Кәмелетке толмағандардың қылмыстық іс-әрекетінің алдын алудағы әлеуметтік педагог қызметінің жүйесі

Кіріспе 4.7

I.тарау. Бiлiм берудегi әлеуметтiк педагог қызметiнiң ғылыми.әдiстемелiк негiздерi
1.1. Бiлiм беру жүйесiндегi әлеуметтiк педагог
қызметiнiң мазмұны 8.13
1.2.Жалпы орта бiлiм беру мектептерiндегi әлеуметтiк педагогтың кәсiби қасиеттерi, бiлiктiлiгi мен мiндеті 14.17
1.3.Әлеуметтiк педагогтың кәмелетке толмаған жасөспiрiмдермен өткiзетiн жұмыс қызметiнiң ерекшелiктері 18.24
Бірінші тарау бойынша тұжырым

II.тарау. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық iс.әрекетiн болдырмаудың педагогикалық негiздерi 25.55
2.1. Кәмелетке толмағандардың құқық бұзуының себептері және оған әсер ететін жағдайлар 26.33
2.2.Оқушылар арасында қылмысты болдырмаудың орта жалпы білім беретін мектептің рөлі 34.40
2.3. Кәмелетке толмағандардың тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты қылмысты болдырмаудың алғы шарттары 41.49
2.4 Кәмелетке толмаған балалармен жүргiзiлетiн әлеуметтiк.педагогикалық эксперименттің мазмұны 50.55

Қорытынды 56.57
Қолданылған әдебиеттер 58.61
Қосымшалар 62.81
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
ЖАЛПЫ ЖӘНЕ ЭТНИКАЛЫҚ ПЕДАГОГИКА КАФЕДРАСЫ
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық іс-әрекетінің алдын алудағы
әлеуметтік педагог қызметінің ... курс ... ... ... жетекші:
п.ғ.д., профессор _________________________________ Ә.Т.Табылды
п.ғ.к., доцент ___________________________________ ... ... А .С ... ... ------------- 2007 ж.
Жалпы және этникалық педагогика
кафедрасының меңгерушісі
п.ғ.д., профессор ________________________________З.Ә. ... ... ... толмағандардың қылмыстық іс-әрекетінің алдын алудағы
әлеуметтік педагог қызметінің жүйесі
I-тарау. Бiлiм ... ... ... ... ғылыми-
әдiстемелiк негiздерi
1.1. Бiлiм беру жүйесiндегi әлеуметтiк ... ... ... Жалпы орта бiлiм беру мектептерiндегi әлеуметтiк педагогтың кәсiби
қасиеттерi, ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... болдырмаудың
педагогикалық негiздерi
2.1. Кәмелетке толмағандардың құқық бұзуының себептері және оған әсер
ететін ... ... ... ... ... орта жалпы білім беретін
мектептің ... ... ... ... ... ... ... алғы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Бiлiм ... ... ... қызметiнiң ғылыми-
әдiстемелiк негiздерi 8-24
1.1. Бiлiм беру жүйесiндегi әлеуметтiк педагог
қызметiнiң мазмұны ... орта бiлiм беру ... ... педагогтың кәсiби
қасиеттерi, бiлiктiлiгi мен мiндеті 14-17
1.3.Әлеуметтiк педагогтың кәмелетке ... ... ... ... ... 18-24
Бірінші тарау бойынша тұжырым
II-тарау. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық iс-әрекетiн болдырмаудың
педагогикалық негiздерi ... ... ... ... ... ... және оған әсер
ететін жағдайлар 26-33
2.2.Оқушылар арасында қылмысты болдырмаудың орта ... ... ... рөлі ... Кәмелетке толмағандардың тұлғалық ... ... ... алғы ... ... ... толмаған балалармен жүргiзiлетiн әлеуметтiк-педагогикалық
эксперименттің мазмұны 50-55
Қорытынды 56-57
Қолданылған әдебиеттер 58-61
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... алу мен
қылмысқа қарсы күрес, қоғамдық қауiпсiздiктi ... ету ... өмiр ... және ... ... қазақстандық азаматтардың өмiр
сүру деңгейiне лайықты жағдайлар жасаудың ... ... ... ... кешенiнiң барлығын шешу мемелекеттiң ұдайы қолдауынсыз,
республикалық және жергiлiктi билiк пен басқару ... ... мен ... ... емес ... қоғамдық
бiрлестiктердiң, оқу мекемелерiнiң және халықтың белсендi араласуынсыз
мүмкiн емес.
Бүгінгі қоғамызда Қазақстанның даму қарқыны ... ... ... келе ... өз ... ғана ... әлемдік деңгейде ашық айтылып
отыр. Бұл тараптан ел басымыз Н.Ә.Назарбаевтың биылғы ... ... озық елу ... ... ... ... стратегиялық міндетті
нақты қоюының өзі де, мемлекетіміздің қазіргі ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Әлемдік өркендеудің алдыңғы елулігіне ену ... ... ... ... ... ... одан биік болуы заңдылық. Межені бағындыру ... ... ... түсу бағытындағы жұмыстар өміріміздің барлық
саласында бірдей күнделікті атқарылып жатуы қажет.
Елiмiздегi криминогендiк ахуалдың барлық параметрлерiне болашақта ... ... ... ... толмаған жасөспірімдер тарапынан жасалатын
қылмыстардың алдын алу ерекше көңiл бөлудi талап ... ... ... ... ... ... өсу ... олардың жасаған қылмыстарының 75% -ы ауыр және аса ауыр
қылмыстар ... ... кiсi ... ... қасақана ауыр зиян келтiру,
қарақшылық шабуыл) болып табылады. Кәмелетке ... ... ... қылмыстардың алдын алу өзектi проблема болып отыр.
Қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... мен студенттер болып табылады. Көптеген жасөспiрiмдер
құқыққа қарсы iс-қимылды,мас күйiнде жасаған немесе ... ... ... ... ... ... жетiмдiк және ... ... ... шиеленiсе түсті.
Мұндайда елiмiзде ауыр өмiрлiк жағдайға душар болған және ... ... ... ... толмағандарға арналған ... ... ... өзектi мiндет болып табылады. Алайда, елiмiздiң
көптеген ... ... ... ... ... құқыққа сай мiнез-құлқын қалыптастырудың негiзi және
сонымен қатар оның өлшемi ... ... ... ... ... ... ... да, мақсатты жұмысты жүргiзусiз құқықтық мемлекет
пен азаматтық қоғамның дамуы мүмкiн ... ... мен ... ... заң ... ... ... әрбiр жеке тұлғаның дамуы үшiн мiндеттi шарт болуы тиiс,
ал оларды иемденуге ұмтылу оның iшкi ... ... ... ... ... ... жазадан қорқумен емес, белсендi азаматтық-құқықтық
ұстаныммен айқындалуы ... ... iске ... ... жасөспiрiм үшiн мiндеттi болуы тиiс
құқық нормаларын бiлумен және ... ... ... ал ... ... ... кез келген даулы жағдайларын шешу үшiн күш ... ... бас ... ... байланысты құқықтық
ойлау таптаурындарын бiрiншi кезекте өзгертуге бағытталған қоғамның
ақпараттық-құқықтық ... ... ... ... ... ... жасөспiрiмдердi жаңа рухта, жаңа көзқараста тәрбиелеу қоғам
міндетінің бірі ... ... ... тағдыры мемлекетіміздің
алдында, бүкіл қоғамның, мектеп, ата-ана, ұстаздардың келешек ұрпаққа ... өз ... ... ... кері ... ... қажеттiлiгi арта
түсуде. Қазақстан ғалымдары ... ... ... ... ... С.Х.Жадбаев, Е.І.Қайыржанов, М.С.Нарықбаев,
С.А.Шапинова). Орыс педагогы ... ... ... Кәмелетке
толмаған жасөспірімдердің қылмыстық іс-әрекетін алдын алуда Қазақстанда ... мен ... ... ... ... ... ... В.В.Баженов, Л.О.Сарсенбаев, Е.В.Пейфор) жалпы
кәмелетке ... ... ... мәселесi туралы нақты
материалдарға сүйене ... осы ... ... ... ... ... ... алдын-алу мәселесі ... ... ... ... көз ... ... бойынша ғылыми ... ... ... ... ... қажет. Біздің әлеуметтік-педагогикалық
білімнің дамуына американдық ... ... ... ... ... ие? АҚШ-та оқушыларды әлеуметтендірудің теориясы
мен практикасын өндіру бағытында төрт ғылыми ... ... ... ... мәдениеттік-
антропологиялық,гуманистік [Кенесарина З.У.]
Ресейде тұлғаны ... ... ... ... ... қоғамдық тәрбиесі бағыты және баланың
интеллектуалдық, ... ... ... ... жеке ... ... ғасырда Қазақстанда ғылыми-зерттеудің гуманистік бағыты ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдама тәрбиеге гуманистік көзқараста бағдарланған және тарихи
шарттары мен ... ... ... ... ... бойынша қазақстандық педагогикалық
ғылымда зерттеудiң бiрнеше бағыты бар: ... ... Ибн ... М.Дулати, Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, Ж.Аймаутов,
А.Байтұрсынов, К.Досмұхамбетов, М.Дулатов, ... ... т.б.); ... ... ... ... т.б.); ... (Ә.Табылды, Ж.Т.
Түркпенұлы, Қ.Б. Бержанов, А.Алдамұратов, т.б.).
Қазiргi таңда тұлғаны ... ... аз ... ... ... ... Сондықтанда мемлекеттiң және ... ... ... бағытталған гуманистiк тәрбиеге сүйнедi, оның негiзгi
қызметi: түрлi әлеуметтiк мәдени орталарды қалыптастыру, онда тұлға ... ... ... ... өзiн-өзi жетiлдiруде әлеуметтiк-
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк факторлардың әсерiн есепке ала тұра, осы сәтте
субъектiнiң өзiн-өзi дамыту мен өзiн-өзi басқару идеясына негiзделедi.
Қазiргi ... ... ... мен жасөспірімдерді
әлеуметтендiруде бiр қатар мiндеттерiн шешуге ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк педагог iс-әрекетiнiң
моделiн ... ... ... ... ... бiздiң қоғамызда төмендегідей
мәселелерді қамтамасыздануы қиынға соғады:
- өзiн -өзi ... бiлу үшiн ... ... бiлiм мен бiлiктер
жиынтығын қалыптастыру, нормадағы әлеуметтiк мiнез-құлықты қалыптастыру,
қоршаған адамдармен ... ... ... ... ... әлеуметтiк-педагогикалық алдын-алуды
ұйымдастыру;
- ... ... ... ... ... ... ... iс-әрекеттi жоспарлау;
- әлеуметтiк-педагогикалық проблемаларды шешуде әлеуметтiк институттардың
әрекеттестiгiн ұйымдастыру;
- жағымсыз бiлiм беру ортасын оңалту.
Осыған орай әлеуметтiк педагогтың мiндетiне балалардың ... ... ... ... ... ... Ол ... отбасындағы,
мектептегi, түрлi әлеуметтiк топтардағы баланың проблемаларын ... ... ... ... ... ... толмағандардың
құқық бұзушылығының алдын алуда әлеуметтiк педагог iс-әрекетi өзiнiң ... ... ... ... ол ... ... ... криминогендiк ахуалдың барлық параметрлерiне болашақта
ықпал етуi ескерiле отырып, кәмелетке толмағандар ... ... ... алу ... көңiл бөлудi талап етедi. Кәмелетке
толмағандар топтасып жасайтын қылмыстардың алдын алу өзектi ... ... ... ... толмағандармен жұмысты ұйымдастырудағы
iзденiс.
Зерттеу пәні: Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... жұмыс жүйесi.
Зерттеу объектісі: Жалпы білім беретін мектептердің тәрбие процесі.
Зерттеу мақсаты: Қазақстан ... ... ... ... ... ... көрсету саласының
жұмыс мазмұнын ғылыми-әдiстемелiк және теориялық тұрғыдан негiздеумен
қатар, кәмелетке ... ... ... ... ... ... талдау жасау, теориялық тұрғыдан жүйелеу.
Зерттеудің міндеттері:
1. Кәмелетке толмағандардың құқық ... ... және оған ... жағдайларды айқындау.
2. Әлеуметтік педагог қызметінің жұмыс ерекшеліктерін сипаттау.
3. Кәмелетке толмағандардың тұлғалық ... ... ... алу ... ... ... ... бұзушылықтың алдын алуда жалпы бiлiм беретiн мектептiң ... ... ... ... ... орта және
жалпы бiлiм беру тұжырымдамасы, ҚазақстанРеспубликасы этномәдени бiлiм беру
тұжырымдамасы, салауатты өмiр салтын қалыптастыру тұжырымдамасы, ... және ... ... ... тұжырымдамасы, Қазақстан
Республикасының бiлiм беру мекемелерiнiң кешендiк тәрбие бағдарламасы, 2005-
2010 жж. ... ... ... бiлiм беру ... Республикасында баланың құқығы туралы” заңы, Адам құқықтарының
декларациясы, Бала құқықтары туралы конвециясы, ... ... ... ... ... ... «Кәмелетке
толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың профилактикасы мен балалардың
қадағалауынсыз және ... ... ... ... ... ... т.б.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Жалпы бітіру жұмысы кіріспеден, негізгі екі
бөлімнен, қортындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі, қосымшадан тұрады.
Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі ... ... ... ... ... ... ... негізі, ұсынылатын ... ... ... ... ... Бiлiм ... ... педагог қызметiнiң ғылыми-
әдiстемелiк ... ... беру ... әлеуметтік педагог қызметінің мазмұны
Қазіргі таңда көптеген ... ... ... ... ... осы ... көбінесе тәрбиешінің міндеттерін орындап
түрлі сауықтыру жұмыстарын атқарады. Бұрын осы іспен тәлімгер ... ... ... осы ... кәсіби іс-әрекетi ерекше
болатындығы бізге мәлім.Әлеуметтiк педагогтың iс-әрекетi әлеуметтiк ортаның
әлеуметтiк-мәдени жағдайын оңды өзгертуге ... ... ... ... ... ... мен педагогизациялау – ... ... ... ... ... мен ... ... оқушылар мен түрлі оқушы топтарымен, ... ... және ... ... жұмысын, тәрбиені
педагогикалық тұрғыдан барлық талаптарға сай маман ретінде ұйымдастыра ... ... ... жұмыс мазмұнына келесі адамдарға көмек
көрсету жатады:
1) Мұғалімге:
- оқушы – ата-ана –мұғалiм жүйесiнде оқыту мен ... ... ... ... аралық мәселелердi шешу жұмысын ұйымдастырудың
әдістемесін дайындауға;
- сыныппен әлеуметтік-педагогикалық жұмысты ұйымдастыруға;
- ... ... өз ... өзара қарым-қатынасын іске
асырудағы әдістемесін әзірлеуге, жоспарлауға;
- мұғалім-оқушы, ... ... ... ... ... ... жетілдіру жұмысы бойынша әрекеттенуге;
- тұлғааралық қақтығыстарды шешуге, сонымен бірге мұғалімі мен ата-
анасымен ... ... ... шығу ... ... ... ... беру, әдістемелік көмек көрсету арқылы оқушының мәселелерін
шешуге;
- баланың теріс әлеуметтенуін ... ... ... ... ... ... ... дамытуға.
Оның негiзгi мiндеттерi мен қызмет мазмұны келесiлерден тұрады:
1. ... ... өз ... үш ... жүргiзедi:
- балалар мен отбасының мүшелерiне жүргiзiлетiн ... ... ... ... ... және ... социумдағы әлеуметтiк жағдайды зерттеп және оған болжам жасау арқылы
отбасы мен балаларға әлеуметтiк-педагогикалық нақты ... ... ... ... ... ... ... дамуына жағдай жасау, оқу мен ... ... жою, ... өмiр ... оңды ... қалыптастыру,
бала тұлғасы дамуының бұзылу себептерiн анықтап, алдын ала сақтандыру
шараларын жүргiзу. Үгiт-насихат ... ... ... ... ... ... ... жоғары болуын
қамтамасыз ету [1.38]
Осы маманның кәсіби ... мәні ... ... ... жаңа ... жағдайларда өзгеруімен сипатталады. Осы
тұжырымдамаға сәйкес білім беру саясатының негізінде әлеуметке ... ... ... ... ... ... қағаттандыру
мәселесі қойылған.
Сонымен бірге қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайларда тегін білім
алу ... ... ... ... ... берудегi көптеген
мәселелері отбасының материалдық жағдайына байланысты ... ... жоқ ... жағдайы төмен отбасындағы баланың үйлесімді дамуына
қатысты қажеттіліктері өтелмегендіктен бала ... ... ... ... ... ұшырайды. Осы жәйттердің салдарынан балада
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... оқушылардың
әлеуметтік дамуы осындай сипатта болуымен анықталып отыр.
Осы жағдайларда оқушыларға дәстүрлі формадағы (ыстық тамақ, ... ету т.б.) ... ... ... олар үшін ... ... ... мәселесін шешпейді. Бүгінгі жағдайда әлеуметтік-педагогикалық
қолдау ісін кәсіби тұрғыда ұйымдастырудың жолы - ... тыс ... ... ... ... ... болады
Әлеуметтік педагог кәсіби әрекетінің кіші шеңбері:
мектеп директоры
сынып жетекшілері
сауықтыру
шарасын ... пән ... ... ... ... орындауда түрлі мамандармен
байланысудың әрекеттер жүйесін құрайды. Осы жүйенің көлемі, яғни мамандар
шеңбері, ... ... ... ... ... мәселелері бойынша
әкімшілік басшының
орынбасары
әлеуметтік
қосымша ... ... ... ... қызметкері
қызметкері
мәдениет және спорт
орталығының
қызметкелері
бөлімдерінің
жұмысшылары
ИДН инспекторы
МПК қызметкерлері
Білім беру Департаментi басшысының
орынбасары
Білім беру бөлімдерінің қызметкерлері
Әлеуметтік педагог әрекеттер жүйесін ... оны іске ... ... ... педагогтың әрекеттер жүйесінде тұлғааралық және
кәсіби қатынастары бірнеше кезеңдерден өтеді:
- мәселенің ... ... ... түсіндіру;
- мәселенің бір аспектісін шешудегі қажетті қадамдарын нақты көрсету;
- қатысушыларды ... ... яғни ... жеке ... ... ... түрлі тәсілдермен белсендету.
Осы жүйе табысты болу үшін әлеуметтік педагог келесі ... ... ... ... қарым-қатынастарды анықтау;
3. тұлғааралық қатынастарын реттеу;
4. қақтығысқа бейімділікті айқындау;
5. құндылық ... ... ... ... ... ... ... шешімін табу үшін әлеуметтік педагог жағдайды жан-
жақты талдауға тиісті. Мәселе шешілуінің мүмкін жолдары:
1. ... ... ... өз ... ... ... ... өзгерістерді ескеру;
3. бағдарламаға сәйкес іс-әрекетті жүргізу;
4. әрекеттер жүйесіндегі мүшелер құрамының өзгеруін ескеру;
5. әрекеттер жүйесіндегі мүшелерге көмек беру [3.61]
Білім беру ... ... ... келесі
негізгі бағыттарын анықтаймыз:
– баланың тәрбиесі мен оқуымен байланысты мәселелері бойынша отбасына
көмек;
– баланың үлгеріміне, ... пен ... ... ... ... тигізетін себептерді жоюға балаға көмек;
– әлеуметтік-педагогикалық шараларды ұйымдастыруға және ... ... ... ... ... ... даму кезеңдерінде қауіпті қиын жағдайларды болдырмау
мақсатында қиын ... ... ... ... ... шешу мен ... отбасында балаларды тәрбиелеу, қақтығыстар мен қиын жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... жеке кеңес беру;
– тиісті мекемелер мен ... ... ... ... ... көрсету шараларын ұйымдастырып дайындау және ... ... ... ... ... анықтауға, оларды шешудегі
шараларды ұйымдастыруға педагогтарға көмек;
– білім беру мекемесі ... ... ... ... мен ... дайындап жобалау;
– педагогтардың, отбасылардың, балалардың құқықтарын оқып үйрету ... оқу ... ... тыс ... ... қамтамасыз етудің
тәжірибелік сұрақтарын шешу [4.127]
Әлеуметтік технологияның сипаттамалық белгілері:
– жұмыс пен ... ... ... үдерістік сипаттағы
әрекеттің мақсатқа бағытталған және мазмұнды болуы;
– объектіні өзгертудегі әдістер ... ... ... оны ... әрекеттер өзгеруінің жобалануы.
Әлеуметтік технология дегеніміз – халықтың әлеуметтік қорғануын
қамтамасыз ... және ... ... ... шешу ... ... ... әлеуметке қызмет көрсетудегі
кейбір мекемелердің және әлеуметтік қызметтің әсер ету ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселе шеңберінде ... ... ... ... ... ... операциялар бірізділігінің алгоритмінің
сақталуы;
– іс-әрекет тиімділігін, табыстылығын бағалау өлшемдерінің болуы;
– әлеуметтік жұмыс клиенттерінің ... мен ... ... ... ... ... ... мен мазмұнының динамикасының
сақталуы.
Әлеуметтік технологиялардың ... ... ... ... ... ... шешу ... қолдану
деңгейлері мен аумақтарына және басқа да түрлі параметрлеріне қарай.
Әлеуметтік педагог қызметінің келесі технологияларына тоқталып кетейік.
Әлеуметтік диагностика – ... ... мен ... ... мақсатындағы әлеуметтік құбылыстарды зерттеу үрдісі.
Ол әдістер, тәсілдер жүйесі арқылы жүзеге асады. Әлеуметтік ... ... ... ... оны ... элементтерге бөлумен
сипатталып, осылардың негізінде кіші зерттеуді іске асырады. ... ... ... ретінде диагностикалық жұмыс барысында алынған
мәліметтер негізінде әдістеме, әдістемелік нұсқаулар әзірлейді.
Анықталған әлеуметтік диагноз ... ... ... ... ... ... мен ... бағытталған
тәжірибелік әрекеттер мен шешімдер қабылдауға негіз болады.
Әлеуметтік бейімделу – бейімделмеген тұлғаларға өзінің ... ... мен ... сәтсіздіктеріне байланысты жаңа әлеуметтік
жағдайларға бейімделу, яғни әлеуметтенуі барысында оларға әлеуметтік қолдау
көрсету мақсатындағы әдістер мен ... ... ...... ... және ... да әлеуметтік
қатерлі ауытқуларды ... ... ... жағдайларды жоюға,
болдырмауға ... ... пен ... қоғамдық, мемлекеттік шаралар жиынтығы.
Әлеуметтік бақылау – ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық-тәрбиелік және әкімшілік-құқықтық, әлеуметтік-
экономикалық сипатындағы ... ... іске ... ... ... ... ... мен үлгілерге сәйкес ... ... ... Ол ... түрде құқықтық нормалар және ресми емес түрде
өзара бақылау негізіндегі қоғамдық пікірлер арқылы ... ... ...... пен ... жағдайлардағы тұлғаның,
өз бетінше әрекетке қабілетсіз адамның және ... ... ... қорғау тұрғысындағы қызметтiң ерекше түрi. Әлеуметтік қамқорға
алу шарасы технология ретінде ... ... ... ... ... қамқорға алынған адамдардың қатынасын
орнатылуының және осылардың қызығушылықтары мен ... ... ... ... үй ... ... алу, ... ұйымдастыру мен әлеуметтік қызмет көрсетумен сипатталады.
Әлеуметтік реабилитация – ... ... ... ... ... ... бағытталған үдеріс. Технология ретінде қоғам
алдында медициналық, тұрмыстық, ... ... ... ... ... әдістер жиынтығы.
Әлеуметтік қамтамасыздану – әлеуметтік көмекті ... ... ... ... ... мен ... ... алу және
материалдық қамтамасыз ету мемлекеттік жүйе ... ... ... көрсету жүйесі.
Әлеуметтік терапия – әлеуметтік ... ... ... көрініс берудегі нақты түрлеріне қоғамдық мекемелер мен
ұйымдардың соның ішінде діни, ... ... ... ... әсер ету ... кеңес беру – әлеуметтік қарым-қатынасты ... ... ... ету мен ... ... ... ... кіші
топты әлеуметтендіру мақсатындағы әлеуметтік көмек көрсетудің бағыты [5.31]
Білім беру ... ... ... ... ... педагог, сонан
соң – әлеуметтік қызметкер. Тәрбиелеудің және ... ... ... ол үшін ... сендіру, түсіндіру, кеңес беру, баланың оң
тәжірибесіне сүйену, қоғамдық ... ... ... ... ... дәстүрлерін қолдану, туындаған мәселелерді шешуде тұлғаның
белсенділігін көтерудегі педагогикалық ынталандыру, ... ... ... ... мысалға, еңбек, спорт, ойын, қайырымдылық
шарасы, психологиялық-педагогикалық ... беру мен ... ... ... ... ... үшін мамандардың педагогикалық
отырысы және ұйымдастырушылық-педагогикалық іс-әрекетінің әдістері мен
қызметтері (диагностикалау, ... ... ... ... қорытынды
бақылау және т.б.). Осыған байланысты әлеуметтік ... ... ... және ... ... жиі ... тесттер,
сауалнамалар, сұрақ-жауаптар, отбасының ... ... ... ауданның әлеуметтік тарихы, әлеуметтік ортаны диагностикалау және
т.б.
Сонымен, әлеуметтік педагог әрекетін ... бір ... ... ... өткізіп оны қосымша мамандыруға болады:
- оқудан тыс жұмысының ұйымдастырушысы ретінде (сынып тәрбиешісі);
- сауықтыру жұмысын ұйымдастырушысы ретінде;
- ... ... ... ... ... ... ретінде;
- әдіскер ретінде; [5.66]
1.2. Жалпы орта ... беру ... ... ... ... білігі, міндеттері және құқығы
Әлеуметтiк педагогтың қызметi балалардың дамуы мен оны ... ету ... ... ... ... сонымен қатар өз
қызметiнде Қазақстан Республикасы “Бiлiм туралы” заңын, ... ... ... мен ... осы ... ... ... педагог социумның “әлеуметтiк диагнозын” қою ... жас және ... ... ... ... зерттейдi. Ресми емес ұйымдардың балалар мен ... оңды және ... ... ... Ол ... ... ... және басқа да сипаттағы
проблемаларды ... ... ... мен ... бала ... аралық келiстiрушi бола отырып, тәрбиеленушiнiң қалыптасуына,
балалар мен ересектер арасындағы гуманистiк, рухани-адамгершiлiк қарым-
қатынастарға ... ... ... ... ... оның ... және ... үйлесімділігімен анықталады.
Эмпатия – қоршаған ортаның құбылыстарын өзге адамның ... ... ... ... түсіне білу, сонымен бірге өзінің түсінігі туралы
өзгелерге айта білу қабілеті, осы ... ... ... ... ... ... беру ниеттілігі.
Жақсылық тілеушілік – өзінің тілектестігін, оңды ... ... ... ... ... ... – көргенділік, басқа адамдарға жақсы қарау қабілеті.
Нақтылық – ... ... ... беру ... ...... және ... жағдайында сөйлеу және әрекет
ету білігі, адам мен оның жағдайы туралы нақты пікірді көрсете білу ...... ... ішкі ... ашуға дайындығы, адал болуы,
өзінің сезімдері, ойлары туралы айта білу және ... ... ... ... – өзге адамдармен қарым-қатынасқа түсуге
қызығушылығы. Осы мамандықты таңдаған адам ... ... ... ... болу керек. Ол рухани және ... ... ... ... құқығын қорғауда белсенділік танытатын, ... ... ... ... орай оның ... ... адамтану
болғандықтан, онда адам туралы кең білімдері болуы тиіс.
Аналитикалық – баланың ... және оның ... ... ... әсерін
тигізетін әлеуметтік үрдестердің, баланың және қоршаған әлеуметтің жағдайын
теориялық талдау білігі; баланың проблемасын ... және осы ... ... ... зерттеу білігі.
Болжаушылық – туындаған проблеманы ескеріп ұйымдастырылған әлеуметтік-
педагогикалық ... ... ... ... оның ... ... білігі. Әлеуметтік-педагогикалық жобалау әлеуметтік-
педагогикалық процестің логикасы мен мәні туралы ... ... ... шамасы тұрғысынан бала дамуының заңдылықтарына, оның проблемасы сипаты
туралы мәліметтеріне сүйенеді.
Рефлексивті – әр кезеңде әлеуметтік педагогтың өз іс ... ... оның оңды және ... ... ... бала тұлғасына алынған
нәтижелердің әсер ету дәрежесін байқау білігі.
Коммуникативті – тұлға аралық қарым-қатынас ... ... ... ... есту ... ... жағдайына кіру және қатынас
орнату білігі; ... ... ... үшін ... ... ... анықтап, оңды қатынасты орнату мен ... ... ... емес ... ... ... білігі.
Кәсіби дәрежесi – кәсіби кодекстің лауазымдық нұсқауларында ... ... ... мен міндеттері, субъектінің тұлға аралық
жүйесіндегі лауазымдық орны[2.63-90]
Әлеуметтік педагогтың статусы оның орнын білдіреді, ... ... ... (әлеуметтік педагог-методист), қауымдық әлеуметтік
педагогтың, ... ... ... ... беру ... ... арнаулы орталық педагогының орны. Бірақ ... ... ... мен ... ... Олар кәсіби-тұлғалық
қатынастар барысында қалыптасып, маманның тұлғалық ерекшеліктерімен және
оның іс-әрекеті нәтижелігімен анықталады.
Зерттеу ... ... ... ... ... алуы ... да ол өз ... кәсіби борышын орындап этикалық кодекске
сүйенеді.
Этикалық кодекс негізінен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Онда әлеуметтік педагогтың, оның
қызметтестері мен басшыларының және басқа да маман ... ... ... ... көрсетілген.
Кодекс әлеуметтік-педагогикалық көмек берудің мазмұнына және ... ... ... ... ... ... негізделген, яғни әрбір тұлғаның ерекшелігі мен абыройын,
құқықтары мен мүмкіншілігін ... ... осы ... ... әрбір нақты жағдай тұрғысынан
өзінің моральдық жауапкершілігін сезінетін әлеуметтік қызметтің қызметкері
ретінде қаралады.
Кодекс кәсіби ... ... ... ... әлеуметтік
педагог әрекетінің дәл алгоритмі болып танылмайды. Әрекеттің жалпы
ұстанымдарын ... ол ... ... ... пікірлер базасын
қамтамасыз етеді. Сонымен ... ... ... ... ... оның ... ... анықталады:
- Әлеуметтік қамқорлық, көмек және қолдау, сонымен бірге әлеуметтік қызмет
іс-әрекетінің және олардың көрсететін қызметтер жиыны ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған әлеуметтік – ақпараттық
көмек.
- Азаматтық, еңбек, отбасылық-некелік, тұрмыстық ... ... ... ... түрлі категориядағы балалардың құқықтық
тәрбиесі, түрлі категориядағы балалардың құқықтық ... ... ... етуге, адамның және баланың құқықтарын сақтауға
бағытталған әлеуметтік-құқықтық көмек.
- Балалардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша орталықтарда, қызметтерде және басқа да
мекемелерде реабилитациялық қызметтер ... ... ... ... Балалар үйі түлектерін, жетімдердi материалдық тұрғыдан ... ... ... алуға, бір уақыттылық ... ... ... ... Тәуекел тобындағы отбасынан шыққан ... ... ... ... ... ... ішімдікке
салынудың алдын-алуға, ауру балалардың денсаулығын күтуге бағытталған
медициналық-әлеуметтік көмек.
- Тұлға ретінде ... ... және ... ... ... ... ұжым қатынасындағы қиыншылықтарды, үйдің жағымсыз әсерін
болдырмауға, бала тәрбиелеп отырған отбасы мен ... ... ... жасауға бағытталған әлеуметтік-психологиялық көмек.
- Тәуекел тобындағы отбасында балалардың ... мен ... ... ... мен ... ... баланы тәрбиелеуге ата-ананың құқығын іске асыру ... ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық көмек.
- Жас ерекшелiгiнiң әрбiр кезеңiне байланысты баланың жеке дамуына ... ... ... ... оқу ... ... ... оқушыларға
әлеуметтiк-педагогикалық көмек.
- Оқушы отбасының тәрбие жағдайын зерттеу.
- Баланың жеке ... ... ... және ... да бір олқылығы бар баланың даму жағдайы, әдетте қолайсыз, жағымсыз
болады. Ол баланың дамуына кері ... ... ... ... ... ... ... үрдістерінен және солар ықпал
еткен ... ішкі ... ... ... әлеуметтік
олқылығының пайда болуы тетігі мен дамуы баланың тұлға ... ... ... болу ... арасындағы қайшылықтар негізінде
іске қосылады. Әлеуметтік педагогикалық олқылық ерте балалық ... үш ... ... яғни баланың өзіндік санасының, мінез-құлқының
ережеге сәйкестігінің және нормативтік іс-әрекетінің дами бастаға шағымен
қатар келеді. Жағымсыз даму ... ... ... ... мен
көріністері жинақталып қалады, олардың белгілері жинақтары-психиканың
интеграциясы арқылы сапалы пайда ... ... Ерте ... алдын-алу
түзету жұмыстары тұлғалық дамуда олардың алдын алу маңызына және балалық
кезеңнің онтогенетикалық маңызына және балалық жастағы ... ... ... ие. ... ... ... деп қоғамда
қалыптасқан нормаларға сәйкес емес мінез-құлықты айтамыз (И.А.Невский).
Белгілі ... ... ... ... ... құқық мәдениет немесе мораль қалыптарының жалпы ... ... ... ... ... ... Бейімделуші
мінез-құлықтың концепциясына сәйкес кез-келген ... ... алып ... (психикалық, әлеуметтік, әлеуметтік психологиялық,
қоғамдық). Девианттық мінез-құлық екі ... ... ... ол анық ... ... психопотолгиялық барлығын білдіретін
психикалық денсаулық ... ... ... ... ... мәдени және әсіресе құқықтық қалыптарды бұзатын ассиоциалды
мінез-құлық. Мұндай әрекеттер аз болса, олар құқық ... ал ... әрі ... деп ... Бұл ... ... ... және қылмыстық іс-әрекеттер туралы айтылып отыр.
С.А.Беличева девианттық мінез-құлықтың әлеуметтік ауытқуын былайша
жіктейді:
1. ... ... ... ... ... ... ... табуға ұмтылумен байланысты (ұрлау, тонау, алып сату,
алаяқтық, және т.б) жасаған ... ... ... ... ... қарсы бағытталған әрекеттер (балағаттау,
бұзақылық, ұрып-соғу, өлтіру, зорлау)
3. Әлеуметтік-енжар тип: ... өмір ... ... ... ... ... жеке және әлеуметтік мәселелерді шешкісі кемеуге
ұмтылу жұмыстан, оқудан бас тарту, ... ... ... ... қол жұмсау) [7]
1.3. Әлеуметтiк педагогтың кәмелетке толмаған жасөспiрiмдермен
өткiзетiн ... ... ... педагогтың әсері тұлғаның өзін-өзі жетілдіруіне, өзін өзі
дамыту мен тәрбиеленуіне бағытталған. ... ... ... ... жасы ... мен ... бірлесе отырып жұмыс жасайды.
Әлеуметтік педагог мектептегі атқаратын рөлі зор. Оның ... ... ... ... ... ... отырып жиі мектеп
жұмыстарына араласып отырады, оқушылармен жеке жұмыс, ата-аналар ... ... ... ... ... ... ... ескеру, олардың психологиялық ерекшелігін байқау қажет.
Мектептегі ... ... ... себептерін анықтау, сабаққа
қатыспауын анықтап, олар мен бірлесе отырып жұмыс ... ... ... ... ұру, ... көрсету, дене бітімі, ақыл есі кем
балалар мен және ... ... ... ... атқарады. Әлеуметтік
педагог балаға көмек көрсету, дене бітімі, ақыл-есі кем ... мен ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагог балаға
көмек көрсету арқылы жанұясына, заңгер, дәрігер қызметкерлерімен бірлесе
отырып жұмыс ... ... ... бала ... ... себебін
анықтайды. Мұғалім балаға қатысты әртүрлі шаралар ұйымдастыру ... ... ... балаға ыңғайлы көмек көрсету орындарында
жұмыс атқара ... ... ... ... ... ... Сонымен
бірге, мектеп психологымен бірлесе мектепте оқу үлгерімі нашар оқушылармен,
өз қабілеттіліктерінің нашар игеруінен сабақ курсын өз ... алып ... ... өмір сүретін және ұжымда, өз құрдастарымен, жанұямен
тіл табыса алмайтын балалармен ... ... ... ... және де ауру ... ... кемістігі бар оқушылар,
кәмелетке жасы толмағандар комиссиясы тізімінде тіркелген, ... де ... ... алады. Бұндай балаларға көмек көрсетуде қоршаған
ортаның көмегі қажет [6.359]
“Тәуекел” тобындағы кәмелетке жасы ... ... ... ... ... бар. ... ... “тәуекел тобындағы
балалар” ұғымының бірқатар мағынасы тұрғысынан анықтамалары берілген: “қиын
өмірлік жағдайындағы балалар”, “ата-ана қамқорынсыз қалған балалар”, ... ... ... ... “мемлекет тарапынан көмекті қажет ететін
балалар” және т.б.
“Қиын өмірлік жағдайындағы балалар” анықтамасы балалар сараптамасының
келесі өлшемдерін білдіреді: ... ... ... ... кемтар-
балалар; психикалық-физикалық дамуында кемшіліктері бар балалар; қарулы
және ... ... ... ... ... ... стихиялық “апаттардан” зардап шеккен балалар; ... және ... ... ... қиын ... ... болған
балалар; арнайы тәрбиелік орындарында жазасын өтеп жатқан ... ... ... балалар; материалдық жағдайы төмен
отбасындағы балалар; мінез-құлқындағы ... бар ... ... ... балалардың жатқызылуы түрлі жағымсыз этиологиялармен
түсіндіріледі, яғни ... ... ... ... ... жағдайы
ерекшеліктеріне сәйкес, оның әлеуметтенуіне теріс әсерін тигізетін, нақты
әлеуметтік-педагогикалық реабилитацияның ... ... ... ... ... ... ... үлкен де, күрделі
міндеттер артып отыр, оны ашу үшін ол ... ... мен ... ... ... ... ... кеткенбіз. Мектепте кәмелетке ... ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеудегi әлеуметтік
педагогтың рөлі ерекше деп атауға ... ... ол ... ... жеке
адамның дұрыс әрі жан-жақты жетік дамуына, балалардың интеллектуалдық,
шығармашылық, әлеуметтік қалыптасуына жол ашады. ... ... ... ... жасы ... жасөспірімдермен негізгі бағыттарда
жұмыс жасайды. Келесі бағыттарда:
- Диагоностикалық қызмет.
- Өз құзыреті шеңбері бойынша көмекті қажет ететін әлеуметтік қорғау.
- ... ... ... жасы ... ... білім беру мен тәрбиесін ұйымдастыру.
- Сынып жетекшісі медицина қызметкерiмен және ... ... ... ... ... ... ... бұзушылардың алдын
алу кеңесі, оқушылардың өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... ... ұйымдармен өзара қарым-
қатынасын орнатады.
Диагностика ... ... ... ... ... ... анықтайды:
- Таңдау бостандығы және әлеуметтiк шығармашылық (белсендiлiк жолы)
проблемалары – ... ... өмiр ... ... мен ... ... ... қиындықтар: баланың өз
бағыты деңгейiнде адамдарға өз қарым-қатынасын көрсетуi, өзiнiң ... ... ... ... ... т.б.;
- әлеуметтiк қатынастардың жаңа нормаларын жасаудағы қиындықтар;
- әлеуметтiк бейiмделу және бейiмделе алмау ... ... өмiр ... үйрену және меңгеру кезiндегi қиындықтар,
баланың денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... туындайтын қиындықтар;
- әлеуметтiк бiрiгу және ажырату проблемалары – бала ... ... ... ... ... отбасы мүшелерiнiң
сұранысы, бiрiгу немесе ажырау кезiндегi қиындықтар; ... ... ... ... байланыстарды кеңейту немесе
бұрынғыларынан шығу ... ... ... ... ... ... ... iстелiнетiн
негiзгi мiндеттi қызметi:
- сақтандыру құралдарының көмегiмен тәлiмгер ретiнде ... ... мен ... ... ... ... ... қауiпсiздiк қызметi құралдарының көмегiмен ... ... ... ... ... алмау проблемаларын шешуге
көмектеседi;
- жұмылдыру әрекетi арқылы жұмылдырушы ретiнде әлеуметтiк бiрiгушiлiк
немесе ажырау проблемаларын ... ... ... жасы ... ... мен ... ата-
аналар арасындағы бiрлескен жұмыстарды атқаруға болады:
- Әлеуметтік психологиялық ағарту шаралары. Дәріс-семинар ... ... ... ... ... ... ... осы заманғы озық техника мүмкіндігін пайдаланумен
байытылып ... ... ... ... қана оқылып қоймай, ата-
аналардың ынтасын, ықыласын тудыратындай ... ... ... ... ... ... сериялардан тұрғаны
жөн.
- Психологиялық және педагогикалық кеңестер жеке ... алуы ... ... ... ... ... ... адамның, жүрегін
жараламайтындай, көңіліне қаяу салмайтындай, мәселенің шешуілуiне сендіре
білу, үміт отын жағу ... ... ... ... асырылуы тиіс.
Психологиялық кеңестің сенімді райда өтуі оң ... ... ... ... ... ... ... біріктiрген ата аналардың
көңіліндегі ... ... ... ... ... ... пен әлеуметтік педагогтың тұжырымдарын ... ... бала ... ... оң нәтижелер берер шараларды
қолдануды іске асырады. Мұнда ... бір жайт ... ... ... ... ... ... шығаруға болмайтындығы.
- Психогимнастика. Бұл баланың көңіл-күйін, ахуалын реттеуге ... ... ... ... ... ... кезінде
кедергілерді жеңу, өзін және басқаларды түсіне білуін ... ... білу ... ... ... ... толық өткен бала
құрдастарымен қарым-қатынасы жақсартады, сезімдерін ... ... ... көңіл-күйін түсіне білетін болады, мінездерінде
батылдық, әділдік, мейірімділік, ... ... ... ... сақтық, қауіптену, сенімсіздік секілді жүйке
ауруының белгілері жойылады.
- Психотренинг. Бұл да ... ... ... ... бірі. Басты мақсат қарым-қатынас ... ... ... және ... реттеуге бағытталған. Жалпы
алғанда қандай да болмасын жұмысты ... ... ... ... бала ... ... байланысты, іс әрекеті жоғары сапа мен
жұмыс нәтижесін бере алады [7]
Әлеуметтік педагогтың қызметі ... ... мен оны ... ету ... ... Әлеуметтік педагог, сонымен қатар, өз
қызметінде Қазақстан ... ... ... ... басқа да
нормативтік актілер мен ... ... ... педагог социумның «әлеуметтік диагнозын» қою ... жас ... ... ... ... зерттейді. Ресми емес ұйымдардың балалар мен жасөспірімдерге
тигізетін оңды және теріс ықпалдарын ... Ол ... ... ... және басқа да сипаттағы
проблемаларды шешуге көмектеседі. Қоғам мен ... бала ... ... келістіруші бола отырып, тәрбиеленушінің, балалар мен
ересектер арасындағы гуманистік, ... ... ... қатынастардың
қалыптасуына ықпал етеді.
Негізгі міндеттер мен қызмет мазмұны:
1. Әлеуметтік педагог өз қызметін кәмелетке жасы ... ... үш ... жүргізеді:
- Балалар мен отбасының мүшелеріне жүргізілетін психодиогностикалық,
психокоррекциялық қызмет әдістерін ... ... және ... ... ... жағдайды зерттеп және оған болжам жасау арқылы
отбасы мен ... ... ... ... ... ... ... ұсынады.
- Баланың жан-жақты психологиялық дамуына жағдай жасау, оқу ... ... ... жою, ... өмір ... оңды ... бала тұлғасы дамуының бұзылу себептерін анықтап, алдын ... ... ... ... ... ... педагогтар мен
балалардың психологиялық, құқықтық біліктілігін ... ... ... ... Жас ерекшелігінің әрбір кезеңіне байланысты баланың жеке дамуына
кешенді ықпал ету.
- Өзара қарым-қатынаста, оқу барысында ... ... ... ... беруді қамтамасыз ету.
- Оқушы отбасының тәрбие жағдайын зерттеу.
- Баланың жеке дамуындағы ауытқушылықтардың ... және ... ... жеке ... міндеттері:
- Мектеп пен тұрғылықты мекен жайында тұлғаны әлеуметтік ... және ... ... ... ... өмір сүру ... микро ортаның, психологиялық,
медициналық, педагогикалық ерекшеліктерін зерттейді.
- Оқушының қызығушылығын, сұранысын, мінез-ауытқушылығын, шиленісті
жағдайларын ... ... ... ... ... мен ... отбасының, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... гуманистік, рухани-адамгершілік қатынастардың
қалыптасуына ықпал етеді.
- Тәрбиеленушілердің өмірін қорғауды, қауіпсіздендіруді қамтамасыз
етеді.
- ... ... алу, ... ... көрсету мәселесінде
мұғалімдермен, ата-аналармен әлеуметтік қызмет мекемесі мамандарымен тығыз
байланыс орнатады.
- Оқушылардың демалысы мен оқу ... ... ... ... «Медициналық-әлеуметтік» тобына жататын балаларды анықтайды.
- Санитариялық-ағартушылық қызмет жүргізеді.
- Тұлғаның қоғам өміріне тиімді кірігуіне, отанды сүю, қоршаған табиғи
ортаны аялауына және ... ... беру ... ықпал етеді.
- Тұлғаның дамуы мен тәрбие проблемаларын ... ... ... ... қатынастар орнатып, ынтымақтастық пен жұмыс
жүргізеді.
- Социумдағы ... емес ... ... ... әсер ... ... құқығы:
- Баланың педагогикалық және медициналық құжаттарын пайдалану.
- Сабақтарға қатысып отыру.
- Мектеп ... ... ... ... ... мен ... ... қоғамдық ұйымдарының алдында
көкейкесті мәселелер қою.
- Медициналық-әлеуметтік мәселелер бойынша ... ... ... ... Отбасы мүшелерінің мектеппен отбасындағы кепілдігін анықтау мәселесін
қою.
- Қажетті кезде тиісті органдарға ата-ана құқығынан ... ... ... ... ... ... педагогикалық қызметтік құрылымының кезеңдерi:
1-кезең – оқушылардың әлеуметтік өмірін шынайы зерттеу.
2-кезең – зерттеу ... ... ... ... ... анықтау.
3-кезең – әрбір іспен әлеуметтік педагогикалық ... ... ... мен ... іске ... барысында жеткен
жетістіктерді конструкциялау.
Әлеуметтік педагог, психолог, педагог, дәргерлердің бірлескен ... ... ... ... ... ... Отбасы мен балаларға дәргерлік, психологиялық, педагогикалық кеңес
беру.
- Балалардың күйзелетін даулы мәселелерді шешуге көмектесу.
- ... ... бар ... ... және
диагностикалық коррекция жасау.
- Профилактикалық шаралар ұйымдастыру.
Әлеуметтік педагогтың кәмелетке толмаған жасөспірімдердің ... ... ... өте ... ... Бұл
баланың дамуы мен жеке өмір құру ортасы бірқатар өлшемдер мен анықталады.
Әлеуметтік-мәдени өлшемі- ата-аналарының білім денгейі мен ... ... ... ... ... ата-аналарының мүліктік материалдық
және жұмыспен қамтамасыз етілуіне байланысты.
Техникалық - гигиеналық ... ... үй ... ... ... ... өмір салты ерекшеліктеріне байланысты.
Демографиялық отбасы құрылымына байланыста анықталады Бала дамуының қай
жағын қарастырсақ та, барлық жағдайда жас ерекшелігінің ... ... ... және шешушi рөл атқарады.
Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жүргізетін жұмысы аса маңызды болып
саналады. Ол отбасындағы жағдайлар туралы ... ... ала ... ... ... ... ... оларға кәсіби-
педагогикалық ... ... пен ... ... ... отырып, әр кезеңде атқаратын
міндетінің бірі ата-ананың педагогикалық белсенділік ... ... ... ... ... жабық, құпия үйрету сипатына ие болады.
Әлеуметтік педагог отбасы тәрбиесінің үлгілі, оңды тәжірбиесіне ... ... ... ... ... оңды ... ... реттеп тәрбие процесінде пайдаланады. Сондықтан:
1. Тәрбиешілер мен ата-аналардың ... ... ... ... ... ... етудің шешуші және алғашқы шарты болып
табылады. Ата-аналардың тәрбиеге ... ... ... ... және өз күшіне сенімділік тудыру үшін дұрыс байланыс ... ... ... ... неғұрлым маңызды міндетінің бірі - ата-
аналарды педагогикалық білім мен ... оның ... ... ... ... тәрбиені ұйымдастыру шеберлігіне жетілдіру
болып табылады. ... ... ... етудің мұндай нәтижесі ... өз ... ғана ... ... қатар біртұтас сынып оқушыларын
тәрбиелеу белсенділініне әкеледі. Әлеуметтік педагог пен ата-ана әріптестер
ретінде бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мына
мүмкіндіктерді тудырады:
- Өз ... ... ... ... этнопедагогикалық
потенциалын анықтау мақсатында отбасымен туысқандарын зерттеу
- Өз балаларымен сынып ... ... ... ... ... ... принципіне қарай отбасыларын
топтарға бөлу.
- Халықтық педагогика дәстүрлері ... ... ... пен ... бірлесе әрекет ету бағдарламасын жасау.
- Өзара тәрбие қызметіндегі ағымды және ақырғы нәтижелерді зерттеу.
- Баланың отбасын ... оның өмір сүру ... ... ... ... рухани тәрбие мүмкіншіліктерін,
оқушының ата-аналар мен қарым-қатынасын терең ... ... ... ... жақындау.
Мұнымен қатар, әлеуметтік педагог кешенді дәстүрлерді, әдіс-тәсілдерді,
психологиялық-педагогикалық, диагностикалық, ... ... ... ... ... ... ... өткізу, балалар шығармашылығын
пайдалану, т.б. жүргізе алады.
Әлеуметтік педагогикалық қызмет баланың жас ... ... ... ... үшін өзін-өзі ұйымдастыра білу психологиялық
көмек көрсетуге бағытталған педагогикалық қызметінде қамтитын әлеуметтік
жұмыс. Балаға шағын ұжым ... өзін -өзі ... білу ... ... яғни ... ... маскүнемдікке, нашақорлыққа ата-
аналар тарапынан болатын қатігездікке қарсы тұра білу үшін де ... ... болу ... ... ... Баланың жағдайын мектептегі, ауладағы қарым-қатынасын жан-жал
жағдайындағы көңіл-күйін зерттеп білу.
2.Қиын жағдайға тап ... ... ... ... ... жолдан шығу
және балаға көмектесу.
3. Балалардың қоршаған және оған ... ... ... ... ... ... тәрбие жағдайын талдау.
4. Әлеуметтік педагог, содай-ақ позитивті немесе жағымды іс ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің өзін тәрбиелеуі, өздігінен білім
алуға және өз өмірімен ... өз ... ... ... ... ... ... баланың проблемаларын шешетін, оның құқығын
қорғауға, кризистен шығуына ... ... ... және ... ... ... ... Әлеуметтік педагогтар ұжымдары мен түрлі педагогикалық орталықтардың
жұмыстарына талдау жасау.
Бұл ... ... ... ... ... үш ... бөлуге
болады:
1. Әлеуметтік бейімделу.
2. Әлеуметтік құқық қорғау (мемлекеттің балаға қамқорлығы, құқығын
қорғауы).
3. Әлеуметтік оңалту (мүгедек және ... ... ... ... ... ... ... бағыттары:
1. Бала санасындағы қайырымдылық әділеттілік барлық тіршілік иесіне, іс-
әрекетке деген сүйіспеншілік сезімдерін ... ... ... ... өз күшімен шығуға мақсат қойып, одан шығу жолдарын үйрету.
3. Қоршаған әлемді, адамды рухани ... ... ... ... ... ... ... сыйлауға, өзіне сенімді болуға өз ... ... ... ... ... ... ... және шағын ортада адамдар мен
отбасында және ... ... тіл ... ... ... ... тиіс ... жерде әлеуметтік педагогқа өз тәрбиеленушiсiнiң жас және психикалық
ерекшеріктерін білу өте ... Жас ... өз ... үйымдастыруға
үйрету. Танымдық қызғушылығын дамыту және өз ерекшелігін дамыту ... ... ... ... ... ... ... бірлескен
бағдарлама жасап құрастырып, бірігіп жұмыс жасайды және олар мен бірлесіп
анкета жүргізеді, балаларға және ... ... бала ... бағдарламасын құрастырады. Мектептегі шараларды белгілі бір жүйе
арқылы әр түрлі мейрамдарды әлеуметтік ... ... ... ... ... ... бағытталған, тұлға сапасын дамыту. ... және ... ... аймағына айналады, еңбекке қатысу
әр түрлі еңбек әрекеті және басты бірлескен педагогикалық процесс. ... ... оның өзін ... тәрбиелеу болып табылады.
ІІ-тарау. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық іс-әрекетін болдырмаудың
педагогикалық негіздері
2.1. Кәмелетке ... ... ... ... және оған ... ... ... арасында әртүрлі қылмыстың терең тамырлануы
кімді болса да, алаңдатпай ... ... ... қадам басқан шақта
қоғамға саналы адам қалыптастыру мемлекетіміздің басты міндеттерінің бірі
болатын болса, ол ... іске ... ... ... жасөспірімді жаңа
рухта, жаңа көзқараста тәрбиелеуден айқын көрінеді.
Қазақстан Республикасының Конститутциясында: «Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары
мен бостандықтары» (1-бап). ... ... мен ... ... ... олар ... деп ... Олардан ешкім айыра
алмайды, заңдар мен өзге де ... ... ... мазмұнымен
қолданылуы осыған қарай анықталады» (12-бап) . «Заң мен сот алдында жұрттың
бәрі тең» (14-бап.1т) . « Неке мен ... ана мен әке және ... ... болады. Балаларына қамқорлық жасау және тәрбиелеу
ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы. Кәмелетке толмаған еңбекке ... ... ... ... ... ... міндетті делінген»
(27-бап) [9].
Бесіктен белі шықпай жатып, әрбір оғаш ... селт ... ... балалардың жат әрекетіне баруына байланысты ... не? ... ... орта ма? Әлде ... пе? Әлде жүре ... кетер деп
жат қылық істеген баласының әрекетіне немқұрайлы қарайтын ... ... ... бейтарап қалдырмайтын кез-келген адамның ... ... ... ... ... ... үміт күтуде. Оларға ... те ... ... ... жағдайлар жасауға заман талабына байланысты жастарға
білім беру мемлекетіміздің басты міндеті, жас ... ... ... ... болып шығу, озық мемлекеттердің қатарына қосылу керек.
Кәмелетке толмаған жасөспірімдердiң есейе келе, өздерiнiң жасаған құқық
бузушылықтары үшiн үлкен ... ... ... көп ... ... ... - кей ата- ана ойнап жүріп қасындағы баласының қолына ... алып ... ... ... ... – не болмаса ... ... ...... ... керісінше баласына, жат әрекетін
мақұлдағандығын танытса, ол баланың санасына сенім ұялатып, ... ... ... жол ... Мұндай әрекеттің бірнеше ... бала ... ... туындатып, менменшілдікке,
көрсеқызарлыққа, жат қылықтың бой көтеріп, досының қолындағысын ... ... алу ... іс-әрекетін қалыптастырады. Бұл кішкене бала
бойында байқалатын алғашқы ұрлықтың белгілері деуге болады.
Кәмелетке толмаған ... ... ... ... болып жатқан
нақты жағдайларына тікелей байланысты емес. Ол белгілі бір ортаға кездейсоқ
немесе жоспарланған ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрғыдан көптеген себептерінен түсіндіреді.
Баланың өзіне, ... ... ... ... ... ... ... жабылуы, күні бойғы бос сандалыс, көше кезу, кері қадамға
алғы шарт бола ... ... ... ... себептер жасөспірімнің
таңғажайып оқиға ... ... ... көрінуге, болашақ істейтін
құқық бұзушылыққа, жоспар құруына немесе топтасып қылмыс істеуге жол ашады.
Көбінесе бала ... ... ... орын ... қиялы ойша жетіліп
арманын іске асыратын не асыруға асығатын балалар айналасындағыларды ... етiп ... ... ... ... іспен шұғылданбауы немесе жан-жағындағы қоршаған
ортасының, айналасындағы ... ... ... ... ... ... ... итермелеу арқылы түсіп кетуi болып жатады .
Осыған орай қазiргi ... ... ... ... азып ... ... отбасындағы мәдени құндылықтар дамуының мазмұнына аса ... ... ... ... таңдағы экономикалық әлеуметтiк жағдайлар отбасы
тәрбиесiне үлкен ықпал етiп отыр. Қоғамдағы жұмыссыздық, күн көрiс ... ... ... ... ... отыр.
Жанұядағы тәрбие жұмыстарынан кеткен қателіктер, кемшіліктер,
жинақталып келіп қоғамдық тәрбиедегі ... ... ... одан әрі шиленістіре береді. Жанұядағы кеткен кемшіліктер мектеп
жағдайында одан да бетер күрделене түседі. Себебі, мектепте де баланың ... ... ... Баланың құқық бұзушылығын болдырмау үшiн
қазақ отбасына тән өзiндiк ерекшелiктерiнiң маңызы зор: ... ... ... ... үлкенге деген құрмет; кiшiге деген iлтипат;
баланың тұлғалық дамуына олардың жас ... ... ... жақсы дәстүрдi үлгi ету арқылы бала қасиетiн аша бiлу; ... ... және ... ... жасөспірімдер ісі жөніндегі комиссия мен милиция
орындарында тәрбиені дұрыс жүргізбейтін жанұяны дер ... ... ... ... ... жатыр. Заң ... ... ... ... сияқты әрекеттерiн дер кезінде тосқауылдар
қойылмайды. Міне тәрбие жұмысындағы ... ... ... т.б. ... ... толмағандарға кері әсерін ... ... ... ... ... оқушылардың педагогикалық-
психологиялық ерекшеліктерін ескере білулері қажет. Себебі, ... да ... ... жасамасын, олар баланың ішкі жан дүниесімен сабақтасып
жатуы тиіс.
Кәмелетке ... ... ... ... олардың
ересектерге еліктеуiмен анықталады да, жалпы ... өсіп ... ... ... ... бұзуына, одан әрі қылмысқа қадам басуына
басты ... ... ... әсер ... ... ... оқуға, спортқа, көркем өнерге деген қызығушылықтарын
арттырады. Қоғамдық жұмыспен айналыспайтын кәмелетке ... ... ... жақын жүреді. Қоғамнан, ондағы қайнаған қызу өмірден
шеттеп ... ... ... ... бір себебі болып табылады.
[13]
Кәмелетке толмағандар қылмысының ... ... ... өз ... табуда. Мұндай мүліктік қылмысқа бару 7,8 ... ... ... ... 49,4 ... мемлекет және қоғам мүлкін ұрлау 1,7
пайыз, тонау мен ... 11,2 ... ... ... санының көбеюіне әсер етіп
отыр.
Кәмелетке толмаған жасөспірімдерге топ ... топ ... ... ету ... ... ... ... салыстырғанда жалғыз өзі қылмыс
жасауға өте сирек баратындығы практикалық ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар олардың достық жөніндегі
түсініктері теріс бағытқа ие болуына қарамастан, осындай достыққа ... ... ... А.Ф.Парницевтің мәліметтері бойынша жасөспірімдер тобында
қызғушылық пен еліктеудің ... ... топ ... өз ... ... ... ... қылмыстық акт барысында өзге топ мүшелеріне ... ... ... ... ... да мөлшер болатыны
бәрімізге белгілі. Бұл жағдайда адамдардың, әсіресе, ... ... ... ... ... ... әр ... болуымен түсіндірледі. Кәмелетке толмағандардың
психикасының жас балалар мен ... ... ... бар. ... импульсивтік, жоғары әсерленгіштік, қызбалыққа тез
түсіп, ... ... ... ... сенімсіздік бiлдiру, өз
әрекетінің ... жиі ... ... ... Олардың бойындағы
психикалық қасиетер мәселен, ... пен ... ... ... ... пен жабырқаушылыққа жиі ... Бала ... осы ... ... ... Бұл ... психикалық қасиеттер-кәмелетке ... ... ... оңай ... ... өз ... тигізбей қоймайды. Бұл оның
айқын дәлелі. Кез ... ... өз ... әрекет етуге, өзін-өзі
тәрбиелеуге қабілетті. Ол өзін-өзі ... жүйе ... ... ... тек ... ғана ... сонымен бірге субъектісі
болып танылады, сондықтан кәмелетке толмаған жасөпірімді жай оқытып ... қана қою аз. ... оны ... ... мен ... ... ... үйрету қажет. Көптеген жағдайлар сыныптас балаларымен
өзіне деген нашар қарым-қатынасын, жақын қабылдап, қатты күйзеліске ... да ... ... ... ... ... әрекетінен көрініп, кейде кері әрекеттерге ұрындырады, көбінесе,
сабаққа үлгермеушілік құқық ... ... бола ... ... ... ... ... жақтары туындайды. Жекеленген баланы
сыныпта ешкім жақсы ... ... ... ... бұл -психологиялық
құбылыстың бiр ерекшелiгi. Достарымен қатынасының болмауы ол ... ... ... кері әрекеттері бар жағдайлардың болу тәртібінің өзгере
бастауынан көрінеді. Жекеленіп қалған, жалғыздық ... ... ... ... ... ... ... балалар өзіне жақын ортаны тағы да басқа жақтан
іздейтіндіктен, қоғамда жолыққан кездейсоқ ... да өзі ... кім ... ол ... ... бұзып, жасы толмағандар комиссиясында есепке
тұратындары да болады. Бұл да ... ... ... ... ... ... кездері мұғалімдердің балаға сенімсіздікпен қарауы үлкен ... ... ... ... ... қоршаған барлық дүниеге қалай
болса, солай қарап, мұғалімнің ... ... тік ... ... ашу ... сияқты қылықтарымен көзге түседі.
Біздің пікірімiзше, балаға мұғалім ... ... ... ... ... ... тағы да оның тәртібiне зиянын тигізбей қоймайды, бір қарағанда
сабақтан қалу, үйге берілген тапсырманы орындамау, сабаққа ... ... ... айту, төбелесу түкке тұрмайтын айғақтар сияқты ... оның ... ... зияны мол.
Мұғалімдердің мұндай әрекетке өз дәрежесінде назар ... ... ... ... ... ... ... сенімін
арттыра түседі.[15]
Құқық бұзушылыққа басты себеп – ... ... ... ... ... ... ... оның бос сандалыстан көп өкініштерге
ұрындырып жататыны айтпаса да түсінікті. Осы ... В.М. ... ... ... ... затты мықтап ұстай бастағаннан бастап-ақ үнемі
еңбекке үйрету керек» – деген пікірімен келісуге ... ... ... баланың құқық бұзушылыққа тек қана кездейсоқ жол мен баратыны
да белгілі. Мектептен тыс ... ... оқу, ... ... ... ... қатысу, не болмаса спорттың көптеген түрлерімен
айналысу – ... ... ... ... қалып бара жатқан
құбылыс, әрине бұл ... бір бала ... ... ... айналыспай, бос
сандалыспен күй кешеді деген ... ... ... ... де, ... ... ... әдебиетке қызғушылығы өте төмен
дәрежеде екенін көптеген тәжірбиелер дәлелдей түссе керек. Әр ... ... сай ойын ... ойын ... ... қызғушылығын
арттыруы, жеңіл ақша табу, егер ойын автоматтарынан ұтылса, үйінен ақша
ұрлау, не болмаса ... кіші ... ұру, ... ... ... арқылы
қалай қылмыс жолына түскенін білмей де қалады. Ата–анасын алдап ақша ... ... ... ... ... ... Соның барлығы қылмыс жасаудың
алғашқы қадамын білдіреді.[16]
Құқық бұзған балаларды қоғамдық өмірде ... ... ... не нәрсені болса да, білуге ұмтылуы, қызығу-талпынудың өте
төмендігі, ... ... өз ... тек қана ... ... 5-6 ... болса, 15-пайызға үнемі құлаққағыстан ... ... Ал енді ... ... ... 3 пайыз. Бос
уақытарында көркем өнерпаздар үйірмесіне қатысатындар 12-16 пайыз, ... ... ... ... оқу 13-пайыз, өнерге қызыққандар 3 пайыз, киноға
бару 95-100 пайыз мүмкімдіктерін құраған. Осы жерде айта ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған
жасөспірімдерінің қылмысын азайтуға кішкене болса да өз ... ... ... ... бойына сыймай, алып-ұшып тұратын балалар ... ... ... ... ... ... ... топтасып қылмыс істеуге
бұзақылыққа әуес болады. 7-10 жас ... ... ... тән ... ... ... ... оған көп мән бермей “жүре
келе қойып кетер” деген үмiтпен қарайды. Бұл кей кездері ... ... ... ... Сол кезден бастап қадағалап отыру, ақыл-кеңес беру,
ата-ана және мұғалім өз ... ... ... ... кетпеу
жолдарын айқындап отыру қажет. [18]
Кәмелетке жасы толмағандар қылмысына қылмыстық ... ... ... ... кодексінде 15-бабы мен, Қазақстан
Республикасы Қылмыстық кодексінде өзгерместен өз ... ... ... ... ... ... 7-13 ... балалардың арасында
көбеюі, олардың қылмыстық жауапкершілікке тартылмауынан ... ... ... ... жасы ... қылмысы 18,3 пайызды құрайды.
1991 -1995 жыл аралығындағы статистикалық талдау көрсеткіші бұзақылық,
тонау, ... ... ... сәл ... ... Ал 1996 ... екі есе өскендігі айтылады. Ал, қазір көбейе түсуде. ... ... ... Н. ... ... Құқық
қорғау органдарының басшылары мен аудандық әкімдерінің қатысуымен өткен
кеңесінде: “Біздің ... ... ... ... ... ... ... басқан шақта толқыған криминогендік
процестерге ... Бұл – шын ... ... ... қоғамдық
тұрақтылық пен азаматтың өміріне ерекше қауіп төндіреді деп көрсетті. ... ... ... 9-13 ... ... не болмаса қасақана ... ... ... шара ... ... Әрине аудандық, қалалық
кәмелетке жасы толмағандар ісі жөніндегі комиссия ондай балалардың ... ... ... одан ... ғана істі ... ... Кей кездері
арнаулы мектептерге ... ... ... ... ... әрекеттер жұртшылықтың наразылығын туғызып, дауға айналып кездесіп
қалып жүр. ... да 9-13 жас ... ... ... ... ... жағдайда қандай шара қолдану керектігі бүгінгі күннің
алдында өзекті ... бірі [19]. ... 9-13 жас ... ... ... ... ... саусақпен
санарлықтай.
Уақыт тілін сәл шегеріп, 1920-40 жылдары зерттеген ( П.П.Блонскиий,
В.И. Куфаев, П.И. ... ... ... олар құқық бұзушы
жасөспірімдер - заң ... да ... де ... ететін басты объект,
екенін алғаш рет атап ... Бұл ... ... ... бұзуына, одан әрі, қылмысқа қадам басуына басты ... - ... ... әсер етуі ... кезде 9-13жас арасында құқық бұзушылығы көп тарауда. ... ... ... 9-13 ... ... жат ... көп тараған
түрі ұрлық болса, ұрланған заттар, теңге, киім секілділер. Ал, одан да ... ... ... өзінің достары, таныстары, не болмаса ... ... ... ... ... [20].
Бала организмінің күйреуiн әкеп тірейтін ... бірі ... ал ... ғасырлардың аяғындағы көрнекті дәрігерлердің тәжірбиесі
мен дәлелденген. Организм қаншалықты жас болса, оның әсері де ... ... ... 12-13 жас ... ... организміне
керi әсері зор. 12-13 жасөспірімнің арақтың әсерінен есту ... ... ... ... ... оқулықты нашар меңгереді.[21]
Сонымен, ішімдік жасөспірімнің сана-сезімінің жетілуіне, қалыптасуына
зор зиянын тигізеді. Бұл оның ... ... ... оқиғаларға өз
тұрғысынан баға беруін ... ... ... ... Бос ... кездейсоқ ортаға әуестендіреді. Мұндай ... ... ... бұзуына бірден-бір себепкер бола алады. [22]
Жастық шақ баланың сана ... ... ... дүниеге
көзқарасының өзгеріп, үлкен өмірге дайындағының аяқталатын кезеңiмен ... ... ... шаққа өту кезеңдері (9-13) оның өміріне
көп өзгерістер әкелері хақ. 12-13 жастағы ... ... ... бұл оның ... бет ... көп ... ... жастық шақ өтпелі кезең аталып кейде ата-аналар мен педагогтар
үшін «қиын» баланың ... әсер етсе ... жас ... ... ... шақтың ерекшеліктерін бірнеше топқа бөлуге болады:
1. ... ... ... ... ... мен көзқарастар.
4. Жалпы сипаттама [23].
Өтпелі кезеңде жасөспірімнің еліктегіш ... ... ... ... ... ... ... Өтпелі кезеңнің «құйын»
сияқты өткінші елестерге толы ... бала ... ... ... ... ... ... салдары құқық бұзуы, қызғушылығының
әсерінен «қылмыс» істеуі, көбінесе осы шақта жүзеге асады.
Жасөспірімнің алып-ұшпа саналатын өтпелі кезеңінде не ... ... ... ... ... ғалым Т.М.Якобсон. Бұл жаста
олардың құқық бұзушылыққа тез еріп ... ашып ... ... ... жас құқық бұзушылар өзін қоршаған
әлеуметтік орта мен тығыз байланыста болады. Бұл жөнінде белгілі ... В.Д. ... ... ... орта ... ... ... байланыста деп көрсеткен. Олардың
пікірінше орта рөлі зор деп ... ... ... ... зор ... ... айтып
кеттік. Жалпы ішімдікке әуестенген баланы дұрыс ... ... ... ... 10-13 ... жасөспірімдердің басым көпшілігінің
талап - тілектері шектен шығып кеткендіктен, олардың ішімдіке құмарлануынан
көрінеді. А.Вайсберг пен Ш.Тайбеков 556 – ... ... үшін ...... ... бас ... айырылған 41-пайыз, қылмысты
мас күйде істеген екен. Осы көрсеткіште кәмелетке толмаған ... ... ... ... қиын құқық бұзушы ... ... ... ретінде қараған көптеген зерттеулерге назар аударсақ,
онда ... ... жасы ... ... ... ... «қиын » балалар қатарына куәгер болар едік.
Жасөспірімдердің құқық бұзушылығы кәмелетке толмағаннан кейін қылмыстың
жауапкершілікті баспалдағын аттауға ... ... ... ... ... ... өз достарының арасында болғандықтан көбінеге ата-
ана да, мұғалімдер де оған мән бере ... ... ... ескертулермен
сынып ұжымдарында шектеліп жатады. ... қолы мен іске ... ... ... ... жүргізсек, ол болашақтағы ересектердің жалпы
қылмысымен күресуге бағытталған ... ... жол ... ... ... толмаған балалар қылмысын болдырмай алдын-алу үшін оларға
қылмыстық құқықтық шаралармен әсер ету арқылы, оның ... ... ... өмір ... дұрыс таңдап, адам болып қалыптасуына өз әсерін
тигізсе керек. Кәмелетке толмаған балалар қылмыстық жағдайының салалығын
түсіну үшін ең ... ... жас ... ... басты орын алады.[29]
Қазақстан Республикасы территориясында кәмелетке жасы ... ... ... санақ олардың қылмысы азаймай отырғанын
хабардар етті. Нақты жүргізілген ... жасы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы бұрынғы Кеңес ... ... ... де, жылдар бойы статистикалық бақылау жүргізуін тоқтатпады.
Сол кез бойына жасы толмағандар қылмысының өсуі ... ... өсуі бір бес ... ... 14-17 пайызға жеткендігін көрсетті.
Екіншіден, 1995 жылдан бастап, жасы толмағандар қылмысының өсуі бір
жерде ... ... ... ... көбейгенін дәлелдей түскендей.
Үшіншіден, жасы толмағандар қылмысы бір кездері олардың кейбір ... ... асып ... жасы ... балалар қылмысы көбінесе, толық есепке
алынбайды. Сарапшы мамандардың баға беруіне ... ... ... ... ... дұрыс жүргізілмеуі салдарынан жас жеткіншектер
қылмысқа жеңіл-желпі қарап, келесі қылмысқа оп оңай қадам басады.[41]
Қазақстан ... бұл ... ... ... іске ... да, орын алып өсіп ... ... тұжырым жасауға
негіз береді. Шындығына келгенде, кәмелетке жасы толмағандардың көптеген
қылмыстары ... ... ... ... ... ... ... әсерінен көптеген қылмыстық әрекеттер жазалаудан шет қалып,
қылмыстық сандық жағынан ... алып ... жасы ... ... ... жағынан талдау маңызды
орын алады. Осы тұрғыдан алсақ, жасы ... ... іске ... кісі өлтіру, ұрып-соғу, зорлау, қорқытып алу, кісі ... ... алу, ... мүлікті ұрлау жатататыны белгілі.
Кәмелетке толмағандардың қолымен іске ... ... ... кісі ... ... ... зиян келтіру, зорлау сияқты ауыр
қылмыстар өткен жылдары бірен-саран кездесетін болса, қазіргі кездерде оның
өсе түскендігі ... ... алу ... ... кездеспесе,
қазіргі кезде оның да бас көтеруі өмір шындығына айналды. Қазіргі кезде
кәмелетке жасы ... ... көп ... ... ... айналған
бас пайдасын ойлап, жасалған қылмыс жатады десек қателеспеген болар едік.
Олай деуге себеп, олардың арасында бас ... ... ... ... ... ұрлық, тонау, алаяқтық, сеніп ... ... алу, күш ... ... алу, күш ... аса ... затты
ұрлау, сеніміне кірумен немесе алдаумен адамның мүлкіне зиян ... ... жасы ... ... іске асырылатыны белгілі.
Кейбір балалар қылмысты жалғыз өзі ... ... ... ол ... ... ... қайсарлығын, аямаушылығын білдірсе. Бұл
әрине, ... ... ... ... ... ... ... орындары, педагогтар жекелей жұмыс жасауын талап ... ... ... көрсеткендей, ұрлық жасайтын жасы ... ... ... ... ... ... келеді. Кейде олар ұрлаған
заттарын қызығып алса, кейде саналы түрде ... жасы ... көп ... ... ... ... ... кезде көп кездесетін қылмыстарының көп тараған тағы бір түрі ... да ... ... ... ... баладан өшін алу, көше-
көшеге бөлініп алып, ... ашу ... ... ... да ... ... болып төбелесу, өтіп бара жатқан баланы мазалап, ұрып-соғу, күш
көрсету, жасы толмаған балалардың бұзақылығына жататын қалыптасқан құбылыс.
Бұзақылық ... ... ... ... оның өз ... ... белгілі десек те, соңғы жылдары пәтерде, жатақханада немесе
оқу орнында жасалатын әрбір сегізінші-тоғызыншы қылмыстың ... ... кең ... ... ... бола ... Жалпы
қылмыстың топтық құрылуы жай құрылудан басталып күрделі ... Топ ... ... ... кәмелетке жасы толмағандар қылмыстық
жауапкершілікке қылмысқа қатысқандығы үшін жауап ... Екі ... одан ... жасы ... ... ... ... қылмыс үнемі
қоғамға жоғары қауіп төндіретіні белгілі. Топ құрамындағылардың ... ... ... тез ... ... нығайтып, күшпен
мүмкіндіктерін күшейте түседі. Бұл заң мен қорғалатын нәрсеге кез ... зиян ... ... туғызады. Бір көңіл аударарлық жай, қылмысқа
әрекет ... ... ... оқуға ынтасының жоқтығы мен,
немқұрайлығымен ерекшеленген. Көбісі мектепке бір ... бір ... ... ... ... ... не, ... барса да өз-өзімен жекеше күй
кешуі ... Осы ... ... топтың қылмыстар жасап, оның
тонау, ұрлық болып келетініне ... Осы ... ... ... да, ... қалдырмаса керек. Жасөспірімдердің тұрақты қылмыстық топқа кіруiне
ұйытқы ... ... ... ... азғыру, өтініш, ұсыныс түрінде
болғандықтан ... оған тез ... ... ... 27-бабына сәйкес, неке мен
жанұя, ата-ана, бала мемлекет қарамағында болады. Сондықтан да, ... ... ... ... жат ... қарсы бағытталған
қандай да болмасын келелі ... бола ... ... мән ... ... атап ... жайт, Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің
1997 ж. 2-тарауы «Жанұя мен кәмелетке жасы толмағандарға қарсы қылмыс» деп
аталып, бұл ... аса ... ... егер ... ... қылмыс істеле
қалса, қылмыстың ... ... ... ... ... жолмен белгіленеді.
2.2. Оқушылар арасында қылмысты болдырмаудың орта жалпы білім беретін
мектептің рөлі
Кәмелетке толмағандар қылмысының ... алу ... ... ... ... ... ... мен тәжiрибе тұрғысынан зерттеу -
пәнi мен ... ... ... ... ... ... ... - гуманизм ұстанымы сипатында ... ... ... ету» және ... ... дегендерді қалай
түсінеміз? Осы терминдердiң әрқайсысы американдық психологияда белгілі бір
тарихи ... ... ие. Олар ... және ... ... ... талдаудағы бағытты анықтауға, ... орай ... ... педагогикалық, психологиялық т.б. аспектілерін әлеуметтендіру
тұрғысынан анықтауға мүмкіндік бередi. Американдық ... ... ... ... мен ... тұрақты формалының жиынтығы
ретінде бейімделу, теңестіру, әсерлену, т.б. ... ... ... ... да ... қылмыстың алдын алу маңызын айта отырып;
қоғамға ... ... ... бар ... ... ... деп жазған екен: «Жазалау әсер ету ретінде, әдетте, қорқыту немесе
түзету тәсілі болып ... ... ... ... құқықтарыңыз бар
басқаларды қорқыту үшін мені жазалауға? Канн заманынан бері ешкімді ... ... ... те, қорқытып та алмаған» [58]
Оқушылар арасында құқық ... ... алу ... жүйе ретінде
қаралып, оның элементтерінiң мазмұны бойынша және ұйымдастырылуы жағынан
бір-бірімен тығыз, үйлесімді байланыста болады.
Осы ... алу ... ... ... ... алдын алудың объектісі және тәрбиенің объектісі жеткіншек болып
табылады;
2-ден, ... ... ... ... оның ... бір ... үйлесімді жан жақты дамыған тұлғаны тәрбиелеу;
3-ден қоғамдық өмірдің барлық ... ... ... ... еңбек ұжымы, қоғам т.б.);
Отбасы тәрбиесі кемшіліктері белгілі бір дәрежеде мектепке және ... ... ... ... ... беру мен ... ... мәселелері диалектикалық байланыста
болады. Осы мәселелер қоғамның аса қажеттілігіне айналдырды, ... ... жаңа ... оның ... мәдени және
адамгершілік мүмкіндігінің өсуімен байланысты.
Жалпы Қазақстан Республикасы халқының жоғары білімділік деңгейі ... ... ... ... беру туралы» заңына сәйкес, 1
бөлімнің 28 бабында: «Жалпы білім ... ...... және ... іске ... үш ... тұратын орта білім беру мекемесі»
деп танылады. Осы заңның 24-ші ... ... ... мемлекеттік оқу мекемелерінде тегін орта білім алуға ... ... ... ... ... деп ... Сондықтан да, өсекелең
ұрапақты оқыту мен тәрбиелеуде ... ... іске ... ... ... ... Мектеп бала тұлғасының жан-жақты дамуын қамтамасыз
етуге міндетті, яғни оның ... ... ... ... ... адамзаттың моральдік қалыптасуын, физикалық
жетілуін; табиғат, адам, қоғам ... ... ... ... ету
қажет.
Кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылығының ... алу ... ... ... аса ... аударылуы тиіс. Мектеп баланың
бойына деген құрмет, мейірімділік сезімін ... ... ... ... ... ... мектептің міндеті – баланың
адамға деген сүйіспеншілігін ояту. Сонымен қалыптасқан ... ... ... ... нәтижесі болады.
Оқушылардың құқық бұзушылығының алдын алу ... ... ... ... ... ісімен атқарылады. Құқықтық білім адамнан талап етілетін
орнатылған ережелер мен талаптарды меңгеру нәтижесінде ... ... ... нығайту мақсатында Қ.Р. Президенті «Қазақстан
Республикасында жалпыға бірдей құқықтық білім беруді ... ... 1995 ... ... ... 21 жұлдызында №2347 қаулысы
қабылданды. Онда жаппай бірдей құқықтық білім беру азаматтардың құқықтық
тәрбиесі мен ... ... ... ретінде қарастырылады. Оның
негізгі мақсаты – ... ... ... мен ... құрметтеу
дәстүрлерін қалыптастыру.
Құқықтық тәрбие – ... ... ... заң ұғымдарын
насихаттай отырып, жасөспірімдерді ең қажетті заңды біліммен қамтамасыз
етуді мақсат ... ... ... ... ... ... ... меңгере білуі қажет. Сонда ғана құқықтық тәрбие тиімді жүргізіледі деп
есептеледі.
Ал, ... ... ... ... ... баулу аса маңызды.
1996 жылдың ... ... “ҚР ... ... ... білім берудің
кешенді бағдарламасы» бекітілді. Онда 1-ші сыныпта «Мораль мен ... пәні ... ... ... деген шешімі туралы айтылған.
10-шы ... ... ... пәні 5-8 ... ... ... тиіс» деп көрсетілген. Осы пән оқушыларға құқық, мемлекет, заң,
құқықтық тәртіп, жауапкершілік, ... ... ... ... ... тұрақты адамгершілік – құқықтық қасиеттері туралы
алғашқы білімдері беріледі. Осы пәнге жылына 24 ... ... ... ерте бастан бала санасына құю оның жат әрекетке бармауының берік
тосқауылы ... ... ... орай 11-ші ... «9-шы ... ... Республикасы Конституциясының тезистерін оқыту» туралы айтылған.
12-шы бабында: «10-11 ...... ... ... заңнаманың
негізгі тезистерін оқтыу» туралы айтылған. 13-ші бабында: «Оқытудың ... ... ...... ... ... үйірмелерді
және т.б. құқықтық проблемалық жағдайттарда ... ... ... ... ... ... ... [63]
Құқықтық білім әр адамға қойылатын талаптарды, ережелерді меңгеру, оның
мәнін түсіну ... ... ... білу жасөспірімге өзге
адамдардың қателіктері мен кемшіліктерін көруге және де ... ... ... көмектеседі. Осы білім терiс әрекеттердің дер
кезінде алдын алудағы тәсiлге айналады.
Әдібай ... ... ... атты ... ... ... ... деген IV-ші тарауында құқық ұғымына
келесi анықтама берiледi: “жеке тұлғаның өз ... ... ... ол қоғам қабылдаған шешім, әлеуметтік өмірде ... ... ... ... іске ... ... еркіндігінің көрінісі” [ 60.175
бет].
Еліміздің құқықтық мәдениеті әдептілік ережелер мен заңдар, кодекстер,
жарғылар, қосымша баптар арқылы қалыптасуымен ... ... ... ... ... өнегелі үрдістермен ерекшеленіп ... ... ... ... қалыптастыруда, құқықтық мәдениетті
дамытуда ауыз әдебиетінің тұрмыс-салт жырларының, ертегілердің, аңыз
әнгіменің, ... ... ... ұлттық ойындардың, қазақ халқының
салт-дәстүрлерінің рөлiн айқындады.
Мектептегі әрбір оқу пәні құқықтық ұғымдар мен ... ... ... ... ... ... тарих және әдебиет сабағында жазушының
сипаттаған өмірiнiң өзімен ... ... ... ... ... ... өзінің үлгі тұтатын «идеалын» табады. Осы
«идеалға» ... болу үшін ... ... мінез-құлығын
басқарады. Әдебиет адамгершілік және құқықтық нормаларды және тұлға ... ... ... айналдыруға көмектеседі. Әдебиеттің классиктері;
олардың туындылары сыныпта оқытылып, сонымен бірге оқушыларға ... ... ... оқу ... оқыту тұрғысынан оқушыда
адамгершілік және құқықтық ... мен ... ... ... негізін қалауға болады.[60.182бет]
А.С.Макаренконың айтуынша: «мектеп бірінші күнінен бастап оқушыға
нақты, қатаң ... ... ... ... ... ... тиіс” [61.144] Осы тұрғысынан С.Т. Шацкий былай ... ... ... ... установить влияние организации физического труда и всех
требований школы на жизнь детского коллектива” [62.298с]
Мектеп ... ... ... ... ... әсер ... ... асыру үшін көптеген мүмкіндіктерге ие.
Оларды іске асыруда негізгі шарты – кадрлардың психологиялық-педагогикалық
дайындығы. Яғни, ... ... ... ... қатар қазіргі
интерактивті әдістерді меңгеру мен бiрге, әсер ету бағдарламасын өндіру
білігі.
Сонымен, мектеп ... және ... ... ... тәрбиелік күштерінің шоғырлануының орталығы болып, кәмелетке
толмағандардың арасында құқық ... ... ... және ... ... ... жүйесінің тәрбиелік
күштерінің шоғырлану орталығы ретінде, мектеп оқушы өмірінің ... ... ... жұмысты өткізіп қана қоймай, әуелі, жалпы
алғанда бала дамуының әлеуметтік жағдайын ... ету ... ... ... қоғамдық пайдалы іс-әрекеттің, еңбектің,
оқудың жүйесі ретінде бала ұжымының өмірін ... ... ... енгізген. Негізінен «құқық бұзушылықтарын тәрбиелеу
проблемасынан гөрі ... ... ... өзекті» деп дұрыс көрсете
білді.[68]
Жасөспірімдер мен кәмелетке толмағандарды мектеп қабырғасында идеялық
және өнегелік тәрбиелеу ... ... ... мен қылмысына жауапты ... ... ... ... ... ... үшін ... жөнінде баланы сендіру, яғни олардың бойында сондай сезім
қалыптастыру қажет. Кәмелетке ... ... ... ... жасқа
жетпейінше қылмыстық жауаптылыққа тартылмайтындығын ... ... ... белгіленген жағдайларды қоспағанда (есі дұрыс еместік,
қажетті қорғану немесе мәжбүрлі ... ... ... ... қылмыс жасаған адам міндетті түрде ... ... деп ... атап өту ... Осы ... жастар арасында
жүргізілетін құқықтық тәрбие барысында ... оқу, ... ... және заң
қызметкерлерімен кездесу ... ... ... ... ... ... ... диспуттар өткізу, сонымен бірге, осы
тақырыпттар төңірегінде спектакльдер мен ... ... ... ... аса ... ... ... ісі жөніндегі инспекция өз қызметін
жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... мен ... жүргізуге, заң қызметкерлерімен кездесулер
ұйымдастыруға, ата-аналарды шақыра отырып, сұрақ-жауап кештерін ... ... ... осы сияқты шараларды жиі жүзеге асыратын болса, тиімді
нәтижелерге жетерi ... ... осы ... ... бұзушылыққа –
қойылған тосқауыл іспеттес.
Сонымен бірге, әрбір ... ... ... ... ... және оларды дер кезінде жою қылмыстың алдын алудың ... ... ... ... ... пен соның нәтижесінде
болатын құқық бұзушылық мәселесін шешуге және олар үшін қажетті тәрбиелік
ықпалдарды көрсетуге кәмелетке ... ісі ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың ісі жөніндегі инспекциясы, ішкі
істер органының кәмелетке толмағандарға арналған қабылдау бөлім мекемелері,
ерекше ... ... ... ететін балалармен жасөспірмдерге арналған
арнаулы жалпы білім беретін кәсіби-техникалық училищелер қатысады.
Қазiргi кезде республикада ... ... 150 ... ... ... ... ... бiлiм беретiн бiр ғана мектеп жұмыс iстейдi.
Мұндай мекемелердiң жетiспеушiлiгiне қарамастан, олардың саны ... ... ... ... ... ... жабық үлгiдегi арнай
жалпы бiлiм беретiн мекемелердi құру ... ... ... алу ... ... ... және ... криминогендiк ахуалды тұрақтандыруға ықпал етер едi.
Педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған жасөспірімдерді 4 ... ... ... ... ерке жасөспірімдер, отбасы тарапынан ... ... ... ... ... ... жат әрекеттердің
тұрақты ықпалындағы және ересектердің құқыққа қарсы талаптары әсеріндегі
жасөспірімдер.
Осы категориядағы балалар үшін ... ... ... ... ... мен ... толмағандардың ісі жөніндегі инспекциямен
біріге отырып, оқушылар арасындағы қылмыстылықты болдырмау үшін ... ... ... ... ... болып табылады:
- ең әуелі мұндай теріс ықпалдарының тұрақты әсеріндегі жасөспірімдерді
анықтап, мұндай ықпалдарды бейтараптау;
- мұндай жасөспірімдерге теріс ... не ... ... ... ашып ... отырып, оларды мұндай ересектердің
бойында тамыр ... ... ... көзқарастар мен заңдылықтарды өмірлік
жағдайлармен бетпе-бет кездестіру;
- мұндай жасөспірімдерге олардың көзқарастары мен дағдыларының ұжым мен
қоғам мүддесіне ... ... ... түсіндіру.
Жасөспірімдерге теріс көзқарастардың және одан туындайтын нәтижелердің
тек қана қоршаған адамдарға ғана емес, сонымен бірге ең ... ... зиян ... түсіндіру және соған көздерін ... ... ... ... ... ... тауып, оларды жою шараларын
да жатқызуға болады.
Сонымен ... ... ... ... ... алу үшін ... ... орындауға деген теріс қатынасын жою қажет. Білім ... ... ...... ... жасауының
себептерінің бірі болып табылады. Демек, қылмыстық әрекеттті ... ... ... ... ... ... Олай ... кәмелетке толмаған
қылмыскер тұлғасының мұндай ерекшелігін ескере отырып, қылмыстың алдын алу
шарасының бірі ретінде ... ... ... ... тану қажет.
Әрине, мұнда біз қылмыс жасаған адамдардың ... ... ал ... ... ... ... ... жасаудан аулақпыз. Білім мен тәрбие
– егіз дүние. Оларды бір-бірінен ажыратып, өз алдына ... алып ... Әбу ... Әл-Фараби былай деп жазған болатын: «Адамға ең бірінші
білім емес, тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген білім – ... ... ... бала тәрбиесіне ерекше назар аударыла отырып берілуі
қажет. Кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстың алдын алу ... ... ... ... ... ... жақсарту, мұндай жауапты істі
жүзеге асыру барысында кездесіп ... ... жою ... беру ... ... тәрбиелеумен органикалық түрде бір арнаға
түскенде ғана өз мақсатына жетеді. Мектеп балаға білім ... қана ... ... ... ... ... дарытып, мемлекет ішіндегі нақты
мәселелер мен ... ... ... ... санасына құюы қажет.
Сондықтан, мектеп қабырғасында алынған ... ... ... ... ... бетінше өмір сүруге практикалық тұрғыдан үйлесуі ... Осы ... ... әрбір мектепте, жоғары сынып оқушылары үшін қазіргі
жағдайға ... ... ... ... мектептен кейінгі жаңа
өмірге ондағы кездесуі мүмкін ... ... ... ... көмек беру қажет.
Қазіргі таңда мектеп қабырғаларында жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... Ал ... тәрбиенің тиісті деңгейде
болмауы оқушылардың тәртіпсіздікке, жат қылық жасауына, ... ... ... ... ... ... бұл тұста, кәмелетке толмағандар
арасындағы қылмыстылықтың алдын алу үшін халыққа білім беру бөлімдері мен
мектеп ұжымдары ... ... ... ... ... ... ... мектеп қабырғасында құқықтық және өнегелік тәрбиенің тиісті
деңгейде жүруін және бұл ... ... ... ... ету ... ... бойында жоғары ... ... ... және ... білімдерді ұялату және нығайту үшін әрбір
мектепте психо-педагогикалық қызметтер құрып, олардың ... ... ... ... ... қабырғасында оқушылар үшін әлеуметтік қызметтер
кешенін, оның ішінде әлеуметтік-психологиялық заңдық көмек беру ... ... ... бос ... ... ... демалыс
орталықтарын ақысыз негізде құру қажет.
Педагогикалық және құқықтық әдебиеттерде, бос ... ... ... және оның ... ... ұйымдастырылмауы кәмелетке толмағандарды
қылмысқа жетелейтін басты себептердің бірі, деп ерекше атап көрсетіледі.
Олай ... ... ... ... алдын-алу үшін олардың
бос уақытын белсенді, әрі ... етіп ... аса ... ... ... кәмелетке толмаған бала тұлғасының жан-жақты даму мүмкіндігі,
оның бойындағы көптеген ... ... ... кәмелетке
толмағандардың бос уақытын ұтымды, әрі дұрыс ... ... мен ... бос ... ... ұйымдастыру, осы арқылы
олардың арасындағы қылмыстың алдын алу олардың білім және мәдени деңгейін
көтерумен ұштасатын мәселе. Олай ... бұл ... ... ... ... беру ... мәдениет және қоғамдық ұйымдар белсенді ... әрі бұл ... ... ... ... ... Осыған орай
жастарды кітап оқып, театрға баруға, жалпы рухани ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мақсатында үкімет арнайы
бағдарлама қабылдап, онда жастар ... ... ... ... ... ... бос ... мазмұнды етіп, өткізуін
ұйымдасттырудың маңызды бағыттарының бірі ретінде ... мен ... ... ... және ... қоғамдық жетекші тағайындау.
Сонымен, кәмелетке толмағандар құқық бұзушылығының ... ... ... ... ... шарасы мектептегi
педагогикалық iс-әрекеттiң құрамдас бөлiгi болып табылады. ... ... алу ... ... ... ... факторлары мен қорғану факторларына бағдарланады.
Тәуекел факторлары:
- жеке: генетика, темперамент (агрессивтiк, зақымданудан ... ... ... ... бақылаудың төмендiгi,
- мектептiк: үлгермеушiлiк, табысқа бағыттанушылық, оқуға ... ... ... ... ... ... дамымағандығы;
- құрбы-достары ортасының факторлары: өмiр сүру жағдайының төмендiгi;
өмiрлiк жетiспеушiлiк, ... ... ... ... ... ... ... қорғаныстар;
- ата-аналар бақылауының тәжiрибесi: нақты ережелер, баланы өмiрге
тарту;
- оқудағы табыстар;
- әлеуметтiк институттармен ... ... ... ... ... ... нормаларды қабылдау.
2.3. Кәмелетке толмағандардың тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты қылмысты
болдырмаудың алғы ... ... ... ету ... ... ... әрекетінің алдын алу дегеніміз – олардың заңмен қақтығысуына жол
бермеу, оны тұлға ретінде жағымды етіп ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың ... ... ... қол ... болдырмау үшін құқықтық және
өзге де ықпалдарды қолдану сияқты негізгі ... ... ... толмағандар қылмысының алдын алу барысында кәмелетке
толмағандардың биологиялық және әлеуметтік тұрғыдан әлі де ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған қылмыскер
тұлғасының барлық ерекшеліктеріне, атап ... жас және ... және ... ... және ... сондай-ақ олардың тәрбиелік деңгейіне, ... ... ... мотивациясына ерекше көңіл бөлуіміз
қажет. Абай адамның мiнез-құлқы мен ұжданы негiзiнен ақыл-парасат пен ... нәр ... ... ... ... ... Абай да: ... ата-
анадан туғанда естi болмайды: естiп көрiп, ұстап, татып ... ... ... таниды-дағы, сондайдан бiлгенi, көргенi көп болған адам
бiлiмдi ... ... ... ... ... ... кiсi де естi
болады” [19-сөз], дей келiп, ол өзiнiң 31-шi ... ... ... төрт түрлi себеп бар: әуелi көкiрегi байлаулы берiк ... ... – сол ... ... иә көргенде ғибратлану (үлгi) керек,
үшiншi – сол нәрсенi iшiнен бiрнеше уақыт қайтарып ... ... ... ... – ой ... ... қашық болу керек. Егер кез болып
қалса, салынбау керек. Ой кеселдерi: ... ... ... иә бiр ... ... иә бiр нәрсеге құмарлық пайда болу.
Бұлт төрт нәрсе – күллi ақыл мен ... ... ...... [57]. Байқап қарасақ Абайдың айтып отырған сипаттарының бәрi
де, адам ... ... ... ... ... ең ... ... тоздырады екен де, содан бүкiл тiршiлiгiнiң мәнi мен сәнiне
өздерi қиянат жасайтын көрiнедi. Ал адам ... ... ... ... ... аңғару қиын емес.
Демек, кәмелетке толмағандар тұлғасының жекелеген ерекшеліктерін
қылмыстың ... алу ... ... ... алу ... тиімді әрі
нәтижелі болуына міндетті түрде өз септігін тигізеді. Олай ... ... ... осы ... қарастыру мақсатқа лайықты болады деп
есептейміз.
Кәмелетке толмаған бала ... тән ... бірі ... ... және өнегелік санасының тұрақсыздығы, бұрмалануға оңай
түсуі ... ... ... ... бұрмаланған жағдайда оның
құнды ... ... ... ... ... ... позициясы, адамгершілік бейнесі мен сана-сезімі өзгеріске ұшырап,
теріс сипатқа ие ... Ал ... ... ... кәмелетке
толмағандарының қылмысты көптеген ... заң ... өз ... әкеп ... Бұл жағдайлардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... себебі болып
табылады. Осыған орай, олардың қылмыстылығының алдын алу үшін ең алдымен
құқықтық және өнегелік тәрбие беру ... ... ... ... үшін ... ... балаларға жүргізілген әлеуметтік зерттеу таңқаларлық нәтижелер
берді: өтпелі кезеңдегі бүгінгі қоғамда ... ... ... ... ... мемлекеттік құқық қоғау ... ... ... бұрмаланып отыр. Оқушылар бойында патриотизм, ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық
білім берудің қажеттігін тудырып отыр.
Осыған сәйкес 1995 ... 21 ... ... ... Қазақстан Республикасында жалпыға міндетті құқықтық білім
берудегі ұйымдастыру жөніндегі шаралар туралы №2347 ... ... ... ... үш ... алға ... адамның жоғарғы азаматтығын, оның жалпы құқықтық мәдениетін және
әлеуметтік белсенділігін қалыптастыру;
- таңдап алынған ... ... ... ... ... арнаулы
құқықтық білім алуын қамтамасыз ету;
- құқық бұзушылықтың алдын алу ... ... ... ... ... ету ... ... бойында
заңды құрметтеу сезімін қалыптастыруға болады. Алайда мұндай білім беру
барысында жасөспірімдердің жас ... ... ... ... ... ... әрі ... жұмыс белгілі бір шыдамдылық ... ... ... толмағандарды өз міндеттерін саналы түрде ... ... ... жеке ... болу ... ... қылмыстың алдын
алу ісінде аса маңызды болып саналады. Бұл ... ... алу ... ... ... яғни ... ... әрбір әрекеті мен
қылығы үшін жауапты болу сезімінде тәрбиелеу үшін олардың арасында лекция
оқып, әңгіме ... ... сот, ... және ішкі ... ... ... ... қажет. Әңгіме барысында өмірлік мысалдар
келтіру, тіпті бұрын сотталып, қазір түзелу ... ... ... ... қатыстыра отырып, олардың өз аузымен баяндауы, және де
қылмысты жасамаңдар деп айтқан, ... ... ... ... әсер беріп, олардың мұндай жолға түсуіне бөгет болуы
мүмкін.
Кәмелетке ... ... ... яғни ... кездесіп отыратын қолайсыз жағдайларға тап бола отырып, қиындықтар
алдында әлсіздік білдіреді, кез-келген ықпалдарға оңай ... ... ... ... түсуі де оңай болады. Осы сияқты себептердің
негізінде кәмелетке толмағандардың қылмыстық жолға түсуіне жол ... ... ... ... ... өз ... шешім қабылдау қабілеттілiгінде
тәрбиелеуіміз, оларды кез-келген ... ... ... ... Өз ... болып жатқан жағдайларға, халықтың жалпы ісіне,
әсіресе өзінің жеке әрекетінде ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған баланың тұрақты идеялық нанымы, ... ... ол жат ... ... төтеп беруге қабілетті
ішкі тосқауылынан айрылады, сондықтан рухани жағынан тез ақсайды.
Идеялық ... және ... ... ... кәмелетке
толмағандардың қылмыс жасауына себепші болып табылатын шешуші жағдайларды
ғана емес, сонымен бірге өзге жағдайларды да ... ... не ... тежемейді де. Сондықтан бүгінгі таңда бүкіл азаматтардың бойында,
оның ішінде, әсіресе ... ... ... ... және де ... ... ... тәрбиелеу аса маңызды мәңге ие.
Баланың адамгершілік және қоғамдық саяси мақсатқа деген оң көзқарасын
жас күнінен қалыптастыру кәмелетке толмаған баланың ақыл ойы мен ... ... ... өз ... ... ... ... болуын, өзін-өзі басқара білуін қамтамасыз етеді.
Егер, кәмелетке толмаған бала қоғамда өзін-өзi ұстау ережесінің қажет
екендігіне, заң және қалыпты ... әділ әрі ... ... көзі
жететін болса, олар кез-келген жағдайда ешбір күштеусіз және ... ... ... қайта оны бұзуға ар-ұяты жібермегендіктен,
заңды сақтайды және оны әділдігі үшін құрметтейді.
Қылмыстың жасалуына ... ... ... жағдайларды жоюдың, онымен
күрес жүргізудің маңыздылығына қарамастан, кәмелетке толмағандар қылмысының
алдын алудың маңызды құралы ретінде ... ... ... нанымды, ғылыми көзқарастарды және дүниетанымды қалыптастыру шешуші
мәнге ие ... ... Ал, бала ... ... ... ғылыми
көзқарастарды және дүниетанымды қалыптастыру ісіндегі жетістіктерге халыққа
білім беру, ... және ... ұйым ... ... ... ... ... негізінде ғана қол жеткізуге болады.
Бүгінгі таңда кәмелетке толмаған балалар арасында ... ... ... ... ... қарсы қажеттіліктердің
туындауына, достық, борыш, абырой сияқты ... ... ... ... енді ... келе жатқан рухани, эстетикалық
және танымдық қажеттіліктері деформациялана бастайды.
Оның үстіне ... ... ... қалған жасөспірiмдер
қылмыскерлердің негізгі тобын құрайтындығы баршаға белгілі.
Ішкі ниет бойынша педагогикалық ... ... ... ... 4 топқа бөлуге болады:
1) тентек немесе ерке деп анықтайды;
2) отбасы тарапынан шеттету, ... ... ... ... ... ... жат әрекеттердің тұрақты ықпалындағы және ересектердің құқыққа қарсы
талаптарға әсеріндегі жасөспірімдер. [75]
Тентек жасөспірімдер олар жасалған ерекше ... ... ... бала ... ... өмір ... жақсы көретін болып өседі. Ал,
кейбіреулерi ашынған, жабырқау күйде болады. Олар әдетте өзінің болашағына
сенімсіздікпен ... ... ... ... алу үшін ... тәрбие
жұмысын ұйымдастыру қажет. Мұндай тәрбие жұмысын ұйымдастырудың ... бірі – ... ... ... ... яғни мектеп
ұжымында немесе арнайы тәрбиелеп-оқыту мекемелерінде ... ... ... және ... адамдары арасында бастан кешірген
жағымды әсерлері мен ... ... ... оралуға жағдай жасау. Мұндай
тәрбие жұмысын жүргізу барысында сол жасөспірімнің ... тән ... ... ала ... ... ... етудің белгілі бір тәсілін
қолдану қажет. Мәселен, тентек немесе ерке жасөспірімнің қылмыстылығының
алдын алуға ... ... ... ... ... ... ісі ... инспекция мынадай әрекеттерді жүзеге асыру
қажет:
- мұндай жасөспірімдер өздерінің негізгі құқықтары мен ... ... ... ... ... жеңілдік жасамай, ұжым ... ... тең ... қамтамасыз ету; сондай-ақ жасөспірімнің
отбасындағы және оқушылар арасындағы ... ... ... ... тыс көп ... аса ... ... мақсатқа лайықты мөлшерге сәйкес келтіру;
- өзін жауапты сезінуге мүмкіндік беретін жауапты жұмыстарды тапсыру.
«Тәрбиеленуі қиын» ... ... ... ... ... ... алдын алуға ... ... ісі ... ... ... және оларға
тағайындалған жетекшілер немесе қоғамдық тәрбиешілер ... ... ... ... ... ... мектеп ұжымында жатырқауын жою;
- отбасы және мектепте жасөспірім ... ... ... ... ... ... ... жасөспірім үшін маңызды болып танылатын жағдайлардың бәрінде оған
моральдық, ал қажет болған жағдайда материалдық көмек ... ... өз ... сенуге, өзінің жақын және алыс болашағын
жоспарлауға, сондай-ақ ол жоспарларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге, сонымен
бірге, басқаларға өзін танытуға мүмкіндік беретін жағдайларды қалыптастыру.
Қараусыз балалардың қылмыстық жолға түсуіне жол ... ... ... ... ... ... бұл ретте халыққа білім ... мен ... ... ісі ... ... арқылы
мынадай жағдайлар ескерілуі қажет:
- отбасында және мектепте қараусыз қалған балалардың ... ... ... ... ... ... жоятын жағдайларды қалыптастыру;
- мұндай жасөспірімге мектеп өмірінің немесе өзге де балалар ұйымындағы
өмірдің ... ... ... оған ... сол арқылы оған құр
босқа уақыт өткізудің және ұжым өмірінен шеттеудің өзінің ең қымбат, бағалы
уақытын ... ... ... көзін жеткізу;
- ұйымдасқан жасөспірімдер тобына және онда үстемдік ететін дәстүрлерге
сын көзбен қарай ... ... ... шаралардың барлығы кәмелетке толмағандардың жеке
басына тән ерекшеліктері ескеріле отырып ... ... ... ... ... алу жұмысын жүргізетін органдар мен
кәмелетке томағандарға тәрбие беру ісін ... ... ... әдептілікке, дәрігерлік қамқорлық пен ... ... мен ішкі жан ... ... дәрежеде
білетін психологиялық біліктілікке ие болуы аса қажет. Мұндай талаптар
кәмелетке толмағандардың жоғарыда ... ... ... ... қойылып отыр.[29,25,35б]
Кәмелетке толмаған балалар тұлғасы эстетикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... түсуіне
себепші болуы мүмкін. Сондықтан кәмелетке толмағандар арасында эстетикалық
тұрғыдағы тәрбие жұмысын ... ... зор. ... эстетикалық түрдегі
тәрбие жұмыстары арнаулы білімге ие педагогтар арқылы ... ... ... ... беру ... ... ... ықпал ететін
болғандықтан, өзіндік ерекшеліктері бар. Эстетикалық тәрбие ... ... ... ... мен ... тәрбиеленіп, кеңи түседі,
шығармашылық белсенділігі артады. Ал ... ... ... мен
жасөспірімдер арасындағы қылмыстылықтың алдын алуға өз септігін тигізеді.
Эстетикалық ... ... ... ... ... ролі ... Жастар
клубы қоғамдық белсенділікті арттырудың көзі болып табылады.
Кәмелетке толмаған баланың айқын белсенділікке ие адам ... ... ... ... ... пассивті түрде өтуі, әдетте, жиналған
энергияны шығаратын, белсенді іспен ... ... ... ... ... жуығы өздерінің бос уақыт ішінде, ... ... ... ... асырады және де ол энергия қажетті салаға
жұмсалмайтын болса, оны жұмсау объектісін сол жасөспірімнің өзі ... ... үшін ... болуы да осыған байланысты. Өйткені,
бала өзінің қарқынды энергиясын күш көрсету түрінде ... ... ... ... және ... оның ... ... қоғамға қарсы
психологиясының қалыптасуында үлкен роль ... ... ... ... ... ... аса ... ие. Өйткені кез-келген жасөспірімді ең әуелі ... одан ... және ... ... ... тәрбиелейді. Еңбек ету қажеттілігі болған
жерде тәртіптің бұзылуы және жасөспірімдердің қылмыстық ... өте ... ... ... ... ... ... өнерге деген
қызығушылықты арттырады, сонымен бір мезгілде жат ... ... ... үшін топ ... топ болып әрекет ету тән.
Кәмелетке толмағандардың ересектермен салыстырғанда ... өзі ... өте ... ... практикалық тұрғыдан дәлелденген. Бұдан
олардың өз өзіне ... ғана ... ... ... олар ... ... бағытқа ие болуына қарамастан, осындай достыққа ұмтылуын да байқауға
болады.
Әсіресе, соңғы кезде ... ... ... ... ... ... ... Жасөспірімдер тобында қызығушылық пен еліктеушiлiктiң жоғары
деңгейі, топ мүшелерін өз дегеніне көндіру, көңіл күйдің ... ... ... ... күйдің қылмыстық акт барысында өзге топ мүшелеріне берілуі
байқалады.
Жасөспірімдердің кез-келген тобында қандай да бір ... ... ... Бұл ... ... әсіресе, жасөспірімдердің бірдей
еместігің, психофизиологиялық қасиеттері, яғни ... ... ... ... әртүрлі болуымен түсіндіріледі.
Жасөспірмдер өздерінің жалпы психофизикалық даму ... ... ... өзге адамдардың ықпалына оңай түседі.
Формальды емес топтың «лидері» ... ... емес ... жасөспірімдерге әлдеқайда көп ықпал етеді.
Бұл жағдайда қылмысты ... әрі оның ... алу үшін ... ... тұлғасын, оның топ мүшелеріне ықпал ету ... және ... ... ... ... ескере отырып, дифференцияланған
ыңғайда қарау қажет.
Мұндай жасөпірімдерді ұжымдық әрекеттің қандай да бір түріне тартқан
кезде ... ... ... жетекші, бастапқы уақытта сол
жасөспірімнің өзі қалаған, оны орындаудан қанағаттану сезіміне ие ... ... өзін ... ... ... ... ... тиімді.
Басқаша айтқанда, жасөспірімнің өзі жасөспірімдердің тікелей қызығушылығын
парыз, міндет сияқты ... ... ... ... ... ... сияқты тапсырмалармен толықтырып отыру аса маңызды.
Ескерте кететін жәйт, мұндай жасөспірімдерді ... ... ... ғана ... ықпал ету мүмкін қоса, кәмелетке толмағандардың
қылмыстық топ құруына және осындай ... ... жол ... ... ... өздерінің психофизиолгиялық қасиеттерінің толық деңгейде
дамып-жетілмеуі және тұрақсыздығы негізінде, ересектердің және де ... ... мен ... ... ... және ... ... қайта тәрбиелеу жұмыстарынсыз өз сана-сезіміндегі және жүріс-
тұрыс әрекетіндегі кемшіліктерді өз бетінше шеше алмайды.
Сондықтан да, ... мен ... ... ... ... оның ... ... көмек орталықтарын,
наркологиялық қызметтер, жасы кәмелетке ... ... ... ... ... ... заңдық көмек беру және ... ... ... құру ... ... нәтижесін берер еді.
Кәмелетке толмағандардың психикасы жас балалардың да, ересектердің де
психикасынан өзгеше. Олар үшін ... ... ... тез түсу, көңіл-күйінің тұрақсыздығы, өз-өзіне сенімсіздік, өз
әрекетінің дұрыстығына жиі күмәндану тән екендігін бұдан да ... ... Бұл ... құбылмалы психологиялық қасиеттер ... ... ... оңай ... ... болады.
Мұндай психологиялық қасиеттері негізінде жасөспірімдердің қылмыстық
жолға түсуінің алдын алу үшін жасөспірімдердің бойында өзін-өзі ұстай білу,
өз ... ... ... өз-өзіне, өзінің күшіне, қабілеттігіне сену
сияқты сезімдерін қалыптастыру қажет.
Әдетте, баламен ... ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдарда) оларға өмірдің қандай қиын екендігін онда жақсылық
пен араласып жатқандығы, тек ... ғана ... ... да жиі
кездесіп тұратындығы туралы айтыла бермейді.
Балалар мен жасөспірімдерді ... ... ... ... ... отыратын қиындықтар жөнінде сөз ... ... ... ... ... ... және ... қарсы әрекеттерді,
әділетсіздік пен жалғандықты жасыру, мұндай құбылыстар ... ... ... ... қажет болған жерлерде шыдамдылық ... ... ... ... тәрбиелемеу олардың тұлғасының әлсіздігіне,
қиындыққа ... ... ... ... оңай ... ... ... бетпе-бет
кездескен кезде, олардың бойында өмірден түңілу сезімі қалыптасып,
армандары мен ... ... әкеп ... адам өз ... ... ... өзін-өзі реттеуге, тәрбиелеуге
қабілетті, өзін-өзі ұйымдастырушы жүйе ретінде таныла отырып, тәрбиелеудің
тек объектісі ғана ... ... ... субъектісі болып танылады.
Сондықтан, кәмелетке толмаған баланы жай оқытып және тәрбиелеп қана қою ... оны ... ... ... түрде айналысуға үйрету қажет.
Стихиялы түрде өзін-өзі тәрбиелеу, сана-сезімнің төмендеуін ... ... бір ... ... ... ... ... және оны түзеуге бөгет жасайды.
Ал, саналы позитивті түрде өзін-өзі тәрбиелеу дегеніміз - ... ... ... қол ... әрі ... деңгейде әрекет етуге дайын болу
қабілеттігі мен қасиеттерін, моральдық және физикалық күштерін, ақыл-ойын
дамыту үшін ... ... және ... ... ... ету ... ... байланысты, әрбір педагог өзіне сеніп тапсырылған жасөспірімге
саналы тәрбие ... оның ... ... ... ... ал
нашарын тежей білуі тиіс.
Осыған орай педагог тәрбиесіндегі жасөспірімнің тұлғасын қалыптастыру
барысында ең алдымен жасөспірімнің ... ... ... ... ... ... сана-сезім, идеялылық, мақсаттылық мінез-құлықтың, еріктің
ұжымдық сезімнің тұрақтылығы, өз әрекеті үшін және оның ... ... өзге ... үшін ... ... ... ... мен қажеттіліктерінің кең көлемде болуын.
Егер, жасөспірім өзін-өзі ... ... ... ... ... оның ... жолға түсуі де екі талай болады:
бірінші, әлеуметтік жағымды ақыл-ойды, моральдық және физикалық әдеттер
мен дағдыларды дамыту негізінде жүйелі ... өз ... ... алу және ... тәрбиелеу;
екінші, еңбек пен өмірдің ұтымды режиміне негізделген, физикалық және
ақыл-ой қызметінің жоғары өнімді болуын;
үшінші, ақыл-ойдың адам жадының және ... білу ... ... ... ... ... және де оның мәні мен ... түрде ойлану;
төртінші, өз білімінің идеяларының және әрекетінің негізді екендігі
жөнінде, өзін ғана емес, өзгелерді де ... ... өз ... ... ... ... бағалауға жиі бөгет
жасайтын, өз «менін» жоғары деңгейде бағалау;
Кәмелетке толмағандардың қараусыздығы мен қылмысты болдырмау және
оңалту кеңiстiгiнiң ... ... ... ... ... ... бiлiм беру бөлiмдерi, жастар
мәселесi мен оларды ... ... ... ... ... мемлекеттiк бiлiм беру мекемелерi, мемлекеттiк емес ұйымдар,
қосымша бiлiм беру орталықтары; кәсiби бағдарлаушылық пен ... ... жеке ... және жалпы бағдарламаларды әзiрлеу мен iске
асыру, ақпараттандыру, iс-әрекет барысында алғашқы анықтау.
- Алғашқы арнайы алдын-алу институттары: отбасы мен ... ... ... орталықтары; арнайы (түзету) бiлiм беру ... ... ... ... және ... ... орталығы (ӘБЕО);
жетімдер үйі, қайырымдылық мекемелері; интернаттық ... ... ... мекемелер: медициналық және наркологиялық қызметтерi;
психологиялық-педагогикалық көмек көрсету ... ... ... ... ... ... бақылауы”); оқыту
орталықтары; т.б.
- Екiншi арнайы алдын-алу институттары: арнайы жабық түрдегi ... ... ... мекемелер; пансиондар, жетімдер үйі және т.б.
- Қылмыстық-құқықтық және орындаушылық ... ... ... ... ... ... ... соттар, қоғамдық заң
кеңестерi; сотталған балалардың ата-аналар бiрлестiктерi және т.б.
Кәмелетке ... ... ... ... алу ... ... ... ретiнде әлеуметтiк педагог iс-әрекетi жүйесiнiң
моделiн қарастыруға болады (Қосымша А).
2.4.Кәмелетке толмаған балалармен жүргiзiлетiн әлеуметтiк-педагогикалық
эксперименттің мазмұны
Эксперимент ... ... ... ... өмірлік жағдайлары
ерекшеліктеріне сәйкес, кәмелетке толмаған ... ... ... алу шарасын ұймымдастыру бағытында зерттеу әдістемесін
дайындап қолдану.
Зерттеу пәні: Баланың қолайлы жағдайының жалпылама көрсеткішін анықтау,
жан-жақты мәлімет алу, құқық бұзушылық ... ... ... ... мәдениетін анықтау және алдын алу шарасының ұйымдастырудағы жылдық
жоба-жоспарын құрастыру.
Зерттеу объектісі: Кәмелетке толмаған ... мен ... ... ... жүйесі.
Эксперимент барысында құрастырып қолданылған әдістемелер:
1. Баланың қолайлы жағдайының жалпылама көрсеткішін анықтау матрицасы [ә].
2. [б].
Эксперименттің өтілу кезеңдері:
І. Құқық бұзушылық әрекетін жасаған, ... ... ... ... ұйымдастырған баланың әлеуметтегі қолайлы жағдайының жалпылама
көрсеткішін анықтау.
ІІ. Кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... педагогтың “тәуекел” тобындағы балалармен жұмыс жүйесін
жасау мен оның құқық бұзушылықтың алдын алу ... ... ... мен ... беру бойынша жылдық жұмыс жоспарын құру[а,б,г].
“Матрица” толтыру үшін фактологиялық мәліметтер мен ... ... ... ... ... ... нақтылау үшін баламен
әңгімелесу барысында ... ... өз ... ... ... әкең мен анаңның арасындағы қатынастарды қалайсың ба?
• өз балаларыңды ата-анаңның әдісімен тәрбиелейсің бе?
• үлкен кісілерге тура ... ... ... ... ... ... тура ... ата-анаңның отбасындағыдай үй жұмысы шарасын
ұйымдастырасың ба?
• бос уақытты ата-анаңның үлгісімен ... бе?” деп ... ... ... сен ... ойлайсың?”, “Не нәрсе ұнайды ... ... ... да ... Осы сұрақтар арқылы алынған
отбасы туралы мәліметтер, қорытынды жасауға мүмкіндік береді және
отбасы мүшелері арасындағы әрекеттестігін түсінуге ... ... ... ... ... ... бағытталған
оқушылар тобы анықталып, біз ... ... ... ... ... ... бұзушылыққа қарсы жұмыстың жоба-
жоспарын құрып, ... ... ... осы балаларды әр түрлі
сыныптарға тараттық, басқа балалар тарап кеткенге дейін оларды
мектепте қалдыруға ... ... ... ... Смағұлов
Бағлан құрбыларын қорқытып үркіту тәсілімен ұстап отырғанынын
анықтадық? Сыныптың ... ... ... екі ойлы ... ... осы ... шығарып алуға әрекет еттік:
олармен жеке ... ... ... ... ... арқылы, жауапкершілігі бар тапсырмалар беру негізінде,
табысты орындағаны үшін мадақтаулар айтылды. Енді ... ... ... жасағаны туралы 1-ші белгісі
түскеннен бастап әрекет ... ... ... ... жеке ... ... болған жағдайды қағазға түсіру;
• құқық бұзушылардың әрқайсысымен жеке ... және ... ... ... ... әр ... оның ... тәртібін бұзғандығы туралы түсіндіру
және жазаның жауапкершілік ... ... ... ... ... тобы ... жинап, оларға жеке әңгімелесудің
мазмұны туралы айтып беру;
• оларды басқа балалармен ... ... ... ... не
айтасыңдар осы жерден шыққасын?” деген сұраққа жауап алу;
• мектеп ... ... ... ... ... бар ... ұғындыру;
• девиантты топ мүшесінің ата-анасымен сөйлесу; балалардың жазба
түріндегі жауаптарын көрсету;
• күнделікті барлық болған жағдайларды жазып ... ... ... ... ... балаларға мектеп психологының
көмегін көрсетіп, оларды осындай жағдайларда қорғану тәсіліне
үйрету;
... ... ... кешірім сұрату;
• егер де басқа мектептің оқушылары болған ... ... ... ... ... ... ... бұл оларды үрейлендіріп,
қорқытады және суретке түсу оларға ұнамайды.
Смағұлов Бағланның қолайлы жағдайының ... ... ... ... ... ... алынды: Бала отбасының құрамы-4 ұпай,
Мектептегі үлгерімі-3, Баланың денсаулығы-3, ... ... ... ... ... ... –2, Отбасының әлеуметтік
жағдайының деңгейі-3, Баланың мектептегі мінез-құлқы-3, Баланың мектептен
тыс қарым-қатынасы-3, ... ... ... Ата-анасының баласымен
эмоциялық қатынасы-4. Жинаған ұпайлардың саны – 28. Осы ... ... осы ... ... ... ... ... ” жатқызылады.
“Неге осылай болды?” деген сұраққа Смағұлов Бағлан былай деп ... ... әкем ... ... мені ... Осының барлығы мені
ызаландырады. Маған ... анам мені ... ... ал ұнамайтыны –
олардың күнделікті әдеттегі ұрыс-керістерінен шаршадым”.
Осы жасөспірімге келесі сұрақ-жауаптың ... ... ... ... ... Ұрыс ... қатысып көрдің бе, немесе біреуден таяқ жеп көрдің бе?
Егерде олай ... ... өз ... өз ... ... ... ... Көшеде жоғары сынып оқушыларынан
- Басқа адамдардан
- Ондай жағдай болған емес
3.Біреу сені қорлап балағаттады ма?
- Иә, ... өз ... Иә, ... құрбыларымнан
- Иә, мектептегі жоғары сынып оқушыларынан
- Иә, көшедегі жоғары сынып оқушыларынан
- Иә, басқа адамдардан
- Жоқ, бұрын-соңды ... ... ... ... заттарыңды, ақшаңды тартып алған немесе үйдің затын ... ... ... ... ... Иә, болып тұрды
- Жоқ, болған емес
5. Осындай жағдайда сен не ... ... ... ... ... ... ... жеткіземін
- Досыма жеткіземін
- Мұғалімге
- Өзімді қорғап қалу үшін төбелесемін
- Сұраған затын бере саламын
- Мұндай жағдай ... ... ... стрестік жағдайда үнемі болуы ата-ананың арасындағы
қатынас сипатымен байланысты болып ... Ол ... ... ... ... ... тұлғаның жеке басын қорлау болып тұрады.
Сонымен бірге, рухани мәдениеті ... ... бос ... ... отбасы, қарым-қатынас жасау қабілеті төмен, эмоциялық тұрғысынан
дамымағандық, өзінің ойлау жүйесінің дұрыстығын вербальды формада ... яғни ... бір ... қол ... арқылы түсіндіру тәсілі
әдетке айналған. Балада үрей мен жатсынушылық ... ... ... ... ... ... етеді. Оны біз психологиялық қызметтің кеңесіне
жібердік. Және ... ... ... олардың тәрбие стилін өзгерту
қажеттігін түсіндірдік, өзгертпеген жағдайда ... ... ... ... Яғни ... ... емес тәрбие ұстанымдары
олардың арасындағы қатынас сипатын мектептегі, көшедегі ... ... ... ... ... мен ... субъективтi қатынасты диагностикалау
бойынша жалпы бағасы: 11 ... яғни ... ... көрсетті. Осы
көрсеткіш Смағұлов Бағланның ... ... ... ... Осы оқушы мектепішілік тіркеуге алынған болатын.
МЕКТЕПІШІЛІК ТІРКЕУГЕ АЛЫНҒАН ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЗІМІ
|№ ... ... |
| | ... |
|1 ... ... құрамы | |
| ... ... ... ... |5 |
| ... және ... |4 |
| ... мен өкіл әкесі, әкесі және өкіл анасы |3 |
| |Бір ғана ... бір ғана ... |2 |
| ... жоқ: ... атасы, басқа туыстары |1 |
|2 ... ... | |
| ... |5 |
| ... |4 |
| ... ... ... ... |2 |
| ... оқымайды, жұмыс істемейді |1 |
|3 ... ... | |
| ... |5 |
| ... ... ... ... даму шегінен шықпаған |4 |
| ... ... бар |3 |
| ... дамуында кемшіліктері бар |2 |
| | Туа ... ... бар, ... аурулары |1 |
| |бар | |
|4 ... ... ... ... | |
| ... ... бар ... |5 |
| ... ... ... ... бар |4 |
| ... үйде 1-2 ... бар |1 |
| ... ... ... ... ... бар |2 |
| ... ... бар ... жоқ) |1 |
|5 ... ... | |
| ... ... ... ... |5 |
| ... жеткілікті, бірақ ол үшін кредиттік несие алынады |4 |
| ... ... ... жеткілікті, бірақ киім-кешекке |3 |
| ... | |
| ... ... ... |2 |
| ... ... ... ... |1 |
|6 ... әлеуметтік жағдайының деңгейі | |
| ... ... ... ... ... |5 |
| ... өмір ... ұрыс-керіссіз, “әдетті” дағдысымен |4 |
| ... ... ... ... ұрыс ... ... |3 |
| ... тұрады | |
| ... ... ... ... ақыл-ойы дамуында |2 |
| |кідіріс ... | |
| ... ішу, ... ... диагнозымен тіркеуге |1 |
| |алынған | |
|7 ... ... ... | |
| ... |5 |
| ... |4 |
| ... |3 |
| ... ... байқалады |2 |
| ... ... ... |1 |
|8 ... ... тыс ... | |
| ... оңды ... ... ... |5 |
| ... ... болу | |
| |Бос ... ... ... емес кездесулер, |4 |
| ... ... ... ... құру | |
| |Бос ... пайдасыз өткізу, мақсатсыз қарым-қатынас |3 |
| ... ... ... ішу, ... заттарды |2 |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... КТІЖБ-де тіркеуге |1 |
| ... ... ... әуес | |
|9 ... ... мақсаттары | |
| ... ... ... ... бар, ... |4 |
| ... ... ұмтылыс, өмірлік мақсаттарды | |
| ... оң ... ... оны ... да жолмен | |
| ... ... | |
| ... ... ... ... жетілмегендік, |3 |
| ... | |
| ... ... ... ... тобы – қоғамға |2 |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... бағдарлар (пайдалы қоғамдық |1 |
| ... ... ... шектеулі, құқық | |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | |
| ... ... балаларға талап қоюшылық, сенімділік ахуалы,|5 |
| ... ... | |
| |Тым аса ... ... тым аса көңіл бөлушілік |4 |
| ... ... ... ... де ... өзі үшін |3 |
| ... ... өзінің өмірін 1-ші орынға қояды | |
| ... ... бала ... ... ... |
| ... | |
| ... ... ... ... балаларды |1 |
| ... ... ... ... ... ... | ... Б
Анкета
Құрметті дос!
Біздің анкетамызды толтыруыңызды сұраймын.Әр сұраққа мүмкін деген жауаптар
варианты берілген.Сұрақты ынтамен оқып, егер ... ... ... ... келіспесеңіз өз пікіріңізді білдіріңіз.Пікіріңізді
білдіргеніңізге рахмет айтамыз!
1.Сіз қалай ойлайсыз, қай жастан бастап ... ... ... беру ... сыныптан
2.орта сыныптан
3.жоғары сыныптан
4.өз жауабыңыз
2.Сіз қалай ойлайсыз,заңдар туралы біліміңіз жеткілікті ме?
1.иә
2.жоқ
3.жауап беруге ... ... ... ... ... ... және журналдардардың аттарын атап
жазыңыз.
1.газеттер:
2.журналдар:
3.Мүлдем оқымаймын
4.Кей кезде ғана
4.Сабақ өту ... ... ... ... ... ... ... бе?
1.жан-жақты ізденемін
2.тек сол берілген тапсырма мен шектелемін
3.мүлдем ізденбеймін
4.бұл материалдар мені қызықтырады
5.Жасөспірімдердің арасындағы қылмысты азайту үшін не қажет деп ойлайсыз.
1.құқықтық білімді ... ... бір ... ... ... мәдениетін көтеру
6.Егер заңды бұзуға тура келетін жағдай болса не істер едіңіз.
1.заңды ешқашан бұзбас едім
2.ойланбастан бұзар едім
3.алдымен заңды көріп ... ... ... ... ... қалай түсінесіз,өз пікіріңізді білдіріңіз:
1)
2)
3)
4)
8.Мектептеріңізде «құқыққа» байланысты тәрбиелік іс-шаралар өте ме?
1.сыныпта ғана
2.тек апталықта ғана
3. мүлдем ... бір рет ... ... жасөспірімдер заңды бұзады?
1.Заңдарды білмегеннен
2.Құқықтық мәдениетінің төмендігінен
3.Өмір сүру дәрежесінің төмендігі
4.Қызығушылық
10.Елімізде қоғамның құқықтық өмірінен хабардар болу ... сіз ... ... ... теледидар.
2.газет,журнал
3.жолдастары мен әңгімелескен кезде
4.мені қызықтырмайды
11.Сіздің ойыңыз ша,құқықтық мәдениетті қайдан байқауға болады?
1.Білімінен
2.мінез-құлық,іс-әрекетінен
3.сенімінен
4.өз жауабыңыз
12.Құқық, заң тақырыбына ... ... ... ... бе, атап жазыңыз:
1.
2.
3.
4.
13.Әлеуметтік педагог пен өзіңізді мазалаған сұрақтар мен сөйлестіңіз бе:
1.мен жиі барамын
2.біздің ... ... ... жоқ
3.мүлдем бармаймын
4.тек түсініспеушілік болған жағдайда
14.Милицияға түскен кезің болды ма?
1.болған емес
2.бірнеше рет
3.өз жауабыңыз
4.тек бірақ рет
15.Кәмелетке толмағандар комиссиясының тізіміндесің бе?
1.иә
2.жоқ
3.өз жауабыңыз
4.ол туралы ... ... ... ... ... ... деп ... бе?
1.иә, белсенді оқушымын
2.достарым мені белсенді деп есептейді
3.кей сабақтарда ғана белсендімін
4.жоқ
17.Жаман әдеттерге әуестенесің бе?(шылым шегу, арақ,нашақорлық)
1.әуестенемін
2.Кей-кезде ғана
3.Темекі шігіп көрдім
4.нашақормын
18.Достарыңмен ... ... ... деп ... жақсы
2.қарым-қатынасым орта денгейде
3.тіл табыса алмаймын
4.достарымды жек көремін
19.Аты жөні тегі:
20.Толтырылған ... ... ... ... ... ... алу және құқықтық білім мен
тәрбие беру бойынша әлеуметтік ... ... ... ... ... ... |Жауапты ... |
|1 ... |Жыл бойы ... | |
| ... | ... ... | |
| ... | ... | |
|2 ... ... ... сайын |әлеуметтік | |
| ... ... | ... | |
| ... | | | |
|3 ... ... өз |Жыл бойы |әлеуметтік | |
| ... ... және | ... сынып| |
| ... ... | ... | |
| ... беру ... | | | |
| ... | | | |
|4 |1-4 ... ... |Жыл бойы ... | |
| ... беру жұмыстарын | ... ... |
| ... | ... пән| |
| | | ... | |
|5 |5-8 ... ... | ... | |
| ... беру ... | ... ... |
| ... | ... пән| |
| | | ... | |
|6 |9-11 ... ... | ... | |
| ... беру жұмыстарын | ... ... |
| ... | ... пән| |
| | | ... | |
|7 ... және ... ... | |әлеуметтік | |
| ... ... | ... | |
| ... | | | |
|8 ... ... ... |1.09.-10.09 |Сынып | |
| |мен ... ... | ... | |
| ... ... | |мен ... | |
|9 |Ата ... ... ... |1991 ... | |
| ... ... | ... | ... |Оқушылардың “Балауса” |қыркүйек |әлеуметтік | |
| ... ... | ... | |
| ... ... ... | | | |
| ... мен бекіту. | | | ... ... ... ... ... бір ... | |
| |алу ... |рет ... | |
| ... ... | | | ... |“Жолда жүру ережелері” |Қыркүйек ... | |
| ... ... ... | ... | |
| ... | | | ... ... ... ... ... | |
| ... ... | ... | ... ... бұзушылық деген не? |Қараша ... | |
| ... ... | ... | |
| | | |мен ... |
| | | ... | ... ... ... мен |Желтоқсан |Сынып | |
| ... ... | ... | |
| ... | | | ... ... ... |Қаңтар |10-11 сынып | |
| ... ... ... | ... | ... ... ету құқығы. Баяндама|Ақпан |9 сыныптар | |
| | | ... | ... ... бұзушылықтың алдын |Наурыз |Әлеуметтік | |
| |алу. ... ... | ... | |
| ... ... | | | ... ... ... мен ... |Сынып | |
| ... ... | ... | |
| ... | | | ... |Диагностика өткізу. |Мамыр ... | |
| | | ... | ... ... оқу ... ... ... оқушылары
арасында жүргізілетін тәртіп бұзушылыққа қарсы жобадағы жұмыс жоспары
|№ |Жасалатын ... ... ... ... |
|1 ... ... ... |20.09.2006ж ... | |
| ... ... ... алу, | | |
| ... қиын ... КТІЖ | | |
| ... және ... іші ... | |
| ... ... оқушылар тізімін | | |
| ... | | |
|2 |6-11 ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... өз құқығыңды | | |
| ... бе ... ... ... | | |
| ... | | |
|3 ... ... ... беру ... ... ... | |
| ... қалған оқушыларды | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... қолдану. | | |
|4 ... қиын және ... ... |1-тоқсан аралығы | |
| ... ... бар ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
|5 ... ... ... ... ... | |
| ... дәрігерімен кездесу | | |
| ... | | |
|6 ... ... ... отбасылырдың,| 1-тоқсан аралығы | |
| ... ... ... және ... | | |
| |іші ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... әл-ауқатын тексеру. | | |
|7 ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... |айлары | |
| ... ... және | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... адам | | |
| ... мен дене ... | | |
| ... және мінез құлқына кері | | |
| ... ... | | ... ... оқу ... ... мектеп оқушылары арасында
жүргізілетін тәртіп бұзушылыққа қарсы жобадағы жұмыс жоспары
|№ |Жасалатын іс-шаралар ... ... ... |
|1 |6-11 ... ... арасында “Мен |Қараша, желтоқсан | |
| ... ... ... өз құқығыңды |айлары | |
| ... бе ... ... әңгіме | | |
| ... | | |
|2 ... ... ... беру ... ... сайын | |
| ... ... ... | | |
| ... анықтап ата-аналарына | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... Алдын-алу жұмыстарын | | |
| ... Апта ... | | |
|3 ... ... және ... есепте |2-тоқсан аралығы | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... әкімшілік | | |
| ... ... ... Кодексінің | | |
| ... ... ... жеке | | |
| ... ... | | |
|4 ... ... пен қылмыстың алдын|2-тоқсан аралығы | |
| |алу ... 6-11 ... | | |
| ... ... ... жүргізу. | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... Кодексінің және Қылмыстық | | |
| ... жеке ... | | |
| ... | | ... ... оқу ... ІII-тоқсанында мектеп оқушылары
арасында жүргізілетін тәртіп бұзушылыққа қарсы жобадағы жұмыс жоспары
|№ |Жасалатын іс-шаралар ... ... ... |
|1 ... ... ... ... айы | |
| ... ... ... ... | | |
|2 |6-11 ... ... арасында |Апта сайын | |
| ... ... ... ... | |
|3 ... уақыт, білім беру мекемесін |3-тоқсан | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ата-аналарына | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... шара ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... қиын және КТІЖБ есепте ... ... | |
| ... оқушылары бар сынып | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
|5 ... ... алын алу ... | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... адам ... көп ... бар ... нашақорлық, қылмыс, iшiмдiкке салыну т.б. Өкiнiшке орай, олар ... ... ... тұрған жоқ, балалармен де байланысты. Егерде осы
мәселелердi шешуге тырыспасақ, бiз өмiрдi жақсарта ... ... ... ... үшiн сендердiң пiкiрлерiңдi
күтемiз.
Сауалнаманың сұрақтарына шын ниеттерiңмен жауап ... ... ... бiр ... ... жауаптар нұсқасын таңдап, жанындағы
цифрлардың астын сызып, белгiлеңдер. ... ... ... өз ... ... бөлiп және қатысқандарың үшiн алдын ала ... ... өте ... ... ... кездеседi
3- кейде кездеседi
4- кездесiп тұрады
5- үнемi кездесiп тұрады
1. Өзi туралы мәлiметтер
а) жасы –
б) жынысы ... ұлты ... ... ... адам деп ... ... Менi ашуландыру оңай
ә) Мен ұстамды, салқынқанды, жинақымын
б) Мен өзiме сенiңкiремеймiн
в) Мен ... ... тез ... ... жауап_________________________
3. Қиын және стрестiк жағдайларды қалай шешесiн?
а) осы сәтте қиындықтардан да маңызды нәрсе бар ма?
ә) бұл ... ... ... мен өзiмдi ұстай, бақылай аламын
в) мен барлығын талқылауға тырысамын
г) мен не iстерiмдi бiлмеймiн, осы ... шыға ... мен ... ... ... ... басқа бiреуден аламын?
ж) басқа_________________________
4. Калай ойлайсың, өз ... ... ... ... ... ... ... ұрыс-керiстер
ә) депрессиялар (қорқыныш, өзiне сенiмсiздiк, үрейлiк, жалғыздық,
мектептегi және жан ұядағы түсiнiспеушiлiк)
б) өз құрбыларымен жағымсыз ... ... ... ... ең ... нәрсеге қаражаттың жетiспеушiлiгi
д) ұрыс-керiс (боевик) фильмдердi көру
е) компьютерлiк ойындар
ж) наша, iшiмдiк
д) басқа_________________________
5. Қалай ... неге ... ... ... көше ұйымдарына
қосылады?
а) өзiнiң беделiн және өз мәртебесiн көтеру үшiн
ә) шарасыздықтан
б) кедейлiктен
в) өз орнын табу үшiн
г) өзiн бағаламағандықтан
д) ата-аналар мен ... ... ... селқостықтықтан
ж) күштеп мәжбүрлегендiктен
з) басқа_________________________
6. Сен iшiмдiкпен (шылым шегумен) әуестенесiң бе?
а) бiрiншi рет отбасымда тартып, iшiп көрдiм
ә) мейрамдарда көремiн
б) өзiмдi ерекшелендiру үшiн ... ... ... ... iшемiн
г) барлық достарым iшедi
д) мәселелердi ұмыту үшiн
е) iшкен емеспiн, iшпеймiн де
ж) басқа_________________________
7. Iшiмдiксiз (шылымсыз) қарым –қатынас мүмкiн бе?
а) iшiмдiксiз ... ... ... және ... шегуге болады, бiрақ мөлшерiн бiлу керек
б) iшiмдiксiз (шылымсыз) қарым-қатынас жасауға ... ... ... ... ... ... тоқтату үшiн қандай әрекет
қажет?
а) құқық бұзушылықтың алдын алу шаралары мен акциялар өткiзу
ә) спорт кешендерi мен ... ... ... ... ... бос ... ұйымдастыруды қамтамасыз ету
в) наша шегушiлер мен токсикомандарға арналған жасырын ... ... ... ... мен ... ... санын азайту немесе оларды
жабу
д) нашаны таратуға заңды түрде рұқсат беру
е) әлеуметтiк және экономикалық жағдайды түзету
ж) дiндi ... ... ... жауап _________________________
9. Жеке басыңа қатысты қандай құқық бұзушылықты өз басыңнан ... ... ... ... ... алу
б) таяқ астын алу
в) iшкiштер ұйымына тартылу
г) наша шегетiн топтарға тартылу
д) ұрылар тобына тартылу
е) басқа әрекеттер_________________________
10. ... ... ... ... әрекеттердi өз басыңнан өткiздiң?
а) құрдастар
ә) өзiңнен үлкен жеткiншектер
б) ата-аналар
в) басқа ересектер
11. Осындай құқық бұзушылық әрекеттерге қарсы не iстеу керек?
а) ... ... ... ... ... ... ... топтың сенiмiне кiру, өзiңдi сыйлату
в) күшке қарсы басқа да күш ... ... ... ... жауап----------------------------------------------
12. Өз құрбыларының мiнез-құлқындағы қандай кемшiлiктердi қабылдамайсың
?
а) шылым шегу
ә) балағаттау
б) жыныстық қатынастарға ерте түсу
в) құмарлық ойындар ойнау
г) оқудан қашу
д) үй ... ... ... ... ... салыну
ж) топтық төбелесулер
з) қаңғыру
и) жөзекшелiк
к) қайыршылық
л) наша шегу
м) қорқыту және ақшаны тартып алу
н) басқа жауап_________________________
13. Қандай жеке мәселелер сенi ... ... ... жеке бас ... ... ... ... байланыстардың болмауы?
г) өз құрдастарымен конфликтте болу
д) қиын материалдық жағдай
е) үй мәселесiнiң шешiлмеуi
ж) уақытты өткiзу ... ... ... ... ... ... ... ұйқының шала болуы
л) басқа жауап_________________________
14. Келесi әрекеттердi құқық бұзушылықтарға жатқызуға бола ... ... ... шылым шегу
ә) автобуста билетсiз жүру
б) рұқсатсыз жерден, көшеден өту
в) ... ... ... ... ... ... ... заңсыз қолдан жасалған құжаттарды пайдалану
и) iшiмдiкке салыну
15. Сенiң пiкiрiнше қандай әрекет құқық бұзушылыққа әкелiп соқтырады?
а) оқудан қашу
ә) ... ... ... ... тәртiптi бұзу
в) ересектерге қарсы шығу, ... ... ... ... және т. б.)
г) үйден кету
д) iшiмдiкке салыну
е) наша шегу
ж) шылым шегу
з) басқа_________________________
16. Еңбек адам өмiрiнiң негiзгi шарты дегенге келiсесiң бе?
а) ... ... ... ... ... ... ... жиi қатысасың ба?
А) қатыспаймын
ә) жылына 1 рет
б) ай сайын
в) апта сайын
д) күнделiктi
е) басқа жауап _________________________
18. Өз денсаулығыңды күтесiң бе?
А) ... ... ... өтiп ... салауатты өмiр салтын сақтаймын
б) шылым шекпеймiн
г) басқа _________________________
19. Сенiң ұжымында ... ... өтiп ... концерттер
ә) спорттық жарыстар
б) педагогтармен жеке әңгiмелесулер
в) психологтармен әңгiмелесулер
г) тренингтер
д) рөлдiк ойындар
е) пiкiрталастар
ж) сайыстар
з) байқау
и) басқа_________________________
Қосымша Г
«КӘМЕЛЕТКЕ ... ... ... ... ... ... ... толмаған адам қандай жағдайда қылмыстық жауаптылықтан
босатылады?
А. Қылмыс жасауға ересектер тартқан ... ... ... ... ... оның ... тәрбиелік әсері
бар мәжбүрлеу шараларын қолдану жолы мен қол жеткізіледі деп ... Онша ауыр емес ... ... Онша ауыр емес және ... ... ... жасаса.
2. Мыналардың қайсысы кәмелетке толмағанға қатысты тәрбиелік әсер ету
шаралары болып табылады?
А. Ескерту
Б. ... оқу ... ... ... ... ... ... белгілеу
Г. Қоғамдық жұмыстарға тарту
Д. Ол оқитын оқу орындарын бақылауына беру
3. ... ... ... жаза ... ... ... ... Қамау
Г. Бас бостандығынан шектеу
Д. Қоғамдық жұмыстарға тарту
4. 16 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар үшін ... ... ... ... Күніне жарты сағаттан аспауы керек
Б. Күніне бір сағаттан аспауы керек
В. Күніне бір жарым сағаттан аспауы ... ... екі ... аспауы керек
Д. Күніне екі жарым сағаттан аспауы керек
5. Кәмелетке толмағандарға қандай мерзімде түзеу ... Үш ... бір ... ... Бір айдан бір жылға дейін
В. Бір жылға дейін
Г. Алты айдан екі жылға дейін
Д. Екі жылға дейін
6. Әйел ... ... ... бас ... ... ... ... өтейді?
А. Колония қоныстарда
Б. Жалпы режимдегі түзеу колонияларында
В. Қатаң режимдегі ... ... ... ... ... ... Күшейтілген режимдегі тәрбиелеу колонияларында
7. Кәмелетке толмағандар жазасын өтеуден шартты мерзімнен бұрын босату
қандай жазаға сотталғандарға қолданылады.
А. ... Бір ... ... ... ... ... ... тартуға
Г. Айыппұл
Д. Бас бостандығынан айыруға
8. Кәмелетке толмағандарға қандай мерзімге қамау тағайындалады?
А. Бір айға дейін
Б. Екі айға ... Үш айға ... Бір ... төрт айға ... Бір ... бес айға дейін
-----------------------
әлеуметтік педагог
әлеуметтік педагог

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық іс-әрекетінің алдын -алудағы әлеуметтік- педагог қызметінің жүйесі25 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Кәмелетке толмағандарды жазалаудың ерекшеліктері53 бет
Қылмыстық іс жүргізу жүйесіндегі сот тергеуі35 бет
Қылмыстық жауапкершіліктен босату77 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
Портландцемент клинкерін алудағы декарбонизация және экзотермиялық зонасы, цементтің ұнтақталуы4 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
Адам іс-әрекетінің философиялық, психологиялық және педагогикалық негіздері44 бет
Адамзаттың табиғатты қорғау іс-әрекетінің болашағы. Әлемдегі халықтың төтенше жағдайлардан жаппай өлімге ұшырауына әкелетін жағдайлар15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь