Компанияның баланс өтімділігін талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1. БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНСТЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ, БАЛАНС БАПТАРЫНЫҢ ӨЗГЕРІСКЕ ҰШЫРАУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Бухгалтерлік есептің түжырымдамалары мен принциптері ... ...7
1.2 Бухгалтерлік баланстың түсінігі және теоретикалық аспектілері ... ... ... .12
1.3. Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске ұшырауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

2. КОМПАНИЯНЫҢ БАЛАНС АКТИВТЕРІНІҢ ЖӘНЕ АКТИВІНІҢ ҚҰРАСТЫРЫЛУ КӨЗДЕРІНІҢ ҚҰРАМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫН ТАЛДАУ ... ... ... ...21
2.1 Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау ... 21
2.2 Баланс активінің құрастырылу көздерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

3. КОМПАНИЯНЫҢ БАЛАНС ӨТІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... .41
3.1 Меншікті капиталды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
3.2 Қатыстырылған капиталды талдау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
3.3 Баланс өтімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М. ТЫНЫШПАЕВ атындағы
ҚАЗАҚ КӨЛІК ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛАР АКАДЕМИЯСЫ
«Экономика» ФАКУЛЬТЕТІ
«Есеп және аудит» кафедрасы
522440 « Есеп және ... ... ... және ... ... профессор
___________Т.Б. Баяхметов
«___»___________2007ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: Компанияның баланс өтімділігін талдау
(ҚККА бойынша 2007ж. 14 ақпанда № 265 ... ... ... ... ... ... ... ... тему ... ... ... ... дипломной работы раскрыто в трех главах.
В первой главе рассмотрены общие вопросы понятия ... и типы ... ... второй главе раскрыты вопросы анализа динамики состояния и
содержания активов и ... их ... ... ... проведен анализ ликвидности баланса компании.
Дипломница
Даутбаева Б.Е.
Научный руководитель ... ... ... ... мәні мен мазмұны, баланс баптарының өзгеріске
ұшырауы.....................................................7
1.1 Бухгалтерлік ... ... мен ... ... ... ... және теоретикалық аспектілері
.............12
1.3. Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске
ұшырауы.....................................................................
18
2. ... ... ... және ... құрастырылу көздерінің
құрамы мен құрылымының динамикасын талдау
............................................................................
21
2.1 Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау....21
2.2 Баланс активінің құрастырылу ... ... мен ... талдау
............................................................................
.................31
3. Компанияның баланс өтімділігін талдау.........................41
3.1 Меншікті капиталды
талдау......................................................................
.....41
3.2 Қатыстырылған капиталды талдау.
..............................................................46
3. Баланс өтімділігін талдау
................................................................
.............54
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................67
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТР
ТІЗІМІ........................................................69
КІРІСПЕ
Диплом ... ... ... екі ... ... ... бойынша өтімділік: кәсіпорынның өзінің қысқа
мерзімді міндеттемелерін өтеу ... ... ... ... өтімділік деп -"кәсіпорынның өзінің ... ... ... төлеу қабілеттілігі", - деп жазады . Дәл осынысымен,
оның пікірінше, өтімділік төлеу қабілетілігінен ... ... та ... осы ... анықтама береді: "шаруашылық
субъектісінің өтімділігі, - ол оның ... ... тез ... , егер ... ... ... ... яғни оларды ақшаға айналдыра алса, өзінің қысқа ... ... ... бар ... онда ол ... ... саналады". Бұл тұжырымдама жоғарыда айтылған төлем қабілеттілігі
тұжырымдамасына өте ... ... ... ... мен ... ... ... тұжырымдама бойынша, өтімділік
- бұл ағымдағы активтердің ақша қаражаттарына айналуға дайындығы ... ... Н.П. ... ... деп - ... және ... құндылықтардың сатылу және олардың ақша қаражаттарына айналу
мүмкіндігін ... ... ... ... талдау деген"
еңбегінде "фирманың өтімділігі - бұл оның ... ... ... ... ... келгенде, жабу үшін өз активтерін ақшаға айнаддыру
қабілеттілігі" деп көрсетілген. "Өтімді" сөзінің өзі ... олар ... ... ... ... білдіреді . Профессор ... ... да бір ... ... ол оның ... түрлену, айналу қабілеті", - дейді. Ол ... оның ... ... ... ... ... ... уақыт қысқа болған сайын, осы активтің ... ... - деп ... (21). Бұл ... ... А.Д. ... ... "Берілген актив ақшаға айналу үшін уақыт неғұрлым аз
керек болса, соғүрлым оның ... ... ... ... келісе отырып біз, өтімділік кәсіпорынның міндеттемелерін
ақшаға айналу уақыты ... өтеу ... ... ... жабу дәрежесімен анықталады деп ... Осы ... тез ... ... ... қабілеттілігі мен несие беру
қабілеттілігі тәуелді болады. ... ... ... ... ... міндеттемелерін уақыты келгенде төлеу үшін, қолда бар
қаражаттарды (активтерді) тезірек жүмылдыру мүмкіндігінде ... ... ... ... қабілеттілігін білдіреді және активтер мен
міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы бойынша да, ... түсу ... да ... ... ... ... ... шын мәнін-де
баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін
бағалау үшін бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... ... талдаудың мәні - активтегі ... ... ... ... пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір ... ... - ... ... өтімділігі төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің
төмендеу тәртібі бойынша ... ... ... қайтару уақыты
қысқаларға қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп ... да ... ... батыс европалық
елдерде осыны қолданады.
Диплом жұмысы үш ... ... ... ... ... ... ... мәні мен мазмұны, баланс баптарының
өзгеріске ұшырауы
1.1 Бухгалтерлік ... ... мен ... сөзі ... ... ... үлгі, норма деген мағынаны
білдіреді. Ал бухгалтерлік есеп ... ... ... ... дұрыс жұргізудің және құжаттарды дұрыс толтырудың ережесі ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерін,
мәні мен мағынасын және терминологиясын анықтайды. Бухгалтерлік есеп ... есеп беру ... ... ... өз ... аясы (орны), анықтамасы, қолданысқа (күшіне) еңген ... ... ... Бұл ... стандарттың қандай мақсатқа арналып шығарылғандығы
және есеп мәселелері қысқаша баяндалады.
Қолданылу аясы (орны). Стандарттың пайдаланылатын жерлері мен ... ... ... осы ... ... Стандарттағы келтірілген негізгі терминдерге түсініктеме
берілетін бап болып табылады.
Қолданысқа (күшіне) еңген уақыты. ... қай ... ... ... осы бапта жазылады.
Мазмұны. Бұл бапта кәсіпорынның есеп саясатына түсінік ... ... ... ... да ... ... ... Бұл
қосымшада жаңа стандарттың басқа қай елдерде қолданылғандығы жазылып және
оған қоса ... ... ... ... есеп пен ... есеп ... халықаралық және ішкі болып екі түрге ... ... ... есеп беру ... ... ... халықаралық
комитеті жасап шығарады. Ал ішкі бухгалтерлік есеп пен ... есеп ... әр елде ... ... ... ... сол ... ішінде
жасалынады. Бұл жоғарыда аталған халықаралық бухгалтерлік есеп ... ішкі ... есеп ... ... ... байланыс болуы
қажет. Халықаралық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... мәселелер жан-жақты талданып, оны шешу
жолдары ... ... ... ел ... ішкі ... ... ... (құруы) барысында халықаралық бухгалтерлік есеп
стандарттарын негізге алады. Бүкіл ... ... ... есеп беруде
қолданылатын бухгалтерлік есеп принциптерін бір ізге ... қол ... үшін 1973 ... 29 ... ... ... стандартының халықаралық комитеті құрылды. ... есеп беру ... ... ... — мына ... ... қаржылық есеп беруге қол жеткізу:
қаржылық ақпаратты құру барысында ... ... ... құру ... ... ... ... есеп берудің элементтері;
өлшеу және мойындау критериялары.
Тұжырымдамалар (концепциялар) халықаралық бухгалтерлік есеп және
қаржылық есеп беру ... ... ... ... есеп саясаттары, есеп берулер негізінде құрастырылады. ... ... ... қазіргі таңда бухгалтерлік есептің әлемдік
теориясында, ... ... екі ... жалы деп ... ... және америкалық тұжырымдама (концепция) қатар
жүргізіліп ... ... ... (еуропалық) ... ... ... ... ... ... араласуымен
түсіндіріледі. Бұл бойынша сол елдегі қызмет атқаратын барлық ұйымдар
мемлекет бекіткен ... ... және ... да ... ... ... ... тиіс. Сондай-ақ кәсіпорынның ... есеп ... ... ... бұл ... ... (концепциясы) бойынша салық органының және басқа ... ... ... ... ететіндей болуы керек.
Дүние жүзінде бұл ... ... ... және оның ... ... жұмыс жүргізіп отырған ... ... ... ... және ... да ... ... болады.
Америкалық тұжырымдаманың (концепцияның) континенттік ... ... ... бұл ... кәсіпорынның
бухгалтерлік есеп берудегі мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... етуге арналған. Бұл жағдайда
ұйымның салық жүйесі қаржылық есептен бөлек және оған ... ... ... ... таңда бұл модельді АҚШ, Канада, Ұлыбритания,
Голландия, Австралия, Үндістан (Индия), Оңтүстік Африка ... ... ... ... қолданып отыр.
Міне, осы жоғарыда айтылғандарды қорытындылайтын болсақ әрбір ... ... ... ... ... ... ... (концепция) бойынша жүргізуі ... ... ... еліміздегі ұйымдардағы бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... жүргізгендігі белгілі. Бүгінгі күннің өзінде осы ... ... өз ... ... ... Яғни ... ... есеп
жұмысы мемлекеттің басшылығымен салық ... ... ... ... отырылады. Әйтсе де 1997 жылдан бастап
елдегі барлық ұйым-дардың ... есеп ... ... ... ... ... ... Республикасының
бухгалтерлік есеп ... ... ... есеп ... ... ... жасалынғандығын атап
өтуге болады. Сонымен қатар біздің еліміз ... ... ... ... ... ... 2003 ... бастап еліміздегі ірі
кәсіпорындар өз есептерін халықаралық стандарттың талаптарына ... ... ... ... ... — осы ... ... — елдегі қазіргі экономикалық жағдайға ... ... ... ... ұйымдардың қаржылық есеп берулері соңғы ... ... ... ... ... ... ... жасалып отыр.
Кез келген ғылымның, соның ішінде бухгалтерлік есептің өз принципінің
болуы заңдылық. Латын ... ... ... сөзі ... ...
бастамасы, негізі деген ... ... ... есеп беру
тұжырымдамасы (концепциясы) шаруашылық ... ... ... ... ... ақпараттық мәліметтердің қажеттілігін анықтайды. Жалпы
оқулықтар мен оқу құралдарын оқи отырып ... ... ... ... ... ... Авторлар өз еңбегі барысында оларды
кей кездері белгілі бір ұқсастықтарына ... ... ... ... ... есеп ... бухгалтерлік есептің мына
төмендегідей принципі анықталған:
есептеу;
үздіксіз (ұдайы);
түсініктілік;
мәнділік;
маңыздылық;
сенімділік;
әділетті әрі тура көрсету;
бейтараптық;
сақтық;
толықтылық;
салыстырмалық;
дәйектілік.
Кәсіпорындар мен ... ... ... ... операциялардың,
үдерістердің маңызы әр тұрлі. Осы үдерістермен операцияларды ... ... ... ... олардың дұрыс орындалғандығын немесе
орындалмай ... ... одан ... ... ... ... ... орындалуы барысында бухгалтерлік есепте әр тұрлі тәсілдер
қолданылады. Сол барлық қолданылатын тәсілдердің жиыны және ... ... ... бір ... ... бухгалтерлік есептің
әдістері болып саналынады.
Бухгалтерлік есептің әдістері келесідей тұрлерден тұрады:
құжаттау;
түгендеу;
шоттар;
екі жақты жазу;
бағалау;
калькуляциялау;
бухгалтерлік баланс;
- есеп ... ... ... ... және теоретикалық аспектілері
Баланс сөзі латын тілінен аударылғанда теңдікті, теңдестікті немесе
қандай да бір ... ... ... ... сандық көрсеткішін
білдіреді.
Ақпараттарды баланстық жинақтау есепте, қаржы-шаруашылық ... ... ... ... мен ... ... ... нарық экономикасында бағыт алуы үшін кеңінен қолданылады.
Баланстың негізінде кәсіпорында бар қорлар, олардың ... ... мен ... ... ... олардың пайда болу көздері
туралы мәліметтер алады. Бұл мәліметтер белгілі бір күнге жалпы ... ... ... ... ... ... ... бағамен
белгілі бір сәтке екі топпен: орналасуы мен пайдалануы бойынша және олардың
пайда болу көздері бойынша жалпылай көрсетудің әдісі ... ... ... ... ... 3.03.94 ж. №10-4/1143
Хатына сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдар меншік нысаны қызметінің түрлеріне
қарамастан тоқсан сайын ... ... ... ... 30 күннен кешіктірмей
бухгалтерлік балансты жасайды.
Сыртқы түрі бойынша бухгалтерлік баланс кесте болып көрінеді де, оның
сол жақ бөлігінде ... ... мен ... ... яғни ... ... Оң жақ ... осы мүліктердің қалыптасу көздері, ... ... ... ... пен ... ... ... теңдік болуы тиіс. Мұның өзі
баланстың активі мен пассиві қорлардың сол бір ғана ... екі ... ... түсіндіріледі.
Баланстық бап бухгалтерлік баланстың негізгі элементі болып табылады.
Ол мүліктердің, міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлерін, оның пайда болу көздерін,
міндеттемелерін ... ... ... мен ... көрсеткіші (жолы)
бухгалтерлік баланстың бабы деп аталады. Бухгалтерлік балансты ... бұл ... ... топтар бөлімдерге бірігеді. ... ... ... ... ... ... Баптардың ерекшеліктері:
- активтік баптар шаруашылық қорлардың құрамы, орналасу және пайдалану
бойынша, ал пассивтік баптар олардың пайда болу ... ... ... етеді;
- активтік баптар барлық материалдық құндылықтарды, ақша ресурстарын,
берешектерді, ал пассивтік баптар ... ... ... көрсетеді.
Баланс-брутто және баланс-нетто деген бар. Қазіргі кезде халықаралық
бухгалтерлік стандарттардың талаптарына сәйкес ... ... ... өзі ... ... ... ... ғылыми зерттеулер үшін пайдаланылады.
Бухгалтерлік баланс-неттоның активінде екі бөлім, пассивінде үш бөлім
бар.
АКТИВ:
I. Ұзақ мерзімді активтер.
II. Ағымды ... ... мен ... Меншікті капитал (Акционерлік капитал).
II. Ұзақ мерзімді міндеттемелер
III. Ағымдағы міндеттемелер.
Баланстың ... мен ... ... ... баланс валютасы деп
аталады. Баланс активі мен пассивінің аталып өткен әрбір бөлімінде тиісті
баптар болады.
Баланс-неттода ... ... ашық ... ... ... емес ... “Негізгі құралдар” баптары бойынша бастапқы
құны, тозу және ... құн ... ... ... ... емес ... ... қалдық құндары ғана енгізіледі.
1-бөлім.Бұл бөлімде ұзақ мерзімді активтер ... емес ... – бұл бап ... ұзақ ... ... бойы
(бір жылдан астам) шаруашылық қызметте қолданылатын және табыс келтіретін
материалдық емес обьектілерге кәсіпорын салатын ... ... ... ... амортизация есептеудің әдісі, есептеу мерзімі,
сондай-ақ есепті кезеңдегі: гудвилл-патенттердің, тауар таңбаларының және
басқалардың есептен шығарылуы көрсетіледі.
Негізгі ... – бұл ... ... сондай-ақ өндірістен тыс
салада қызмет мерзімі бір жылдан ... ... ... мынадай баптар ашылұға тиіс:
А/ жер;
ә/ үйлер мен ғимараттар;
б/ машиналар мен жабдықтар;
в/ жіктемесіне сәйкес негізгі құралдардың басқа да түрлері;
г/ ... ... ... ... ... қоса ... ... ұзақ мерзімді жалға алынған негізгі
құралдар мен төлемі кейінге қалып, сатып алынған негізгі құралдар ...... ... ... ... ... облигациялар), жарғылық қорына және басқа кәсіпорынға салған ұзақ
мерзімді (бір жылдан астам мерзімге) инвестициялары, өзге ... ... ... ... баптар ашылады:
А/ еншілес серіктестіктерге берілген инвестициялар;
Ә/ тәуелді заңды ұйымдарға берілетін инвестициялар;
Б/ ... ... ... өзге де ... бұл олардың
баланстық құнына ерекшелінеді.
2-бөлім.Ағымдағы активтер.
Өңдеу және сату мерзімдеріне қарамастан ... ... ... ... және ... ... ... сатып алынатын
жартылай фабрикаттар, қосалқы бөлшектер).
Алдағы кезең шығындары – есепті күннен бастап бір жыл ... ... ... ... Пайдалануына шек қойылған ақша қаражаттарына
шектеулер бір жыл ішінде ... ... олар ... ... ... қаржы инвестициялары – мерзімі бір жылға дейін.
Дебиторлық берешек – есепті күннен бастап бір жыл ... ... ... ... ... тиіс:
А/ аванстық төлемдер;
ә/ алуға арналған шоттар мен вексельдер;
б/ еншілес серіктестіктердің дебиторлық берешегі;
в/ лауазымды тұлғалардың дебиторлық берешегі;
г/ өзге де ... ... бір жыл ... ... дебиторлық берешек ағымдағы активтерге
толықтай қосылады.
3-бөлім.Меншікті капитал мен резервтер.
Баланстың пассивінің меншікті капиталының бірінші ... ... ... ... ... көрсетіледі.Жарғылық капитал – кәсіпорынның
құрылтай құжаттарына сәйкес оның ... ... ... ... ... ... ... қор.
Түсіндірме жазуларда есепті кезеңде жарғылық капиталда болған
өзгерістер ... ... ашып ... ... ... ... ақпараттар ашылып көрсетілуге тиіс:
А/ мәлімделген, шығарылған және айналымда жүрген ... және ... ... ... саны мен ... төленбеген капитал;
б/ акцияның номиналдық және ағымдағы құны;
в/ оларға ие адамдардың құқы, дивидендтерді бөлу мен ... ... ... ерекшелінген акциялар бойынша төленбеген дивидендтер;
д/ өтемі төленіп алынға меншікті акциялар (Алынып ... ... ... ... мәлімделген акциялар.
Өзге меншікті капитал:
А/ номинал құнынан артық төленген капитал;
ә/ негізгі құралдар мен қаржы инвестициясын қайта ... ... ... Бұл бап ... кәсіпорында қалыптасқан резервтік
капиталдың қалдығы көрсетіледі.
Бөлінбеген кіріс (жабылмаған зиян).
4-бөлім. Шығарылған капитал.
5-бөлім. Ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Ұзақ мерзімді міндеттемелерді ашып көрсеткен ... бір ... ... тиіс ... қоспағанда, мыналар жеке ашылып көрсетілуге тиісті:
А/ қамтамасыз етілген несиелер;
ә/ қамтамасыз етілмеген ... ... ... ... ... ... ... қалдырылған салықтар.
Түсіндірме жазбада проценттік ставканы, несиені ... ... ... және ... ... басқа да талаптарды көрсету керек.
6-бөлім.ағымдағы міндеттемелер.
Ағымдағы міндеттемелерді ашып көрсеткен кезде, кредиторлардың талабы
бойынша төленуге тиісті міндеттемелер мен есепті күннен ... бір ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелердің бөлігін қоса алғанда,
мынадай баптар ашылуға тиіс:
А/ қысқа мерзімді несиелер немесе овердрафт;
ә/ салықтар бойынша берешек;
б/ ... ... ... еншілес серіктестіктерге берешек;
г/ акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларына берешек;
д/ өзге кредиторлық ... ... ...... ... бойынша есептелген
төлемдер.
Алдағы кезеңдердің табыстары – бұл бапта есепті жылы алынған, бірақ
болашақ есепті ... ... ... ... ... ... ... тұлға міндеттемені ұзақ мерзімді ... ... ... ... ұзақ ... міндеттемелердің ағымдық
бөлігі ағымдағылардың алынып тасталады. Мұндай жағдайда ... мен ... ... ... ашып ... 3. Шаруашылық операцияларына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... сомасына әсер ететін
шаруашылық операцияларын төрт тұрге бөліп қарастырады.
Бірінші ... ... ... ... бухгалтерлік
баланстың тек қана актив бөліміне әсер ... Бұл ... ... бір бап ... да бір ... ... екінші бап тура сол сомаға
артып отырады. Ал активтің жалпы ... мен ... ... ешқандай
өзгермейді.
Мысалы, кәсіпорынның банктегі есеп айырысу шотынан кассаға 100 ... ... ... ... есеп ... шоты ... сома 100 (жүз) мың ... касса деп аталатын баптың сомасы 100 (жүз) мың ... ... ... мен пассиві арасындағы теңдік өзгермейді.
Екінші тұріне жатқызылатын шаруашылық ... ... тек қана ... ... әсер ... Актив бөлімінде өзгеріс
болмайды. Бұл жағдайда пассив бөліміндегі бір бап қандай да бір ... ... ... бап тура ... ... ... Ал ... жалпы сомасы мен
баланстың сомасы ешқандай өзгермейді.
Мысалы, ұйым өзінің жабдықтаушы-мердігерлердің аддындағы 500 (бес ... ... ... банк ... ... ... ... қайтарды делік.
Бұл уақытта көсіпорынның бухгалтерлік балансындағы жабдықтаушы-
мердігерлермен есеп ... деп ... ... сома 500 (бес жүз) мың
теңгеге азайып, ал банк несиесі бабындағы сома 500 (бес жүз) мың ... Ал ... ... мен ... ... ... тұріне жатқызылатын операциялардың жоғарыда аталған екі тұрден
айырмашылығы, бұл операциялар барысында баланстың активі мен пассиві бірдей
сомаға ... Яғни бұл ... ... ... ... ... бір ... сомасы қандайда сомаға көбейсе, пассив бөліміндегі
баптың да ... ... ... ... ... кәсіпорынға 200 (екі жүз) мың
теңгенің материалдары келіп түсті.
Бұл уақытта ... ... ... жабдықтаушы-
мердігерлермен есеп айырысу деп аталатын бабындағы сома және материалдар
деп аталатын бабындағы сома бір ... 200 (екі жүз) мың ... ... ... ... ... ... жабдықтаушыларға қарызы да
көбейеді. Сонымен қатар 200 (екі жүз) мың теңгеге баланстың сомасы да өсті.
Баланс баптарының сомасына әсер ... ... ... тұрі ... ... ... операцияларға ұқсас болып келеді.
Бұл уақытта да баланстың актив және пассив жағындағы баптары бір ... ... ... ...... тұрге жататын операциялар
барысында баланс сомасы (актив және пассив бөлімдері) белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... пен пассив,
сондай-ақ баланстың сомасы қандайда бір сомаға кемиді.
Мысалы, кәсіпорынның есеп ... ... ... ... ... ... үшін 50 (елу) мың теңге борышы төленді.
Осыған байланысты есеп ... ... ... және бюджетпен есеп
айырысу (қосылған құнға салынатын салық үшін қарыз) деп аталатын баптарының
сомалары бір уақытта 50 (елу) мың теңгеге ... ... ... баланстың
сомасы да 50 (елу) мың теңгеге кемиді.
2. Компанияның баланс активтерінің және ... ... ... мен құрылымының динамикасын талдау
2.1 Баланс активтерінің құрамы мен ... ... ... ... ... мен ... ... талдау -
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің ... ... арту ... кему ... ... ... ... есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы ... ... ... бары, құрамы, құрылымы және оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің ... ... және оның ... ... ... ... ... талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның болашақтағы ... ... ол осы ... ... оң ... ... кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін ... ... ... есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден
айтарлық-тай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ескеру қажет.
Отандық ... ... ... алу тек негізгі құралдардың баланстық
құнын құру ... ... ... ... ... ... ... өнім
және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың құнының
өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.
Баланс ... ... ... ... мен олардың таратылуына
талдау жасау үшін келесі 1-аналитикалық кесте құрылады.
1 кесте
2006 жылдың басы мен соңындағы "Қайрат" АҚ-дағы баланс активтерінін,
құрамы мен ... ... |Жыл ... |Жыл соңында |Жыл бойындағы ... ... | | | ... тг. |үлес
салма
ғы, % |сомасы,
мың тг. |үлес
салмағы, % |мың тг.
(Згр.-Ігр.) |%
(5гр.:1гр.-100) | | |1. ... ... ... ... |32551 |100 |41957 |100 |+9406 |+28,9 |X | | |1.1. ... ... |18770 |57.66 |2001 |47,67 |+ 1231 |+6,56 |-9,99 | | ... кұралдар; |18642 |57,27 |19497 |46,47 |+855 |+4,59 |-10,80 | | ... ... |128 |0,39 |504 |1,20 |+376 |+293,75 |+0,81 | | ... ... |13781 |42,34 |21956 |52,33 |+8175 |+59,32 |+9,99 | ... ... қорлар; |1501 |4,61 |1358 |3,24 |-143 |-9,53 |-1,37 | | ... ... |7652 |23,51 |14538 |34,65 |+6886 |+90,0 |-11,14 | ... өндірістік потенциалының құны |20143 |61,88 |20855 |49,71
|+712 |+3,53 |-12,17 | |
Кесте мәліметтерінен ... ... ... ... ... есепті жылы 9406 мың теңгеге немесе 28,9%-ке артқандығын көруге
болады. Бұл кәсіпорынның әрі ... ... ... ... оң ... ... Алайда активтерді талдай отырып, олардың
қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлінгенін, сондай-
ақ кәсіпорынның ... ... мен оның ... ... және ... ... ... (іске тартылу деңгейін)
анықтау қажет. Ол үшін, ең алдымен ... ... ... ... ... ол туралы арнайы оқулықтарда түрлі көзқарастар
кездеседі. ... ... ... оның ... негізгі құралдардың,
өндірістік қорлардың, аяқталмаған өндірістің, өсімдегі және ... ... ... (19).
Екінші әдістемеде кәсіпорынның өндірістік потенциалын ... ... ... көрсетілгендерге қосымша, аяқталмаған күрделі
қаржылар және қондырылатын жабдықтар құны ... (2). Бұл ... ... жатқан даму процесін ... дәл ... ... ... ... ... мақсаттағы
мүлік коэффициентінің келесі шегі, яғни Кп > 0,5 қалыпты ... ... деп ... А.Д. Шеремет пен Р.С. ... ... мәні ... (қатерлі) мәннен аз болған жағдайда, кәсіпорынның есепті кезеңдегі
қызметінің ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейтін болса, өндірістік мақсаттағы ... үшін үзақ ... ... ... тартқан жөн.
Екінші әдістеме бойынша анықталған өндірістік потенциал құны біз
талдау ... ... ... жыл ... - 20143 мың ... жыл
соңында -20855 мың теңгені құрайды, ягни 712 мың ... ... ... ... ... жалпы құнындағы өндірістік потенциал
үлесі есепті жылы 13,37 пунктке көмігенмен жыл ... ... ... ... мақсаттағы мүлік коэффициентінің қалыпты мәніне сай келеді.
1-кесте мәліметтері көрсеткендей қаражаттарды ұзақ ... ... ... арасына тарату жыл аяғына соңғылардың пайдасына шешілді.
Егер ағымдағы активтердің үлесі жыл басында 15,32 пунктке аз ... ... жыл ... ол ұзақ ... ... ... 4,66 пунктке асып
кетті (52,33-47,67) және 52,33%-ды құрады. Ағымдағы активтердің өсуі ... ... ... 9 ... артық (59,32:6,56) болып отыр.
Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы ... ... ... ағымдағы активтер құнының кәсіпорынның барлық мүлкінің
құнына ... ... ... ... іске ... ... өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат үлесін
сипаттайды. Коэффициент ... ... ... ... ... ... және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта ... ... ... оның өсуі ... құрылымындағы жағымды өзгеріс болып
табылады - яғни мүлік әлдеқайда мобильді (іске тартылған) болады, бұл ... ... және оны ... ... ... ... ... кәсіпорындарда бұл коэффициенттің деңгейі жыл
басында 0,42 (13781:32551), ал жыл соңында 0,52 (21956:41957) құрады.
Кәсіпорын ... ... ... ... келесі
көрсеткіш - мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті.
Ол ағымдағы активтер құнын ұзақ ... ... ... бөлу ... ... қолайлы және қауіпті көлемі, кәсіпорынның салалық
ерекшіліктеріне байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі 0,5-тен ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш деңгейі жыл ... ... ал жыл ... -1,1 =(21956:20001) құрайды. Бұл
коэффициент деңгейі мобильді қаражаттардың өсу ... ... өсу ... ... ... өсіп ... Есепті жылы
біріншілер, яғни мобильді қаражаттар 1,6 есеге (21956:13781), ал ... ... ғана ... ... ең ... қаржылық
тұрақтылыққа, кәсіпорын міндеттемелері кепілдендірілген тұрде ағымдағы
активтермен өтелген жағдайда қол ... және ... ... ... ... ... ... табылады: ағымдағы және ұзақ мерзімді
активтер ... ... ... ... мен ... ... коэффициентінен артық болуы керек.
Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер
болғанын ... ... Бұл ... материалды-техникалық базасын
құрайтын және негізгі ... ... ... оның ... ... ... ... зерттеу қажет.
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы ... ... ... ... үлес ... ... ерекше назар аударады. Өйткені
бүл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы басты
бағыт ... ... ... ... жалпы жиынындағы негізгі
құралдардың нақты ... ... ... ... активтерінің
барлық сомасының 50 пайызынан кем болмауы тиіс.
Біздің мысалымыз бойынша баланс валютасындағы негізгі ... ... ... жыл ... - 57,27%-ды, ал жыл соңында - 46,47%-ды
құрайды, яғни бұл көрсеткіштің теориялық мәніне 3,53 пункт сәйкес ... ... ... құнындағы оның активті бөлігінің ... ... ... жабдықтар мен тасымал құралдарының құны)
үлесін анықтау өте ... және де бұл ... ... дамуындағы жағымды кезең болып табылады. Оның үлес салмағының
өсуі қор ... ... ... Алайда біздін кәсіпорында
негізгі құралдардың активті ... үлес ... жыл ... ... ... қарағанда, 0,29-ды құрады. Негізгі құралдардың активті
бөлігінің ... 0,04 ... ... ... өсу ... барлық
негізгі құралдардың өсу қарқынынан айтарлықтай дәрежеде артта қалуының
нәтижесінде болып ... ... ... ... құны - ... өскен кезде оның активті бөлігінің құны тек 5,9%-ға ғана
(17645:16660-100) өскен. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуы тиіс.
Негізгі құралдардың техникалық жағдайын сипаттайтын маңызды көрсеткіш
- бұл осы негізгі құралдардың тозу сомасының оның ... бір ... ... ... ... анықталатын тозу коэффициенті. Біздің
кәсіпорынымызда негізгі құралдардың тозу ... жыл ... ... ал жыл ... - 0,68 (4226:61763) құрайды, яғни ... ... Бұл ... ... ... ... (моральды)
тозуын айтпай-ақ, олардың 2/3-ден көбі табиғи (физикалық) тозғандығын ... ... ... ... ... ... ... тозу коэффициенті жағымсыз құбылыс болып табылады. Осыған байланысты
кәсіпорын басшылығы осы кәсіпорынның ... ... және ... ... ... ... тиіс.
Әрі қарай, келесі 2-аналитикалық кестені құрастыра отырып, ағымдағы
активтердің құрамы мен құрылымын ... ... ... ... ... ... мен құрылымы
Келтірілген мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы алғанда жағымды
динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан зерттеу ... ... ... ... Ең ... активтер - яғни ақша
қаражаттары мен қысқа мерзімді ... ... бір ... 38 ... ... 2,6%-ға азайған.
Ағымдағы активтердің ең мобильды бөлігінің, олардың құнына қатынасы
арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік коэффициенті ... 1,6 ... ... және ... ғана құрайды. Бұл коэффициент,
ағымдағы міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ... үлесін көрсетеді.
Ең мобильді қаражаттар сомасының азаюы және айналым қаражаттарының
мобильдік коэффициентінің жылдам төмендеуі кәсіпорынның төлеу ... ... деп ... да болар еді. Алайда, нарық жағдайында
айналым қаражаттарының төмен мобильділігі әрдайым теріс ... ... жөн. Есеп ... шотында қаражаттар қалдығының аздаған
сомасының бар болуы немесе олардың болмауы әлі де ... ... ... көрсетпейді.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары есепті жылы 57,9%-ға өсті
және ол жыл ... 17617 мың ... ... Олардың үлесі 0,69 пунктке
азайғанымен оньщ көлемі әлі де болса өте жоғары (80,24%) болып ... ... ... ... ... ... сұранысы жоқ немесе
шектеулі сұранысқа ие болатын және де сол себептен ... ... ... басы ... және ... ... ... құндылықтар, дайын
өнімдер, нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар, аяқталмаған өндірістер
жоқ па, соны анықтау үшін ... ... мен ... ... ... ... етеді. Біздің кәсіпорынымызда материалдық ағымдағы
активтер негізінен дайын өнім есебінен көбейген, олардың көлемі ... жыл ... 14538 мың ... ... бұл жыл ... - 1,9 ... көп. Осы ... өндірістік қорлар 9,5%-ға
азайған.
Есепті жылы дебиторлық борыш та ... ... Егер оның ... ... - 1165 мың ... құраса, жыл аяғында ол - 1671 мың ... ... ... ... ... ... активтер құрамындағы оның
үлесі 0,84 пунктке азайды (7,61-8,45).
Дебиторлық борыш неге мұнша көп өскендігін және бұл ... не ... ... ... ... ... ... бағалау және
егер болған жағдайда олардың құрамындағы күмәнді қарыздарды анықтау қажет.
Кейбір қолма-қол ақшалардың ... ... ... ... ... ... ... айта кеткен . жөн, ақша қаражаттарының бір бөлігі есепті
жылы ұзақ мерзімді ... ... ... көлемі жыл аяғында
504 мың теңгені құрайды, бұл жыл басындағымен, яғни 128 мың ... 3,9 ... ... ... ... төмен тауарлы-материалдык құндылықтардың бар
болуы, дебиторлық борыштың әсіресе, оның күмәнді бөлігінің үлкен ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады
және кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсерін тигізеді.
Осылайша, мүліктің және ағымдағы активтердің мобильділігінің өскеніне
қарамастан, кәсіпорын басшылығы оның ... ... ... оның ... бағалауы қажет, сондай-ақ кәсіпорынның ағымдағы
активтерінің жалпы сомасында маңызды ... бірі ... ... оның ... тұрақтылығын сипаттайтын дебиторлық борышты талдауға
басты назар аударуы қажет.
Айта кеткен жөн, ... ... ... ... борыштың
нақты бар болуы емес, оньщ көлемі, қозғалысы және түрі, яғни бұл ... болу ... әсер ... ... ... ... болуы кредиторлық
борыш сияқты ... ... ... есеп ... жүйесі кезеңіндегі
шаруашылық қызметтегі объективті процесс болып табылады. Дебиторлық борыш
барлық уақытта есептеулер ... ... ... ... ... да ... ... нашарлатады деуге болмайды. Сондықтан да, оны
меншікті қаражатты ... ... ... деп ... ... оның бір ... банктік несиелендірудің нысаны болып табылады да
кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді.
Кәсіпорынның дебиторлық ... ... және ... ... ... ... ... борышқа, төлеу мерзімі өтіп ... ... ... бойынша тиеліп жіберілген тауарлар үшін қарыздар жатады.
Өтелмеген дебиторлық борыш айналым қаражаттарының заңсыз бұрмалануын ... ... ... ... Осыған байланысты талдаушы оның
құрылымын зерттеу негізінде өтелмеген дебиторлық борышты анықтауы тиіс.
Дебиторлық ... ... және ... ... ... шыққаннан
кейін оны нақты құны бойынша бағалау ... ... ... ... ... өндіріліп алмауы мүмкін. Оның қайтарымдылығы ... ... ... ... ... ... ... мәні, сол өткен кезең тәжірибесі болашақтағы зиянға
сай келмеуі мүмкін немесе ағымдағы жағдайлар толығымен ... ... ... ... елеулі дәрежеде болады. Талдаушы ... ... ... анықтаудың және оны дайындаудың дұрыстығы
мен нақтылығын білуі керек.
Қарыздардың қайтарылмау пайызы бірнеше жылдардың орташа мәліметтері
бойынша есептеледі. ... ... үшін 3 ... ... ... 1,9%, 3,3% және ... ... Үш жыл үшін деби-торлық борыштың
қайтарылмауының орташа пайызының 4,0%-ға тең. ... оны ... ... ұғынбай таратуға болмайды. Нақты жағдайларды ескеру ... ... ... байқалған өсу бағытын. Сондықтан,
келесілерді зерттеу қажет:
• бір ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың қанша пайызы келеді (бұл ... ... ... ... ... қарыз тұлғалардың ішінде біреуінің борышты ... ... ... әсер ете ... ... ... бойынша дебиторлық борышты қалай бөледі;
• ескі вексельдерді ұзарту дебиторлық борыштағы вексельдердің ... ... ... ... ... ... ... мен басқа
да жағдайлар есепке алынған ба, мысалы, оның енімді қайтару құқы.
Дебиторлық борыштың өтімділік және сапалық ... ... ... ... ... - бұл осы қарызды толығымен қайтарып алу ықтималдығы,
ол қарыздың қалыптасу мерзіміне байланысты болады. Тәжірибе ... ... ... ... ұзақ ... оны ... ... соншалықты төмен болады.
Дебиторлық борыштың мөлшерлі мезгілін сипаттау ұшін, оларды пайда болу
мерзімі бойынша топтастыру керек.
2.2 ... ... ... ... ... мен құрылымының
динамикасын талдау
Талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің құрылу көздерін
талдау болады. Бұл кезде кәсіпорын ... ... ... оны ... алу ... кұрылуы да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға алынған капиталдың да
есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау ... Ал ... ... ... ... ... арасындағы қатынас оның ... ... ... ... кәсіпорынның қызметі және оның дамуы көбіне
өзін-өзі қаржыландырумен, яғни меншікті ... ... ... Тек ол ... ... ғана ... ... тартылады. Бұл
кезде қиын болса да сырттан тартылған капиталдан қаржылық ... ... орын ... бірақ онсыз әрине мүмкін емес. Сондықтан да қаржылық
есеп берудің ағымдағы активтерінің ... ... ... ... ... аз бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін өзінің кейбір
кезеңдерінде ағымдағы активтерге ... ... яғни ... ... ол банктердің қысқа мерзімді несиелерімен және
коммерциялық несиелермен жабылады.
Активтердің ... ... ... ... меншікті және
қатыстырылған капиталдың көрсетілген көлемі ... есеп ... ... ... ... ... оларға баға беріледі. Бұл
кезде өз меншігіндегі капиталға басты назар ... ... ... қоры ... оның қаржылық түрақ-тылығының барлығын көрсетеді.
Меншікті капиталдың көлемін ғана ... ... ... ... ... сомасындағы оның үлес салмағын да анықтау маңызды. Бұл
көрсеткіш арнайы ... әр ... ... ... ... ... ... бірақ оның мәні бір ғана - ... ... ... ... тартылған қаржыдан қаншалықты
тәуелсіз екендігін және өз қаражатын қаншалықты ... ... ... ... ... мен-шікті капиталды барлық авансталған
капиталға ... ... Ктс - ... ... Мк - ... капитал; Ак -
авансталған капитал (баланс валюта-сы жиыны, яғни қаржыландырудың ... ... өсуі ... ... ... ... көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың ... ... ... ... ... ... ... дұрыс деп санайды. Себебі бұл қаржы көздерінің ... ... ... ... ... ... берушілер дәл
осындай құрылымды таңдайды, себебі ол ... ... ... ... ... ... қаражаты
көп болса, соғұрлым үздіксіз жұмыс қамтамасыз етіліп, нарық жағдайында алға
шығуға көмектеседі. Сондықтан кәсіпкерлер әр ... ... құру ... ... ... ... ... тікелей қосу арқылы өзіндік
капиталды көбейтуге тырысады.
Қаржылық талдаудан кітаптардың ... ... ... ... ... ... ететін, меншікті капиталдың оның ... ... ең аз мәні 0,6 ... ... деп есеп-тейді (21,22).
А.Д. Шеремет, А.М. Ковалев; В.ГІ. Привалов, О.В. Ефимова және тағы ... ... 0,5 ... мәні ... ... ... өз
қаражатымен жабуды қамтамасыз ете алатын ең төменгі ... бола ... деп ... және Еуропа елдерінде тәуелсіздік коэффициентінің жоғары жетерлік
деңгейі болып, 0,5-0,6 тең болатын меншікті ... ... ... саналады. Бұл жағдайда несие берушілердің тәуе-келдігі төмен
болады: өз ... ... ... мүліктің жартысын сатып
(қарызға алынған қаражаттар ... ... ... ... ... болса да), кәсіпорын өзінің қарыз міндеттемелерін жабуына
болады.
Жабдықтаушылар мен сатып ... ... ... ... сақталатын және фирманың атағына үлкен мән ... ... ... ... тәуелсіздік коэффициентіне мұндай
жоғары талаптарды қоймайды (Жапонияда оны 0,2-ге дейн төмендетуге ... .ща ... ... коэффициентін 0,5-0,6 денге гіндс
шектеуді орындау, қарызға берушілер үшін ғана ... ... ... ... ... талдаушыға, қаражат көздерін орналастырудың тиімділігін
белгілеуге мүмкіндік беретін, құрылымына зерттеу жүргізіп баға беру ... ... ол ... ішкі және ... ... жүзеге
асырылады. Ақпаратты сыртқы пайдаланушылар, мысалы, банктер, несие
берушілер меншіктік ... ... ... ... сомасындағы
үлесінің өзгеруін, келісім-шарттарға отырған кездегі қаржылық тәуекелдік
жағынан баға береді. Меншіктік ... ... ... ... ... ... ... зерттеу оларға кәсіпорын қызметінің
кеңейгені немесе қысқарғаны жайлы айтуына мүмкіндік береді. Қысқа ... ... және ... ... өсуі кәсіпорын қызметінің
қысқарғанын көрсетеді. Бірақ бірыңғай мүндай қорытынды жасауға болмайды,
себебі бұл ... ... ... ... ... үшін және
дивидендке пайыздық мөлшерлемелер әсерінен болуы мүмкін. Егер несие ... ... ... ... ... болса, онда
тартылған қара-жатты өсірген дұрыс, ал егер керісінше болса, онда ... ... ... Әрине, авансталған кашталдың құрылымы жоғарыда
қарастырылған жағдайларға тәуелді болады.
Қаржылық есеп берудің ... ... ... ... үшін ... талдау кестесі құрылады (3 кесте).
3 кесте
"Қайрат" АҚ 2006 жылдың басы мен соңындағы жағдайы негізінде
кәсіпорыннын авансталынған капиталынын, кұрамы мен құрылымы
№ |Корсеткіштер |Жыл ... |Жыл < ... |Жыл ... ... | ... мың тг. |үлес салмағы,
% |сомасы, мың тг |үлес салмагы, % |мың тг.
(Згр.-Ігр) |%
(5гр.:1гр.-100) |өзгеруі, ... ... | |1 ... ... ішінде: 1.1. Меншіктік капитал 1.2. Қарыздық капитал, оның
ішінде: ұзақ мерзімді |32551
27908 4643 |100
85,7 14,3 ... 9681 ... ... +5038 |+28,9
+ 15,6 + 108,5 |X
-8,8 +8,8 | |2 |Тәуелсіздік коэффициент
(1.1жол:1 жол) |X |0,857 |X |0,769 |X |X |-0,088 | |3 ... ... жол) |X |6,011 |X |3,334 |X |X |-2,677 | |4 ... ... ... қатынасы коэф-фициенті
(1.2жол:1.1 жол) |X |0,166 |X |0,231 |X |X |+0,065 | |5 ... |X |1,497 |X |1,655 |X |X |+0,158 | ... ... есеп беру ... ... қалыптасу
көзі 9406 мың теңгеге немесе 28,9%-ға өскені көрініп тұр. Бұл өсу ... 9681 мың ... ... яғни 5038 мың ... ... ... ... салыстырғанда 2 есе өскен, қатыстырылған ... ... бұл ... ... ... ... 0,769-ға
дейін немесе 0,088 пунктке төмендеген. ... бұл ... ... (тұрақгылығының) төмендегенін дәлелдемейді.
Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып табылатын
қатыстырылған капиталдың барлық авансталынған ... үлес ... ... Оны ... ... ... де болады. Ол мына
формулармен анықталады:
(2)
Мұндағы: Кт - ... ... Қк - ... ... - ... ... ... валютасы, жиыны);
Ктс - тәуелсіздік коэффициенті.
Бұл коэффициент авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың
үлесін сипаттайды.
Бұл үлес ... ... ... ... ... ... ... жоғарылайды. Біздің кәсіпорынымызда оның ... ... 0,143 ... ал жыл ... 0,231 (1-0,769) болды. Бұл
көрсеткіш біршама өскенімен, талданып ... ... ... ... ... деп айтуға болмайды. Жылдың басына және аяғына тәуел-
сіздік коэффициенті оның қалыпты ... ... ... ... ... ... ... меншікті
капиталдың қатыстырылған капи талға қатынасын көрсететін қаржыландыру
коэффициенті болып табылады.
(3)
Мұндағы: Кк - ... ... Мк - ... ... Қк ... ... коэффициент жоғары болған сайын, соғұрлым банктер мен инвесторлар
қаржыландыруға соғұрлым сенімді кіріседі.
Бұл коэффициент кәсіпорын қызметінің қандай бөлігі өз ... ... ... қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді. ... ... 0,5 деп ... ... іс ... көрсеткіштің тұрақты қалыптасқан мәндері жоқ. Бұл
көрсеткіштің ұсынылып отырған деңгейі кәсіпорынның менеджері мен ... ... өз ... мобильді және иммобильді активтерге салудың
тепе-теңдік ... ... ... екендігін көрсетеді, бұл ... ... ... ... ... ... қызметінің сипатына
байланысты: оның әдеттегі деңгейі материал сыйымдылығы ... ... қор ... - ... ... ... ... керек (себебі
қор сыйымдылығы жоғары өндірістерде меншікті қаражатының айтарлықтай бөлігі
негізгі өндірістік ... ... көзі ... ... ... қорлары мен шығындарының қалыптасу
көздерімен қамтамасыз етілуінің абсолютті ... ... ... үшін ... роль ... сәйкес, кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығының басты ... бірі ... ... өз ... ... етілу коэффициенті саналады, ол
меншікті ... ... ... ... мен шығындардың
құнына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткішті тауарлы-материалдық қор-лар
мен ... жабу ... деп ... Ол ... ... Кк/қ - ... ... қамтамасыз етілу
коэффициенті; Мак - меншікті айналым капиталы; Қ™ - ... ... Э.А. ... және Г.П. ... оны меншікті
айналым және ұзақ ... ... ... ... кәсіпорынның
қорлары мен шығыдарының құнына қатынасымен ... ... ... жабу ... ... ... ... мен шығындар меншікті қаражаттармен жабылғанын
және қарыз қаражаггарын тартуды қажет етпейтінін көрсетеді.
"Шаруашылық тәжірибенің ... ... ... ... оның ... ... - деп ... А.Д. Шеремет және Р.С.
Сайфулин, -келесі турде болады."
(9)
Қорлар мен шығындардың меншікті айналым ... ... ... коэффициенті, меншікті қаражат көздерімен қажетті ... ... ... қысқа мерзімді қарыздармен жабу назарға алынып
анықталады. Бірақ бұл кезде қорлар мен шығындардың көлемі, ... ... ... ... ... қажеттілікке сәйкес болу керек.
Егер ... ... ... ... асып ... онда ... қара-жаттары материалдық қорлардың бір бөлігін ғана жаба ... ... 1 ... ... бұл ... ... жағдайы жақсы екендігін көрсетпейді.
Сондықтан материалдық қорлардың ... ... ... ... көрсеткішінің деңгейін ең бірінші материалдық қор-лардың жағдайына
байланысты бағалап ... ... ... ... тек қана қаражат көздерінің
құрамымен емес, ... ... ... есеп ... ... ... де ... Сондықтан меншікті қаражаттардың құрылымын
бағалаумен қатар кәсіпорынның ... ... ... ... ... капиталды талдау.
Талдау жүргізу үшін қарыз қаражаттарының әрбір баптарының
есеп беретін көрсеткіштерін топтық қорытындылармен ... ... ... ... ауытқуларын анықтап, қатысты өлшемдердің
өзерістерін көрсету керек. Біздің кәсіпорын есепті жылы ұзақ мерзімді ғана
емес, қысқа мерзімді ... де ... ... ... ... қатыстырылған (қарыз) капитал кредиторлық борыштан тұрады, яғни
ағымдағы міндеттемелер кредиторлық борышқа тең, ал оның көлемі жыл ... мың ... жыл ... 4294 мың ... ... яғни 3787 мың теңгеге,
немесе 1,9 есеге ... Оның ... ... ... мен ... ... аванстар тез өсіп кеткен. Егер жылдың басында оның
мөлшері 1018 мың теңге болған болса, жыл ... 6391 мың ... ... 6,3 есе ... ... ... жылы баланстың осы бабының үлес
сал-мағы 23,7%-дан 79,1%-ға өскен. Бұдан кейін талдаушы оны ... ... ... керек.
Дебиторлық және кредиторлық борыштың қатынасы негізінен 2:1 болуы
керек деп ... (25). Егер ... ... дебиторлық борышпен
қамтамасыз етілмеген болса, онда бұндай жағдайды жағымсыз деп ... ... ол ... ... әлдебір өтімді бөлігінің ақшаға
айналуын бәсеңдетуі мүмкін. Егер кәсіпорынның коммерциялық несиесі дамыған
бол-са, онда ... ... ... өсіп ... мүмкін.
Біздің кәсіпорынымызда кредиторлық борыш жыл басында ... 3,7 ... жыл ... 4,8 есе көп ... ... борыштың дебиторлық борышпен өте төмен дәрежеде қамтамасыз
етілуі, дебиторлармен де кредиторлармен де арақатынасы ... ... ... ... қарыздарын төлемеуінен болады. Кредиторлық борыштың өсіп
кетуі ... ... ... ... ... бұл борышты
зерттеліп жатқан уақытта қатыстырылған қаражат көздері ретінде пайдаланып
жатыр деп айтуға болар еді. ... ... ... және қызметтер үшін ғана
емес, бюджет пен еңбекақы бойынша есеп ... да ... ... болуы кәсіпорынның жүмысы мен жалпы оның қаржылық жағдайын тиімсіз
жағынан сипаттайды.
Талдаушының келесі маңызды жұмысы - ... ... ... ... ... ... бойынша топтауға мүмкіндік беретін
абсолютті көрсеткіштерін зерттеу.
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютгі көрсеткіштері - тауарлы-материалдық
қорлардың, ... ... ... қамтамасыз етілу дәрежесін
көрсететін көрсеткіштер.
Тауарлы-материалдық қорлардың қальштасу көздерін ... ... ... ... Меншікті айналым капиталының бар болуы ... ... ... ... мен ... пассивінің I
бәлімі) ұзақ мерзімді активтердің (баланс ... ... ... ... ... анықталады. Ол
меншікті айналым қаражаттарын сипаттайды. ... ... оның ... ... ... дамуын көрсетеді. Құрылысына
қарай меншікті айналым капиталының бар ... ... ... Іб П — ... ... I бөлімі; Мк - меншікті капитал; І5
А- баланс активінің I бөлімі; Үа - ұзақ ... ... ... ... ... ... ... есептеп табу
үшін пайдаланылады: кәсіпо-рынның ... ... жабу ... керсеткіштің нормативті мәні 0,1-ден төмен ... ... ... ... жабу ... (бұл көрсеткіштің нормативті мәні —
0,6-дан төмен емес) және тағы басқалары.
2. ... ... ... және ұзақ ... ... ... бар болуы (Мақ/ұз).
Бұл көрсеткіш алдындағы көрсеткішті, яғни меншікті айналым капиталының
ұзақ мерзімді міндеттемелер сомасына қосу ... мына ... Ұзм — ұзақ ... ... Мак - ... ... ІІбП - баланс пассивінің II бөлімі.
3. Тауарлы-материалдық қорлардың негізгі қалы-тасү көздерінің жалпы
мөлшері алдыңғы көрсеткішті ... ... ... мен ... сомасына
қосу жолымен, мына формула арқылы анықталады:
(12)
Мұндағы: НК — негізгі ... - ... ... ... мен ... ... бар ... үш көрсеткішіне тауарлы-
материалдық қорлар мен шығындардың олардың қалыптасу, көздерімен қамтамасыз
етілуінің үш көрсеткіші ... ... ... ... ... (Мак) ... (+) немесе жегіспеушілігі
(—)
(13)
Мұндағы: КШ — тауарлы-материалдық қорлар мен шығындар.
2. Тауарлы-материалдық қорлардың меншікті және ұзақ мерзімді қалыптасу
көздерінің артықтығы (+) ... ... ... Қорлардың негізгі қалыптасу ... (НК) ... ... (+) ... ... ... олардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз
етілуінің үш көрсеткішін есептеу ... ... ... ... ... ... ... төрт типке оөлуге мүмкіндік береді:
1) қаржылық жағдайдың ... ... ... ... ... ... тұрақсыз қаржылық жағдайы;
4) дағдарысты (қауіпті) ... ... ... ... ... мына теңсіздікпен
сипатталатын уақытта қалыптасады.
(16)
Бұл теңсіздік тауарлы-материалдық қорлар меншікті айналым капиталымен
жабылатынын көрсетеді, яғни ... ... ... тәуелсіз
болады. Мұндай жағдай өте сирек кездеседі. Оның ... бұл ... ең ... қарастырылмауы мүмкін, себебі әкімшілік негізгі қызмет үшін қаражаттың
сыртқы көздерін пайдалана алмайды, пайдаланғысы ... ... ... ... ... қалыпты тұрақтылығы мына теңсіздікпен сипатталады.
(17)
Бұл келтірілген қатынас тиімді жұмыс істеп тұрған кәсіпорын тауарлы-
материалдық қорларды жабу үшін әр ... ... - ... және
қатыстырылған қаражат көздерін пайдаланып жатқан жағдайға сәйкес ... ... және ... ... келесі теңсіздікпен
сипатталады:
(18)
Бұл қатынас кәсіпорын өзінің тауарлы-материалдық қорларының ... жабу үшін ... ... ... яғни негізделмеген болып саналатын
қосымша жабу көздерін тартуға баруына тура келетін жағдайға сәйкес келеді.
Келесі 4 ... ... ... ... қалыптастырудың
қалыпты көздерімен қамтамасыз етілуі көрсетілген.
4-кесте
Тауарлы-материалдық қорлардың оларды ... ... ... ... 2006 ж. басы мен ... жағдай бойынша
"Қайрат" АҚ (артықтығы + жетістеушілік -) (мың тенге)
Қаржылық тұрақтылықты қоймада, жылдың соңында 14538 мың теңге ... ... және 1721 мың ... тауарын жылдам сату, жылдың соңында
1671 мың ... ... ... ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық қызметінің тиімділігін жоғарылату арқылы
қалыпқа келтіруге болады.
Бұдан кейін ... ... тез ... (1,9 есе) және ... ... қалу ... зерттеу керек. Бірақ бұл ішкі қаржылық
талдаудың жұмысы.
Талданып отырған кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтайық.
Ішкі талдау кезінде ... ... ... төлеу
қабілетсіздігі балансын кұру негізінде, тереңдетілген зерттеу ... ... ... ... ... топтары кіреді:
1. Төлшеушіліктің жалпы мөлшері:
- банктің қарызы бойынша уақыты өтіп кеткен борыштар;
- жабдықтаушылардың есеп ... ... ... уақыты өтіп
кеткен борыш;
- бюджетке салықты ... ... ... да ... ... ... ... бойынша да;
2. Төлемеушіліктің себептері:
- меншікті айналым қаражатының жетіспеушілігі;
- тауарлы-материалдық құндылықтардың ... тыс ... ... алушылар уақытында төлемеген, тиеліп ... ... бас ... ... сатып алушылардың жауапты сақтауындағы
тауарлар;
- ... ... ... ... жұмысшылардың алған
қарыздары ... ... ... сонымен бірге бөлінген
қаржыландыру көздерінің қаражаттарымен жабылмаған ... 3. ... ... ... ... бос меншікті қаражаттар;
- қатыстырылған қаражаттар (қалыпты кредиторлық борыштың дебиторлық
борыштан асып ... ... ... уақытша толтыруға алынған банк несиелері және
тағы басқа қарыз қаражаттары.
Қаржылық шиеленісті азайтатын ... пен ... ... ... толық есептегенде, 2-топ бойынша қорытынды 1 және 3-топтар бойынша
қорытындылардың сомасына тең ... ... ... ... ... және ... ... талдау үшін берілген көрсеткіштерді
динамикада қарастыру ұсынылады (мысалы, тоқсан бойынша).
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерімен ... ... үшін ... ... ... ... тауарлы-материалдық
қорларға қатысты (айналымға қарсы) азаюымен көрінетін мате-риалды айналым
қаражатының айналымдылығы ... орын ... ... жағдайын тереңдетіп талдау қаржылық
жағдайды ішкі талдаудың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... жоқ және ... құпияға жататын тауарлы-материалдық
қорлар жөнінде ақпаратты қолдануды ... келе айта кету ... ... ... кәсіпорындарда
қалыптасқан қаржылық жағдайға бұдан да басқаша жіктеу ... (26). ... ... 4 ... ... ... ... жақсы кәсіпорындар;
• қаржылық жағдайы орташа кәсіпорындар;
• қаржылық жағдайы нашар кәсіпорындар;
• банкрот кәсіпорын.
Бұл ... ... ... ... ... ... келесі негізгі бағыттары бойынша қарастырылады:
1) қалыпты (біркелкі) өндірістік-шаруашылық және ұдайы өндіру
қызметін ... ... ұзақ ... несиелер мен қарыздар бойынша уақытылы есеп
айырысулар;
3) кәсіпорынның дамуы бойынша ... ... ... ... жаңа ... ... өндіріс көлемін кеңейту,
өнім мен технологияның жаңа түрлерін игеру және т.б.).
Қаражатты жұмсаудың осы бағыттарын ... ... ... ... ... ала ... осы көзқарастың авторлары кәсіпорынның
қаржылық жағдайын ... және оны ... ... ... өз ... егер ... қарамағындағы қаржы ресурстары осы үш
функцияны да орындауға ... ... онда оның ... ... ... ... Егер ... екі функциялар орындалып, ал ... ... ... онда оның жағдайы орташа болады. Ал егер қаражат
алдыңғы екі функцияны да орындауға ... онда ... ... ... ... ... жақын.
3. Баланс өтімділігін талдау
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар ... ... ... және ... "өтімділігін" анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. ... ... ... кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді ... ... ... ... О.В. ... өтімділік деп
-"кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... ... - деп ... (18). Дәл ... оның пікірінше,
өтімділік төлеу қабілетілігінен өзгешеленеді. И.Т. ... та ... ... ... ... "шаруашылық субъектісінің өтімділігі, - ол оның
өзінің борыштарын тез өтеу қабілеттілігі (7), егер ... ... ... ... яғни ... ... ... алса, өзінің
қысқа мерзімді ... ... ... бар ... онда ол
өтімді кәсіпорын болып саналады". Бұл тұжырымдама жоғарыда ... ... ... өте ... ... ... көрсеткіштер мен есептеу әдістерінде. Екінші тұжырымдама
бойынша, ... - бұл ... ... ақша ... ... мен ... ... Н.П. Кондраков өтімділік деп -
"материалдық және тағы басқа ... ... және ... ... ... ... ... (27). Ағылшын авторларының
"Бухгалтерлік талдау деген" еңбегінде "фирманың өтімділігі - бұл ... ... ... ... төлеу уақыты келгенде, жабу үшін ... ... ... қабілеттілігі" деп көрсетілген. "Өтімді"
сөзінің өзі дейді олар "ақшаға оңай ... ... ... ... ... В.В. ... "кандай да бір активтің
өтімділігі ол оның ақша ... ... ... қабілеті", -
дейді. Ол "өтімділік дәрежесі, оның түрлену уақыты жүзеге ... ... ... ... ... ... сайын, осы активтің
өтімділігі жоғары болады", - деп ... (21). Бұл ... ... А.Д.
Шереметтің қорытындысымен үндес: "Берілген актив ақшаға айналу үшін уақыт
неғұрлым аз керек ... ... оның ... ... (2). ... тұжырымдамасымен келісе отырып біз, өтімділік ... ... ... ... ... өтеу уақытымен сәйкес
келетін активтерімен жабу ... ... деп ... Осы ... тез ... кәсіпорынның төлеу қабілеттілігі мен ... ... ... болады. Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... ... келгенде төлеу үшін, қолда бар
қаражаттарды (активтерді) тезірек жүмылдыру мүмкіндігінде жатыр. ... ... ... ... білдіреді және активтер мен
міндеттемелердің арасындағы жалпы ... ... да, ... түсу ... да ... ... ... Кәсіпорынның өтімділігі шын мәнін-де
баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін
бағалау үшін бухгалтерлік баланстың көрсеткіштерін тереңінен зерттеу ... ... ... мәні - ... ... ... ... қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір ... ... - ... ... ... ... ... яғни өтімділігінің
төмендеу тәртібі ... ... ... ... ... уақыты
қысқаларға қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі ... ... ... ... болуы да мүмкін, мысалы батыс ... ... ... ... яғни ақша ... ... ... кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді.
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша
қаражаттарының ... ... мен ... ... ... ... мен ... қағаздар (қысқа мерзімді ... - ... ... ең ... ... Ақшамен бірден
есеп айырысуға болады, ал құнды қағаздар қолма-қол ... тез ... Тез ... ... Бұларға қысқа мерзімді дебиторлық борыш
басқа да активтерді жатқызады. Дебиторлық ... ... есеп ... ... бір ... ... ... бұлар да өз міндеттеме-лерін
төлеуге жұмсалуы мүмкін. Есеп айырысу құжаттары бойынша жіберілген, ... ... ... ... ... ... уақыты ұзарып кеткен
борыштардың өтімділігі анағұрлым төмен, себебі төлемнің қашан келіп түскені
белгісіз. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... оны қайтарып алуға алдын ала шаралар қолданылады.
Кез келген дебитор айыппұл төлеу қаупінен тіпті банкрот ... ... ... ... ... төлеуге тырысады. Сондықтан нарықтық
экономика жағдайында жұмыс істеп жатқан ... ... ... ақша ... қысқа мерзімді дебиторлық борышын да қосады.
Бірақ әлі қалыптаспаған нарықтық ... ... ... ... ... бұзылған жағдайларда дебиторлық борыштың барлығы
бірдей ақша ... тез ... ... дебиторлық борыштың үлесінің көп болуы кәсіпорынның қаржылық
-түрақтылығына қауіп төндіруі ... ... ... өнім және ... құндылықтар қорының
өтімділігі бұдан да төмен болады, олар негізінен келесі ... ... Баяу ... ... ... ... II бөлімінің "Тауарлы-
материалдық қорлар" бабы және баланс активтінің I бөліміндегі "Үзақ
мерзімді ... ... ... ... ... салған
салымдар мөлшеріне азайтылған) бабы.
Бірақ бұл кезде "Алдағы кезең шығындары" бабы есепке ... ... ... ақшаға айналдыру қиынырақ: бірінші сатып алушыны тауып
алу қажет, ал бұл оңай емес және ... бір ... ... етеді. Әсіресе
бұл аяқталмаған өндіріске тиісті: егер, мысалы, темір ... ... табу оңай ... одан ... ... жартылай өнімді сатып
алушыны табу анағұрлым қиын. Бұл белгілі бір бұйымды ... ... өнім ... адамға бірдей керек емес болуы мүмкін. Сондықтан
немістер өтімді ... ... ... ... өндірістің құнын
қоспайды. Алайда американ кәсіпорындарда аяқталмаған өндіріс құнын өтімді
активтердің құнына ... жол ... Қиын ... ... - ... ... I ... алдындағы
топтарға еңгізілген баптарынан басқа барлық баптары. I бөлім жиынынан "ұзақ
мерзімді қаржылық инвестициялар" бабы ... ... бір ... ... ... қиын ... активтер құрамында басқа
кәсіпорындардың жарғылық капиталға салған ... ғана ... ... ... баптары оларды өтімділік дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең ... және әр ... ... ... алады - кассадағы,
банктегі есеп айырысу, ... және ... ... ақша ... ... ... қағаздарға салынған қысқа мерзімді ... ... есеп ... ... ... бұл
қарастырылған баптары негізінен кәсіпорынның "өтімділігін" (өтімді
капиталын), яғни ... ... ... ... ... ... ... бөлігін көрсетеді. Өтімділігі бұдан төмен элементтер
тауарлы-материалдық қорлар мен негізгі капиталдың баптарына топтастырылған.
Баланс пассивтері ... ... ... ... ... ... ... тезірек төленуге тиісті міндеттемелер - бұларға уақытында
төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар, басқа да ... ... ... ... алған қарыздары бойын-ша есеп айырысу
көлемінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар жатады. ... ... асу ... ... ... (несиелерін) өз мақсаты
бойынша пайдаланбағандығын білдіреді және сондықтан ... өтеу ... ... ... ... ... тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер - қысқа мерзімді несиелер мен заемдар
және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
П3 Ұзақ ... ... - ұзақ ... несиелер мен заемдар.
П4. Тұраңты міндеттемелер - пассивтің I бөлімінің "Меншікті капитал"
баптары. Актив пен пассивтің балансын ... үшін бұл ... ... баланс
ак-тивінің "Алдағы кезең шығындары" бабы бойынша сомаға азайтылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен пассив бойынша келтірілген
топтар ... ... ... ... ... өтімді деп келесідей
қатынастарда саналады:
Басқа сөзбен айтқанда, егер активтің сол алғашқы үш ... тобы ... ... міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең
болса баланс өтімді болады, кері жағдайда баланс өтімді емес.
Жоғарыда ... ... ... үш ... ... ... орындау қажеттілігін туғызады, сондықтан актив пен
пассив бойынша алғашқы үш топтың жиындарын салыстыру маңызды орын ... ... ... сипатын алады, сонымен ... ... мәні бар: оның ... қаржылық түрақтылықтың ең төменгі
шарттарының сақталғандығын, кәсіпорынның меншікті айналым ... ... бір ... бір ... ... ... қолайлы
варианттағыға қарама-қарсы мәні болса, онда баланс өтімділігінің абсолютті
өтімділіктен азды-көпті айырмашылығы ... Бұл ... ... бір ... қаражат жетіспеушілігі олардың басқа топ бойынша артылғанымен орны
толтырылады, бірақ өтем тек ... ... ... жүзеге асырылады,
өйткені нақты төлем жағдайында аз ... ... ... ... орнын баса алмайды.
Баланстың топтастырылған баптарын кесте түрінде көрсету орынды болады.
"Қайрат" АҚ 2006 жылы ұзақ және ... ... ... ... "Адит" біріккен өнеркәсіптік ... ... (4 ... ... ... негізінде баланс активінін
өтімділік дэрежесі және онын пассивінің төлеу мерзімінің
шұғылдығы ... ... ... ... бірінші тобы (А,) ... ... ... ... жоқ, ал ... бөлігі керісінше.
Актив пен пассив баптарының I тобының жиындарын салыстыру жақында
келіп түскен кірістер мен төлемдердің (3 айға ... ... ... пен ... баптарының II тобын салыстыру жақын уақытта күтілетін
төлем тәртібінің (3 ... 6 айға ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда баланс активі мен пассиві баптарының I және II топтарын
салыстыру ағымдағы өтімділікті анықтауға ... ... Ол ... ... жақын уақыттағы кәсіпорынның төлем қабілеттілігін (төлем
қабілетсіздігін) көрсетеді. Талданып отырған кәсіпорынның жыл басында да,
аяғында да ... ... осы екі ... мәліметтері бойынша төлеу
қабілеттілігі болмаған. Ең өтімді және тез өткізілетін ... ... ... 18570 мың тг. (122+18448) құрады, ал тез қайтарылуға тиіс ... ... ... яғни ... ... ... - 28075 ... (22325+5750), бұл 9505 мың теңгеге [(28075-18570) немесе (22203+12698)]
төлем қаражатынан көп. Жыл соңында төлем ... 15195 мың ... ... ... ... ... ... (жүретін) активтерді ұзақ мерзімді міндеттемелермен
салыстыру перспективалы өтімділікті бейнелейді және болашақ кірістер мен
төлемдерді ... ... ... ... ... көрсетеді,
яғни кәсіпорынның бұдан да алыс алдағы уақытқа қаржылық жағдайының жақсаруы
немесе нашарлауын ... ала ... ... ... ... ... кәсіпорында жыл басында да, соңында да төлем қаражаттарының
айтарлықтай артықшылығы болған. Егер жыл ... оның ... 6365 ... ... ... жыл ... 10740 мың ... құрады, немесе есепті
жылы 1,7 есе өскен.
Баланс ... мен ... ... ... ... жиындарын
салыстыру кәсіпорынның оның иеленушілері ... ... ... жаба алу ... ... ... бүл ... кезде ғана керек болады, ал үздіксіздік принципін ... ... ... ... ... үшін шаруашылық субъектінің өз ... ... ... ... ... Ол үшін жоғарыда келтірілген
теңсіздік сақталуы тиіс: А4 < П яғни меншікті қаражаттардың көзі иммобильді
активтерден көп болу ... ... ... ... бұл ... басы мен аяғында баланс активінің баптарының жиыны пассив
баптарының жиынынан ... 3140 мың тг. және 4455 мың ... көп ... ... ... ... нашарлағанын көрсетеді, себебі ... ... ... ... ... үшін ... айналым капиталы
болмаған.
Берілген схема бойынша жүргізіліп жатқан талдау ... есеп ... ... ... ... ... көрсетеді. Алайда ол
берілген кезеңдегі кәсіпорынның нақты ... ... ... да дәл
көрсет.е алмайды, оның себебі -бухгалтерлік есеп берулер негізінде сыртқы
талдау ... ... ... ... ... ... бұдан да дәл бағалауды есеп мәліметтерін пайдалану
негізінде, яғни қаржылық жағдайды ішкі ... ... ... ... ... ... назарды дебиторлық борышқа (онын мөлшеріне, төлеу
уақытына, дебиторлардың есеп айырысу ... ... ... ... ... қаражатына ең жақын тұр және қысқа ... ... ... ... негізгі көздері болып табылады.
Көрсетілген схема бойынша ... ... ... ... ... баға ... мүмкіндік береді. Өтімділіктің жалпы
көрсеткіші келесі формуламен есептеледі:
(19)
Мұндағы: Көж - ... ... ... а1, а2, а3 - ... А мен П - актив пен пассив бойынша ... ... ... ... ... кәсіпорынның барлық өтімді
айналым қаражаттарының сомасының барлық төлем міндеттемелерінің сомасына
қатынасын көрсетеді, бірақ мына шарт ... егер ... ... ... міндеттемелерінің әр түрлі топтары көрсетілген сомаларға қаражаттың
түсуі мен міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... ... орындалған кезде ғана.
Бұл теориялық мәні 0,9-дан төмен болмауға тиіс көрсеткіш кәсіпорынның
міндеттемелерінің барлық түрлері бойынша қашықтағы және таяу ... ... ... ... ... көрсетеді. Ол тіркелген кәсіпорынның ... ... ... ... ... және әр түрлі кәсіпорындардың
баланстарын ... және егер ... ... ... ... ... қай баланс өтімді екендігін анықтауға
мүмкіндік береді:
Бұл шектеулер қаржылық жағдайларды баланс өтімділігі ... ... және әр ... ... ... ... беретін шарттарды
қарастыру бағасына негізделген.
Баланс өтімділігі үшін ең ... ... мен ... ең ... ... ... ... бірінші коэффициент 1-ге тең
деп алынады. Осы жағдайды ескере, 2-ші және 3-ші ... ... ... ... ... ... шығатыны а3 < 0,57.
Осы көрсеткіштің көмегімен кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне және
кәсіпорындағы өтімділік жағынан ... ... ... жалпы баға беріледі. Бұл көрсеткіш, сонымен қатар, есеп
берулер негізінде өте көп ... ... ... ең ... таңдағанда қолданылады.
"Адит" БК-де оның көлемі жыл басында 0,4165, ал жыл соңында - 0,4375
құрады, яғни 0,02 ... ... ... ... қарамастан керсеткіштің
деңгейі теориялық мәнінен екі есе төмен, ал бұл кәсіпорынның ... ... бұл ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеу
жөніндегі мүмкіндіктерін көрсете алмайды. Сондықтан, осы ... ... ... ... ... ... ... қара-
жаттардың жиынымен ажыратылатын, өтімділік көрсеткіштерінің бүтіндей жүйесі
қолданылады. Кәсіпорын жоғары немесе ... ... ... ... мүмкін,
себебі ағымдағы активтердің құрамына әртекті төлем қаражаттары ... ... ... мерзімді міндеттемелерді жабуға арналған оңай
өткізілетін де, қиын ... де ... ... Қарастырылған
жүйедегі маңыздылары болып үш ... ... ... өтімділік
коэффициенті, жабудың аралық коэффициенті және жабудың жалпы коэффициенті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Стандарт сөзі ағылшын тілінен аударғанда үлгі, ... ... ... Ал бухгалтерлік есеп стандарттары дегеніміз кәсіпорындағы есеп
жұмысын дұрыс жұргізудің және құжаттарды дұрыс толтырудың ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің әдістері мен тәсілдерін,
мәні мен мағынасын және терминологиясын ... ... есеп ... есеп беру стандарттарының қайқайсының болмасын өз мақсаты,
қолданылу аясы (орны), анықтамасы, ... ... ... уақыты және
мазмұны болады.
Кей кездерде стандарттың қосымшалары да жарыққа шығуы ... ... жаңа ... басқа қай елдерде қолданылғандығы жазылып және
оған қоса мысалдар берілуі мүмкін. Бухгалтерлік есеп пен ... есеп ... ... және ішкі болып екі түрге бөлінеді. Халықаралық
стандартты қаржылық есеп беру ... ... ... ... жасап шығарады. Ал ішкі бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп ... әр елде ... ... ... ... сол ... ... Бұл жоғарыда аталған халықаралық бухгалтерлік есеп ... ішкі ... есеп ... арасында тікелей байланыс болуы
қажет. Халықаралық бухгалтерлік есеп стандартын дайындау (құру) ... ... ... кездескен мәселелер жан-жақты талданып, оны шешу
жолдары іздестірілетін болса, әрбір ел өзінің ішкі ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
стандарттарын негізге алады. Бүкіл әлемдегі елдерде ... есеп ... ... есеп ... бір ізге ... қол ... үшін 1973 ... 29 маусымда Қаржылық есеп
беру стандартының халықаралық комитеті құрылды. ... есеп беру ... ... мақсаты — мына төмендегілерді
орындай отырып қаржылық есеп беруге қол жеткізу:
қаржылық ақпаратты құру ... ... ... ... құру ... ... ... сипаттамалары;
қаржылық есеп берудің элементтері;
өлшеу және мойындау критериялары.
Баланс сөзі латын тілінен аударылғанда ... ... ... да бір қызметтің тараптары арасындағы қатынастың сандық көрсеткішін
білдіреді.
Ақпараттарды баланстық ... ... ... ... ... ... негіздеу мен қабылдау үшін, кәсіпорындардың,
ұйымдардың нарық экономикасында бағыт алуы үшін кеңінен ... ... ... бар ... ... жағдайы туралы,
құрамы мен орналасуындағы өзгерістер, сондай-ақ олардың пайда болу көздері
туралы мәліметтер алады. Бұл мәліметтер белгілі бір ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның мүлкін ақшалай бағамен
белгілі бір ... екі ... ... мен ... ... және ... болу ... бойынша жалпылай көрсетудің әдісі болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Балабанов И.Т., «Основы финансового менеджмента», ...... ... Н.В., «Финансы предприятий», Москва – 2003
3. Ковалева А.М., ... ... ...... ... В.В., ... ... Москва – 2002
5. Мейірбеков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2003
6. ... П.Н., ... ... ... – 2001
7. Өсербайұлы А., «Корпоративтік қаржы», Алматы - 2005
8. ... К.К., ... ... в ... ... Банки
Казахстана, 2001, №6
9. Үмбетәлиев А., ... ... және ... – 2002
10. Бочаров В.В., «Корпоративные финансы», Санкт-Петербург – 2002
11. Ибришев Н.Н., ... ... ...... ... ... состоянием фирмы в рыночной ... ... 2004, ... ... ... стратегии фирмы», Банки Казахстана, 2005, №2
14. Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22-сәуірдегі ... және ... ... ... ... ... Дүйсенбаев К.Ш., «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», ... ... ... К.К., ... ... ... Алматы – 2003
17. Селезнева В.Г., «Финансовый анализ. ... ...... ... Г.В., ... ... ... предприятия», Минск
– 2002
19. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва – 2003
20. ... А.К., ... и ... ... ... ... ... сектора экономики», Банки Казахстана,
2005, №3
21. ҚР Ұлттық банкінің 2000-2004 жылдардағы қорытынды есебі
22. Кучукова Н., ... ... и ... ... ... ...... 2004, №1
23. «Ирбис» ақпараттық Агенттігінің қаржы нарығы туралы ... ... ... С.А., «Лизинг: проблемы и ... ... ... 2004, ... ... А.К., ... ... заемного капитала на практике
казахстанских предприятий», Финансы Казахстана, 2004, №6
26. Арыстанов А., «Корпоративные облигации как ... ... ... ... ... Казахстана, 2001, №12
27. Оралбаева Ж., «Қазақстандағы лизингтік қатынастарды жетілдіру жолдары»,
Қаржы-қаражат – Финансы Казахстана, 2004, №2
28. Игликов Е., ... ... ... ... Республики
Казахстан: состояние и перспективы», Рынок ценных бумаг Казахстана, 2005,
№2
29. Михалева Е.В., «Факторинг операциялары: айналым қаражаттарын несиелеу
мүмкіндіктері», ... ... 2001, ... Куздыбаева М.С., «Анализ и управление заемными средствами», Банки
Казахстана, 2004, ... ... ... ... ... және комиссия
мүшелері сіздердің алдарыңызға менің ... ... ... атты ... ... дипломдық жұмысымды ұсынамын.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні - активтегі өтімділік ... ... ... ... міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір тәртіппен топталады, - ... ... ... төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің
төмендеу тәртібі бойынша қайтару уақыты ұзақтардан ... ... ... ... яғни ... ... жоғарылату тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп болуы да ... ... ... ... ... ... ... үш негізгі бөлімнен, кіріспеден, қорытындыдан тұрады.
Баланс сөзі латын тілінен аударылғанда теңдікті, ... ... да бір ... тараптары арасындағы қатынастың сандық көрсеткішін
білдіреді.
Ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... негіздеу мен қабылдау үшін, кәсіпорындардың,
ұйымдардың нарық экономикасында бағыт алуы үшін кеңінен қолданылады.
Баланстың ... ... бар ... ... ... ... мен орналасуындағы өзгерістер, сондай-ақ олардың пайда болу көздері
туралы ... ... Бұл ... ... бір ... ... ақшалай
көрсеткіштермен берілген.
Сонымен, бухгалтерлік баланс кәсіпорынның мүлкін ... ... бір ... екі ... орналасуы мен пайдалануы бойынша және олардың
пайда болу ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Қаржы министірлігінің 3.03.94 ж. №10-4/1143
Хатына сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдар меншік ... ... ... ... ... ... ... аяқталған бойда 30 күннен кешіктірмей
бухгалтерлік балансты жасайды.
Сыртқы түрі ... ... ... ... ... ... де, оның
сол жақ бөлігінде мүліктер құрамы мен орналасуы бойынша, яғни баланс активі
көрсетіледі. Оң жақ бөлігінде осы ... ... ... ... ... ... табады.
Актив пен пассив жиынтықтарының арасында теңдік болуы тиіс. Мұның өзі
баланстың активі мен ... ... сол бір ғана ... екі ... ... түсіндіріледі.
Баланстық бап бухгалтерлік баланстың негізгі элементі болып табылады.
Ол мүліктердің, міндеттемелердің түріне (атауына), ... ... ... келеді.
Кәсіпорын мүлкінің жекелеген түрлерін, оның пайда болу көздерін,
міндеттемелерін сипаттайтын баланс ... мен ... ... ... ... бабы деп ... Бухгалтерлік балансты жасаған
кезде бұл ... ... ... ... ... ... ... мағынасына қарай жүзеге асырылады. Баптардың ерекшеліктері:
- активтік ... ... ... ... ... және ... ал пассивтік баптар олардың пайда болу көздері бойынша ... ... ... ... барлық материалдық құндылықтарды, ақша ресурстарын,
берешектерді, ал пассивтік баптар меншікті капиталды, ... ... және ... ... бар. Қазіргі кезде халықаралық
бухгалтерлік стандарттардың ... ... ... ... мұның өзі баланс-неттоға сәйкес келеді.
Баланс-брутто түрлі ғылыми зерттеулер үшін пайдаланылады.
Бухгалтерлік баланс-неттоның активінде екі бөлім, ... үш ... Ұзақ ... активтер.
IV. Ағымды активтер.
Меншікті капитал мен міндеттемелер:
IV. Меншікті капитал (Акционерлік капитал).
V. Ұзақ мерзімді міндеттемелер
VI. Ағымдағы міндеттемелер.
Баланстың ... мен ... ... ... баланс валютасы деп
аталады. Баланс активі мен пассивінің аталып өткен әрбір бөлімінде тиісті
баптар болады.
Баланс-неттода ... ... ашық ... ... ... емес активтер”, “Негізгі құралдар” баптары бойынша бастапқы
құны, тозу және қалдық құн ... ... ... материалдық емес активтердің, негізгі
құралдардың қалдық құндары ғана енгізіледі.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, ... осы ... ... ... ... ... құрылымы және оларда
болған өзгерістер ... ... ... ... және оның ... талдау, олардың рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның ... ... ... ол осы кәсіпорын жүмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Алайда, кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда, ... ... ... ... көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден
айтарлық-тай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция ... ... ... ... инфляцияны есепке алу тек негізгі құралдардың баланстық
құнын құру барысында жүргізіледі.
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, ... ... ... ... ... ... ... да олардың құнының
өсуі, инфляциялық фактор ... ... ... ... ... ... ... мен олардың таратылуына
талдау жасау үшін келесі 1-аналитикалық кесте құрылады.
1 кесте
2006 жылдың басы мен соңындағы "Қайрат" АҚ-дағы баланс активтерінін,
құрамы мен ... ... |Жыл ... |Жыл соңында |Жыл бойындағы озгеріс (+,-)
|Құрылы-
(4гр.-2ір.) | | | |сомасы,
мың тг. |үлес
салма
ғы, % ... тг. ... % |мың ... ... | | |1. ... ... барлығы
соның ішінде: |32551 |100 |41957 |100 |+9406 |+28,9 |X | | |1.1. ... ... |18770 |57.66 |2001 |47,67 |+ 1231 |+6,56 |-9,99 | | ... ... |18642 |57,27 |19497 |46,47 |+855 |+4,59 |-10,80 | | |ә)
қаржылық салымдар; |128 |0,39 |504 |1,20 |+376 |+293,75 |+0,81 | | ... ... |13781 |42,34 |21956 |52,33 |+8175 |+59,32 |+9,99 | ... ... ... |1501 |4,61 |1358 |3,24 |-143 |-9,53 |-1,37 | | ... енім. |7652 |23,51 |14538 |34,65 |+6886 |+90,0 |-11,14 | ... ... ... құны |20143 |61,88 |20855 ... |+3,53 |-12,17 | |
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін ... ... жылы 9406 мың ... ... ... ... көруге
болады. Бұл кәсіпорынның әрі қарайғы ... ... ... оң ... ... Алайда активтерді талдай отырып, олардың
қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлінгенін, сондай-
ақ кәсіпорынның ... ... мен оның ... құралдарының
жағдайын және кәсіпорын мүлкінің мобильділігін (іске ... ... ... Ол ... ең алдымен кәсіпорынның өндірістік потенциалының
көлемін анықтау қажет, ол туралы арнайы ... ... ... ... ... ... оның ... негізгі құралдардың,
өндірістік қорлардың, аяқталмаған өндірістің, өсімдегі және ... ... ... ... ... ... анықталған өндірістік потенциал құны біз
талдау жүргізіп отырған кәсіпорындарда жыл басында - 20143 мың ... ... -20855 мың ... ... ягни 712 мың ... ... 3,53%-ға
өскен. Баланс активтерінің жалпы ... ... ... ... жылы 13,37 ... көмігенмен жыл соңында 49,71%-ды құрады,
бұл өндірістік мақсаттағы мүлік коэффициентінің қалыпты мәніне сай келеді.
1-кесте мәліметтері ... ... ұзақ ... және
ағымдағы активтер арасына тарату жыл аяғына соңғылардың пайдасына шешілді.
Егер ағымдағы ... ... жыл ... 15,32 ... аз ... ... жыл ... ол ұзақ мерзімді активтер үлесінен 4,66 пунктке асып
кетті (52,33-47,67) және 52,33%-ды құрады. ... ... өсуі ... ... ... 9 ... артық (59,32:6,56) болып отыр.
Әрі қарай, келесі 2-аналитикалық кестені құрастыра отырып, ағымдағы
активтердің құрамы мен құрылымын ... ... ... ағымдағы активтерінің құрамы мен құрылымы
Келтірілген мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы ... ... ... ... жеке ... тұрғысынан зерттеу келесідей
қортындыларды жасауға мүмкіндік береді. Ең ... ... - яғни ... мен ... мерзімді қаржылық инвестициялар бір жылда 38 мың
теңгеге ... ... ... ... ең ... ... ... құнына қатынасы
арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік коэффициенті ... 1,6 ... ... және ... ғана ... Бұл ... міндеттемелерді өтеуге ... ... ... төлеуге дайын қаражаттардың үлесін көрсетеді.
Ең мобильді қаражаттар сомасының азаюы және айналым қаражаттарының
мобильдік коэффициентінің жылдам ... ... ... ... ... деп ... да ... еді. Алайда, нарық жағдайында
айналым қаражаттарының төмен мобильділігі ... ... ... ... жөн. Есеп ... ... ... қалдығының аздаған
сомасының бар болуы немесе олардың ... әлі де ... ... ... ... ... келесі әрекеті баланс активінің құрылу ... ... Бұл ... кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және
оның кұрылуы да, кәсіпорынның ... де, ... ... ... ... ... мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал меншікті капитал
мен қарызға алынған капиталдың ... ... оның ... ... ... меншікті капиталды барлық авансталған
капиталға бөлумен ... Ктс - ... ... Мк - ... капитал; Ак -
авансталған капитал (баланс валюта-сы жиыны, яғни қаржыландырудың ... ... өсуі ... ... ... ... көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын
көрсетеді.
Батыс экономистері тәуелсіздік ... ... ... ... ... деп санайды. Себебі бұл қаржы көздерінің ... ... ... береді.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің құрылымын
зерттеу үшін келесідей талдау кестесі құрылады (3 ... ... АҚ 2006 ... басы мен ... ... ... авансталынған капиталынын, кұрамы мен құрылымы
№ |Корсеткіштер |Жыл |басында |Жыл < ... |Жыл ... ... | ... мың тг. ... ... ... мың тг |үлес салмагы, % |мың тг.
(Згр.-Ігр) ... ... ... ... | |1 ... ... ... 1.1. Меншіктік капитал 1.2. Қарыздық капитал, оның
ішінде: ұзақ мерзімді |32551
27908 4643 |100
85,7 14,3 |41957
32276 9681 ... ... +5038 ... 15,6 + 108,5 ... +8,8 | |2 ... коэффициент
(1.1жол:1 жол) |X |0,857 |X |0,769 |X |X |-0,088 | |3 ... ... жол) |X |6,011 |X |3,334 |X |X |-2,677 | |4 ... ... ... ... коэф-фициенті
(1.2жол:1.1 жол) |X |0,166 |X |0,231 |X |X |+0,065 | |5 ... |X |1,497 |X |1,655 |X |X |+0,158 | ... ... есеп беру ... ... ... 9406 мың теңгеге немесе 28,9%-ға өскені көрініп тұр. Бұл өсу жылдың
соңында 9681 мың ... ... яғни 5038 мың ... ... жылдың
басындағы мөлшермен салыстырғанда 2 есе ... ... ... ... бұл ... ... коэффициенті 0,854-ден 0,769-ға
дейін немесе 0,088 пунктке төмендеген. Алайда бұл кәсіпорынның ... ... ... ... тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып табылатын
қатыстырылған капиталдың ... ... ... үлес салмағы да
дәлелдейді. Оны тәуелділік коэффициенті деуге де ... Ол ... ... Кт - ... ... Қк - қатыстырылған капитал;
Ак - авансталған капитал (баланс валютасы, жиыны);
Ктс - тәуелсіздік коэффициенті.
Бұл коэффициент авансталған ... ... ... қарыздың
үлесін сипаттайды.
Бұл үлес жоғары болған сайын, кәсіпорынның сыртқы ... ... ... ... ... оның ... ... 0,143 (1-0,857), ал жыл соңында 0,231 (1-0,769) болды. Бұл
көрсеткіш біршама өскенімен, ... ... ... ... ... ... деп ... болмайды. Жылдың басына және аяғына тәуел-
сіздік коэффициенті оның қалыпты мәнінен айтарлықтай жоғары.
Баланс өтімділігін талдау ... ... ... ... баланстың және кәсіпорынның "өтімділігін" анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерін
өтеу қабілеттілігі ұғынылады. Мысалы, О.В. ... ... ... ... ... ... міндеттемелері бойынша төлеу
қабілеттілігі", - деп жазады (18). Дәл ... оның ... ... қабілетілігінен өзгешеленеді. И.Т. Балабанов та өтімділікке
осы сияқты анықтама береді: "шаруашылық субъектісінің өтімділігі, - ол оның
өзінің борыштарын тез өтеу ... (7), егер ... ... ... ... яғни оларды ақшаға айналдыра алса, өзінің
қысқа мерзімді ... ... ... бар ... онда ... ... ... саналады". Бұл тұжырымдама жоғарыда айтылған төлем
қабілеттілігі тұжырымдамасына өте ... ... ... көрсеткіштер мен есептеу әдістерінде. Екінші тұжырымдама
бойынша, ... - бұл ... ... ақша ... ... мен жылдамдығы. Профессор Н.П. ... ... деп ... және тағы басқа құндылықтардың сатылу және олардың ақша
қаражаттарына айналу ... ... (27). ... авторларының
"Бухгалтерлік талдау деген" еңбегінде "фирманың өтімділігі - бұл оның
барлық қажетті төлемдерін, ... ... ... ... жабу үшін ... ... ... қабілеттілігі" деп көрсетілген. "Өтімді"
сөзінің өзі дейді олар "ақшаға оңай айналатын" ... ... ... ... В.В. ... ... да бір ... ол оның ақша қаражатына түрлену, айналу қабілеті", ... Ол ... ... оның ... ... ... ... ұзақтығымен анықталады, уақыт қысқа болған сайын, осы активтің
өтімділігі жоғары болады", - деп жазады (21). Бұл ... ... ... ... ... ... актив ақшаға айналу үшін уақыт
неғұрлым аз керек болса, соғүрлым оның өтімділігі жоғары" (2). Өтімділіктің
екінші тұжырымдамасымен ... ... біз, ... ... ... ... ... міндеттемелерін өтеу уақытымен сәйкес
келетін активтерімен жабу дәрежесімен анықталады деп ... Осы ... тез ... ... ... ... мен ... беру
қабілеттілігі тәуелді болады. ... ... ... ... өзінің міндеттемелерін уақыты келгенде төлеу үшін, қолда ... ... ... ... ... ... Өтімділік
кәсіпорын-ның сөзсіз төлем қабілеттілігін білдіреді және ... ... ... жалпы сомасы бойынша да, ... түсу ... да ... ... көрсетеді. Кәсіпорынның өтімділігі шын мәнін-де
баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін
бағалау үшін бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... өтімділігін талдаудың мәні - активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша ... ... ... ... ... пен ... ... белгілі бір тәртіппен топталады, - өтімділігі
жоғарылардан бастап өтімділігі ... ... яғни ... ... ... қайтару уақыты ұзақтардан ... ... ... ... яғни ... ... жоғарылату тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп ... да ... ... ... европалық
елдерде осыны қолданады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша ... ... ... кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді.
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға ... ... ... ... мен ... ... ... қаражаттары мен құнды қағаздар (қысқа мерзімді қаржылық
инвестициялар) - айналым қаражатының ең ... ... ... ... ... ... ал құнды қағаздар қолма-қол ақшаға тез айналады.
А2. Тез ... ... ... қысқа мерзімді дебиторлық борыш
басқа да активтерді жатқызады. ... ... ... есеп ... ... бір ... келіп түсіп, бұлар да өз міндеттеме-лерін
төлеуге жұмсалуы мүмкін. Есеп айырысу құжаттары ... ... ... ... ... ... ... төлеу уақыты ұзарып кеткен
борыштардың өтімділігі анағұрлым төмен, ... ... ... ... түскені
белгісіз. Бірақ нарықтық экономикада ... ... ... ... себебі оны қайтарып алуға алдын ала ... ... ... ... ... төлеу қаупінен тіпті банкрот болып жарияланудан
қорқып, өзінің қарыздарын уақытында төлеуге тырысады. Сондықтан нарықтық
экономика ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарына қысқа мерзімді дебиторлық борышын да ... әлі ... ... ... ... әріптестер арасында
шаруашылық байланыстар бұзылған ... ... ... ... ақша қаражатына тез айнала алмайды.
Күмәнді дебиторлық борыштың ... көп ... ... ... ... ... ... арналған дайын өнім және материалдық құндылықтар ... ... да ... ... олар ... ... ... құрайды.
А3. Баяу өткізілетін активтер. Баланс активінің II бөлімінің "Тауарлы-
материалдық қорлар" бабы және ... ... I ... "Үзақ
мерзімді инвестициялар" (жарғылық қорға басқа кәсіпорындардың салған
салымдар мөлшеріне ... ... бұл ... ... кезең шығындары" бабы есепке алынбайды. Бұл
топтың активтерін ақшаға айналдыру ... ... ... ... тауып
алу қажет, ал бұл оңай емес және белгілі бір уақытты керек ... ... ... ... тиісті: егер, мысалы, темір қаңылтырды сатып
алушыны табу оңай ... одан ... ... ... ... ... табу ... қиын. Бұл белгілі бір бұйымды ... ... өнім ... ... ... ... емес ... мүмкін. Сондықтан
немістер өтімді активтерді есепке алғанда ... ... ... ... ... ... ... өндіріс құнын өтімді
активтердің құнына қосуға жол беріледі.
А4. Қиын өткізілетін активтер - баланс активінің I бөлімінің алдындағы
топтарға ... ... ... ... баптары. I бөлім жиынынан "ұзақ
мерзімді қаржылық инвестициялар" бабы бойынша соманың бір ... ... ... қиын ... активтер құрамында басқа
кәсіпорындардың жарғылық капиталға салған салымдары ғана есепке алынады.
Баланс ... ... ... өтімділік дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең өтімді және әр ... ... ... ... - кассадағы,
банктегі есеп айырысу, валюта және ... ... ақша ... кейін бағалы қағаздарға ... ... ... ... дебиторлармен есеп айырысулар ... ... ... баптары негізінен кәсіпорынның ... ... яғни ... ... кезектегі міндеттемелерді төлеу үшін
қаражаттар алынатын бөлігін көрсетеді. ... ... ... элементтер
тауарлы-материалдық қорлар мен негізгі капиталдың баптарына топтастырылған.
Баланс пассивтері оларды қайтару, төлеу уақытының мерзіміне ... ... ... ... ... міндеттемелер - бұларға уақытында
төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар, ... да ... ... ... олардың алған қарыздары бойын-ша есеп айырысу
көлемінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар ... ... ... асу ... ... ... (несиелерін) өз мақсаты
бойынша пайдаланбағандығын білдіреді және сондықтан тезірек өтеу үшін
неғұрлым ... ... ... ... тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер - қысқа мерзімді несиелер мен заемдар
және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
П3 Ұзақ мерзімді міндеттемелер - ұзақ ... ... мен ... Тұраңты міндеттемелер - пассивтің I бөлімінің "Меншікті ... ... пен ... ... ... үшін бұл топтың жиыны баланс
ак-тивінің "Алдағы кезең шығындары" бабы бойынша сомаға азайтылады.
Баланс ... ... үшін ... пен ... бойынша келтірілген
топтар жиындарын салыстыру керек. Баланс ... ... деп ... ... ... айтқанда, егер активтің сол ... үш ... тобы ... ... ... тобын жапса немесе оған тең
болса баланс өтімді болады, кері ... ... ... ... келтірілген жүйедегі алғашқы үш теңсіздіктің орындалуы
төртінші ... ... ... ... сондықтан актив пен
пассив бойынша ... үш ... ... салыстыру маңызды орын алады.
Төртінші теңсіздік ... ... ... ... ... ... мәні бар: оның орындалуын қаржылық ... ең ... ... ... ... ... қаражатының барын
дәлелдейді.
Баланстың топтастырылған баптарын кесте түрінде ... ... ... АҚ 2006 жылы ұзақ және ... ... несиелері
болмағандықтан, басқа "Адит" ... ... ... ... (4 ... ... мэліметтері негізінде баланс активінін
өтімділік дэрежесі және онын пассивінің төлеу мерзімінің
шұғылдығы бойынша ... ... ... бірінші тобы (А,) төлем міндеттемелерін
айтарлықтай жауып ... жоқ, ал ... ... керісінше.
Актив пен пассив баптарының I тобының жиындарын салыстыру ... ... ... мен ... (3 айға дейінгі) қатынасын көрсетеді.
Актив пен пассив ... II ... ... жақын уақытта күтілетін
төлем тәртібінің (3 ... 6 айға ... ... ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда баланс активі мен пассиві баптарының I және II топтарын
салыстыру ағымдағы ... ... ... ... Ол ... ... жақын уақыттағы кәсіпорынның төлем қабілеттілігін (төлем
қабілетсіздігін) көрсетеді. Талданып отырған кәсіпорынның жыл басында да,
аяғында да ... ... осы екі ... ... бойынша төлеу
қабілеттілігі болмаған. Ең өтімді және тез өткізілетін ... ... ... 18570 мың тг. ... ... ал тез ... тиіс және
қысқа мерзімді міндеттемелердің, яғни жалпы ағымдағы активтер - 28075 ... ... бұл 9505 мың ... ... немесе (22203+12698)]
төлем қаражатынан көп. Жыл соңында төлем жетіспеу-шілігі 15195 мың теңгені
[(3751+10168) ... ... ... ... ... ... активтерді ұзақ мерзімді міндеттемелермен
салыстыру перспективалы өтімділікті бейнелейді және болашақ кірістер ... ... ... төлем қабілеттілігін жобалауды ... ... ... да алыс алдағы уақытқа қаржылық жағдайының жақсаруы
немесе ... ... ала ... отыруға мүмкіндік береді. Талданып
отырған кәсіпорында жыл басында да, соңында да ... ... ... ... Егер жыл ... оның ... 6365 мың
теңге болған болса, жыл ... 10740 мың ... ... ... ... 1,7 есе ... схема бойынша жүргізіліп отырған ... ... ... баға ... ... береді. Өтімділіктің жалпы
көрсеткіші келесі формуламен есептеледі:
(19)
Мұндағы: Көж - жалпы ... ... а1, а2, а3 - ... А мен П - ... пен пассив бойынша сәйкес топтарының
жиындары.
Баланс өтімділігінің жалпы ... ... ... ... ... сомасының барлық төлем міндеттемелерінің сомасына
қатынасын көрсетеді, бірақ мына шарт орындалса: егер өтімді ... ... ... әр ... ... ... ... қаражаттың
түсуі мен міндеттемелердің өтелуін есепке ... ... ... ... ... ... ... ғана.
Бұл теориялық мәні 0,9-дан төмен болмауға тиіс көрсеткіш кәсіпорынның
міндеттемелерінің барлық ... ... ... және таяу арадағы есеп
айырысуды жүзеге асыру қабілетін көрсетеді. Ол тіркелген кәсіпорынның әр
түрлі есепті ... ... ... және әр ... кәсіпорындардың
баланстарын салыстыруға және егер салмақтық ... ... ... ... қай ... өтімді екендігін анықтауға
мүмкіндік береді:
Бұл шектеулер қаржылық жағдайларды баланс өтімділігі дәрежесі бойынша
саралауды және әр ... ... ... ... ... ... бағасына негізделген.
Баланс өтімділігі үшін ең ... ... мен ... ең ... ... орында болатындықтан, бірінші коэффициент 1-ге тең
деп алынады. Осы жағдайды ... 2-ші және 3-ші ... ... шектеулер жүйесі былай болады:
Бұдан шығатыны а3 < 0,57.
Осы көрсеткіштің көмегімен кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының
өзгерістеріне жалпы баға беріледі. Бұл көрсеткіш, ... ... ... ... өте көп әлуетті ... ... ең ... ... ... ... оның көлемі жыл басында 0,4165, ал жыл соңында - 0,4375
құрады, яғни 0,02 ... ... ... бұған қарамастан керсеткіштің
деңгейі ... ... екі есе ... ал бұл ... төлем
қабілетсіздігін көрсетеді.
Алайда бұл көрсеткіш кәсіпорынның қысқа мерзімді міндеттемелерін ... ... ... ... Сондықтан, осы көрсеткішпен
қатар, ... ... ... ... үшін, өтімді қара-
жаттардың жиынымен ажыратылатын, өтімділік көрсеткіштерінің бүтіндей жүйесі
қолданылады. ... ... ... төмен дәрежеде өтімді болуы ... ... ... ... ... төлем қаражаттары кіреді,
бұлардың ішінде ... ... ... ... ... ... де, қиын өткізілетін де қаражаттар болады. Қарастырылған
жүйедегі маңыздылары ... үш ... ... ... өтімділік
коэффициенті, жабудың аралық коэффициенті және жабудың жалпы коэффициенті.
1 кесте
2006 жылдың басы мен ... ... ... ... ... мен ... |Көрсеткіштер |Жыл басында |Жыл соңында |Жыл бойындағы озгеріс (+,-)
|Құрылы-
(4гр.-2ір.) | | | ... тг. ... % ... тг. ... % |мың ... ... | | |1. ... кұны, барлығы
соның ішінде: |32551 |100 |41957 |100 |+9406 |+28,9 |X | | |1.1. ... ... |18770 |57.66 |2001 |47,67 |+ 1231 |+6,56 |-9,99 | | ... ... |18642 |57,27 |19497 |46,47 |+855 |+4,59 |-10,80 | | |ә)
қаржылық салымдар; |128 |0,39 |504 |1,20 |+376 |+293,75 |+0,81 | | ... ... |13781 |42,34 |21956 |52,33 |+8175 |+59,32 |+9,99 | ... ... ... |1501 |4,61 |1358 |3,24 |-143 |-9,53 |-1,37 | | |ә)
дайын енім. |7652 |23,51 |14538 |34,65 |+6886 |+90,0 |-11,14 | ... ... ... құны |20143 |61,88 |20855 ... |+3,53 |-12,17 | |
2 ... ... ... құрамы мен құрылымы
3 кесте
"Қайрат" АҚ 2006 жылдың басы мен ... ... ... авансталынған капиталынын, кұрамы мен құрылымы
№ |Корсеткіштер |Жыл |басында |Жыл < |;оңында |Жыл ... ... | ... мың тг. ... ... |сомасы, мың тг |үлес салмагы, % |мың тг.
(Згр.-Ігр) |%
(5гр.:1гр.-100) |өзгеруі, пункт ... | |1 ... ... ... 1.1. ... ... 1.2. Қарыздық капитал, оның
ішінде: ұзақ мерзімді |32551
27908 4643 |100
85,7 14,3 |41957
32276 9681 |100
76,9
23,1 |+9406
+4368 +5038 |+28,9
+ 15,6 + 108,5 ... +8,8 | |2 ... ... жол) |X |0,857 |X |0,769 |X |X |-0,088 | |3 ... жол:1.2. жол) |X |6,011 |X |3,334 |X |X |-2,677 | |4 ... ... ... қатынасы коэф-фициенті
(1.2жол:1.1 жол) |X |0,166 |X |0,231 |X |X |+0,065 | |5 ... |X |1,497 |X |1,655 |X |X |+0,158 | ... ... ... негізінде баланс активінін
өтімділік дэрежесі және онын пассивінің төлеу мерзімінің
шұғылдығы бойынша ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«МаңғыстауМұнайГаз» АҚ-ның қаржылық ресурстарынның тұрақтылығын зерттеу67 бет
Капитал құрылымның теориясы7 бет
VСT шаблон негізінде «Компьютерлік желілер» пәні бойынша электронды оқулық құрастыру»73 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп жүйесін реттеудегі аудиттің маңызы мен қажеттілігі51 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Компания капиталы25 бет
Компанияның ақшалай қаражаттарын басқарудың мәні мен оңтайландыру әдістері31 бет
Компанияның инвестициялық портфелін қалыптастыру тетігі28 бет
Компьютер туралы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь