Бір ғажабы олардың ... ... ... ... ... ... үйретіп, адам қалпына келтірмек болған ғалымдардың
талпынысынан жөнді нәтиже шықпаған. Олар адам қоғамында өскен тұлғалардай
бола ... ... ... ... ... ... тек ... генге байланысты екендігін, ал әлеуметтік тұқым қуалаушылық
ұрпақтан- үрпаққа, халықтан- халыққа, ғасырдан- ... ... ... ол өмір сүру, күнделікті іс- әрекет, тәжірибенің ... ... ... адам ... адамдық қасиеттерін өзі сияқты
адамдар арасында, қоғамдық ортада ғана қалыптастырып, дамытады, яғни "кісі
дегеніміз- бүл жаңа ... ... ... ... іштей тумаған,
белгілі тарихи- мәдени ортада өтетін өмір ... ... ... және ... ... ... ... ақиқат
болмысты тануға және өзгертуге бағытталған жасампаз ... ... ... 6.1. Адам ... ... өмірге бейімделіп, араласып, сіңісіп кете
қоймайды. Бұл туралы кезінде мектептерде қызмет ... ... ... ... қазақтың майталман ақыны М.Жұмабаев: "Жер
жүзіндегі басқа жан иелерімен ... адам ... ... өте ... осал ... ... Малдың төлі туа сала аяқтанады. Тауықтың балапаны
жұмыртқадан жарылысымен жүгіріп кетеді. Ал адам баласы ... ... мол бір ... ет. Ақылы, есі жоқ. Мінекей, адам ... ... ... боп ... аса баяу ... оның денесіне, жанына азық беріп,
өсуіне көмек көрсетпей, яғни оған тәрбие ... ... - ... ... даярлау керек. Бұл процесті ғылыми тілде жас ұрпақты әлеуметтендіру
деп атайды. Мәскеудің шығарған "Қысқаша ... ... оған ... ... ... ... — белгілі бір ... ... ... тән ...... үлгілерін, құндылықтарды,
қалыптарды, нұсқаларды, іс-әрекет жасау үлгілерін оқу, игеру ... ... ... ... ... ... ... басқа сөздіктерде де кездестіруге болады/13/.
Алайда бұл анықтамамен профессор Г.М.Андреева ... ... ... кең ... қарап, екі жақты ... ... Бір ... бұл ұғым жеке ... ... бір ... ортаға
еніп, онда жинақталған әлеуметтік тәжірибені меңгеруін білдірсе, ... ол ... ... ... ... әлеуметтік қарым-
қатынастар жүйесін ұдайы толықтырып, жетіліп отырылуын қамтамасыз ете ... ... ... ... қосылуы деп пайымдайды.
"Егер, - дейді автор, - әлеуметтену процесінің бірінші жағы ... ... — бұл ... ... ... ... сипаттаса, онда
оның екінші жағы әлеуметтенген ... ... ... өзгертуге бағытталған
белсенділігін танытады. Адам тек әлеуметтік тәжірибені меңгеріп ... оны ... ... ... жаңа ... ... ... Біздіңше, Г.М.Андрееваның дәлелі дүрыс ... ... ... ... ... адамгершілік, салт- дәстүр, әдет-
ғұрып, мінез- кұлқын, қағидаларын, ... ... ... құндылықтар мен
талғамдарды, рухани байлықтарды бойына сіңіріп, меңгеруін талап ... ... орай ... іс- ... ... ... мінез- құлқын бейімдеп,
қоғам талабына сәйкес әрекет жасайды.Соның нәтижесінде адам бойында өзінің
мінез- ... ... іс- ... ... адамдардың сондай жасаған
қылықтарымен салыстыру, соған байланысты баға беру, сөйте келе өзінің ... ... ... яғни ... ... өзі ... ... жетіледі.
Соған байланысты ол қоғамнан өз орнын табуға, оған ... ... ... ... ... танып- білуі, оның
әлеуметтеніп, тұлға ретінде қалыптасуы, ... ... ... жасап, қызмет ету аясында, екіншіден, ... ой ... ... болу ... ... адамдардың сана-сезімінің пісіп-жетіліп өзіндік сана ... ... ... ... ... әсер ... ... сала-тілдік
қатынас. Ол адамдардың бір- бірімен түсінісу қүралы. Тіл арқылы адамдар
пікір ... ... ... ... қалыптасқан адамгершілік
принциптерін игереді, адамзат жасаған ... мен ... ... өзін- өзі ұстауды, қоғамдық өмірге саяси белсенді
араласуды үйренеді. Тілдің арқасында жас ... ... ... ... ... болып, не қойып жатқанын естіп біледі, ой өрісін кеңейтіп, ... ... ... жатқан қоғамдық- саяси оқиғаларға баға береді.
Тіл тек қатынас құралы емес, сонымен бірге, ол әр ... ... ... ... шаруашылығы мен мәдениетін білдіреді.
Жоғарыда көрсетілгендей, жас ұрпақты әлеументтендіруде айтарлықтай орын
алатын ... ... ... ... ... ... ... өзіндік санасының қалыптасуы. Сананың негізінде білім жатыр. Білімді
тудырып, дамытқан танымдық ізденіс, бір ... ... ... ... ... Адам өзін объективтік дүниеден бөле қарап, өмірге
өзінің қатынасын, іс- әрекетін, ойлары мен ... ... ... және ... баға ... өзін ... ретінде үғынғанда, өзін- өзі
түсініп біледі. Өзіндік сана арқылы адам ... өзі ... кана ... ... ... ой ... ... оған баға береді, өзін
басқа адамдармен салыстырады. Адам ... өзі ... ... ... ... ... ... ұжымның, әлеуметтік тобының, ұлтының мақсат-
мүдделерін сезінеді.. ... ... оның ... ... ... оянады.
Өзіндік сананың дамуы ... адам өзін ... ... құндылықтарды түсінеді, соларды сақтап, одан әрі дамытып,
белсенді өмір позициясын білдіріп, ... ... ... ... ... ... қатынастардың ішінде
жоғарыда көрсетілген үш сала адамның адам болуына, қоғамдық
өмірге енуіне, рухани жан-дүниесінің дамуына, саяси тұлға ретінде
қалыптасуына тікелей әсер етеді. Сонымен ... жас ... бір ... ... дәуірде, әлеуметтік және этникалық
ортада өседі, оқу оқып, тәрбие алады. Соның бәрі жинақтала келе
адамның болмысын байытып, өзіне тән мінез- құлқын,
адамгершілік қасиеттерін, ... жан – ... ... ... ... кең және тар ... ... мүмкін. Кең
мағынасында саяси билікке қоғамды революциялық өзгерістерге, ... ... ... ... Оған заң ... өзгерту,
нәсілдік және әлеуметтік ескі үғымдарға қарсы күресу, саяси және діни ... ... және т.б. ... ... ... ... деп жеке ... саяси процестерге
белсенді қатысуға тырысуы, өзінің саяси қүқықтары мен мүдделерін ... оны ... ... ... әрекетінің жиынтығын айтады.
Саяси- әлеуметтік белсенділік қоғамдық белсенділіктің бір түрі. Ол
адамдардың ... ... ... ... мүддесінің
мүмкіндіктерінің жүзеге асу деңгейін бейнелейді.
Саяси- әлеуметтік белсенділік білдіргенде азаматтар, партиялар, лидерлер
қоғамның мүддесіне сай ... оны одан әрі ... ... конструктивті іс-әрекеттер жасауы мүмкін. Сонымен қатар
саяси-әлеуметтік белсенділік ... ... ... ... ... ... ... сепаратистік, экстремистік және
тағы басқалар сияқты ... ... мен ... ... ... ... ... қоғам мен мемлекет жеке түлғаның саяси-
әлеуметтік белсенділік таныту мәселесінде бей- жай қалуы тиіс ... ... ... ... ... белсенділікті қолдау және
дамыту болып табылады. Өйткені, ол- қоғамдық дамуды ... ... Ал ... көрсетілгендей, кертартпа идеялар мен іс- әрекеттерге дер
кезінде тойтарыс берілуі керек.
Саяси белсенділік жеке ... ... және ... ... қатысу дәрежесімен де айқындалады. Оның сипаты қоғамның саяси
жүйесімен және саяси режимдермен ... ... ... ... жүйелер мен режимдерде бүқараның саяси белсенділігі төмен
болады, билік жүргізушілердің ырқына ... ... ... ... ... ... ... болады. Тек демократиялық саяси
жүйе мен режимде ғана адамдардың шынайы саяси белсенділігі жүзеге ... ... екі ... мәні бар: ... саяси
белсенділік. Ол саяси жүйені өркениетті дамуына ... ... ... ... ... Оған ... кезде ғаламдық деңгейде
қалыптасып отырған терроризм, экстремизм жатады. Бүгінде терроризм ... ... ... ... діни ... мен ... ... саяси жүйенің дамуына, демократиялық құндылықтардың қалыптасуына
тосқауыл жасауда.
Саяси белсенділіктің түбегейлі мақсаты-азаматтық қоғамды қалыптастыру.
Саяси белсенділіксіз азаматтық қоғамды ... ... ... ... өзі біздің
ізгі мүратымыз. Оған тең дәрежеде танылатын және ... ... пен жеке ... адам және ... ... кең ауқымды және
бір тұгас кешенін, отбасын, ата-ананы және баланы ... ... және ... әр алуандылықты және тағы басқа да Конституцияда
бектілген ... ... ... ... ... алғы ... ... (Конституцияның тиісті бөлімдері мен ... ... ... ... ... Республикасы өзін
демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ... оның ең ... ... — адам және ... ... ... бостандықтары" (I бөлім, Ібап) тұжырымдалған. Осыған жетер жолда саяси
белсенділіктің алатын орны мен маңызы зор.
Саяси белсенділіктің ... ...... ... ... мәдениетті
қалыптастырмайынша қоғамның алуан түрлі топтарының, ... ... ... ... ... жүзеге асыруға болмайды. Бұлар
бір — ... ... ... ... ... Ал, саяси
мәдениет отбасынан бастап, балалар бақшасы, мектеп, орта және ... ... ... ... қалыптасады.
Саяси- әлеуметтік белсенділік әрқилы деңгейде көрініс беруі мүмкін. Оны
жоғары, орташа, төмен дәрежедегі белсенділік деп ... ... ... ... ... де, ... де ... талаптар қойып,
қоғамдық, жалпыадамзаттық мүдделерді биік санап, саяси- әлеуметтік жұмысқа
шығармашылық тұрғысынан қарап, іс- ... ... ... ... белсенділік өз ісін өзі білетін, өзінің үйреншікті
әдетін күнделікті кайталап, ... ... істі ... жеке ... тән. ... ... өз белсенділігі болғанымен,
шығармашылар, ізденімпаздар, жасампаздар ... ... ... алғанда қоғам мүшелерінің негізгі бөлігі өмірге, іске осылай ... ... адал ... орта дәрежелі белсенділік білдіреді.
Төменгі дәрежедегі саяси- әлеуметтік белсенділік білдіретін адамдардың
да өз көзқарастары, позициялары бар. ... өз ... ... топқа
бөлуге болады. Біреулері белсенді болуға мүмкіндіктері бар, ... да ... ... сол ... іске ... алмайтын керенау,
еріншектер кездеседі. Олар кейде белсенділіктің жолын таппайды, іздене де
қоймайды, оған ... ... ... мойны жар бермейді. Екіншілеріне
қоғамдық, ұжымдық мүддені теріс түсінетін, ... ... ... ... сол жолда атқарып жатқан іс-әрекетіне сенбейтін,
өзімшіл, демагог, мансапқорлар жатады. ... ... ... ... ... ... ... қолынан келгенше кедергі жасағылары
келетіндері де кездеседі.27, 113-115 6./.
Қазақстандық зерттеуші Г.Уранхаева белсенділіктің дөстүрлі жөне дәстүрлі
емес ресурстарына ... ... ... ... түрі ... ... өлеуметтік дәрежесіне байланысты болса, ал дәстүрлі
емес ресурстарға жас мөлшеріне байланысты ... ... ... ... ... ... зерттеушілер оның
жоғарыда көрсетілгендей, ең алдымен еркіндікпен байланыстырады. Адам ... ... ... ол алдына әрқашан мақсат қойып, ... ... ... ... ... осы ... өлшемге бейімдейді,
жұмылдырады. Соған жету ... ... ... бар ... ... қылады. Ол үшін, Абай айтқандай, адамға мінез керек. Бұл жөнінде
данышпан ... ... ... қыларлық, түрам дегенде түрарлық, мінезде
азғырылмайтын ақылды, арды сақтарлық беріктігі, қайратты болсын! Бүл ... ... ар үшін ... ... қою өмірде болуға тиіс ... ... ... ... және оны ... ... ... іске асыруды талап ... ... қою ... ... шығармашылықпен тығыз
байланысты.
Ұят сезімінен өзін-өзі бағалау ретінде ар-ұждан, өзіңнің күнәңді ... Ар- ... ... пен ... ... ортақтасу қажеттілігіне
әкеледі. Бұдан келіп адамның адамгершілік ... ... өзі ... ... адамдармен тілектестік, ынтымақтастықта болуға тырысушылық
сезімдері оянып, қалыптасады.
Адамның дамуы үшін ең ... ... ... ... ... ... біте қайнасып, басқа адамдармен қоян-
қолтық өмір сүрудің нәтижесінде адам адамды сүюге ... ... ... ... ... қондырып, көзге елестету де қиын. Сондықтан да
болар казақ "адамның өмірі адаммен " ... ... ... ... ... ... еркіндікпен
байланысты дедік. Еркіндік адамды өзіне- өзін аштырады, өзінің "МЕН"-ін де
көрсетеді. "МЕН" басқа адамдармен қатынассыз, ... өзі, ... ... бола алмайды. Өйткені онда ол басқа адамдардан, қоғамнан шеттелуі
мүмкін. Ал жеке ... ... ... ... ... ... қатынасқа түспей тұра алмайды. Оған қоғамда ... ... ... өнер ... және т.б. әсер ... Сондықтан өзіңнің
даралығыңды қалыптастырып, бекіту басқа адамдардың да өздерін жеке тұлға
ретінде бағалауын, санауын, мойындауды, сыйлауды ... ... ... ... сөз ... ... және ... тоқталмауға болмайды. Себебі белсенділіктің дамуының өзі жеке
тұлға мен қоғам арасындағы ... ... ... ... ... екі ... ... қандай қоғамдық жүйе тұлғаның саяси-әлеуметтік
белсенділігін ашып, арттыруға мүмкіндік бере алу мәселелері ... ... ... ... Үжымдастырудың қай түрі болмасын қоғамды
тұтас, түгелімен ұйымдастыруға, оның каржысын ортақ ... ... Ол ... ... ешқандай түріне жол бергісі келмейді.
Егер қоғам немесе мемлекет жеке адамнан жоғары қойылса, олардың мақсаты
түлғаны дамытуға қайшы келсе, онда ... ... ... ... ... ғана ... ... саналады. Яғни жеке тұлға бір топқа жатып,
өзін сол ... ... ... ғана ... ілінеді.
Сондықтан ұжымдық философияда қандай болсын өркениеттіліктің жемісі болып
саналатын гуманистік кұндылықтар өгей баланың күнін ... ... ... туралы кең тараған болжам — ... ... ... ... мен ... Олар ... атты теорияны ойлап шығарды. Олардың ойынша, саяси жүйе адамға оның
әр түрлі өмір кезеңдерінде (жастығында, ... ... ... ... өзін-өзі қалыптастыруына жол ашады. Саяси жүйенің
мұндағы мақсаты - ... ... етіп ... ... оң ... ... ету.
Д.Истон мен Дж.Деннис " Балалар және саяси жүйе" деген еңбегінде ұнамды
бағдар қалыптастыруда адамның бала ... ... ... саяси әлеуметтік
үстанымдары үлкен рөл атқаратындығын атап көрсетеді. З.Фрейд сияқты олар да
жас кезінде бойды билеп, ... ... ... ... ... ... ... ығыстырылады және өзгереді деп санайды. Баланың ... ... ... ... олар ... дамудың жүйелі алмасатын
кезеңі, сатысы ретінде қарайды. Соның нәтижесінде саяси жүйеге ... ... ... ... ... ... ... санасында билікке
деген сенім ұялауына президент пен полиция қызметкерлері ... ... ... ... жас ... ... жиі ... және тез
таниды.
Д.Истон мен Дж. Деннис саяси жүйенің көзге көрінетін ... ... ... ... ... ... жалау мен
елұранға қатынастарын анықтау үшін 12 мың американдық балаларға сауалнама
жүргізген. ... бұл ... ... әсер ету ... олар үш жас пен он үш жас ... балалардың
әлеуметтенуінде 4 кезеңнің (сатының) болатындығына көз жеткізген.
І.Саясаттану кезеңі — баланың ата-ана билігінен де ... мәні ... ... бар ... ... ... ... кезеңі, яғни баланың санасында саяси ... ... ... ... ... ... ... көрінетін кескін, сипат
алуы.
З.Идеализациялау — ел басындағы саяси тұлғаларға тек қана ... тән деп ... ... ... ... кезеңі.
4.Институциялану — баланың билік жөнінде институционалдан-ған (тәртіпке
келтірілген, ұйымдасқан мекемеге айналған ) ... ... Яғни ... ... ... ... (партия, сот, парламент, армия,
т. с.с.) арқылы ұғынуы.
Д.Истон мен Дж. Деннистің ойынша саяси әлеуметтенудің америкалық нұсқасы
барлық ... ... ... ... ... ... ... Бірақ олардың тәсілі бойынша ... ... ... зерттеудің нәтижелері бұл тұжырымның теориялық жағын теріске
шығарды. Ол зерттеулер ... ... ... процесі мен саяси өзін-өзі
ұстаудың ... ... ... ... ... ... болатындығын көрсетті. Өйткені олар мәдени ортаның және басқа
жайттардан, кейде кездейсоқ ... да ... ... ... ... ... А.Першерон өз елінің 4,5,6 сынып балаларының
саяси даму ... ... рөл ... ... және ... ... ... үшін оншалық мәні жоқ екен. Олар үшін ең
қажетті кезең — ... ... ... Яғни олар ... бар ... ... ... көбірек мән береді. Бұлай
болатын себебі ... ... ... ... ... америка қоғамы мәдени біртектілігімен сипатталады. ... ... ... жеке ... ... ... ғылымға сүйену, прагматикалық ойлау және іс- әрекет жасау, заңға
мойынсыну, ... іс - ... ... жеке тұлғаның еркіндігімен кұқығы
және т.б.) бағдар ұстауы мәдени ... орта ... ... Ол жеке ... ... ... бірдей қабылданған қалыптар мен
үлгілерді жасауға мүмкіндік береді. Саяси жүйе ... ... жеке ... ... Ал ... ... ... оның ішінде Франция мемлекеті,
өзінің мәдени — діни әртүрлілігімен ... ... ... ... ... ... ... жүйенің емес, оның қай әлеуметтік
топқа мүше екендігіне, қай жікке жататындығына, солардьщ ... ... ...... ұстауларына байланысты. Екіншіден, жеке
адамның (әсіресе ... ... ... ... ... ... француз саяси мәдениетінің ерекшеліктерінен шығады. Францияда
саяси және азаматтық қоғам айқын ажыратылған және олардың ара ... ... ... ... ... тәртіп, қағидалардың жеке
жауапкершіліктен айрылып, иесізденген сипаты әлеуметтік және ... ... ... ... басындағылардың зорлық — зомбылық,
бассыздығынан сақтай-ды. Мұндағы билік пен азаматтық ... ... ... ... ... және ... мемлекеттен өзін
сақтандыруға тырысушылық жатыр. Соның нәтижесінде Батыс Еуропа елдерінде
адамдардьщ әлеуметтенуі екі ... ... ... ... ... және ... келеді.
Француз оқушыларының саяси әлеуметтену процесіндегі ерекшеліктері билік
пен түлғаның арасында тығыз байланыс барлығын, олар бір — біріне өзара ... ... ... ... ... ... өзінің
когнитивтік даму деп аталатын теориясында швейцариялық психолог Ж.Пиаже
тұжырымдады. Ол сана ... 4 ... атап ...... деп ... сана дамуының бірінші сатысында (
баланың туғанынан 2 ... ... ... ... баланың қоршаған
ортаның заттар бейнесінде қабылдап, түсінуі қалыптасады.
"Операция алдындағы" деп аталатын екінші сатысында (2 жастан 7 ... ... ) ... іс - ... ой - сана түрінде бейнеле-неді. ... ... ... ... "МЕН" ... ... операциялар" деп аталатын үшінші сатыда (7 жастан 11
жасқа дейінгі аралық) баланың санасы тікелей ... ... ... ... ... ( 12 жас пен 15 жас ... бала жас ... өтіп, оның санасы "формалдық операциялар" кезеңіне көтеріледі. Мұнда
жеткіншек ойлаудың ... ... ... бөлшекке көшкен ой ... ... ... ... пайымдап, болашақ туралы толғам
жасайды.
Саясаттанушылар саяси мәдениеттің құрылымын қарастырғанда оның ... ... ... ... Бұл бөлімдер адамдардың саяси
бағдарламаларындағы төмендегідей үш түрмен:
билік құрамына қатынасымен;
қоғамның басқа мүшелеріне қатынасьшен;
өзінің ... ... ... ... ... ... белсенділікпен астасып жатқандықтан оларға толығырақ
тоқталған жөн.
Билік құрылымдарына бағдары өз кезегінде екі түрлі тармаққа бөлінеді: а)
елдегі ... ... ... байланысты, б) саяси жүйедегі "кіріс "
және "шығыс" ... ... ... ... ... жеке ... ... іс - әрекетіне берілетін бағасын қамтиды, яғни билік
қүрылымдарының "кіріске" жауап ... ... ... ... ... адамның саяси жүйедегі "басқаларға қатынасына" қарай бағдары үш
тармақтан түрады: а) ... ... ... ә) ... сенім; б)
"ойын ережелері" . Саяси ұқсастыру (етенестіру) жеке ... өзін ... ... ... ... мемлекетке, қалаға, аймаққа) немесе
әлеуметтік топқа ... ... ... ... адам оларға адалдығын,
жауапкершілігін және міндеттілігін сезінеді. Саяси сенім жеке ... ... ... бірге, өзара іс - әрекетке ... ... ... ол басқа адамдар ... ... ... ... ... ... ... бір ережелерге бағыну, оларды орындау
керектігін түсінуін білдіреді.
Тұлғаның өзінің саяси ... ... ... екі тармақты
қамтиды:
1)саяси құзіреттілігі; 2) саяси маңыздылығы.
Саяси құзіреттілік жеке адамның қоғамдық ... ... ... оған ... әдіс — ... ... істерде қолайлы саяси
жағдайларды пайдалануға дайындығын айқындайды. Саяси маңыздылық адамдардың
істеген саяси іс - әрекеттері ... ... ... ететіндігін сезінуді
білдіреді. Бұл белгілі бір қоғамдағы адамдардың бағыттары, ұстанымдары,
бағалары, сезімдері, сайып ... ... ... ... ... ... ... шамамен былай бейнелеуге болады (таблица 1):
Таблица 1
|Бағдары |Айқындамасы |
|1 |2 ... ... ... ... ... Жеке ... оң |
| ... ... ... ... ... бірлестіктері және|
| ... Жеке ... ең ... іс - ... |
| ... ... бірлестіктері мен топтары. ... ... |Әр ... ... әр ... ... - әлеуметтік іс - |
| ... ... ... ... мүше |
| ... Сенімі, саяси дәлелдері, мүшелік түрі және т.б.|
| ... ... ... ... |Қоғамдағы саяси ... ... ... ... ... |тәртіптің негізгі саяси институттары мен символдарына |
| ... мен баға ... ... ... ... |
| ... қолдау көрсету немесе қарсылық білдіруге |
| ... ... ... ... ... тәсілдері. Саяси ... ... ... және ... ... |
| ... үғынуы. Билік шешімдерін қабылдау түрлері|
| ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... жауапкершілікпен қарайтынына|
|маңызды-лығы |сену. Азаматтық белсенділік пен қатынасудың |
| ... ... ... ... ... |
| ... |
| | ... |Дауыс беру және басқа саяси белсенділік ... ... ... Саяси оқиғалар және олардың адамдарға ықпалы |
| ... ... ... ... ... ... |
|"Кіріс— шығыс" |Саяси билікке қанағаттану. Азаматтардың саяси |
| ... ... әсер етуі ... ... ... |
| ... ... шешімдердің тиімділігіне сенім. |
Бұл көрсетілген ... ... ... саяси - әлеуметтік белсенділігін,
жалпы саяси мәдениетінің деңгейін айыруға болады.
Сонымен, жеке тұлғаның саяси-әлеуметтік белсенділігіне ғалымдар ... ... ... ғылыми тұрғыда ол XX ғасырдың 50-60-шы ... қана ... ... ... Оған бұл ... Батыс елдеріндегі
саяси-әлеуметтік өзгерістер, рухани дағдарыс себеп болды. АҚШ —тың және
басқа Батыс ... ... ... ... ... ... өздерінше кері құндылықтарды алға тартты. Мұндай жағдайда Батыс
елдеріндегі билік басындағылар және ғалымдар оларды ... - ... ... ... жолға салып, бағыт-бағдар берудің ғылыми жолын
іздеді.
Саяси -әлеуметтік белсенділік деп тұлғаның, топтың, әр ... ... ... бір әлеуметтік- экономикалық және ... ... ... табанды іоәрекетін айтады. Ол белсенділіктің бір түрі
және саяси мүддемен тығыз байланысты. Ол мүддені асыру үшін адам ерік ... ... ... мәні - өмір сүрген ортасы, әлеуметтік жағдайы, білімі,
санасының жоғары немесе төмен болуы, оның жеке ... тән ... ... Ал, ... ... ... ... байланысты.
Тәрбиенің түрлері де алуан түрлі; жас бала өмірге ... ... ... ... ... ... өтеді. Тәрбие екі жақты: ... ... ... ... ... ... беру, әрқайсысының
өзіндік ерекшеліктері бар. Тәрбие ... ... мен ... әдістері мен
түрлері, жолдары мен қүралдары педагогика ғылымында оның ... ... әрі ... ... ... ... шеңбері кең.
Сондықтан зерттеу ... ... ... мәселені біз саяси ғылымдар
принциптері мен әдістеріне, сол сияқты өз ... ... ... жөн ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСТЫРУ ПРОЦЕСІ.(Қазақстан
Республикасы мысалында.)
2.1. Саяси - әлеуметтік белсенділікті қалыптастырудағы отбасы мен ... ... ... ... саналы түрде және өз еркімен қатысу деңгейіне
байланысты саяси әлеуметтенуді ғалымдар ... ... ... ... ... деп екі ... ... Алғашқы әлеуметтенуге бала кездегі және
бозбала кездегі саяси білім алып, саяси көзқарасының ... ... ... жас ... саяси үғымдарды алғаш рет естіп, мағлүматтар
алады. Олар ... ... өмір ... ... жеке ... ... әлеуметтенуге бұрынғы алған құндылық бағдарлар мен
ұстанымдар негізінде жеке адамның саяси ... ... ... кезеңі
кіреді.
Тұлғаның саяси қалыптасуына, бір жағынан, оның күнделікті өмір ... яғни ... ... ... ... топтар және
т.с.с. стихиялы түрде катынасса, екінші жағынан мемлекет тарапынан ... ... ... ... партиялар, қоғамдық —саяси үйымдар
қатысады. Мемлекеттік тәрбие ... өз ... ... деңгейлік және
микро деңгейлік етіп екіге бөлуге ... ... ... жүйе өзінің
стратегиялық бағдарламаларын , мақсат-мүдделерін, саяси құндылықтарын
насихаттап, азаматтардың санасына ... ... ... ... мақсатты
оқу- тәрбие жұмыстарын тікелей жүргізетін жалпы білім беретін орта мектеп,
арнаулы орта мектеп, ... оқу ... ... ... мен А. ... ... саяси әлеуметтенуін сипаттай келе
оның тетіктерін шартты түрде екіге бөледі: а) бірінші саяси әлеуметтену. ... ... және оған ... ... өтіп, өзіндік кәсіби іс-әрекетке
кіріскенге дейінгі ... ... б) ... ... ... Ол ... еңбек етіп, белсенділік көрсету барысында саяси тәжірибе жинақтау
арқылы қалыптасады[15].
Қазіргі қоғамда саяси әлеуметтену едәуір ерте ... ... ... өз ... ... кейбір саяси қайраткерлерді ажырата
біледі. Әрине, саясат ... ... жас ... ... ... оған ... бір ... мектеп жасында қалыптасады. Алайда бала бақша,
мектеп, туған-туыстары, ... жэне ... ... саяси жэне
экономикалық өмірге ерте қызықтырып тартады.
Американың белгілі саясаттанушылары Д.Истон мен Р. Хесс:" Кемелденіп, ер
жету сатысына енетін ... жүйе ... ... ... ... ... үш
пен он үш жас аралығы болар-дейді.
Америка мамандарының ойынша нақ осы кезеңде қоғамдағы тәртіп пен қауым
жөнінде ... ... ... ... қалыптасады және бекиді.
Сонымен бірге, олардың ойынша , бұл ... ... ... ... ... реңі ... және ... абстрактілік жақтарымен
ерекшелінеді.
Балалар мен ересектердің саяси әлеуметтенуінде айтарлықтай ерекшеліктер
болады. Мысалы, кіші Орфиль Г.Брим бұл ... ... ... әлеметтенуі ең алдымен сыртқы жүріс-тұрысы, өзін-өзі
ұстауында белгілі болады, ал ... ... ... ... түзеді.
2.Ересектер қоғамдағы қалыптарға, қағидаларға баға ... ... ... тек ... , ... ... ... қара мен ақтың арасында сұрғылт түсті реңдер
бар екендігін ... ... ... ... ... ... т.б. ... барысындағы рөлдердің талаптарына сай бейімделулеріне тура
келеді. Оларға " ... ... ... ... азырақ" деген сияқты
ұғымдарды пайдалануға тура ... ... ... ... тура ... Олар туған-туыстарымен келісе бермеулері
мүмкін.
4.Ересектердің әлеметтенуі адамға белгілі бір ... ... ... ... ... ... Балалар әлеуметтенуі ең алдымен
олардың жүріс-тұрысын, ... ... ... ... ... ... ересектер әскер немесе партия мүшесі болады, ал
балаларды қоғамдағы ... ... абай ... ... ... ... әлеуметтанушысы Е.Вятрдьщ ойынша жастардың
саяси мәдениетінің қалыптасып, саяси әлеметтенуіне негізінен үш компонент,
атап ... ... ... ... оқу орындары мен ақпарат ... рөл ... ... ... ... ететін жағдай өз бетімен
өмір құруға бет ... жеке ... ... оның ... іс-қимылына үлкен
маңызы бар боларлық, мысалы ризаластық іс-әрекеттер жасай алатын, өз
көзқарастарына ... ... ... талқылай алатын, агрессивтік
мінездер көрсететін ... ... ... ... ... ... жас ... саяси мәдениетінің қалыптасуына
құрдастар тобы айтарлықтай әсер етеді. Ол бұл ... ... ... ... ... ... ... салыстыратын бірінші
форум деп санайды. Сол арқылы ... тобы ... ... ... алғаш рет тұжырымдауына және айтуына мүмкіндік жасайды.
Құрдастар тобы ... ... өз ... (иерархиясы) бар,
ынтымақтастықтың және ... ... ... өз ... ... бар. Олар, бір жағынан, үлкендер өмірінен алған үлгілердің
көрінісі болса, ... ... өз ... ... саналатын мінез-қүлық
принциптерінің жеке үлгілеріне жатады[17].
Ең соңында Е.Вятр өскелең ұрпақтың саяси әлеметтенуінде оқу ... ... ... маңызды рөл атқаратынын атап көрсетеді /35, 378 б./.
Сонымен қатар ғалым адамның саяси әлеметтенуінде үш элементтің ... ... ... ... біздің ойымызша, дұрыс та. Өйткені олардың
әр ... өсіп келе ... ... өсіп ... ... орын ... адам үш ... басқаруға тиіс-өзін, басқа адамдарды және табиғатты-
және осыған байланысты адамның бойындағы екі күшті ... ... ... ... деп есептейді. Сондықтан да жалпы
белсенділікті жасампаздыққа бағыттау үшін және керек кезінде ... ... ... үшін жас баланы да осы үш күшті игертуге
тәрбиелегенде ғана ... ... ... ... ... ... ... отбасы ең алғашқы және
басты рөлді атқарады. Онда ... ... ... ... ... жатқан шешімдерге берген бағалары т.с.с. жас бала оларды арнайы
тындап, мән бермегенімен, ойын арасында естігеннің өзінде ... ... ой ... ... жасайды және өз әрекетін бағалауға
үйретеді. Сондықтан ата-бабаларымыз «ұяда не көрсен, ... соны ... ... ... қорытындылай келе айтқан. Сонымен бірге үлкендердің
теледидардан, хабарлар беріліп ... ... ... ... баспасөз
материалдарын оқығанда жасаған түсініктемелері, толықтырулары, өздерінің
оларға деген ... ... ... ... алмасуы да
айтарлықтай ықпал етеді.
Ресей зерттеушілері ... пен ... ... ... саяси мәдениеті" деген еңбектерінде жоғары сынып оқушыларының
саяси мәдениетін қалыптастыру барысында бірнеше түрге, атап ... ... ... ... дарашыл-зерделілер (интеллектуалдар)
отбасы, тұтынушылар отбасы деп бөледі. Бірінші түрге жататын ... ... ... ... және ... ... ... ететін саясатқа, саяси білім алуға шын мүдделілік байқалады.
Біз жоғарыда ... ... ... ... әсер ...... ... дедік. Сондықтан отбасында жас бөбектерді ерікке,
жігерлілікке ... ... зор. Жас ... өзі ... ыдыс-аяқты жинап, үй сыпырғысы келеді. Бұл бала табиғатына
тән заңды қасиеттер де ерікті талап етеді. ... ойын ... ... ... балалармен бірлесіп ойнауға, ойын тәртібін төселдіру
арқылы да оның ерік сапаларын ... ... ... ... дейінгі
балалар өте еліктегіш ... де ... Олар өмір ... кез ... ... (тіпті жаман болса да) еліктей береді.
Сондықтан әрбір ата-ана ерік тәрбиесінде өзінің мінез-құлықына бекем ... ... ... ... ... ... жас бала шыншылдық пен адалдық, батылдық пен батырлық, сөз бен
істің бірлігі сияқты ... ... ... ... ... қиыншылықтарды жеңуге үйренбеген баладан ертең ... ... ... ... ... ... бар азамат
болып өсуі екіталай. Балалардың айтқанының ... ... беру ... белгілі. Сонымен қатар оның әрбір қылығын қатаң бақылауға
алынуы да баланы дербес әрекет ету ... ... ... нәтижесінде
ол өзіне көрсетілгенді ғана істеуге ... ... ... ... ... ... ... жеке басын жақсы тани білу, оның
әрекетінің негізгі мазмұнын түсіну, ... орай ... ... ... отыру жақсы нәтиже ... ... ... саяси-әлеуметтік
белсенділік тәрбиесінің басты мәселелерінің бірі. Әрбір адам өз ... ... ... ... ... ... ... орнату
ісіне үлес қосатыны сөзсіз.
Сонымен, жеке түлғаның саяси-әлеуметтік белсенділігіне бүрын да назар
аударылғанымен, ғылыми түрде XX ... 50-ші ... ... ... ... Оған бүл кездегі Батыс елдеріндегі рухани дағдарыс себеп
болды. АҚШ-тың және басқа Батыс ... ... ... ... ... мойындамай, өздерінше кері қүндылықтарды алға тартты. Мүндай
жағдайда Батыс елдеріндегі билік басындағылар және ғалымдар ... ... ... ... дұрыс жолға салып, бағыт-бағдар берудің
ғылыми жолын ... ... деп ... ... ... ... белгілі бір әлеуметтік-экономикалық және саяси мақсаттарға жетуге
бағытталған табанды ... ... Ол ... бір түрі ... туады. Ол мүддені орындау, іске асыру үшін адам ... ... ... ... ... бірінші) және екінші деп
екі түрге бөледі. Бірінші саяси әлеуметтену ... ... және ... ... ... ... кәсіби іс-әрекетке кіріскенге дейінгі мерзімді
қамтиды және ол стихиялы ... ... ... саяси әлеуметтену өз
алдына еңбек етіп, белсенділік көрсету барысында ... ... ... ... және ... ... ... әлеументтенуді ғалымдар алғашқы (немесе бірінші) ... деп екі ... ... ... ... әлеуметтену негізінен отбасы
және оған жақын ортада өтіп, өзіндік кәсіби іс-әрекетке кіріскенге дейінгі
мерзімді қамтиды және ол ... ... ... ... ... өз ... ... етіп, белсенділік көрсету барысында саяси
тәжірибе жинақтау ... ... және ... ... ... ... өмірге даярлауда отбасы ең алғашқы және басты рөлді
атқарады. Онда бала тұңғыш рет өмір жолымен танысады, ... ... ... ... жасау белседілігіне үйренеді. Отбасында
жас балдырғандарда алғашқы адамгершілік сана-сезімі қалыптаса бастайды.
Онда жас ... ... ... пен ... батылдық пен батырлық
және басқа да асыл ... ... ... ... ... ... Өсе
келе бүл ардақты құндылықтар баланың мінез-құлқында білініп, іс-әрекетінде
көрініс табады, олардың көбінің өмір бойы арқа сүйер ар-ожданы мен ... ... ... Жас ... ... тәрбиелеуде халқымыздың сан алуан
ғасырлар бойы жинақталған, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе ... ... ... ... ... орны зор.
Қазіргі кезде мектепке дейінгі тәрбие ... ... ... қарамастан, 2-6 жас аралығындағы ... ... ... үлес ... ... ... ... қатынасқа үйрену,
қоршаған ортаны түсіну процесі де ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы 2-6 жас аралығындағы балалардың үштен бірі ғана
балалар бақшасына барады. 1991 жылы ... 2 ... 300 ... ... ... тек ... ғана балалар бақшасына баратын еді.
Ал 1993-1999 жылдар аралығында ауылдық жерлердегі ... ... ... ... ал ... ... мекемесінің жартысынан көбі
жабылып, құрылыстары ... ... ... 1992-1993 оқу ... 8895 ... ... 1999 жылы ... 8091 —і қалды. 1991 жылы
бала бақшаның саны 8881 болса. 1999 жылы ... 924-і ғана ... ... ... ... ... кезеңнің әсерінен отбасының және
балалар мекемелерінің саяси әлеуметтендіру ... ... ролі ... ... ... ... ... 2001 жылы
Қазақстанда 6,2 мың жаңа отбасы ... ... 2,4 мың ... ... ... осындай жағдайда отбасының әлеуметтендіру ролі төмендеп, балалар мен
жасөспірімдердің мінез-құлқының ауытқушылығы күшейіп ... ... ... ... ... Жас ... өмірге, саяси-әлеуметтік белсенділікке тәрбиелеуде жалпы білім
беретін мектептің орны ерекше. ... ... ... ... ... ... мектепте алған білімі мен тәрбиесі орасан зор ... ... жас ... ... өмір бойы азық ... сапалы білім
алуымен қатар Отан алдындағы азаматтық борышын адал орындауға, неше ... ... ... алып, солардың ішінен өзінің болашақ мамандығын
таңдауға, қоғамдық жұмыстарға, саяси өмірге белсенді қатысуға үйренеді. ... ... ... ... ... алып, оған деген белгілі бір
қатынастары соның қабырғасында қалыптасады. Олар еліміздің ... ... ... нарықтық экономикалық талабына сай өмір сүріп жатқанда
жаңа жағдайларға сәйкес өз ... ... ... ... ... іс-әрекет жасауға қабілеті мен мүмкіндігі бар және ... көшу ... ... ... ... мойымайтын жігерлі ұрпақ болулары керек. Сонымен қатар жалпы
білім ... ... жас ... ... ... ұлттық сезімі оянған, адам
құқықтары мен ... ... ... әрдайым саяси-әлеуметтік
белсенділік танытуға дайын, өзін де, өзгені де ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан өскелең
ұрпақты тәрбиелейтін мұғалімдер ұжымынан бүл жауапты да құрметті жүмыс
үлкен кәсіби ... пен ... ... пен төзімділікті
талап етеді. Көп жылғы оқу-тәрбие жұмысының барысында мүнда айтарлықтай
білім беру ... ... Оның ... ... сүйген,
өндірістің сан түрлі салаларында, ғылым мен ... ... пен ... ... қызмет ете алатын, дүниеге дұрыс ... ... ... ... мен ... талғамы жоғары, рухани
дүниесі бай, білімді адамдарды дайындау.
Осы мақсатқа байланысты оның ... ... ... бар:
ғылым мен тәжірибенің жетістіктеріне сай жеке ... және ... ... ... ... ... толықтырып, күш-қуатын ашу;
жеке басында адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік
негіздерін қалау;
... ... ... ... қатынасуға тәрбиелеу;
адам құқықтары мен бостандықтарын жақсы білу және сыйлау;
адамның шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... ... тудыру және т.с.с.
Білім беру жүйесі арқылы адамзаттың сан ғасырлар бойы ... ... ... ... ... одан әрі ... ... бәрі
жас ұрпақтың саяси белсенділігін арттыруға зор әсер етеді, азамат ретінде
қалыптасуына тұғыр болады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... білім беру процесінде көптеген проблемалар да ... ... ... идеологияның, орталықтың ығына қарай ... ... ... ... ... сай ... ... мен
оқу-құралдарын, жаңа оқу бағдарламаларын шығаруға тура ... ... өмір ... сай оны ... ... ... ... кол жеткен соң, қазак тілі мемлекеттік тіл ... ... ... мектептерінің санын көбейту керек болды, соған
байланысты казақ тілін жақсы білетін мүғалімдерге ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесін түбегейлі
өзгертуді алға ... ... ... ... бері бұл реформа бірнеше
кезеңді басынан кешірді.
I кезең- 1991-1993 жылдарды қамтиды. Бүл кезде жаңа талаптарға ... жаңа ... ... ... негіздері қаланды. Атап
айтқанда "Білім беру ... ... ... Заңы қабылданды.
Одан көп ұзамай Білім ... ... ... білім беретін орта
мектептің тұжырымдамасы талқыланып, бекітілді. Онда жаңа мектептің мақсаты,
міндеттері, құрылымы және жаңартуға қажетті қағидалар анықталды.
кезең-1993-1996 ... ... Бүл ... заң ... даму ... мен бағыттары айқындалды. Білім беру
жүйесіне байланысты көптеген тұжырымдамалар жарық көрді. Соның
ішінде "Қазақстан Республикасында жалпы ... ... ... ... ... білім
беру тұжырымдамасы", "Білім беру саласындағы мемлекеттік саясат
тұжырымдамасы", "Гуманитарлық білім бағдарламасы", "Болашақ"
Республикалық ... және т.б. ... ... Бұл
құжаттарда мектептердің білім мазмұны, оның ғылыми негіздері мен
принциптік қағидалары, оқу жоспарлары мен бағдарламалары және
т.с.с. мәселелер қарастырылды.
кезеңге 1996-1998 ... ... Бұл кез ... беру ... орталықсыздандыру және қаржыландырумен ерекшеленеді.
Баламалы білім беру мекемелеріне, мемлекеттік оку орындарын
қолдаудың жаңа жолдарына ... ... 1998 ... ... 1999 жылы маусым айында
"Білім туралы" Заң қабылданды. Онда ұлттық білім жүйесінің жаңа
үлгісі ... Ол ... ... ... ... ... келеді. Жаңа үлгіде білім берудің үздіксіздігі және
сабақтастық принциптері сақтала отырып, оның мынадай сатылары
белгіленген:
І.Мектеп жасына дейінгі тәрбие және оқыту;
2.0рта ... ... оқу ... ... ... ... бәрінің өз міндеттері, қызметтері бар. Олар ... ... ... өмір ... ... одан әрі дамытып, сомдау үшін
қажетті білімдер негізімен және дүниені танып-білуімен ... ... ... беру ... ... ... атауға тұрарлық тағы бір жайт-
Қазақстан Республикасы орта білім жүйесін мемлекеттік ... ... Оны 1997 жылы 22 ... Ел ... ... бекітті. Ол 1997-2002 жылдарға арналған және бес кезеңде
өтеді. Оған бөлінген қаржының жалпы көлемі 154 ... ... ... ... ... ... орта ... негізгі міндеті-оқушыларға
сапалы білім беру, ең алдымен олардың шығармашылық ... ... ... ... ... ... күн сайынғы қарқынды
тасқыны оқушылардың дайын білімді баяу ... ғана ... ... ... ... ... меңгерген және оны шапшаң
өзгермелі жаңа өндіріске пайдалануға психологиялық жағынан дайын азамат
болып ... ... Яғни ... өмір ... ... ... ... қажеттілігін туғызып отыр. Онсыз оқу бітірушілер жоғары
және арнаулы орта оқу ... ... ... ... ... ғылым
мен мәдениет ошақтарында табысты қызмет ете алмайды. Бірақ орта мектеп
оқушыларға сапалы білім ... кана ... ... ... ... ... ... білім беретін мектеп жас жеткіншектерге қоғамның прогрессивті,
демократиялық даму ... ... ... болашағына мүлтіксіз
сеніммен қарайтын, сол үшін ... ... ... саяси -әлеуметтік
белсенділік таныта білетін болашақ тұлғаларды ... оқу ... ... ... — мемлекет пен бұқараның арасындағы алтын көпір. Мектеп
қабырғасында, ... ... ... ... ... ... ... Ол ең алдымен күнделікті өмірге қажетті қарапайым ... пен ... ... ... басталады. Бұл жолда мектепке
келген жас балдырған өзін көпшілік ішінде ұстай білуді, қоғамдық тәртіпті
сақтау керектілігін ... ... ... жас ... жақсы істерін қалт ... ... ... басқаларға үлгі
боларлықтай атап отырғаны жас сәбиді жігерлендіре ... ... ... олай жасамау керектігі жақсылап түсіндіріледі немесе жазаланады.
¥стаздар шәкірттерін мектепке келген алғашқы күннен бастап басқа ... ... пен ... ... пен ... болу ... ұлт пен ұлыс өкілдері балаларына құрметпен қарау керектігін, ... ... ... ... ... ... пен төзімділік
білдіру, басқаның пікірін тыңдап, құрметтеу керектігін түсіндіреді. Оларға
әділетті болу және оны ... ... ... мәні ... келе жатқан ұрпақты адамгершілікке тәрбиелеуде казіргі ... ... ... ... ... ... ... пайдалана білген жөн. Бұрынғы Кеңес ... ... ... ... ... ұлттық мәдениеттің халықтык тәрбие түріне
ескінің сарқыншағы ретінде қарап, менсінбей, мән ... ... ... мәнінде қандай ұлттың рухани өмірінде ... ... ... ... орын ... Олай ... ... халықтық тәрбие ғасырлар бойы
түрлі ұлттар мен ұлыстардың өмірлік тәжірибесінен туып, жинақталып, атадан
балаға қалып келе ... бай ... ... жас ... ... ... бұл ... қолы жеткен табыстарын
ұлттық мәдениеттің озық үлгілерімен тығыз байланыста, кіріктіре ... ... нұр ... Сонымен бірге жалпыадамзаттық құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінен жинақталып, қорытылған, неше түрлі ... ... ... ... ... жауап беріп, қанағаттандырып
келе жатқан және халықтарды жақындастыра, табыстыра түсетін күш.
Сонымен қатар ... ... ... жол ... ... ... ену ... білім беруде нарықтық пайымы
биік кадрларды тыңғылықты даярлауға барынша ... ... ... ... ... ... беру мәдени түлеу және ... ... ... ... ... қадір-қасиеттің
тозғындауына, мәдениет пен білімге деген ... ... ... ... ... ... ізгілікке
бағдарланған тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... әлі өркениетті деңгейге көтерілмей
жатқанда біраз ... ... ... жастардың да, ... ... ... етіп, тер төкпей ақша тауып, жеңіл өмір сүруге бой
ұрып ... өсіп келе ... ... ... ... ... ... әділеттілік, имандылық сезімдерін сіңірудің
маңызы зор. Олар бойына ... ... ... ... Ресейден не
басқа шет елдерден әнші, артистерді шақырып, олардың ... ... ... өз ... өнер ... қамқорлық көрсетіп, отандық
өндірісті дамытып, қайырымдылық қорларға жең ұшын беріп, көмек ... ... ... ғанибет. Өсіп келе жатқан ... ... ... сіңсе, өскенде көбі оны ұмыта қоймайды. Демек,
нарықтық ... ... ... ... пен ... ... түсіріп отырған кезде, ... ... бұл ... ... ... ... ... экономика әлеуметтік бағытталған
болу ... ... ... ... ... ... ... маңызды міндеттерінің бірі. Кейбір азаматтар өндірісте
жақсы істегенімен, сырт көзге үқыпты, сыпайы адам ... ... ... ол жеке ... ғана ... ... ... көзқарасы
қалыптаспаған, екі жүзді адам болуы да ... ... ... ... біртүтас дүние емес. Теориялық білімділік пен адамгершілік кейде
бір адамның бойында бірдей бола ... бірі ... ... ... ... ... ... дипломы бар ... ... өз ... ... сайрап
тұрғанымен, нақтылы ... ... ... ... ... ... кездесіп тұрады. Бүл ... мен ... ... ... бар және де ... өзінше маңызды, бірақ олардың бәрінен де адамгершілік білімі
жоғары тұруға тиіс. Бір білім сізді ... ... ... ...... ... - ... әскери, саяси т.б. адамдар етеді, ал адамгершілік
білімі сізді тек қана "адам", яғни ... ... ... ... ... ... сондықтан да жануарлар дүниесінен жоғары түрған тірі жан
иесі етеді. Ғалым, ақын, жауынгер, заң шығарушы, тағы сол ... ... ... саяси-әлеуметтік болмысқа лайық, адамдар арасындағы алуан
түрлі қарым-қатынасты ... ... ... ... позицияны
қалыптастырады. Білімділік — жеке ... ... ... оны ... ... білік, дағдыларын иеленуі. Ал тәрбиелік -адамдардың қоғамдық
және этикалық адамгершілік қарым-қатынастағы ерекшеліктері. Осыған ... ... аса ... ... азаматтың өзі қабілетімен, іс-
әрекетімен ... ... оның ... ... және ... ... ... ол толық жетілген азамат болып саналмайды.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ...... міндеті", /48, 158 б./ - деген. Ал адамгершілік, мінез-құлық арнайы
тәрбие ... ... ... мен ... ... ... дүние.[26].
Жалпы білім беретін мектепке сабақтан тыс уақытта жүргізілетін ұлтаралық
қатынас мәдениетін тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... келеді:
Қазақстан Республикасының тұрғындары қазақ ... ... ... ... да сан ... ... ... арасында орныққан ... ... ... ... өзара құрмет пен сыйластықты, ынтымақ пен
достықты одан әрі нығайтып, сақтау үшін ... ... ... жатқан ... ... ... ... ... ... ... елдерден еліміз Қазақстанға келіп, осында оқып ... ... ... ... ... ... төл мерекелерін көп болып,бірігіп тойлау;
әртүрлі ұлт өкілдері көркемөнерпаздарының ... ... ... ... ... ... ... жазғы достық лагерін ұйымдастыру[29].
Үлтаралық қатынас мәдениетіне ... ... ... ... ... ... ... әңгіме, жайдақ
үгіт-насихаттың орнына өмірден алынған, газет-журналдар, радио, теледидарда
келтірілген халықтар арасында туған шынайы достық, ынтымақтастық ... ... ... ... тартымды деректерді тілге тиек
еткен көбіне көп пайда келтіреді.
Мен басшылық ететін мектепте оқушыларда ұлтаралық ... ... ... бұл ... ... ... әдіснамалық
тәжірибе алмасу сағаттарында, сынып жетекшілеріне арналған семинарларда
жүйелі түрде ... ... ... Осы ... ... ... "¥лтаралық қатынас мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... Онда ... ... ... бұл
саладағы жетістіктерімен, іс-тәжірибелерімен бөлісіп, жас мұғалімдерге ақыл-
кеңестерін айтады.
Оқу жасындағы балаларды тәрбиелегенде ... жас ... ... мәні зор. Ғалымдар 11 мен 14 жастар аралығындағы балаларды
жеткіншектерге жатқызады. Бұл ... олар ... ... ... ... ... ... бермейді, бұйырып немесе зекіре
сөйлегенді жек көреді. Ата-аналар немесе мүғалімдер тарапынан ... ... оны ... ... санап, айтқанды орындамай, орындаса ... ... ... ... ... Бұл ертеден келе жатқан
кұбылыс. Оны әдетте "әкелер мен балалар" мәселесі деп атайды.
Оқушылар 14 пен 17 ... ... ... ... жетеді. Бұл
кезде олар дене кұрылысы, ой-өрісі, психологиялық ... және ... ... ... ... Олар Отан, қоғам, мемлекет алдында
тұрған негізгі саяси-әлеуметтік міндеттерді ... ... ... ... ... таңдап алу мәселесі жиі толғандырады. Бұл
жастағыларға әсіресе әкімшілік-әміршілдік ... ... ... ... ... ... әдіс ... намысына тез тиеді. Сондықтан бұл ... ... өте ... ... ... оларға өздері орындайтындай жауапты істерді тапсыруға
болады.
Бұл ... олар ... ... ұғынуға, адамдар арасындағы қарым-
қатынастың мән-мазмұнын түсінуге тырысады. Бүл жастағы оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, қыз
балалар сәнді киініп, сыланып-сипанып жүре бастайды, өзінің де, өзгенің де
жүріс-тұрысына, киім киісіне мән береді, ... ... ... назар
аударғанын ұнатады. Ер балалар өздерін бозбала ретінде сезінеді, ... ... ... ... Ер ... арасында жолдастық, достық
сезімдері дамиды. Кеш ... ... ... ... ... ... Мұғалімдер жасөспірімдердің алғашқы сезімдерін күлкі ... ... ... қарап, оларға жолдастық, достық, адамгершілік,
махаббат және ... ... ... шын ... ашып ... ... ... берген абзал. Қыздар мен ер балалар өз бойларында
қандай жалпыадамзаттык және ұлттық биік қасиеттерді жиюы ... ... мезі ... ... ... ... ... жеткізген жөн.
Сайып келгенде, мектепке дейінгі балалық шақтан жасөспірімдік ... ... ... мен ... және мінез-құлқы ... ... ... ... ... тәрбиеші, ата-
аналар үнемі еске алса, ... ... ... мен ... жан-жақты
ықпал жасай алады[30].
Жоғарғы сынып оқушыларын өмірдің ... ... мен ... оның ... ... ... орны, ол не үшін тіршілік етеді, өмір ... ... ... даму ... басқа елдердегі
адамдардың өмірі мен қызметі, тіршілік-тынысы, өз үлтының ... ... ... даму ерекшеліктерідоғамда қопарылыс жасаған
қайраткерлердің ... мен ... және ... ... 11-12-14-15 жастар аралығын ... Бұл ... ... яғни балалық пен жігіттіктің екі аралығындағы
әлеуметтену кезеңіне ... ... ... ... ... ... 14-15-17-18 жастар аралығын қамтиды. Бұл жасөспірімнің
әлеуметтену сатысы. Бұл ... ... ... ... ... ... жалпы орта білім беретін мектептердің немесе
кәсіптік-техникалық ... ... ... ... ... беретін оқу орындарының студенттері, үшіншілері өз
алдына еңбек жолын бастаған жасөспірімдер. Бұл шақта олардың
қоғам алдындағы жауапкершіліктері де арта ... 14 ... ... одақтардың қатарына өтсе, 16 жасында азаматтық куәлік
немесе төлқұжат алады, ал 18 жасында халық депутаттарын сайлауға
қатысады. ... ... бұл ... жасөспірімнің өз тағдырын өзі
шешуге ... ... ... ... белгілеуге
құштарлық кезеңі. Олар үшін ең ... ... ... мәні ... міндет-мамандық таңдау, өмірден өз орнын таба білу. Жалпы
жастық шақ әлеуметтенудің бастапқы түрлерінің аяқталу мезгілі
ретінде қарастырылады.
III ... ... ... ... ... Бұл ... яғни біржола әлеуметтену кезеңіне жатқызылады. Бұл кезде
адам ... ... да, ... ... да ... ... ... адам. Оның әлеуметтік-психологиялық бейнесі енді
жасына қарап емес, мамандығына, ... ... ... ... ... беру жалпылама емес, арнаулы кәсіптік
сипатта жүргізіледі. Оның үстіне кәсіптік-техникалық училищедегі
немесе арнаулы және жоғары оқу орнындағы оқу еңбектенудің белгілі
бір түрі ... ... Жас ... ... көпшілігі отбасы
иесі атанады. Жалпы қоғам бұл екі аралықтағы ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар қоғамдық-
өндірістік қызметтің белсенді субъектісі ретінде де ... ... ... ... ... ... Олардан
еңбекке деген құлшынысты, творчестволық қатынасты талап етеді.
Ал, 25 жастан кейін әлеуметтенген, қалыптасқан ересек адамның әрі
қарай дамуы басталады[31].
Адамның саяси ... ... ... ... кең ... ... жөніндегі ұғым жас кезден қалыптаса бастайды деген
тұжырым. Алайда бұл қағидамен швейцарияның ... ... ... Ж.Пиаже келіспейді. Оның ойынша балаларда он бір ... ... ... ... ... онша дамымаған. Сондықтан ... ... ... ... жоқ, өз ... саяси феноменмен
байланыстырмайды, саясат жөнінде ойламайды да. Расында да, ... ... және ... ... жөнінде төменгі сынып оқушыларында саяси
биліктің негіздері мен тетіктері, оны ... алу, ... ... қатынасу
туралы түсінігі көмескі келеді.
Қазіргі кезде білім жүйесін ... ... "XXI ... ... ... (1980 ж) атты жобасына сәйкес білім ... ... ... негізгі принциптері басшылыққа алынуда:
Білімге гуманитарлық, гуманизациялаушы, ... ... ... ... ... ... ретінде дәстүрлі түсінуді адам
бейнесінің қалыптасуына жәрдемдесетін ... ... ... ... ... танымдық,
методологиялық және жобалау- ... ... ... ... ... беру ... гуманитарлық даярлыққа қойылатын жалпы
талаптар мектептегі ... мен ... ... ... ... Бастауыш мектептің өзінде ... ... ... ... мүмкіндіктерін жетілдіріп, адамның күнбе-күнгі өмірінде білім
алудың қандай келешегі болатынына оның көзін жеткізу ... ... ... оқушы төңірегіндегі оқиғалар жайындағы әсерін қисынды да
жүйелі ... ... ... адамдармен ешбір қиындықсыз, белсене қарым-
қатынас жасауды үйренуге, алған білімін түйсініп, ... ... ... ... міндеттерді шешу дағдыларын толық игеруге тиіс.
Ендігі жерде ... ... ... ... ... ... Оған жету ... қалыптастыру,
сезім, көңіл-күй мәдениетін тәрбиелеу, өмірлік құндылықтар мен ... бір ... ... ... ... беру ... ... тұрпатын сомдау тәсілі ретінде көрінеді, өйткені ол жеке ... ... пен ... ... ... ... азаматтық тұғырын табуына жетелейді, сол арқылы оның ішкі ... ... ... кеңейтеді. Алдына қоғамды демократиялық ағартуды
мақсат етіп қоятын ... ... беру ... ... ... ... әлеуметтік-топтық, мемлекетаралық
қатынастардың жай-күйіне тікелей ықпал етеді, жаңа мемлекетік ... ... ... ... және ... өмірлік
бағдарын, ізгілікті қоғамдық, рухани бітімін қалыптастырады[34].
Жас ұрпақты саяси-әлеуметтік белсенділікке ... ... ... ... тарту, араластыру, жүмылдырудың мәні зор. Оқу, ... ... ... ... ... олар ... ... айналдыруы, оқушыларды жігерлендіреді, ынталандырады. Қолдарынан
іоәрекет келетіндігін байқап, ... ... ... ... ... ... басқару жүмысына, неше түрлі мейрамдарды,
жарыстарды үйымдастыруға ... мен ... ... өткізуге көптеп
тартқан пайдалы.
Жас ұрпақты жоғары саналылыққа, саяси-әлеуметтік белсенділікке тәрбиелеу
ең алдымен ... ... оқу ... ... жүргізіледі. Соған
байланысты мектепте оқылатын әрбір пән жас ... ... ... ... ... ... ... пәрменді
құралы болуға тиіс. Бұл жолда әлеуметтік-гуманитарлық пәндердің -әдебиет,
тарих, адам және ... ... ... ... орны ... ұрпақты отансүйгіштікке, ұлтжандылыққа тәрбиелеуде тарих пәнінің
мұғалімдері елеулі жұмыс ... ... ... ... толқынында
"атты еңбегінде жазғандай; "...біздің болмысымыздың ең ... ... ... ... ... ... үшін
мәдениетке қатысты үлгінің қандай қонымды, біздің ұлттық санамыздың арқауы
неде, қазіргідей ... ... ... "МЕН " дегізерлік ... ... ... ... ... ... мұның бәрі де нақтылы
өмірмен беттескен саясаттың ... Ал оның ... ... ... ғана
астасып жатқан жоқ, тұнығы мен тұманы қабаттасқан тарихтың тұңғиығымен де
тамырласып жатыр.
Қазақ халқы өзінің ата ... он бір ... ... бес Франция, тіпті
Батыс Еуропа толық сыйып кететін 2,8 млн шаршы ... ... ... көз ... ... ... алпарысып, қорғап, шашау шығармай
бізге мирас етіп тастап кетті. Жас ұрпақ оны ... ... ... ... ... ... өз ... алулары керектігін терең
түсіндіруге тырысамыз.
Мектебіміздің әрбір сыныбында Қазақстан Республикасының ... — Туы, ... ... ... ... ... ... деген не, мемлекеттік рәміздердің авторлары кім, ... ... ... нені — соның бәрін жете түсіндіреміз. ... өтер ... ... түрде Еліміздің Әнұраны орындалады, ... де, ... да тік ... ... ... ... ... жатқа біледі. Мүндай мемлекеттік рәміздердің мазмұнын ... ... ... біздің еліміздің болмысындағы осынау маңызды белгілерге деген
ықылас, кастерлеу мен мақтаныш сезімдерін күшейте ... деп ... ... осы ... ... ... халқының қадір-қасиетін
қастерлеу, үлттың өзін сезінуі, еліне деген сүйіспеншілік пен мақтаныш
аңқып тұр. Бұл ... ... ... балаға қалып сақталған алтын сөз
исі қазақ баласын бей-жай қалдыра алмайды. Сондықтан дана бидің бұл ... ... ... ... ... дейміз.
Саяси белсенділікке тәрбиелеуде мектептен тыс жүмыстың үлкен роль
атқаратыны белгілі.Біз халықаралық ... ... ... ... ... ... ИФЕС сияқты үкіметтік емес
ұйымдардың окушылардың ... ... ... олардың белсенділігін
қалыптастыруға үлкен ықпал етіп отырғанын атап өтуді жөн ... ... ... ... ... ... ... мен
сенімдерін қалыптастыруға, саяси-әлеуметтік белсенділікке итермелейтін
жайтқа ең ... ... ... ...... теледидар, радио
жатады. Оларды оқушылардың 53,4 пайызы ... ... ... ... пен өнер 31,1 ... ... Микро деңгейде бірінші орынды
әлеуметтік-гуманитарлык білімдер 23,5 пайыз ... ... ... ... ... ... 37,6 ... пән мүғалімдерінің үлесіне
23,4 пайыз, кластары мен достары 21,9 пайыз келеді. Қалыптастыру ... ... ... принциптері негізінде жүргізудің рөлі мен
орны ерекше. Өйткені олардың жеке түлға ретінде ... ... ... ... шаққа келеді және саяси көзқарастың іргетасы
қалана бастайды. Жаңа ұрпақтын, ... ... ... ... ... ... ... көп ретте үстаздарға, мектептегі
тәрбиеге байланысты. Өйткені оқушылардың зиянды ... ... ... ... өмір ... орнықтыруға мектеп үжымының күш-
қуаты жетеді. Ел үшін оның ... ... ... ... ... ... ... бойларына сіңіріп, оның тарихы мен заңдарын, мемлекеттік
нышандарын ... өте ... ... оқу ... ... ... ... жолдары.
Зерттеушілердің көбінің пайымдауынша адамның саяси-әлеуметтік
белсенділік танытып, саяси ... мен ... "өз " ... ... ... ... Бұл кез жастардың көпшілігінің жалпыға ... ... ... ... ... ... орта оқу орындарына түсіп, білім
алуымен тұспа-тұс келеді. Сонымен бірге бұл шақ ... ... ... жасампаздыққа, білімге құмар, өздерін ... ... ... ... ... 17 мен 25 жас ... ... тұрғыдан да, әлеуметтік тұрғыдан да толық ер жеткен естияр
адам. Оның ... ... ... ... ... ... ... қарап анықталады. Оларға білім беру жалпылама сипатта
емес, арнаулы кәсіптік сипатта жүргізіледі. Оның үстіне ... не ... және ... оқу ... оқу ... белгілі
бір түрі ретінде қаралады. Жас азаматтардың басым көпшілігі отбасы иесі
атанады. Жалпы қоғам бұл екі ... ... тек ... ... ғана ... ... қатар қоғамдық-өндірістік қызметтің
белсенді ... ... де ... ... ... ... ... Олардан еңбекке деген құлшынысты,
творчестволық қатынасты талап етеді. Ал, 25 ... ... ... ... ... әрі қарай дамуы басталады[35].
Студент жастар қоғамның интеллектуалдық потенциалының негізгі қайнар
көзі болып табылады. ... ... ... маңызды міндеті — жоғары
маманданған кәсіби ой еңбегінің әр ... ... ... және ... ... бір білім жүйелері мен практикалық дағдыларды меңгеру.
"Бүгінгі күні оқу орнын бітіріп ... жас өз ... ... ... игеруге, өзара қарым-қатынас ... үшін ... ... үшін ... ... ... шет тілдерін
білуге; өз ойын қисынды баяндай ... ... ... ... ... іскерлік әңгімеге оның кез ... ... ... ... осы заманға халықаралық, іскерлік, кәсіби ізетті білуге; өнер
әлемімен ... ... ... ... ... сезінуге;
өздігінен білім алуға бейім болуға тиіс[36].
Сонымен қатар білім беру жүйесі ... ... ... ... ... ... ғылыми көзқарастарын қалыптастыру, өзгермелі саяси жағдайда
өзіндік дұрыс шешім қабылдап, оны жүзеге "Жоғары білім ... ... ... әскери, экологиялық, технологиялық, мәдени,
басқару және басқа ... ... ... ... ... ... өндірістің
аса маңызды бұл саласы қоғамның қызмет ... ... ... базасын құрайды. Ол мәдениетті сақтаудың және оны болашақ
ұрпаққа жеткізудің ... ... ... ... уақытта Қазақстан Республикасының жоғары білім ... ... 99 ... емес (он ... шет ел оқу орындарымен
біріккен) жоғары оқу орыны, оның ішінде екі автономиялық ... ... ... ... ... ұлттык университеті және Қ. А. Иассауи
атындағы Халықаралык қазақ-түрік университеті ... ... ... оқу ... 17-сі Алматы қаласында орналасқан, онда барлық
студент-жастардың 31 пайызы оқиды. Мемлекеттік жоғары оқу ... ... ... оның ішінде 1200-ден астам ғылым докторлары, 7,5 мың ... ... ... ... ... 500-ге жуық ... оқытылады [61].
Республикамыз егемендігін алғаннан бері жоғары білім жүйесінде бірталай
оң өзгерістер болып жатыр. Еліміздегі білім реформасының ... ... ... ... өркениетті елдердің жоғары оқу орындарының
деңгейіне бағытталған. ... бір ... ... ... ... ... Конференциясына қатысуын және ресми емес жағдайда
"Лиссабон тану конференциясы " деп ... " ... ... ... білім
саласындағы біліктілікті тану туралы " Конвенцияға қол қоюын атауға болады.
Бұл ... ... ... қол ... ... ... еуропалық
қүжаттардың бірі болып табылады және Еуропа қауымдастығының Қазақстан
Республикасындағы жоғары ... ... ... ... ... ... ... асыру жоғары орындарының білім беру қызметінің
сапасы үшін ... ... ... Бұл ... ... қос ... да бекіткен[38]. Енді, - Н.Ә.Назарбаев айтқандай,
- ахуалды терең таразылау, ... ... ... ... ... ... іске асыру мен жаңа институттарымыздың қалыптасу
дәрежесін үздік әлемдік тәжірибемен салыстыру маңызды" /62, 8 ... ... ... ... демократиялануда, ондағы басқару
жұмыстары біртіндеп орталықсыздандырылуда, олардың жаңа ... ... ... жаңа ... жоғары білім стандартты
жүзеге асырылуда, жоғары оқу орындарының бәрінде қазақ тілі пәні ... ... ... беру стандартына сәйкес келеді. Жаңа ... ... ... және ... ... ... ... сатыларға бөлінген :
Мектеп жасына дейінгі тәрбие және оқыту.
Орта білім.
Жоғары білім.
4. Жоғары оқу орнынан кейінгі білім.
Мұнда ... ... және орта ... ... беру ... ... қарастырылмаған. Сондай-ақ кадрлардың біліктілігін арттыру
және оларды қайта даярлау да бөлек саты ретінде ... олар ... ... түрі ... ... ... жоғары білімнің құрылымында 3 саты белгіленген: базалық
жоғары білім ( ... ... ... ... ... білім (магистратура)". Бұл аталған сатылар республика жоғары оқу
орындарының бірқатарында енгізіліп, алғашқы ... мен ... ... жылғы жоғары білім беру тұжырымдамасына сәйкес ... ... ... ... ... ... саны ... Осы жүйе бойынша Республикамыздың жоғары оқу
орындарында соңғы екі оқу жылында студенттер қабылданды. ... ... ... ... ... ... ... көпшілік жұртшылықтың ойынан шықты.
Оқу орындарында білім беруді ... ... ... дамып
келеді. Оған мысал ретінде жоғары оқу ... ... ... ... ... қосылғандығын атауға болады. Біраз оқу
орындарында студенттердің білімі тест арқылы бағаланады. Кейбір жоғары ... ... ... бойынша арнаулы курстар немесе қосымша шет
тілін игеру сияқты игілікті істер істелуде.
Жоғары оқу орындарының құқықтары өсті. Қазір олар жеке ... ... ... әр ... ... ... курстардан ақылы
негізде берілетін толық жоғары білімге ... кең ... ... ... Олар сондай-ақ отандық және шет ... ... ... ... кадрларды даярлау және қайта даярлау, оқытушылардың
біліктілігін ... және ... ... студенттер мен аспиранттар
алмасу саласында өзара ... ... ... ... ... ... ... асырады, өздерінің жеке валюта ... ... ... ... қүра алады. Жоғары білім жүйесінде мемлекет
бюджетінен тыс қаржылар есебінен оқитын студенттер саны өсіп келе ... бұл жүйе бір ... ... ... мен құралдарын өз еріктері
бойынша тандайды, авторлық бағдарламалар арқылы оқуларына болады.
Қаржы жағдайының ... ... жас ... ... ұрпақты
дүние жүзінің таңдаулы университеттерінде оқытуға үлкен мән беріп жатыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев ... АҚШ- ... ... мен ... ... үшін әрқайсысына 25 мың доллардан
250 степендия тағайындады. ... ... ... ... ... базасы жетілдірілді. Қазақстандағы жоғары
білімнің міндеті БҰҰ-ға мүше ... ... ... (1997 ж.)
қол қойған 47 мемлекеттің білімге көзқарастарына, XXI ғасырға ... ... ... ... ... ... 5-9 ... 1998 ж)
үйлеседі, ол жоғарғы білімнің мынандай басты мақсаттары мен құндылықтарын
жариялайды:
-ол адам қүкықтарын, демократияны, ... ... ... ... ... өмір бойы жеке дамуы мен әлеуметтік әрекетіне
қажетті мүмкіндіктерді қамтамасыз етуі ... мен ... ... ... ... мәдени, әлеуметтік және
экономикалық дамуына жәрдемдесу;
- жоғары білікті мамандарды, бір мезгілде өзі үшін және елдің
болашағы үшін ... бере ... ... ... ... және аймақтық мәдениетті сақтауға, көтеруге және таратуға
көмектесу, мәдениет арқылы ... ... пен ... ... пен бейбіт ынтымақтастық мақсатында ... ... ... ... ... және ... моральдық
және этикалық проблемаларды шешуге, стратегиялық мақсаттар мен
гуманитарлық қайта өрлеуді ... ... ... қоғамның, оның ішінде осы қоғамның білім жүйесінің дамуы
мен жақсартуына жәрдемдесу.
Жоғарғы оқу орындарында, Қазақстан Республикасында гуманитарлық білім
беру түжырымдамасында ... "Кез ... ... оқу ... ... тиісті негізгі жеке қасиеттер, адамгершілік ... ... ... жиынтығы ретінде мыналар танылуы мүмкін:
• философиялық даярлық (өйткені дүние тану мен түйсінудің
негізін құрайтын да, дүниені түсіндіру қабілетін іске ... ... ... ... ... ... беретін де осы);
• нарықтық экономиканың әлеуметтік бағытталуы туралы
қазіргі ... ... ... ... ... ... түсінік беру;
• әлеуметтік—мәдени даму заңдылықтарын түсіне отырып,
• тарихи ... ... ... білу; қазіргі өркениет
жолдарын пайымдау қабілеті;
• қоғамдағы институттардың ... мен ... ... түсініктің болуы; тарих субъектілерін, оның ішінде
осы заманғы әлеуметтік ... ... ... ... кең ... түсінік; әлеуметтік-технологиялық
даму мәселелерінде еркін бағыт-бағдар ұстай білу.
Бұл ...... ... ... жастарды саяси
қалыптастыруда, ... ... ... ... ... ... пәндердің орны ерекше. Студент жастардың ... ... ... ... ... ... ең ... саясаттану пәні. Мұнда студенттер саясат, саяси ... және ... мен ... ... ... мемлекет, азаматтық қоғам мен құқықтық
мемлекет, саяси партиялар мен қоғамдық-саяси қозғалыстар, саяси ... ... пен ... топ бастаушылық, адам құқықтары мен ... ... пен ... ... ... ... пен ... процесс, саяси
даму мен саяси бейімделу және тағы басқа маңызды ... ... ... ... ... ... ... теорияларды зерделеп, саясат әлемінің сыр-
сипатын біледі, ... ... ... оқу орнында жүргізілетін
әлеуметтану пәні қоғамның, ... ... мен ... ... етуі және ... туралы мағлұматтар береді.
Экономикалық теория нарықтық экономика жағдайында тиімді өмір сүрудің
жолдарын сілтейді. ... ... ... ... ... ... ететін Қазақстан тарихы, ... ... ... және басқа сабақтардың да ерекше маңызы бар.
Болашақ иесі ... ... ... ... бағыт-бағдар беретін,
келешек өмірінде өзекті ... ... ... ... ... ... Ата Заңы — ... ... ... ... ... ... бөліну принциптері,
Республиканың әкімшілік-аумақтық құрылымы, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
азаматтығы, қолданылатын құқық, ... ... ... ... адам ... мен бостандықтары, мемлекет ісін
басқаруға қатысу, сайлау мен ... ... ... ... ... оны ... тәртібі, оның қызметі мен құқықтары,
өкілдері, Республика Парламентінің мәртебесі, құрылымы, ... ... ... ... ... құру, Қазақстан Республикасының
үкіметі, оның мәртебесі, құрылу тәртібі, құзіреті, ... мен ... ... Сот және сот ... ... ... басқару
және өзін-өзі басқару және басқа өмірлік мәні бар ... ... ... және өркениетті дамыған бірқатар елдерде елдің Конституциясы арнайы
оқытылады. ... ... ... ісі оқу ... ... және ... саяси жағдайлар, ондағы болып жатқан бай саяси
процесс ... ... ... ... оқу ... ... ... анықтай алады, оқытушылармен, қатарлас студенттермен
ой ... ... ... ... ... ... ... жастарды
саяси-әлеуметтік белсенділікке тәрбиелейді. Бұл ... істе ... ... ... ... ... жөн. Саяси мәдениет деп белгілі бір
қоғамға немесе ... ... тән ... сана мен ... ... атайды. Оған өкімет пен азаматтардың қатынастарына
байланысты тарихи қалыптасқан саяси ... ... ... ... ... ... қаулылар жүйесі жатады. Оған ең ... ... ... ... ... ... мәдени ұстай білуі, осы
жүйенің шеңберінде жұмыс істейтін ... ... ... кіреді
/63,147 67.
Жастар жаңа студенттік ортаға еңгенде олардың алдарына саяси
бағдарлар қойылады. Саяси бағдар (политическая установка) деп адам
санасында ... ... ... ... аралық рөл атқаратын саяси сананың маңызды компоненттерінің
бірін атайды. Саяси бағдарды былай жіктеуге болады:
Әлеуметтендіру —студенттерді ... ... бір ... мүддесіне сәйкес келетін саяси нормалар мен құндылықтар
жүйесіне енгізу;
Көндіктіру (адаптация) —оларды жаңа саяси ... ... ... ... ... ... олардың
құқықтарын (статус квосын) сақтауға көмектесу;
Танымдық —саяси білім, қалыптар, құндылықтар жүйесіне тән
танымдық мәліметтерден хабардар ... ... ... беру студенттердің саяси белсенділігін арттырып,
оны бір бағытқа бастайтын, олардың іс-әрекеттерін реттеп отыратын орасан
зор күш болып ... ... ... ... белсенді және орнықты
болса, тұлға сонымен соншалықты сәйкес әрекет етеді.
Осы стратегиялық бағытка сәйкес ... ... ... ... принциптері мен басымдықтары анықталады. Оған кіретіндер:
1. Қазақстан Республикасы барлық азаматтарының ... алу ... ... ... жеке ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
2. Республика халқының жоғарғы білімінің барлық деңгейін,
дәрежесі мен түрлерін пайдалану теңдігі, азаматтардың
интеллектуалдық ... ... және ... ... ... ата-аналар мен студенттердің жоғары оқу
орнында ... тілі мен ... ... ... Жеке ... ... ... ынталандыру, жоғары білімнің гумандық
және дамытушы сипаты, құқықтық және экономикалық бағыттылық;
4. ... ... ... ... білім
мекемелерінің автономиялығын, оларды оқыту мен ... ... ... ... іс-әрекет бағыттары бойынша алуан түрлілігін
кеңейту;
5. Ұлттық басымдықтарды ... және ... ... ... білім
кеңістігіне интеграциялану;
б. Жоғары білімді, ғылым мен өндірісті интеграциялау ... ... және ... ... ... ... үздіксіздігі, оның сатыларының сабақтастығын
қамтамасыз ету;
Тарихи сана-сезімді қалыптастыру, жоғары мектепте білім алу
және ... ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеудің ажырамастығы,
жоғары мектеп контингентін кәсіптік білім мен дағдылар әлеміне, ... ... ... нормалар жүйесін интеграциялау;
10. Жоғарғы білімнің дүние жүзінде қол ... биік сапа ... ... бір ... есептегенде қаржылық, материалдық-техникалық,
интеллектуалдық және ақпараттық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі жеке білім секторын
тану.
Саяси белсенділікке ықпал ететін қуатты ... бірі ... ... ... ... ... зерттеулердің нәтижелеріне сүйенсек,
жастардың саяси сенімі біршама өзгерістерге ұшырапты. ... ол ... ... ... ... саяси құндылықтарға сенім
білдіріп, оларды басты бағдар ... енді ... ... ... ... арқа сүйей бастаған. Яғни мұнда өмір сүру,
білім алу, материалдық және рухани байлық сияқты құбылыстар алғашқы орынға
шыға ... ... ... ... ... қалыптасуына әсер ететін
келесі фактор —олардың саяси құндылык бағдарлары. А.Байтұрсынов атындағы
Қостанай мемлекеттік ... ... ... басшылығымен
бұл мәселе басқа да сұрақтармен қатар зерттелген. Сауалнамаға 262 студент
тартылған. Оларға таңдау жасауға 24 ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Жастарға ең маңызды деген
5 құндылықты және қажетті шамалыларының ішінде 5-ін ... ... ... ... ... әсер ... маңызды
құндылықтарға студенттер мыналарды жатқызған: денсаулық (198 ... ... (196), ... ... (75); ең төмен бағаланған
құндылықтар деп мыналарды атаған: билікке жету (108), жүмыс табу (103), ... (88), ... ... ... (52), ... өмір (51). ... нені ... деген сұраққа студенттердің көбі материалдық жағынан
жеткілікті өмір сүруді атаған. Ал "ел азаматтығын" бағалағандар ... ... ... Яғни бұл жайт ... ұлт өкілдері арасында , әсіресе
жастар арасында , шынайы патриотизм мен ұлтаралық қатынас мәдениетін ... ... ... оқу ... оң ... ... ... жақтар да
баршылық. Республикамызда мемлекеттік емес оқу орындарының саны көп ... ... жағы да бар. ... ... ... ... тым төмен. Штаттағы оқытушыларының арасында ғылыми дәрежелері бары
аз. Жатақханалары, кітапханалары жоққа тән. Оқу ... және ... ... ... ... Олардың көбі мемлекеттік
стандартты бұзып, гуманитарлық сабақтардың сағатын азайтқан. ... ... ... ... ... ... ... сапалы білім беруге күдік
тудыруға болады.
Студенттерді саяси- әлеуметтік белсенділікке тәрбиелеуде жастар ұйымының
орны ... ... ... ... жағынан да, ресми қолдауға
иелігі жағынан да көзге түсетіні де, қомақтысы да Қазақстан Жастар ... ... ... ... ұйым ... ... ... үйымдасқан
(1991 ж.) Алғашында сол ұйымның жалғасымыз деп жариялағанмен, кейінірек
коммунистік идеологиядан іргесін аулақ ... ... ... ... ... республикадағы кәсіпкерлік пен нарық принциптеріне қолдау
көрсететіндігін және республика ... ... ... ... ... ... [40]. ... болашағы үшін" деп аталатын
Республиканың жастар қозғалысы, мысалы, еліміздің жастарының өз ... ... ... ... ... ... үшін ... құқықтық
және саяси — экономикалық жағдайларды жасауға, тудыруға атсалысуда және оны
алдарына қойған ... ... бірі деп ... ... бұл ... әлі ... ... алмай келе жатқан сияқты. Оған жоғарыда
келтірілген көптеген мысалдар ... бола ... ... біз бұл ... ... ... ма ... министрлігі 30- ға ... және ... ... ... ... бері де бірталайы тіркелді.
Қазақстан территориясында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы шеңберінде
және халықаралық ... ... ... ... ... ... мен басқа елдердегі жастармен ... ... ... бар. ... ... ... ... Ассоциациясы,
Қазақстандағы қытай-корей жастарының "Шығыс" Ассоциациясы, "Азат" жастар
Альянсы және т.б ... ... ... ... ... ... ... "Өркен" спорт клубы, экономика ... ... ... мен жас ... Ассоциациясы,
халықаралық жастарға көмек беретін "Дарын" қоры, әл-Фараби атындағы жас
таланттарды қолдау қоры, ... ... ... қоры және ... жастар мен студенттердің ұйымдары мен бірлестіктері әлі қарқын
алып, құлаштарын кең жая қойған жоқ. 1993 жылы жастар ... ... ... сұрауларына қарағанда жастардың көпшілігі ... мен ... ... ... шықты. Студенттердің тек 5,1%
ғана жастар жөніндегі комитеттердің жұмысын оң ... ... ол кез ... ... қалыптастыру кезеңі болатын. Одан бері де бірталай
уақыт өтті. Алайда жастар ... ... ... деп айта ... ... ... өздері саяси-әлеуметтік өмірге белсене, жігерлі араласулары
керек. Сондықтан, Астана қаласында студенттер мен ... ... ... ... ... өз ... өз қолдарына алулары
керек. Олар бүкіл мемлекеттің бүгінгі күні мен келешегін ... ... ... орай ... ... өз ... ... әртүрлі
топтары мен бірлестіктерінің өкілдерін біріктіретін, әкімшілік, парламент
және үкімет алдында ... ... ... мықты ұйымның керек
екендігіне назар аударды. Сонымен ... ... оқу ... ... ... ... ... одан әрі демократизациялануы,
адам құқықтары мен бостандықтары, ... ... ... және басқалар жөнінде жүйелі түрде жастар конференцияларын,
диспуттар, дөңгелек столдар ұйымдастырылса, ... ... ... ... бөлінсе игі болар еді.
Сонымен, табиғат пен қоғамдық құбылыстардың даму заңдылықтарын білетін,
дүниеге берік ғылыми көзқарасы қалыптасқан, өтпелі заманда өз ... ... ... ұштастыра алатын, адамгершілігі мол, жалпыадамзаттық
және ұлттық мақсат-мүдделерді ... ... ... ... ... дамытып кете алатын республикамыздың жан-жақты гүлденіп, өркендеуі ... ... ... ... ... мақсаты мен қозғаушы күші
егеменді мемлекетіміздің ... ... ... ... ... алғаннан бері еліміздің демократиялануына,
нарықтық қатынастарға өтуінде және ... ... ... байланысты
жоғары білім беру жүйесінде реформалар жүргізіп, олар ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастырып, саяси-
әлеуметтік белсенділігін арттыруда негізгі рөлді гуманитарлық қоғамдық
пәндер атқаруда. Осыған орай ... Ата Заңы орта ... ... ... орнында арнайы оқытылса дұрыс ... еді. ... оқу ... ... бағдар беріп, адамгершілікке, ұлтаралық қатынас мәдениетіне
тәрбиелеудің, ғылыми негізделген тиімді жастар саясатын жүргізудің, ... ... ... ... да өз ... ... Бүл іс-
әрекеттердің бәрі жинақтала келе ... ... ... ... ... ... және жалпыадамзаттык мүддеге
қызмет еткізеді. "Бірлесе отырып жасаған ғаламдық мінез-құлық принциптері
үшінші мыңжылдық адамдарына таза ... ... ... ... ... ... жоғары білім жүйесі арқылы адамзаттық проблемаларды шешу
жөніндегі азаматтық белсенділікке тартуы тиіс
2.3. ... жеке ... ... ... ... ... әлеуметтенуі, қалыптасуы, саяси өмірге белсене араласуы
отбасындағы тәрбиемен, оның кәмелеттік аттестат, азаматтық төлқұжат, ... жеке ... ... ... Ол бір ... ... емес.
Жеке адамның белгілі бір әлеуметтік топқа енуіне, саяси ... ... ... ... және т.б. байланысты өмір мазмұны
күннен-күнге жаңа сапалық касиеттермен ... ... ... ... ... жаңа ғылыми тұжырымдармен, өмірлік тәжірибенің
пайымдауларымен толыгады. Яғни саяси ... ... ... ... ... құбылыс емес, олар өмір бойы созылады. Өмірден үйреніп,
тәжірибе ... ... адам жаңа ... ... ... бойына
жаңа құндылықтар, саяси қасиеттер сіңірумен қатар бұрынғы берген саяси
бағаларын ... ... ... ... ... ... кез —
адамның жетілген шағы және жауапты саяси-әлеуметтік ... ... ... ... процесінде соғыс, революция, саяси және ... ... ... ... да ... ... ... Саяси
әлеуметтенудің ерекшеліктері әсіресе саяси жүйенің ... ... ... ... ... бұл ... ... өлшем алып, саяси
әлеуметтену процесі бұзылады, өзіндік ерекшеліктер, жаңылыстар ... ... ... ... көзқарастар туып, олар тұрақты сипат алуы
мүмкін. Мұндай көрініс ұзақ ... ... ... ... ... ... айтарлықтай дағдарысқа ұшыраған елдерде байқалады. Мұндай
жағдайда адамдар бағдарлық ... ... ... саяси іс-әрекет
жасауды үйрену м үмкіншілігінен ... ... ... ... процесі бүзылады.
Саяси әлеуметтенуге, саяси белсенділікке әсер ететін факторларды саяси
және саяси емес деп екі топқа бөлуге болады:
- ... емес ... ... ... ... айнала қоршаған орта, діни
қатынас және ... ... ... ... ... ... мен түрі,саяси іс- әрекетіне
ықпал етеді, ... ... ... оны ... отырады. Саяси және
мемлекеттік құрылымдар көпшіліктің ой-пікіріне икемделгіш, билік басындағы
адамдардың ығына жығылатын конфромистік, үстемдік етіп ... ... ... ... ... ... келеді.
Саяси қалыптасудың нәтижесінде саяси қүндылықтар мен мақсаттар тұрақты
және жұмыс істейтін ... ... ... бір тұлғаның қүрылымы
пайда болады. Адам коммунистік болсын, фашистік ... ... ... ... әртүрлі іс-әрекет жасау және әртүрлі ... ... ... ... ... және жеке ... ... болады.
Демократиялық қоғамда саяси тәрбиеленген адам жеке тұлғаның азаматтық
өзін-өзі билеу еркін жоғары бағалап, соны қорғайды және ... ... Ол ... ... ... Ол ең ... ... сайлауға және
сайлануға қүқығының барлығы, референдумға қатысуы, үкіметтің іс-әрекетін
сынай алатындығы ... ... ... ... ... ... ... бар
деп санайды.
Саяси қалыптасу процесі, саяси-әлеуметтік белсенділік таныту, билікке
ықпал жасаудың тарихи ... бар. ... бәрі ... ... жеке ... объективтік жайттарды рухани түсінуі,
үғынуымен айқындалады.
Саяси дамудың сабақтастығы, саяси құндылықтардың ... ... ... жеке адам мен ... өзара қатынасының,
әрекеттестіктерінің түрлерін топтап көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... дербестігін, өзінің саяси жағынан
жасаған таңдауына жауапкершілігін бейнелейтін оның ... ... ... ... саяси әлеуметтену кезеңіне сай келеді.
Әлеуметтенудің бұл сатысында билік пен жеке адамның саяси әрекеттестігі
әңгімелесу, ... келу ... ... ... жанжал, дау-дамайға
негізделуі мүмкін. Оның себебі қоғамда ... ... ... мәдениеттің
түріне, оның біртектілік, бірыңғайлығына немесе оның ішіндегі әртүрлі
субмәдениеттің болуына байланысты. ... ... ... ... ең алдымен тарихи және ұлттық дәстүрлердің, дінге сену ... ... ... әлеуметтенуінің неғұрлым ... ... ... ... Аталған ерекшеліктерге экономикалық және
әлеуметтік қатынастар да ... етуі ... ... ... жеке
адамдарға белгілі бір ... ... ... ... ... мен ... ... сипатының негізінде саяси әлеуметтенуді
үйлесімді, алуан түрлі, дау-дамайлы, гегемонистік деп төрт түрге бөлінеді.
Саяси, экономикалық даму ... ... ... ... ... ... типімен ерекшеленеді. Халықтың көбінің әлеуметтік
жағынан жоқшылықта, аштықта, жалаңаштықта күн ... жеке ... ... ... тобының, руының, тайпасының жергілікті құндылықтарын
қатаң ... ... ... ... сол құндылықтардың иелерін билікпен
келісімге келуі қиындатады. Бұл қоғамдардағы мәдениеттің айтарлықтай ... ... ... бой көрсетуіне негіз болады. Мысалға
Ауғанстанды алайық. Онда ... ... ... алу бұл ... ... ... пуштундар өз құндылықтарын жоғары санаса,
солтүстігінде тәжік-өзбектер өз қазыналарын ... ... ... ... бұл
елдің басшылары әлемдік өркениеттің ескерткіші болып саналатын Будданың екі
ескерткішін Б¥¥ Бас хатшысы Кофи Ананның және ЮНЕСКО-ның ... ... ... ... ... елдерде саяси әлеуметтену процесі
ұзаққа ... ... ... ... ... да ... Мысалы,
Эфиопияда тигрояна, оромо, эритрейліктер деген үш ұлыс тұрады. Олар әрқашан
билік үшін ... ... ... ... ... жыл ... олар қалған
этникалық топтарға недәуір автономия бермек болып келіскен болатын. Алайда
1992 жылы ең көп этникалық топ-оромо өзінің ... ... яғни ... жағынан ең аз топ - тигроянаны аймақтық ... ... ... ... деп айып ... көтерілісті бастады. Ал тигрояна сан
жағынан аз болса да ... ... ... ... ... ... олар ... қарсы бүлік көтерді және соның арқасында жеңіске
жетті. Нәтижесінде сан ... аз ... ... ... елді ... ... ... әлеуметтенудің гегемонистік түрін де атап
көрсетеді. Онда адам ... ... бір ... ( ... ... ... діннің немесе саяси идеологияның (мысалы, коммунистік,
либералдық, ... және т.б.) сын ... ... ... бұл түрі ... ... ... жөне басқа да социалистік
елдерде үстемдік етті [41].
Экономикасы тұрақты, билік құрылымы берік, орнықты ... ... ... тиянақты ойластырылған, қоғамдық өмір сүру жүйесінің ... ... ... Онда ... мектеп, мемлекет, саяси партиялар
және т.б. бірін —бірі өзара ... ...... ... ... ... ... саяси белсенді тұлғаны қалыптастыруды ... ... ... ... Республикасы сияқты өте қиын өтпелі кезеңді басынан
өткізген елдерде адамның саяси өмірге дайындалып, енуі ... ... XX ... 80-ші ... ... ... ... өкіметі елдерінде,
жоғарыда көрсетілгендей, саяси әлеуметтенудің идеологиялық өктем гегемондық
түрі ... ... Ол ... ... ... ... қойды. Қоғамдық өмірдің барлық саласы, соның ішінде адамның ... ... ... ... ... ... ... болатын және коммунистік идеологияның ыңғайына қарай ... ... ... Алайда халқымыздың Е.Бекмаханов, Қ.Жұмалиев,
Е.Ысмайлов, О.Сүлейменов сияқты және басқа біртуар зиялылары қылышынан ... ... ... кезінде де саяси белсенділіктерін танытып,
еліміздің шынайы тарихын, қайталанбас мәдениеті мен ... өз ... паш ... ... ... қазына құндылықтары бар
екенін көрсетіп , оның ... ... ... ... ... ... ғасырдың 90-шы жылдарының басында КСРО-ның ыдырауы , коммунистік
идеологияның күйреуі ... ... ... ... ... алып
келді. Егемендік алған Қазақстан Республикасында кеңестік кұндылықтардың
көбіне сенім кетіп, ... ... Ал ... ... құндылықтар
халықтың санасына сіңіп, бойын билей қойған жоқ. Отбасының көбі балаларын
саяси-әлеуметтік тәрбиелеуден бұрын күнделікті күнін күйттеп, нан ... жүр. ... ... ... ... ... ... кешіріп, саяси үгіт-насихат жұмыстарын ... ... ... ... ... ... қоғам бой көтергенімен
көппартиялық та көбіне формальды түрде ... ... Оған ... ... партиялар қатарына енуге деген үмтылысының мәз еместігі. Сондықтан
бұл партиялар ... ... ... ... қол ... алмай келеді.
Адамдардың саяси қалыптасуына жария өкіметтің де ықпалы шамалы. Заң
органдарының саяси өмірге әсері ... ... Оның ... ... ... ... ... жатқанда оған иек артудың да қажеті ... ... ... ... ... саяси самарқаулык, бейжайлық,
бойкүйездік көбейіп, саясаттан шеттелу жағдайы басым. ... ... ... ... 90 % ... ... ... 75% республикамыздағы бірде —бір партияның ... ... ... 90% ... ... ... де жоқ деген /65,
45 6.1. Мұндай саяси немқұрайдылықтың ... ... ... ... мезі ... ... әлеуметтік және экономикалық
дағдарыстың салдары, ... ... ... орнықпауы, азаматтық
қоғам, құқықтық мемлекеттің қалыптасуы және т.б. жататын сияқты.
Ф.Бурлацкий мен А.Галкин ... ... бір ... екінші
ұрпаққа жалғасу процесін сипаттай келіп, оны шартты түрде екіге бөледі: а)
көбіне отбасы және оған ... ... ... ... ... (немесе кәсіби
қызметке дейінгі ) кезеңді қамтитын ... ... ... б) ... ... ... саяси тәжірибе жинау арқылы туатын екінші
саяси ... ... жүйе мен ... арасында тұрақты кері байланыс болуға
тиіс. Саяси жүйе жүргізіліп жатқан өзгерістерге ... ... ... керек. Саяси процесте жеке тұлғаның пікірін менсінбеу,
елемеу, енжар келісімпаздар, конформистер ұрпағын ... ... ... бері ... адам ... ... түмшалап келген тоталитарлық сарқыншақтардан, теріс пайым
үғымдардан арылта алатын айтарлықтай демократиялық үрдістер, өзгерістер
енгізіле ... ... ... ... ... ... негізінде 1999
жылы Қазақстан Республикасы Президентінің, одан кейін ... ... ... ... ... өтті. Парламент сайлауы аралас жүйе бойынша
сайланды. Оған партиялар тізімі бойынша сайлау қарастырылды. ... ... ... Қазақстанда төмендегідей ерекшеліктері бар саяси
жүйенің типі қалыптасты:
-мемлекеттік қүрылыста бірыңғай ... ... ... ... сот ... ... ... бекіді;
-мемлекет басшысы және өкілетті органдар жалпыға бірдей сайлау
арқылы сайланатын болды;
-саяси алуандық заң жүзінде ... ... ... емес ... ... ... жұмыс істейді
-халықтардың, барлық этникалық топтардың ... заң ... және ... ... ... ... ... /81,21 б./.
Қазіргі таңда еліміздің әрбір азаматы көкейіндегі ойын ... ... ... ... ... ... елдің саяси жүйесіне, биліктің
әр тармағына өз көзқарасын еркін білдіруге, өзінің мақсат-мүдесіне сәйкес
келетін саяси ... мүше ... ... митингілер мен
демонстрациялар, шерулер өткізуге, кәмелеттік ... ... ... ... ... және ... ... таңдауына құқықтар
берілген және олар орындалып та жүр. Демократиялық принциптің дамуы ретінде
елімізде баламалық негізде алғаш рет өткізілген ... ... ... ... ... Одан кейін Парламентке және
жергілікті ... ... ... Олар ... ... жүйенің
дамуына серпін берді. Сайлау алдыңдағы науқанда халықтьш саяси белсенділігі
байқалды. Бір депутаттық орынға орта есеппен сегіз адам ұсынылды. ... ... ... бюллетендерге тоғыз саяси партия кіргізілді. Олар
өз қатарларынан 65 кандидатты ұсынды.
Жеке түлғаны ... ... ... ең ... стратегиясы мен тактикасын анықтап алу қажет. Ол елдің ... және ... ... ... ... ... елдің,
халықтың, адамзаттық мақсатына қызмет етуі ... ... ... ... сол мақсатқа бағыттау қажет. Саяси стратегия деп партия
қызметінің ірі ... ... ... ... ... Саяси тактикаға
стратегиялык мақсатты жүзеге асыру ... ... ... ... іс-
әрекеті, оның таяудағы мүддесін орындаудың әдіс-тәсілдері кіреді. ... ... ... ... ұзақ мерзімге арналған, есептелген
болуы мүмкін. Қазақстан Республикасының үзақ ... ... ... Ата Заңы — ... атап ... Ол ... зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет құру. Бүл ... Ел ... ... халқына Жолдауында нақтылана түскен:
"... ұзақ мерзімді ... ... ... ... мен, ... ... біздің еліміздің мұраты; ... ... ... тән әрі ... ... ... әл-ауқаты артқан тәуелсіз,
гүлденген және саяси тұрақты Қазақстанды сомдау деп ... ... ... ... саяси стратегиясы да сол ... "2030 ... ... ... Орталық Азия Барысына ... өзге ... ... үшін үлгі ... Бұл ... тек халықтың рухын
көтеру үшін ғана айтылмаған, біздің ішкі ... ... ... шешу ... ... ... жасауды
көздейді;
-қоғамның білікті кадрларға мұқтаждығын, оларды қайта даярлау мен
мамандығын ... ... ... ... өз ... - ... Республикасына құрметпен
қарау, мемлекеттік рәміздердің мәнін ... ... ... төзбеушілік сезімін тәрбиелеу;
жеке адамның рухани, шығармашылык дене мүмкіндіктерін
дамыту, адамгершілік пен ... өмір ... ... ... жеке адамды дамыту жағдайларын жасау жолымен
интеллектіні байыту;
білім бағдарламаларын игеру үшін, қазақ халқының, көп ұлтты
Қазақстан ... ... ... ... ... зерттеу үшін, жеке адамның отбасы, халык, қоғам және
мемлекет алдындағы құқықтары мен ... ... ... ... ... және саяси
өміріне қатысу қажеттігін ұғынуы үшін ... ... ... саяси стратегиялық мақсатты жүзеге асыру жолындағы нақтылы саяси
тактика және ... ... ... ... ... - ... татулық пен саяси тұрақтылық. Ол қоғамның жылдам және
өркениетті дамуына үлкен ықпал жасайды.
Саяси ... жеке ... өзін ... бір ... қауымдастықпен
үқсастырады, етенелестіреді (идентификациялайды). Басқа сөзбен айтқанда
адам өзін белгілі бір ... ... ... мақсат-мүддесін бір
санайды, өзінің жауапкершілігін, міндетін ... ... ... ... ... қанағаттандырумен де астасып жатады.
Саясатта жеке түлға үлкен топтармен қарым-қатынасқа түседі, ... ... ... ... ... ... мүмкіндік алады. Қарым-
қатынасқа қажеттілік табиғи қажеттіліктің бір түрі. Өйткені мұнда өзін
қоғамның мүшесі, ... ... ... ... ... ірі, кең ... ... байланыста екендігін сезіну олардың іс-әрекетіне жеке
жауапкершілік алғандығын ... ... ... ... жағын
айтпағанда, тұлғаның қуатты құралы болып саналады. ... ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Ондай сезім жоқ жерде елдің саяси-мәдени кеңістігі тарылады, қоғамның саяси
тұрақтылығына нұқсан ... ... ... ... туралы сөз
болғанда зерттеушілер қазақ халқында, Қазақстанда тұратын ... ... ... бұл ... ... ... бар екендігін
және оларды ескеру қажеттігін атап көрсетеді. Оларға мыналар жатқызылады;
-казак халқының саяси шоғырлануы әлі аяқталмаған процеске жатады;
-қазақтың ... ... ¥лы ... әр ... этностардың сұхбаты
нәтижесінде қалыптаса бастаған;
-қазақтың саяси архетипі көшпелілік және отырықшы құндылықтарды қатар
қамтыған;
-қазақтың саяси-кұқықтық ... ... ... ... ... айтқанындай, көп жағдайда "айрылған сана");
- Қазақстанда саяси ... ... ... ... жүргізіліп
жатыр. Француздық үлгіде халық, ұлт және мемлекет ... ... ... елімізде де саяси тұрақтылық үшін "Қазақстандық"
деген белгі ... ... ... үшін ... ... ... ... 6.1. Республикамызда тұратын халықтар Қазақстанның мемлекеттік
құрылысының іргесіне ... ... ... ... емес,
азаматтығының негізінде қалыптастыру керектігін жақсы түсінгендері жөн.
Сонда ғана ... ... ... берік болады.
Қазақстанда азаматтық татулық пен ұлттық келісімді тұрақтандырудың
тиісті ... бірі — ... ... ... беру және
қазіргі заман талаптарына сай саяси мәдениетін қалыптастыру. ... ... ... ұлт ... бойында татулыққа, өзара
түсінушілікке, байсалдылыққа, ізгілікке, имандылыққа тәрбиелеу, өз халқының
ұлттық-мәдени ... ... ... басқа ұлт пен ұлыстардың әдет-
ғұрпын, салт-дәстүрін, рухани ... ... мен ... ... және ... құрмет сезімін қастерлеп қалыптастыру, үлттық
менмендікке және шовинистік дандайсушылыққа ымырасыздықты орнықтыру жатады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... және мүліктік жағдайына, жынысына,
нәсіліне, ... ... ... ... ... ... ... немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша ... ... ... ... өзі ... ... ... құқықтары мен бостандығын қамтамасыз етеді. Қазақстанда ... ... ... ... жасайды деп бағалауға болатын бірде-бір заң
жоқ.
Қазақстан егемендігін алғаннан бері ұлтаралық ... мен ... ... ... ... істер тындырылуда. Әрбір этностың
емін-еркін күн кешуіне, өз ... ... ... ... ... дамуына мүмкіншілік туғызылуда. "Қазақстандағы
мәдениет саласы — мемлекеттің сөз жүзінде ғана емес, іс ... де ... ... ... түлету мен дамыту арқылы біздің
мемлекетіміздің сан жұрттық бірегей ... ... ... ... ... тамаша айғағы. Бүл - ұлттық театрлар мен мектептер, ұлттық
фольклор мен діни ... ... ... ... жүйесінде
кадрларды іріктеуді алатын болсақ, республикамызда ТМД ... ... рет ... қызметке кадрларды конкурс негізінде
іріктеп алу басталды. Онда үлтына қарап емес, біліміне ... ... ... ... оку ... да компьютерлік сынақтан өткен
жастар ғана алынады. ¥лттық мәдениеттерді ... үшін ... ... ... қаржы бөлініп отыр. Мәселен, 2000 жылы оған ... 9 ... 100 ... ... аса ... ... демеушілік
және меценаттық қаражаттан тартылған сома да 4 ... 800 ... асып ... .
Президентіміз Н.Ә.Назарбаев халқымыздың жүріп өткен жолын саралай келіп:
"Қазіргідей өзара қатынас ... ... бен ... ... Оны
нашарлатпай, қайта жақсарта түсіп, балаларымызға аманат ету — ... /85/ - ... ... ... тілдің рөлі өзгеше. Н.Назарбаев айтқандай:
"Ғасырлар бойы қазақтың ұлт ... ... ... ең ... ... ғажайып тілі'759, 28 67. Ол ұлт ... ... ... түп ... тілі ... ... ... үлтық
түтастықтың да болуы мүмкін емес'759,61 б./. Тоталитарлық қоғам кезінде
тіліміз отбасылық тілге айналуы, заманның ... ... ... ... ... да орысша оқыттық. Енді егемендігімізді алған соң
"Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл- қазақ тілі" /24, 6 67 ... ... ... ... Енді ... сол ... жақсы меңгеруіміз,
балаларымызға үйретуіміз керек. Сонда Қазақстанда ... ... ... ... да ... ... Бұл жолда құралақан да емеспіз. Қазақ тілін
білетін адамдардың саны өсіп ... ... ... ... 1944 ... ... 1998 жылы ... тілін жетік білетін
студенттерінің саны 16,7 пайызға өскен, ал қазақ ... ... ... ... саны 6,4 пайызға өскен. Алайда "Тіл туралы ... және ... ... ... ... берілуі конституциялық
жолмен бекітілуіне қарамастан, орыс тілінің аясы бұрынғысынша басым түсіп
отыр. ... ... ... ... әлі ... Оған оқу
құралдары, мамандар ... Қала ... ... де ... орысшалап
кететін кезіміз болады. Мүның бәрі қазақ тілінің аясын, әлеуметтік қызмет
өрісін ... ... ... қазақша жүргізуге, ресми қарым-
қатынаста қазақ тіліне көшуге теріс әсерін ... ... ... ... ... Республика
қызметінің келесі түбегейлі принциптерінің бірі-қазақстандық патриотизм.
Н.Ә.Назарбаев айтқандай "Қазақстан патриотизмі ... ... ... ашық айтатын да, осы бағытта жұмыс ... де сәт ... ... ... өзіміздің туып өскен елімізге деген, оның
тарихына, ... ... ... ... ... халыққа деген
сүйіспеншілікті бейнелейді. Бұл сезім адамның асыл ... ... ... өз ... ... үшін ... қайрат жасауға үмтылдырады,
жігерлендіреді. Республикамыз көпүлтты ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Бүл жөнінде Н.Ә.Назарбаев былай
жазады: "Қазақстан — қазақ ұлтының жер бетіндегі ... ... ... ... ... ... тіліне қарамай, бәрінің бірдей тең ... ... ... біз көп этносты мемлекет болуға тырыспауымыз
қажет. Себебі, көп этностық кез келген ... ірге ... ... ... Яғни этникалық бірігу, бірегейлену мемлекеттік ауқымда
емес, үлттық ауқымда ... асуы ... ... бірігу мемлекеттің ірге
тасын бекітеді, үлттың да рухани-мәдени жағынан молығуына, кемелденуіне
жеткізеді. Осындай ... ... ... ... тез ... ... экономикалық өсуі мен дамуы да, үлттық қауіпсіздігінің нығаюы да,
азаматтық қоғам құруға ... ... ... ... ... бола түсер еді. Қазақстандық патриотизм, отансүйгіштік, ұлтжандылық
идеялары мемлекеттік мүдде, ұлттық мүдде ұғымдарымен тығыз ... ... ... ... ... ... айырма бар.
Мемлекеттік мүддеде мемлекеттің алға койған мақсаты, соны орындауға ... ... ... деп өз ... ... сезініп, біліп, оны
іске асыруға ... ... ... олар ... ... да тууы ... Оған дәлел қазір көп айтылып, ... ... ... жеке меншік орнату мәселесі. Мемлекеттік тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... тарту үшін, қаржы
мәселесінің тапшылығы және т.б. мәселелерге байланысты, әлемдегі ... ... болу ... — ол ... та ... ... халықтың
көпшілігінің пікіріне қарағанда, бұл идея әзір біздің ұлттық мүддеге сәйкес
келе қоймайды. Өйткені ауыл ... ... ... тән. Ал ... ... ... ақшалылар, соның ішінде көбі шетелдіктер, оны сатып алып,
жергілікті халық тағы шетте қала ма деген ... ... ... ... ... ... ... көпшілік
халық дымсыз қалды. Сондықтан «аузы ... ... ... ... ... бұл ... сене қоймады. Оның кейбір қырын заңгер З.Кенжалиев
былай сипаттайды: «Ал, екінші жағынан, қазақтық ұлттық сана ... нық ... ... әлі де ... ... сенімді емес, оның
тәуелсіздігі, тұтастығы берік баяндылық ... ... ... ... осы ... төнірегіндегі өз қаупін, алаңдаушылығын
жер проблемасын көтеріп, талқылау барысында да жасыра (баса) алмады. ... ... ... ... ... ... ... оның Отандық, ұлттық, мемлекеттік болмысын жоғары ұстап, қазіргі
таңда тек соларды басты нысана етуді талап етті». Соңғы ... ... ... ... ... ... ... етіп, қазіргі уақытта білім,
мәдениет, ғылым, философия ... ... және ... ... ... ... дүниежүзілік кауьшдастықтың қоғамдық
дамуының саяси принципі, стратегиялық мақсаты ретінде жарияланады".
Жеке тұлғаның, халықтың ... ... ... қоғамдағы саяси
күштер мен басқарушы ұйымдардың қызметіне қатынасы арқылы анықтауға болады.
Әзір ... оның ... ... саясатына халық тарапынан сенім мен
қолдау көрсету баршылық. Ал саяси партиялар жөнінде оны айту ... ... ... ... ... ... бағытта 16 саяси партия
бар.
Саяси жүйені күшейту және ... ... 1999 жылы ... ... бір ... партия тізімі бойынша сайлау практикасы
енгізілді. Алайда Қазақстанның саяси ... әлі ... ... халықтың нақты әлеуметтік тобына, жігіне бағытталған ... ... ... ... ... жоқ. ... саяси-
экономикалық, идеологиялық және әлеуметтік мақсат — мүраттары бір-бірін
қайталайды. Олардың ... ... ... айтарлықтай себептерге байланысты
халық арасында саяси партиялардың ықпалы шамалы.
Жеке тұлғаның ... ... ... экономикалық даму
деңгейі мен экономикалық өсу қарқыны үлкен ықпал етеді ... Оны ... ... ... Бүл ... ... былай түйіндей
түседі: «Видимо ценности патриотизма, гордости за Родину, ее ... т.д., ... ... душу ... ... моральными проповедями, пока мы
на деле не обеспечим достаточную ... ... ... ... в ... ... Бүл түрғыдан алғанда республика ... әзір мәз ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы 1993 жылы Б¥¥-ның 148 мүшесі ... ... ... ... 61 ... ... 1997 жылы 93 ... .
Адамдардың материалдық қажеттіктерін қамтамасыз ету үшін, Отанымыздың
экономикалық жағдайын тезірек көтеру үшін ең ... ... ... ... Оған ... ... жетеді және оны біз үшін ешкім істемейді. ... ... ... ... ... ... жеткенде балаларымыз
бен немерелеріміз мақтан ете алар Қазақстанды қүру жөніндегі үмітіміз бен
арманымызды іске асыру үшін ... ... ... зор ... өзге ... де
емес, тек біздің өзіміз ғана игере аламыз». ... ... ... ең ... ... ... ... нағыз адам
да жоқ. Қоғамдағы барлық өзгерістерді жасаушы күш — ... ... ... ... ғалымдар дүниенің, қоғамның даму
заңдылықтарын ашып, түсіндірсе, ... ... сол ... негізделген
еңбек етіп, өзі өмір сүрген дүниені өзгертеді. Қоғамды, дүниені түсіндіру
мен өзгерту арасында тығыз байланыс бар. ... ... үшін ... ... керек, ал ол түсінілгеннен кейін оны іске асыру ... ... ... даму ... ашу үшін және ол ... болашағына, бақытына пайдалану үшін саяси-әлеуметтік белсенділік
таныту керек. Э.Батталовтың ойынша, қазіргі қоғамда ... және ... ... ... бар. ... ... саяси белсенділігі
емес, оның саяси процесте жеке ... ... ... ... атқарады.
Мәселен, ашылған жаңалық экологиялық жағдайға нұсқан келтіру мүмкін ... ... ... пайдалану және т.с.с. болуы мүмкін. Шын саяси
белсенділік осындайда, адамзатқа қиянат жасауға жол бермеуде ... ... ... жеке ... ... мен бостандығы үшін
күрескен А.Д.Сахаровтың, Семей ... ... ... ... ... 1986 ж. ... ... шындығын ашуға мұрындық болған
М. Шахановтың және т.б. аяулы азаматтардың саяси-әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... жеке ... саяси-әлеуметтік белсенділігін арттыру үшін,
біздіңше, мемлекеттің саяси идеологиясы болуы ... ... ... ... ... мақсат-мұраттарына, әдет-ғұрпына, салт-
санасына, мінез-құлқына, ой-өрісіне, саяси ... зор ... ... Халықтың одан мезі болғаны да белгілі. Алайда оны мүлдем
сырып тастауға болмайды. ... оның ... ... ... ... ... ... халықты саяси тәрбиелеу өте қажет. Оны қандай ел
болса да жүргізеді. Мысалы, Америка Құрама Штаттарын алайық. Сол американың
ғалымдары ... ... ... ... ... зерттепті. Сонда
12 мың ак нәсілді оқушылардың 95 пайызы "Америка-жер жүзіндегі ең таңдаулы
ел" ... ... ... ... туы- ... ... ең ... пікірде болған. Бұл ой-пікірлер, зерттеушілердің ойынша, негізінен
күнделікті ... ... ... ... барысында мүғалімдердің 99
%-і класта оқушыларға АҚШ туын көрсетіп отырған, 91 %-і ... ... ... ... ... 60 %-і күн ... патриоттық
("Тамаша Америка" сияқты) әндерді шырқатқан. Американың ең демократиялы ел,
басқа елдерге үлгі екендігі туралы күнсайын неше ... ... ... ... ... ... ... рухани
біріктіріп, топтастырудың және басшылықтың қүралы. ... ... ... ... бағдар береді, еркін қалыптастырады, саяси
қызметке ... ... ... ... ... іоәрекетіне мақсаттылық, жүйелілік, дәйектілік енгізеді.
Мемлекетпен қатар (көп жағдайда сонымен тығыз байланыса отырып) тұлғаның
саяси-әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қатысады. Олар азаматтарды өз ... ... ... және партиялық жүйелерге
белгілі бір көзқарасты, ... ... ... ... ... жөнінде мағлұмат береді. ... ... ... ... ... дүниеге ... ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік ... ... ... мен ... үлкен рөл атқарады. Олар азаматтық
қоғам, демократиялық саяси жүйе орнатуға тікелей себепші болады. Олар ... үшін тура ... де ... мәні зор. Осы жағынан алғанда
Қазақстанның саяси өміріндегі кейбір жаңа үрдістерге, соның ішінде жуықта
дүниеге ... ... ... ... және басқа да ешқандай
құқықтық, Конституциялық нормаларды бүзбай заң жүзінде қүрылған және әрекет
ететін партиялар мен қозғалыстарды ... ... Олар ... ... ... тікелей мүддесін қорғайтындығымен, дербестігімен елдің
болашағын ... ... ... ... ... кеңейтуге
айтарлықтай үлес қосады. Қоғамдық- саяси үйымдардың ... ... діни ... ... шығармашылық одақтар жүмыс жасайды.
Ядролық қаруды сынауды ... ... жабу үшін ... ... саяси, тарихи маңызы зор қызметін, "Арал- Балқаш" экологиялық
комитетінің жүмыстарын халық зор ризашылықпен еске ... ... ... ... ... ... мемлекетпен, партиялармен, халық
бұқарасымен байланыс орнатуда, халықтың мүддесін қорғауға сан алуан істерді
атқарды. Алайда қазір олардың ісі де ... ... Шын ... ... ... саяси партиялармен бірге өтпелі замандағы тарихи үлы ... өз ... қоса ... ... саяси- әлеуметтік белсенділігін қалыптастыруға діни
үйымдар да қатынасады. Қазақстан егемендігін ... бері ... ... ... Мүмкін казіргі жағдайда адамдардың өз күшіне, ... ... ... ... ... ... күтуі де бар шығар.
Қайтсе де дін орындары жақсы мен жаман, дүрыс пен бүрыс ... ... ... ... баулиды. Алайда, біздіңше,
республикамыздағы мұсылман дін орындары ... ... әлі ... ... алмай жатқан сияқты. Оған ... ... ... ... діндер қазақ жастарын өз ... ... ... ... келешегімізге өзінің теріс әрекетін тигізері сөзсіз.
Сонымен, жеке тұлғаның саяси әлеуметтенуі, қалыптасуы, ... ... ... ... танытуы белгілі бір кезеңмен, нәтижемен
шектелмейтін, өмір бойы созылатын процесс.
Адамның ересек шағы жауапты саяси- ... ... ... ... ... ... ... жатады. Республикамыз егемендігін алғаннан
бері бүл ... ... оң ... ... жатыр. Сайлау жүйесіне
реформа жүргізіліп, баламалы негізде ... ... ... ... өткізілді. Республикамызда азаматтық татулық пен
ұлттық келісім түрақтануда. Оның тиімді жолдарының бірі- халықтық ұлтаралық
қатынас ... ... Оның ... мақсаты- көп ұлтты Қазақстан
халқының материалдық және рухани құндылықтарын, өнерін, ... ... ... ... ... және ... ... мүдделерін
үйлесімді сабақтастығын қалыптастыру. Бұл жолда Қазақстан ... ... ... бар. ... ... ... ... басқа
халықтарды біріктірудің ұйтқысы болуымен қатар өзі де іштей бірігуі қажет.
Қазақстанның тұтастығын ... ... үшін ... ... ... отансүйгіштікті, Қазақстан патриотизмі сезімін
тәрбиелеудің маңызы зор. Жеке тұлғаның саяси- әлеуметтік ... ... ... ... бойына сіңген адамгершілік нормаларына,
басшылыққа алған саяси құндылықтары мен ұстанымдарына, елдің демократиялық
дамуы мен ... даму ... ... ... олар ... ... ... бағдар бере отырып, қызметке ұмтылуына серпін
туғызады. Жеке тұлға ... ... ... ғана ... еркіндігін
сезініп, саяси-әлеуметтік белсенділігін толық таныта ... ... ... ... ... ... саяси идеология жасаған
дүрыс. Саяси- әлеуметтік белсенділікті қалыптастыратын қоғамдық күштерге
мемлекет, саяси партиялар, қоғамдық- ... ... мен ... ақпарат құралдары жатады. Жоғарыда ... ... ... мүмкіндігі мен ресурстары жағынан ең ықпалдысы-
мемлекет болып отыр. Бірақ мемлекет ... ... ... ... ... ... отыр. Ал саяси партиялар мен қоғамдық саяси
ұйымдар ... ... ... ... ... алмай отыр.
Сондықтан Қазақстан қоғамында саяси әлеуметтендірудің ... ... ... ... ... дағдарыстың негізгі
себебі біріктіруші мақсат пен мүдделердің болмауынан" деп есептейді.
Саяси ... ... ... ... ... ... ... Себебі саяси әлеуметтену процесінде дұрыс бағыт алмаған
тұлғалар өз белсенділіктерін қоғамдық тәртіпті бұзуға ... ... ... ... ... ... бірге саяси әлеуметтендірудегі кемшіліктер
тұлғалардағы конформизмнің күшеюніе алып келеді, ал ол өз кезегінде саяси
жүйенің ... ... ... әсер ... да қазіргі Қазақстан қоғамындағы саяси әлеуметтендіру
институттарының қызметіне жаңа ... ... және ол ... бір ... ... ... ... ие болуы керек. Тек сонда ғана Қазақстан
қоғамы дамыған елдер қатарына қосыла алады.
Қорытынды.
Қоғам- адамдардың белгілі бір ... ... үшін ... бірлестігі.
Ал енді осы мақсатты қоғам мүшелерінің барлығы ... ... ... ғана бірлестік белгілі бір нәтижелерге ... ... ... оның ... мүшесінің саяси-әлеуметтік белсенділігіне
байланысты. Жеке тұлғаның саяси-әлеуметтік белсенділігіне ғалымдар ... ... ... ... ... тарихын зерттеушілердің бірі
Аристотель де жеке тұлғаның сапалық қасиеттеріне көп көңіл бөлген болатын.
Алайда ғылыми тұрғыда саяси-әлеуметтік ... ... XX ... ... ... ... ... бастады. Оған бұл кездегі Батыс
елдері жастарының ... ерек оғаш ... ... ... Бұл жылдары АҚШ және Батыс Еуропа елдері үшін бетбұрыс жылдары
болып, өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... жетті. Алайда саяси жүйе бүл өндірістік дамуға ілесе алмай,
дағдарысқа түсті. ... ... ... Жеке тұлға саяси жүйеден
шеттелді. ... ... ... ... қауіп төндіретін
ядролық сынақ өрістей берді. Осы және басқа себептермен жас ұрпақ дәстүрлі
демократиялық ... ... ... сенімсіздік білдірді.
Ұрпақтар арасындағы қақтығыс ... бәрі ... ... ... және ... ... халқын бейжай
қалдырмады. Өсіп келе жатқан жастарды саяси-әлеуметтік жағынан тәрбиелеп,
жалпыадамзаттық құндылықтар жағынан белсенді бағыт-бағдар беруге ... ... ... ... көтергенде, бұрынғыдай орталыққа
жалтақтамай, жалпақтамай, ... ... ... ... ... ... ... шын мән-мағынасын ашып,
халқымызды, әсіресе, еліміздің болашағы жастарды, осы түрғыда ... ... ... ... егемендігін алғаннан кейінгі өтпелі
заманда өндіріс орындары тоқырауға түсіп, жүмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... халықтың түрмыс-
жағдайының күрт нашарлауы, ақша айналымының түрақсызданып, ... және ... ... ... ... ... мемлекеттің
жүргізіп жатқан саясатына, үстанған бағыт-бағдарына күмән келтіріп,
сенімсіздік тудырды. Бәз ... ... ... өмір, тоталитарлық
тәртіпті аңсаса, ... ... ... ... ... ... ... жезөкшелікпен айналысуда. Осындай өтпелі шақта
ел азаматтарының сана-сезімі мен көңіл-күйлеріндегі күдік пен қайшылыққа
толы ауыр ... ... ... ... ... бір ... ... басшыларының жүргізіп отырған саясатына сенім тудырып
болашаққа үлкен ... ... ... ... ... ... ... сұраныстарға жауап беретін, азаматтық қоғам, құқықтық мемлекет
орнататын жаңа тұрпаттағы тұлғаны қалыптастыру ... ... ... ... бастап ересек адамдарға дейінгі аралықты тұтас қамтып,
олардың ... мен ... ... ... ... - ... белсенділік жалпы белсенділіктің бір түрі.
Белсенділік деп ... ... ... айтамыз. Тіршілік және іс-
әрекеттер процесінде адамньщ қарым-қатынас жасау, таным, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... қоғамдағы өрбір тұлғаның өз
мақсаттарын еркін, саналы түрде саяси жүйенің жасампаздық, ... ... ... оны ... ... тікелей атсалысып,
қолдау білдіруі. Ол белгілі бір мүддеден (мотив) ... Ол ... ... ... үшін адам ... ... Ерік (воля) деп өз қажеттілігіне
билік жүргізуді, талап-тілегіңді саналы мақсатқа ... ... ... Ол ... белсенділігін арттырады. Белсенділік шешім
қабылдатады. Ол шешімді орындау ушін ... ... ... ... ... белсенділік таныту үшін адам ең ... ... ... ... ... деп ... бір қоғамға тән саяси
құндылықтар мен ... ... жеке ... ... ... ... ... саяси рөлдер мен қызметтерді тиімді атқара алуын айтады. Ол
еркіндікпен байланысты. Ал еркіндік адамның өзіне-өзін ... ...... ... ... қоғамдық және жеке деңгейде көрініс береді.
Осы екі деңгейдегі саяси-әлеуметтік белсенділік ұштастырыла, ... ғана ... ... ... ... ... жеке ... болғанда, олар өз беттерімен шешімдер ... ... сол ... сақтау үшін өз еріктерімен жеке ... ... ғана ... ете ... ... ... саналы түрде және өз еркімен қатысу ... ... ... ғалымдар алғашқы (немесе бірінші) және
екінші деп екі ... ... ... саяси әлеуметтену негізінен отбасы
және оған жақын ортада өтіп, өзіндік кәсіби іс-әрекетке кіріскенге ... ... ... ... әлеуметтену өз алдына еңбек етіп,
белсенділік ... ... ... ... ... ... тұлғаның саяси қалыптасуына, бір жағынан, оның күнделікті өмір
сүретін ортасы, яғни ... ... ... бейресми топтар және
т.с.с. стихиялы түрде қатынасса, екінші жағынан мемлекет тарапынан арнайы
ұйымдастырылған тәрбие ... ... ... ... ... ... ... жүйесі өз кезегінде макро және микро деңгейде
жүргізіледі.
Жас балдырғандарды қоғамдық өмірге даярлауда отбасы ең ... ... ... ... Онда бала ... рет өмір ... ... моральдық
қалып, ережелерді игереді.
Бала белсенділігінің ең алғашқы түрінің бірі — ... ... Ол ... ... ... бойы ... ... адамдармен қатынас
жасау белсенділігінің мазмұны балалардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... адамдардың іс-әрекетіне
еліктеп, олармен қатынас жасауға үйренеді.
Жас ... ... ... ... сан ... бойы
жинақталған, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан ұлттық тәлім —тәрбиенің,
төлтума халықтық педагогиканың орны зор. Оның ... ... ... сана-
сезім, қадір-қасиет, ар-ождан, ұлтжандылық, отансүйгіштік және т.б. жатады.
Отбасында жас бала ... ... мен ... жөн-
жоралғылары мен рәсімдерді, қоғамда қалыптасқан ... ... ... ұлттық рухты үйренеді.
Зерттеуде Қазақстандағы саяси әлеуметтенудің бірінші кезеңіне талдау
жасай келе, өтпелі кезеңде ... ... ... ... ... ... дейінгі мекемелердің саяси әлеуметтендіру қызметі ... ие ... ... ... Ал бұл жағдайға Қазақстан саяси жүйесі
тарапынан әсер етуге тырысушылық өте әлсіз ... ... ... қоғамдық өмірге, саяси -әлеуметтік белсенділікке тәрбиелеуде
жалпы білім ... ... орны ... ... жас ... ... бойы азық ... сапалы білім алумен қатар Отан алдындағы азаматтық
борышын ... ... ... ... ... ... жұмыстарға,
саяси өмірге белсенді қатысуға үйренеді. Олар еліміздің демократиялық даму
жолына түсіп, ... ... ... сай өмір ... ... ... ... өз бетімен ғылыми тұрғыда ойлауға, соған байланысты іс-
әрекет жасауға қабілеті мен мүмкіндігі бар және нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді. Сонымен қатар жалпы білім беретін мектеп жас
ұрпаққа жоғары рухани ... ... ... адам ... ... жақсы сезінетін, әрдайым саяси-әлеуметтік белсенділік
танытуға дайын, өзін де, ... де ... ... сенімді елдің
болашақ иелерін оқытып үйретеді.
Қазақстан Республикасы егемендігін алғаннан бері білім жүйесінде бірнеше
кезеңнен тұратын ... ... ... халықаралық білім
беру стандартына сәйкес жаңа үлгі жасалды. Онда білім берудің үздіксіздігі
және сабақтастық принциптері ... Орта ... ... толық
информациялауға бағытталған мемлекеттік ақпараттандыру ... ... орта ... ... 12 жылдық етпек деген сөз
бар. Осыған орай, біздіңше, ... ... 5-6 ... етіп ... ... сияқты. Өйткені, мұндай жағдайда бірнеше ұстаздар білім беріп,
тәрбие жүргізер еді де, ... ... ... ... ұжым ... ... ... бастауыш мектептегі оқу-тәрбие жұмысы тереңдей түсер еді.
Жалпы білім беретін мектеп оқу-тәрбие барысында өсіп келе ... ... ... ... ... ... моральдық
қасиет, ережелерге тәрбиелейді, шығармашылық ойлау ... ... ... Отанына деген шексіз сүйіспеншілік рухында, оны қорғауға
әрқашан әзір болуға, қоғамда ... ... ... ... ... және ... ... өзге адамдарға
құрметпен қарау және т.б. ... ... ... болашақ түлға ретінде қалыптасуына, қоғамдық өмірге
кіріп, саяси-әлеуметтік белсенділік танытуына жалпы білім ... ... ... келе және ... ... беру ... талдау жасай
отырып, оны жүзеге асыру барысында түлғаның орта мектеп шеңберінде саяси
әлеуметтену ерекшеліктерін есепке алып ... және ... ... ... ... ... сипатқа ие болып келе ... ... ... ... ... белсенділікке тәрбиелеуде жоғары оқу
орындарының маңызы зор. Бүл кез жастардың ... ... ... ... ... ... ... дайындап, ізденген, саяси
қатынастар мен байланыстарға өз ... ... ... ... ... ... ... қайнар көзі. Жоғары білім беру ... ... ... мен ... ... ... өмірге қатыстыру,
дуниеге ғылыми ... ... ... ... ... дұрыс шешім қабылдап, оны жүзеге асыру ... ... ... сияқты міндеттерді атқарады.
Республикамыз егемендігін алғаннан бері жоғары білім жүйесінде бірталай
оң өзгерістер болып ... ... ... жүйесі мәні мен бағыттылығы
негізінен алғанда тәуелсіз мемлекеттің одан әрі ... ... оның ... нарықтық қатынастарға өтуімен, дуниежузілік
білім кеңестігіне интеграциялануымен ерекшеленеді және ... ... ...... ... ... ... Конференциясына
қатысуы және "Еуропа аймағында жоғары білім саласындағы біліктілікті тану
туралы" Конвенцияға қол қоюы. Оның ... ... ... ... ... білім беру қызметінің сапасы үшін жауапкершілігін едәуір
арттырады. Республикадағы жоғары білім ... ... ... ... оқу ... білім беруді ақпараттандыру жүйесі ... оқу ... ... жастарды саяси-әлеуметтік белсенділікке
тәрбиелеуде гуманитарлық қоғамдық пәндердің орны ... ... ... Қазақстан тарихы, экономикалық теория және басқа
пәндерді оқу барысында жастар терең теориялық білім ... ... ... түлғаны саяси қалыптастыруда зор рөл атқаратын Ата ...... ... ... ... ... АҚШ — та, өз
Конституциясының әрбір бабын саралап оқытады. Сондықтан біздің ... ... ... Конституциясы орта мектепте немесе жоғары оқу
орнында арнайы оқытылса. Сонда ... өз ... мен ... ... ... еді, заңдылықты тереңірек түсініп, оны ... ... ... және ... ... студенттерді барынша пікірталасқа тартып,
күнделікті болып жатқан еліміздегі және шет елдердегі саяси өзгерістерді
талқылап, ... өз ... ... дәлелдей алатындай ... ... және ... ... оқу ... ... ... дайындатып, шығарып сөйлетіп, кәсіптік және
шығармашылық одақтардың, жастар бірлестіктерінің ... ... ... партиялардың, қоғамдық-саяси ұйымдардың, қозғалыстардың
жұмысынан хабардар болса, дөңгелек стол, тағы басқа студенттердің ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік
белсенділігі арта түсер еді. Сонымен бірге ең бастысы студенттердің өзін-
өзі басқару органдарының ... да ... ... деген сенімін
төмендетіп отыр. Басқа сөзбен айтқанда, студент жастар саясаттың объектісі
ғана емес, белсенді субьектісі де ... ... ... ... іс-әрекетпен ұштасқанда, тәжІрибелік іске асқанда ғана өз
нәтижесін береді. ... ... ... ... ... құрылымымен, бағдарламаларымен, тыныс —тіршілігімен, жүмыс ... ... ... ... Мүндай жұмыс жастардың ерік-
жігерін қалыптастыруға, өздерін көрсете білуге, мүмкіндіктерін ... ... ... шыңдайды.
Қазір жоғары білімді дамытудың мазмұны оны ең алдымен ізгілендіруге,
яғни оны гуманизациялауға және гуманитарландыруға ... Бүл ... ... ... ... ... бағдардағы адам тәрбиелеуге
жүмылдыру керектігін білідіреді. Мектеп пен жоғары оқу ... ... пән ... ішкі жан ... ... қасиеттерін аша түсуге
бағытталуы керек.
Республикадағы жоғары оқу ... ... ... ... ... сүйікті адамымен тіл табысу, отбасылық
дәстүрді, білім алуды, ... ... ... ... ... ... ... белсенді көзқарасқа деген кызығушылық сияқты
көңілге ... ... ... қатар өздерінің саяси қүқықтарын
білмейтін, елдегі саяси партиялар мен қоғамдық-саяси қозғалыстардың мүшесі
болмақ ... ... ... да біле ... жеткілікті. Студенттер
ең беделді мамандықтарға заңгер, банкир, бизнесмендерді жатқызады. Ең басты
мотивке көп ақша ... ... және мұны ... ... ... ... бәрін өтпелі заман, нарықтык экономиканың ... ... ... процесінің әлі жетілмегендігі ... ... ... ... ... әрекет пен оқытушылар жағынан
тиянақты, терең ойластырған тәрбие жүмысын талап етеді.
Студент жастардың ... ... ... де ... Олардың
ішінде ең маңызды — студенттердің оқуы мен өмір талаптарын қаржыландыру.
Мәселен, жоғарыда көрсетілгендей, 1997 жылы ... 1 ... ... ... ... ... 97 ... болса, Ресейде — 239, ал АҚШ —та 5735
долларды құрайды. Егер ... ... ... ... ... тура ... ... түтқынды үстау үшін 10 есе ... ... ... ... ... ... Алматы қалалық орталығы жүргізген
зеттеулері бойынша (1995 ж ) ... ... ... ... ... ... көбелек" болғысы келетіндер де аз емес ... ... ... ... ... ... жазатын стол,
киім ілгіш сияқты ең қарапайым ... ... ... бәрі ... ғылыми негізделген тиімді жастар саясатын
жүргізуді талап етеді. Қабылданған жастар туралы бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... жағдайы түзеліп келе жатқан сияқты. Соны ... ... ... — жастарға оқып, білім алуға жағдай
жасалғаны жөн. Сонымен қатар жоғары оқу ... ... ... ... ... Жылдық 1000 сағаттық сабақты жүргізу, өзінің кәсіби деңгейін
көтеру үшін ғылыми әдебиетті ... ... ... ... отыруы өте
қиын.
Түлғаны саяси қалыптастыру жөне саяси-өлеуметтік белсенділігін арттыру
институты ретінде жоғаріы оқу ... ... ... ... ... ... қайта қарау негізінде кәсіби білімді, берік ... ... ие, ... жаңа ... ... ... асыруға бағытталып отырғаны куанарлық жағдай. Енді осы ... үшін ... ... ... ... ... үштау
мақсатында жоғарғы оку орнын одан өрі демократияландыру, ... ... ... ... ... ... ... қолдау білдіру кджет болып отыр.
Жеке түлғаның саяси әлеуметтенуі, қалыптасуы, саяси өмірге белсене
араласуы отбасындағы ... ... ... азаматтық төлқүжат
немесе диплом алумен шектелмейтін, өмір бойы ... ... ... Ол ... ... ... шағында да толысып, өзгеріп, жетіледі
және екінші саяси әлеуметтену кезеңіне сай келеді. ... шақ ... ... ... ... ... ... алатын
кезі.
Әлеуметтенудің бүл сатысында билік пен жеке адамның ... ... ... келу ... ... арасындағы жанжал, дау-дамайға
негізделуі мүмкін. Оның себебі қоғамда ... ... ... ... оның біртектілік,бірыңғайлығына немесе ... ... ... көп ... ... ... ... оның ішінде ең алдымен тарихи және үлттық
дәстүрлердің, дінге сену ортасы ... ... ... ... ... сипатын айқындауға мүмкіндік ... ... ... және әлеуметтік қатынастар да ... ... ... ... жеке ... ... бір саяси іс-әрекет
жасаудың үлгілерін белгілейтін ережелер мен ... ... ... саяси әлеуметтенуді үйлесімді, алуан ... ... деп төрт ... бөледі.
Ал біздің Қазақстан Республикасы сияқты елдерде тоталитарлақ қоғамның
демократиялық тәртіпке өту кезеңі жеке ... ... ... ... әсер етуде. Біріншіден, қоғамдық өмірдің демократиялануы жеке адамның
саяси процеске қатысу мүмкіншілігін кеңейтеді. Әсіресе, тәуелсіз ақпарат
құралдары ... ... ... ... ... жөнінде
алатын мағлұматтары көбейіп, хабардарлығы артады. Бүл ... ... ... ... ... салады, түрткі болады. Екінші жағынан,
өмір деңгейінің төмендеуі, егемендік алуға ... ... ... онша орындалмауы, жұмыссыздықтың көбеюі, ... мен ... ... ... ... ... ... сенімсіздік,
саясаттан шеттеушілік сезімін тудырды. Қоғам мүшелерінің көпшілігі саяси-
қоғамдық жүмысқа қатысқысы келмейді. Бұл жеке ... ... әсер ... қоймайды.
Саяси енжарлық, бойкүйездік құбылысына соңғы кезде ғалымдар мен
саясаттанушылар назарын көп ... жүр. Ол, ... ... тарапынан
өкіметтің өкілдік органдарына сайлауға қатысқысы келмеуінен байқалады.
Қазіргі кезде ол ... ... ... ұзақ ... бойы өмір сүріп,
тұрақтанып, бекіген елдердің ... де ... ... Оған әр ... ... ... әр ... қарайды. Дегенмен, саяси ... ... ... дамуына зиян келтіреді. Әсіресе, демократиялық деңгейге
көтерілмеген елдерде, басқасын айтпағанда, азаматтардың саяси ... ... өз ... ... кететіндігі жиі кездеседі.
Сондықтан азаматтардың саяси өз қүқықтарын ... ... ... белсенді араласуы елдің прогрессивті дамуына тікелей әсер етеді.
Ересектердің саяси ... ... ... жағдайда жастардың,
саяси әлеуметтенуінен ерекше. Өйткені, олардың ... ... ... және ... ... ... Олар қоғамдық-саяси оқиғаларды
тереңірек түсінеді және соған орай өз ... ... ... отырады.
Республикамыз егемендігін алғаннан бері қоғамымызда айтарлықтай
демократиялық үрдістер, өзгерістер болып ... ... ... ... ... ... 1999 жылы ... негізінде Қазақстан
Республикасы Президентінің, одан кейін Парламентінің сайлауы өтті. ... ... ... ... көкейіндегі ойын бүкпесіз ашық айта алады,
өзінің мақсат-мүддесіне сәйкес келетін саяси ұйымдарға мүше бола ... ... мен ... ... ... ... ... жоспары белгіленді. Ол — демократиялық, зайырлы,
құқықтық және әлеуметтік мемлекет құру. Енді осы ... ... ... ... ... ... танытып, еңбек
етуіміз керек. Оның тиімді жолының бірі — ұлтаралық қатынас ... және ... ... зерттеулердің нәтижесі бойынша
көпшілік халық бұл салада Президентіміздің жүргізіп отырған ... ... ... ... да ... ... ... оны тұрақтандыру үшін әлі қызмет етуге тура келеді. Сонымен қатар,
Н.Назарбаев айтқандай, ұлтаралық қатынас мәдениетін ... ... ... рөл ... ... Ал ол үшін алдымен өз үлтымыздың
ішіндегі бірлікті нығайтуымыз керек.
Келесі ... ... бірі — ... ... ... ... қарасақ, әсіресе орыстілділер
тарапынан ондай сезім аз. Мүмкін оған елдің экономикалық даму деңгейі мен
өсу ... да әсер етіп ... ... ... ... ... ... ортақ мәдениеті, бәріміздің тағдырымыз бір, болашағымыз осы
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... әсіресе
басқа ұлт өкілдері санасына жеткізе, сіңіре білуіміз керек. Сондықтан ... ... ... ... қазақстандық патриотизмге
тәрбиелеуде, оны насихаттауда көп іс күтіп тұр.
Жеке түлғаның саяси-әлеуметтік белсенділігін ... үшін ... ... және ... ... ... үшін де )
мемлекеттің саяси идеологиясы ... ... Ол ... рухани біріктіреді
және топтастырады. Саяси қатынастар саласында олардың ... ... ... ... ... ... ... Ол
демократиялық ашық қоғамның саяси құндылықтарын адамдардың санасына сіңіру
үшін қажет.
Жеке ... ... ... ... айтарлықтай
жетістіктермен қатар кемшіліктер де бар. Олардың ішінде ... бірі ... ... ... жағдай. Ол халықтың әл-ауқатын нашарлатып
қана қойған жоқ, мәдени-ағарту орындарын да күйзеліске ұшыратты. ... ... ... мен бала ... ... Ал ... ... некен-саяқ. Кітапханалар, демалыс үйлері, ... ... ... дүниетаньшын кеңейтетін тетіктер шектелді.
Ауылдық жерлердің тұрғындарының көпшілігі электроэнергия жоқтығынан
теледидар көре ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан елімізде саяси-әлеуметтік белсенділік танытуға
мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... ... демократиялық қоғамда ғана дараланып, еркіндігін
сезініп, ... ... ... ... алады. Оны
қалыптастырытын ... ... ... ... ... ... мен қозғалыстар, дін орындары, бұқаралық акпарат құралдары жатады.
Мұның бәрі ... ... оның ... рухани байлығын көтеріп саяси-
әлеуметтік белсенділігін арттыруға қызмет етуі керек.
Сонымен, егемендігімізді алғаннан бері еркіндіктің не ... ... ... ... бастадық. Енді сол егемендікті қорғай алатын, ұлттық
мақсат-мүддені ... ... ... ... елді ... ... сол жолда саяси -әлеуметтік белсенділік таныта білетін ... ... ... ... Н.Ә. ... ... - ... қолда. // Егемен
Қазақстан. - 1996. 12 қазан.
Мустафин Т.Т. Проблемы формирования демократической
политической ... ... ... ... 1996.-С. 16-25;
Тасмагамбетов И.Н. Реформа ... ... ... ... ... №1.-С.25-30;
Нысанбаев А.Н. Қазақстан. ... ... ... ... ... ... ... социально-политической системы Казахстана в XX веке.
Дис. д-ра полит.наук.-Алматы, 1997,-296 с;
Аяган Б.Г. ... ... ... ... систем.-
Алматы: Жазушы, 1993. 149 с;
Ахметова Л.С. О ... и ... ... ... Л.А. Этнический фактор в политике и в жизни //Саясат.-1999.-
№9.-С.53-56;
Балгимбаев А.С. Пути достижения духовного согласия//
Республика Казахстан: политика развития.Алматы, КазНГУ-ИРК,
1996.-С.25-28;
Бижанов А.Х. ... ... ... ... ... А.В. Политические партии и общественные движения Казахстана.-
Алматы, 1993.- 76 с;
Сыроежкин К.Л.,Акимбеков С.М. Казахстан в ... ... ... ... ... ... №1.-0.61-67;
МашанМ.С.Целополагание политической ... ... ... ... ... безопасность.-1999.- №1.-
0.61-67
Ануфриев В.А. Социальный статус и активность личности. -
М. Политиздат, 1983.-137 с;
БестужевЛадаИ.В.Молодость и ... ... о ... ... ... - М.: ... ... старшеклассника. - М.: Просвещение, 1980,-
191с.;
КонИ.С. Ребенок и ... М.: ... ... ... в ... ... ... Л. А.Общественные потребности, система образования, молодежь. -
М.: Политиздат, 1988.-222 ... М.Х., Саар ... ... с;
Филиппов Ф.Р. Школа и социальное развитие общества. - М.: ... —156 ... Е.Б. ... и ... ... ... современных
западных концепций политической социализации.-М.:Мысль, 1988.-203 с.
АбсаттаровР.Б., БайляроваБ.К. Идейно-политическое
воспитание в ... ... - ... ... ... с;
Трошихин В.В. Политическое развитие личности. - Алматы: Наука,
1990. - 158 с.
Қ.Е.Көшербаев,А.Е.Әбілқасымова,Ә.Қ.Ахметов,М.Х.Рахымбек. ... ... ... дамыту стратегиясы.Алматы:
Білім, 1998.-232б.;
ТурехановаББ.Политические ценности населения Казахстана в контексте
социальных изменений//Казахстан-Спектр.-2000.№3-4.-С.6-19
Сейтасқаров М.А. ... ... ... ... ... өлеуметтену ерекшеліктері. Саяси ғылым. канд. диссерт.-
Алматы, 2000.-142 6.;
Ануфриев Е.А. ... ... ... как проблема
современной политологии // Вестник Московского уни-верситета. Сер.18.
Социология и политология.1997.-№3.- С.35-44;
Шешукова Г.В. Роль и ... ... ... в ... ... современной России// Теоретический ... ... // Эл. ... һир: //диаке. огепЪигд.ш/сиіШге/сгесіо/.;
Иванов В.Н., Смолянский В.Г. Политическая социология: очерки. М., ... ... М.Р. ... ... как ... ... ... С. 170-175;
Черняк Э.В. Влияние типов политических режимов на социальную активность
личности.-Казань, 1993.-210 с; ... Г.Г. ... ... и
новый. Личность в постсоветском социуме//Полис.-1999.-ЖЗ.-С.5-15;
Еже Вятр.Социология политических отношений- М.: ... 1997. -с. ... М. ... ... ... ... ... Цивилизация. Общество.- М., 1992.-320 с.
Мухаев Р.Т. Политология. ... для ... ... ... ... ... по социологии.- М.: Политиздат, 1988.-с. 479
38. Словарь-справочник по социологии и ... М.: ... 334 ... ... ... М.: Политиздат, 1986, 590 с;
40. Шестопал Е.Б. ... и ... ... западных концепций политической социализации.-М.: Мысль,
1988.- 203 с;
41. Абай. Қара сөз. ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Политология. Учебник для высших заведений. Под общей ... ... Ақыл ... 1998. 368 ... Политологический энциклопедический словарь. // Общ.ред и ... Изд. ... ... ... ... ... по ... и политологии.- М.: Знание, 1996.-
С.272;
4. ... ... ... пособие // Р.Г.Григорьян,
А.В.Демин и др.; Под ред. ... М.: ... ... 1995, ... ... социология.-М.:Мысль, 2000.-294 с;
6. Смелзер Н. Социология.- М.: Феникс, 1994.- с.688 с.
7. Вятр Ежи. ... ... ... ... ... БернЭ.Чтотакое человек//Теорияличностивзападноевропейской
американсой психологии.Хрестоматия по ... ... ... ... Г.А., ... А.А. ... ... учащихся старших
классов. — М.: Знание, 1987. — 80 с.
10. Пиаже Ж. Избранные психологические труды. ... ... ... у ребенка. Логика и психология.- М.: Просвещение, 1969.- 659
с.
11. Назарбаев Н. Қазақстанның болашағы- қоғамның ... ... ... 1993. 32 б.
12. Еже Вятр.Социология политических отношений- М.: Прогресс, 1997. ... ... ... М. ... ... ... ... П.Сорокин Человек. Цивилизация. Общество.- М., 1992.-320 с.
15. Мухаев Р.Т. Политология. Учебник для вузов. М.:Приор, 1997,-с.368
16. Абай. Қара сөз. ... ... ... ... ... ... Н. ... толқынында. — Алматы. Атамұра, 1999.- 296 б.Үлан.-
2002.-6 тамыз және 13 тамыз
18. Жамбылов Д. Саясаттану негіздері. — Алматы: Жеті ... 2000 — ... ... ... ... 2000 г.- 26 ... ... Р. Союз молодежи сознательно ... ... 1995.- 5 ... ... Е., Джумабаев Е., Бельгибаев С.О реформировании образования в
Республики Казахстан // Саясат.- 2001.№2.- 75 б.
4. Кекильбаев А. Суровое испытание накануне ... // ... 1996.- 12 ... ... М.С. К ... о ... и ... политического
развития Казахстана // Саясат.- 2001. -№37- 21 б.
6. Әуелғазина. Т.Қ. Қазақстан ... ... ... ... асыру мәселелер.// Саясат.-2005.- №10.15б
7. Т.Қ. Әуелғазина. Жеке тұлғаны саяси әлеуметтендіру.// Саясат.-2005.-
№9. 62б.
8. Ә.Исаев. Қазақстан жастарын саяси әлеуметтендіру. ... ... ... ... ... кеше, бүгін, ертең.
//Саясат.-2004.- №9.36б.
10. Г. ... ... ... ... ... ... ... №12.36б.
11. Г. Нұрынбетова. Саяси билікке қатысу: тарихы және ... №4. ... Г. ... Ел азаматтарының саяси ... ... №9. ... С.Мусатаев. Социализация образования в Казахстане. //Саясат.-2004.-
№9. 32б.
14. Г.Сарсенбекова. Образование и воспитание как исток формирование
личности. ... №9. ... ... ... ... ... ... 1998.-
96;
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының түсіндірме ... ... Жеті ... 1996.- 368 ... ... ... — 2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы. — Алматы:Білім, 1998. — 96 б .
4. Халыктың ...... ... ... ... нығайтудың негізі. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... VII ... сөзінен // Егемен Қазақстан.- 2000 ж.- 16 желтоқсан
Зерттеу жұмыстар:
1. Уранхаева Г.Т. ... ... ... молодежи Республики Казахстан (социально-философский анализ).
Дис. канд. философских наук.-Алматы, 1993.-127 с.
2. Калдыбаева Т.Ж. ... роль ... ... учреждений в
современном Казахстане, Дис. д-ра соц. наук.-Алматы, 1994.- 281 с;
3. Әбдірайымов Е.Б. Оқу-тәрбие ... ... ... ... ерекшеліктері. Саяси ғылым. канд. дисерт.
авторефераты-Алматы,2000.- 28 с;
4. ... С.А. ... ... ... ... аспект). Дис. канд. полит. наук.- Алматы, 1996.-141 с;
5. Бигожанов Т.К. Политические аспекты формирования у молодежи культуры
межнационального ... в ... ... Дис. ... ... ... ... с.
6. АбдикероваГ.О.Социологический анализ проблемы ... ... ... ... ... СабироваР.Ш.Исследованиединамики самосознание личности студентов
современного вуза. Дис.канд.соц.наук.-Алматы,1999.-153с;

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Іріңді жара қоздырғыштары қатысында сорбенттің эфференттік белсенділігін зерттеу33 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық реттеу140 бет
Абзимдер – каталитикалық белсенді антиденелер6 бет
Алкалоидтардың тиомочевина туындыларының синтезі мен биологиялық белсенділігін зерттеу9 бет
Алматы қаласының сейсмо-белсенділігін зерттеу17 бет
Алматы қаласының сейсмо-белсенділігін зерттеу жайлы61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь