Мұнай жобаларын маркетингілік талдау

Кіріспе
3
1.Тарау. Қазіргі жағдайдағы мұнайдың әлемдік нарығы 7
1.1 Мұнай әлемдік нарығының қазіргі жағдайы мен даму тенденциялары
1.2 Мұнай нарығындағы әлемдік бағалары: даму эволюциясы

2.Тарау. Мұнай жобаларын маркетингілік талдау
2.1 ҚР.ның мұнай кешенінің қазіргі деңгейін бағалау
2.2 Қазақстандағы мұнайдың өндірілуі мен қайта өңделуін талдау
2.3 ҚР.ның мұнай экспортының дамуын талдау

3.Тарау. Қазақстан Республикасындағы мұнай кешенінің даму мәселелері мен болашағы
3.1 ҚР.ның мұнай секторының даму мәселелері 53
3.2 Мұнайдың әлемдік нарығындағы Қазақстанның позициясын нығайтудың жолдары

Қортынды 64
Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
3
1-Тарау. Қазіргі жағдайдағы ... ... ... ... әлемдік нарығының қазіргі жағдайы
мен даму ... ... ... әлемдік бағалары: даму эволюциясы
17
2-Тарау. ... ... ... талдау
26
2.1 ҚР-ның мұнай ... ... ... ... ... мұнайдың өндірілуі мен қайта өңделуін талдау
41
2.3 ҚР-ның мұнай экспортының дамуын талдау
49
3-Тарау. Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... ... секторының даму ... ... ... ... Қазақстанның
позициясын ... ... ... ... және табиғи газ энергияның ... ... ... ... рөлі ... ғасырдың соңына дейін ғана емес, осы ғасырдың
басында да ... ... ... балама түрлерін пайданудың өсу
қарқындарын сөзсіз ұлғайту кезінде мұнай мен газ 2006 ... ... ... ... энергияның бүкіл тұтынысының кем дегенде ... ... ... ... XX- ... ... ... ағымдарына үстемдік
ету құқығы үшін қатаң күрес болды. XXI ғасырда мұнай бұрынғысынша әлемдегі
өте ірі және кең ... ... ... ... өте күшті тетігі ... ... ... ... бірі ... мұнай-
газ секторы экономиканың дамуының негізі болып табылады және көп жағдайда
елдің экономикалық тәуелсіздігін айқындайды.
Қазақстанның мұнай-газ саласының ... ... ... ... ... ... мен газдың үлкен запасы, көмірсутектердің
игерілген кеніштерінің ... ... ... мен ... ... мемлекеттік бюджетті қалыптастыруда елеулі рөл ... ... ... ... бар. ... таңда мұнай-газ
өнеркәсібінің өнімі жиынтық өнімнің жалпы көлемінің 30 ... ... ... өзін ... ... етіп қана ... ... көмірсутектік шикізаттың ірі экспорттаушысы болып табылады.
Қазақстан ... ... 2030 ... ... ... ... ... секторына назар аударылады
және елдің экономикалық ... және де ... ... ... (6,2
млрд. тонна) тиімді пайдалану арасында параллель жүргізіледі.(2,Кожантаева
У. Параллельные старты //Деловая неделя.-31 мая ... ... ... ... ... ... ... асыру, мұнай өңдеуші сектордың дамуы, экологиялық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... байланысқан
проблемалар кешені де бар. Мұнай мен газ ... ... ... ... ... алғашқы ондығына кіретін Қазақстан ірі ... ... тыс ... ... Бұл ... ... ... кешенін
дамытудың стратегиялық бағыттарын әзірлеу қажеттілігін туындатып отыр.
Осыған байланысты мемлекеттің стратегиялық міндеттерін шешу мұнай-
газ саласын дамытудың төмендегідей ... ... ... ... жаңа мұнай-газ кеніштерін барлау және ... ... ... ... ... ... ... өндірістерді
реконструкциялау және олардың жаңасын құру, қазіргі ... ... ... инвестициялардың тартылуын қамтамасыз етуші заңдық-
құқықтық базаны дамыту.(1,Султанов Б., «Политика и интересы мировых ... ... ... ... ... 5-ші бағытында энергетика
мен мұнай-химия салаларын дамытудың басты мәселесі - энергия ... ... ... ... осы секторлардың табыстылығын ... ... газ ... ... энергия маршруттары сияқты
басым секторларды басқару пәрменді болуы тиіс.
Біріншіден, Энергетика және минералдық ... ... ... ... ... кәсіпорындарын жаңарту мен қайта жарақтау, жаңа ... құру ... ... ... ... іске асыруы
қажет.
Екіншіден, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі басқа да
мемлекеттік органдармен бірлесе, ... ... ... көшу
жөніндегі практикалық шаралар бағдарламасын әзірлеуге тиіс. ... ... мен ... ... ... технологиялары мен
бағдарламаларын енгізуді экономикалық, әлеуметтік, экологиялық ... ... ... ... отырып жүзеге асырған жөн. Мұндай
бағдарлама, айталық, энергетика өндірісі мен тұтыну қалдықтарын төгу ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің экологиялық
нормаларды сақтау жөніндегі контрактілік міндеттемелерін орындауы, ... ... ... және ... да ... қарастыуы қажет.
Үшіншіден, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі осы жылдың
соңына дейін мұнай мен газ саласында теңдестіре ... мен ... ... бір мезгілде көмірсутегінің жаңа кен орындарын барлау мен
іздестіруге және мұнай мен газ ресурстарын пайдаланудың жаңа ... ... жаңа даму ... ... тиіс.
Төртіншіден, заңнамалық базаны жетілдіріп, жер ... жер ... ... мен ... орындауының
кешенді мониторингін жүзеге асыру қажет.Үкімет бюрократиялық кедергілерге
жол ... ... ... құжаттар тізбесін азайтып,жер қойнауын
пайдаланушыларға құқық беру тәртібін оңайлатуы тиіс.
Бесіншіден, ... ірі ... ... ... және ... ... ... күшін қазақстандық мамандармен
алмастыру жөніндегі ... ... ... ... қажет. (3,ҚР Президентінің 2007ж. Жолдауы.//Егемен Қазақстан.1
наурыз, 2007ж.)
Бұл дипломдық жұмыс ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен даму тенденцияларына
негізделген мұнай жобаларының маркетингісіне арналған.
Жұмыстың бірінші ... ... ... ... ... жағдайы сипатталады, мұнайдың әлемдік бағаларының даму сатылары
қарастырылады.
Екінші ... ... ... әлеуетінің қазіргі кездегі
жағдайының маркетингтік зерттеуі өткізілді. Оның ... : ... ... ... ... ... мұнайды
тасымалдау маршруттарының балама варианттары, мұнай өңдеуші секторды ... ... ... ... ... ... даму болашағы,
республиканың мұнай-газ секторының жобаларының тартылысына тиімді ... ... ... ... - Қазақстанның мұнай-газ нарығының
тиімді дамуының ... ... ... анықтаудың
теориялық және тәжірибелік мәселелерін көрсету.
Қойылған мақсатқа сәйкес жұмыста төмендегідей ... ... ... ... ... ... нарығының даму заңдылықтары және басымдықтары;
- ҚР-ның мұнай саласының, сонымен бірге алынатын шикізаттың сапалық
сипаттамаларының ... ... ... ... ... тиімді реттеудің экономикалық механизмін анықтаудың теориялық
негіздерін айқындау;
- мұнай нарығындағы ... пен ... ... кездегі жай-күйін
маркетингілік талдау;
- мұнай нарығының ... даму ... ашу және жер ... экономикалық саясаттың негізгі бағыттарын анықтау;
- қазақстандық мұнайды әлемдік ... ... ... ... мен экономикалық және геосаяси аспектілері.
1-Тарау. ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ МҰНАЙДЫҢ ӘЛЕМДІК НАРЫҒЫ
1.1. Мұнайдың әлемдік ... ... мен даму ... ... ... ... өте жетілген салаларының
қатарына жатады. Әлемдегі ... ... ... ... ... және ол ... экономиканың энергия сыйымдылығының
ұлғаюына пропорционалды деңгейде өсті. 1859 жылы бүкіл жер шарында күніне
100 ... 1880 жылы – 76.5 мың ... ал 1900 жылы – 400 мың ... ... өндіріле бастады. Әлемдегі мұнай өндірісінің ... ... ... 20 ... ... ... ... жүзеге
асты. 1945 жылы күніне 7 млн. баррель мұнай өндірілді, ал содан кейінгі 15
жылда оның көлемі үш ... ... 1960 жылы ... 21 млн. ... тең
болды.
Мұнай өндірісінің өсу қарқындарының едәуір төмендеуіне әр түрлі
себептер ықпал етті, олардың ішіндегі геосаяси конфликтілер ... ... в ... ... ... комплекса РК.//Нефть и газ Казахстана.-2004.
аналитическая служба «Нефтегазовой вертикали»,-15стр)
Мұнай ... ... өсуі ең ... ... ресурстарының
әлемдік тұтынысының өсуімен анықталады, солардың ішінде жеңіл өндірілетін
және технологиялылығы зор ... ... ... біріне мұнай
жатады. Әлемдік отын ... ... ... уақыт өте өзгеріп отырды.
Мұнай запастарының жекелеген елдер және ... ... ... ... ... ... мұнайдың нақты запастары 1050 млрд. баррель
(шамамен 143 млрд. ... деп ... Оның 2/3 ... Таяу ... ... яғни Сауд Арабиясы, Ирак, Кувейт, Біріккен Араб ... ... ... ... ... ... ... континент алады, яғни
Венесуэла, Мексика, АҚШ, Канада және Бразилияның үлесіне 15,2 ... ... ... Африка (7,2 пайыз) , төртінші орынды ТМД елдері (6,2
пайыз) алады.( ... В. ... ... ... и ... -
2002г. – 380 с.)
ВР халықаралық статистикалық агенттігінің мәліметтері ... ... ... ... запастары 685,6 млрд. баррельді, Оңтүстік және
Орталық ... – 96 ... ... Африка – 76,7 млрд. баррельді,
бұрынғы Кеңес Одағы елдері – 65,4 млрд. баррельді, Солтүстік ...... ... Азия – 43,8 ... ... ... – 18,7 ... баррельді
құрайды.(6,Бурлака В.Г., Шерстюк Р. Трансформация рынков нефти и газа:
Киев, 2005г. 320стр.)
Мұнайдың ... ... ... ... ... ... ... Ресей, Ирак, Кувейт, БАӘ, Иран, Венесуэла, Мексика, Қытай
және АҚШ жатады. Шет ... ... ... ... ... ... ... негізгі дәлелденген ... екі ... ТМД және Таяу ... АҚШ пен ... ... 4,5 ... ... елдерге – 3 пайыз тиеді. Әр түрлі бағалаулар бойынша, Ресей
Федерациясы табиғи газдың әлемдік ... ... ... ... ... үлесін және болашақтағы запастарының 30 пайызын иеленеді.
EIA сарапшыларының пікірі бойынша, бұл ... ... ... ... ... ... ықпалына бірінші газдық геосаяси бәселесі» болып
табылатындығын дәлелдейді, өйткені ол ... 15-20 жыл ... ... ... негізгі жабдықтаушысы болуы ықтимал. (7, ... ... ... // Нефтегазовая вертикаль. – 2002.- №13. – с.89)
Газдың әлемдік запастары ... ... ... ... ... ... ... өседі. Планетамыздағы газдың
дәлелденген және болашақтағы запастары әлі 150-200 ... ... ... де ... ... негізгі кеніштерін қарастырар болсақ, онда
мынаны айтуға болады, яғни әлемдегі 23 ірі газ ... ... ... ... ... Әлемдегі кеніштердің бастапқы запастары ... ... 1 ... текше метрді құрады. Бірақ та олардың ең ірісі
Катарда орналасқан. Қалған 11 кеніштің ... Таяу ... ... ... Иранда), екеуі Еуропада (Норвегия мен Нидерланды) және ... ... ... ... ... және Түрікменстанда орналасқан. Егер бұл
тізімге бастапқы запастары 0,5-1,0 ... ... метр ... ... ... онда ... ең ... – АҚШ-тағы Панхендл-Хъюготон
кеніші болып саналады. Ол өткен ғасырдың алғашқы он жылында ашылған, ең ... – 2002 жылы ... ... Тобнах кеніші. Әлемдегі ең ірі газ
кеніштерінің көбісі (44 кеніштің 28-і) бір ... ... яғни ... ... ... (8, ... // Petroleum. – 2002. - №5. –с.
13.)
ОПЕК-ке қатысушы елдерде запастардың , ... ... ... ... қатынасы бар. Таяу Шығыс елдері өндірген ... ... ... мұнайдың (әлемдік мұнай өндірудің үштен бірі) ... ... ол ... экспорттың жартысына жуық (46,5 ... ... ... және ... ... құны (1 баррелі 2 доллар)
скважиналардың орташа дебеті, яғни ... 500 ... ... Таяу ... Шығыс елдеріндегі мұнай өндіруді тартымды етеді. Таяу Шығыста
шоғырланған мұнай ресурстарының ... бір ... Ирак ... осының нәтижесінде ол мұнайдың 25-28 ... ... ... ... ... ... 2-ші ... және әлемдегі мұнай
экспорты бойынша ... ... ... де) 4-ші ... ... ... ... басқа мұнай экспорттаушы елдермен (Сауд
Арабиясынан басқа) ... ... ... яғни онда ... нарығына
ықпал етуге қабілетті ірі ресурстар бар. Атап айтқанда, Норвегиядағы ... ... ... 150 тоннаны, Кувейтте – 102 млн. тоннаны, Қазақстанда
– 35 млн. тоннаны құрайды. Каспийдің көмірсутек ресурстарының ... ... ... ... 10 пайыздан азын құрайды.
Әлемдік мұнай запастарын бағалау кезінде осы сараптаудың
ақиқаттылығы ... ... ... ... ... тің 2000 ... ... бойынша осы ұйымның мүше ... ... ... 820 ... ... ... ... яғни ол әлемдік мұнай
запастарының 78 пайызға жуығын құрайды. 1980 ... ... ... күрт ... ... ОПЕК шеңберіндегі «квоталар соғысы»
мынаған әкелді, яғни әрбір мүше ел өз ... ... ... ... бұл ... ... квоталарын бекітуге арналған негіз
болып табылды. Petroconsultants – тың мәліметтері бойынша ОПЕК – ке ... ... ... ... ... асыра сілтенген, мысалы, Абу-
Даби үшін – 1,6 есе, Иран үшін – 6,1 есе, Ирак үшін – 1,5 есе, ... ... 1,8 есе. (9, М. ... Л. ... . Время глобализации // Мэ и МО.
– 2005г. – с.11-19.)
Егер де өткен ... ... ... ... ... тұтынылуының өсу қарқындары сақталып отыр. Онда ... ... ... таңдағы дәлелденген запастары 2030 жылға қарай шамамен 80
пайызға ... ... ВР ... ... ... ... бүгінгі
таңда дәлелденген, бірақ та өндірілмеген мұнай 30 ... ... 30 ... ... Petroconsultants-тың пессимистік бағалаулары бойынша – 20
млрд. тоннаны құрайды.
Осыдан запастар өсімі мәселесі туындайды. Әлемдегі ... ... ... ... ... 50-80 ... ... баршаға
мәлім. Соңғы 40 жыл ішінде осы жобадағы ірі жаңалық 60 млрд. баррельдік
(8,16 ... ... ... бар ... теңіз бассейні болды, ол ... ... ... ... ... ... тұтынудан сәл көбірек. Осы орайда
американдық геологтардың есептеуінше өткен ғасырдың ... 10-15 ... ... ... ... ... ... береді, яғни 2015-2020 жылға қарай мұнайдың дәлелденген әлемдік
запастарының өсімі, шамамен, 260 млрд. ... (35 ... ... ... 2020 жылға қарай мұнайдың дәлелденген, бірақ та алынбаған
запастары 60 млрд. ... ... ... келтірілген бағалаулар шартты болып келеді. Олар, мысалы,
Шығыс Сібірдің көмірсутек ресурстарын ... олар ... ... зерттелмеген. Сондықтан да әлемге мұнайдың қанша жылға жететіндігін
айту өте ... Бұл ... ... ... ескеру керек, яғни 45-50
жылдан кейін ... ... ... ... өзінің өзектілігін мүлдем
жоғалтады, өйткені сутегі, күн энергиясы және жел энергиясы ... ... ... емес түрлері мұнайды ығыстыруы мүмкін.
Мұнайдың жалпы әлемдік шынайы геологиялық запастары ... ... ... жоғарылаудың тұрақты тенденциясын иеленеді.
(1-кесте).
Кесте 1 – Мұнайдың әлемдік шынайы запастары, млрд. тонна.
| |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... |149,41 |152,96 |153,56 |154,69 |156,45 |157,12 |157,95 ... ... |37,54 |37,54 |37,53 |37,60 |37,58 |38,18 |38,12 ... |16,07 |16,07 |16,07 |16,08 |16,07 |16,09 |16,08 ... Араб |13,97 |13,97 |13,97 |13,99 |13,99 |13,97 |13,99 ... | | | | | | | ... |13,79 |13,79 |13,79 |13,81 |13,81 |13,85 |13,89 ... |13,30 |13,30 |13,30 |13,36 |13,35 |13,38 |13,38 ... |0,53 |1,88 |2,17 |2,16 |2,55 |2,56 |2,89 ... |0,81 |0,84 |0,84 |0,88 |0,88 |0,91 |0,93 ... |0,36 |0,36 |0,36 |0,37 |0,38 |0,40 |0,43 ... ... |8,76 |8,61 |8,62 |8,59 |8,62 |8,90 ... |4,06 |4,04 |3,85 |3,89 |3,68 |3,91 |4,01 ... |3,00 |3,11 |3,15 |3,02 |3,09 |3,45 |3,11 ... |1,25 |1,30 |1,61 |1,61 |1,64 |1,68 |1,70 ... |10,98 |10,98 |11,10 |11,25 |11,30 |11,31 |11,36 ... |1,05 |1,16 |1,21 |1,25 |1,28 |1,33 |1,37 ... |0,43 |0,44 |0,44 |0,45 |0,45 |0,47 |0,49 ... |0,39 |0,44 |0,42 |0,43 |0,45 |0,43 |0,46 ... |0,37 |0,28 |0,25 |0,31 |0,29 |0,36 |0,35 ... |11,93 |12,86 |13,26 |13,51 |13,56 |13,62 |13,65 ... |4,21 |5,14 |5,14 |5,13 |5,012 |5,23 |5,29 ... |4,14 |4,14 |4,50 |4,63 |4,65 |4,67 |4,89 ... |1,62 |1,62 |1,62 |1,62 |1,61 |1,68 |1,68 ... |0,77 |0,77 |0,77 |0,78 |0,79 |0,79 |0,80 ... |0,42 |0,42 |0,42 |0,45 |0,45 |0,46 |0,46 ... |0,36 |0,36 |0,36 |0,37 |0,38 |0,38 |0,38 ... ... |6,04 |6,04 |6,05 |6,06 |6,06 |6,05 ... | | | | | | | ... |3,43 |3,43 |3,43 |3,44 |3,44 |3,45 |3,46 ... |0,74 |0,73 |0,73 |0,73 |0,75 |0,75 |0,78 ... |0,72 |0,72 |0,72 |0,75 |0,76 |0,78 |0,77 ... |0,56 |0,56 |0,56 |0,56 |0,58 |0,58 |0,58 ... |0,41 |0,41 |0,41 |0,41 |0,48 |0,48 |0,49 ... |0,19 |0,19 |0,19 |0,21 |0,20 |0,23 |0,24 ... |2,98 |2,89 |2,88 |2,89 |2,91 |2,92 |2,92 ... |1,55 |1,45 |1,47 |1,46 |1,45 |1,47 |1,48 ... |0,74 |0,71 |0,70 |0,71 |0,70 |0,72 |0,71 ... |0,09 |0,09 |0,09 |0,09 |0,10 |0,10 |0,10 ... КСРО |9,34 |9,33 |9,34 |9,35 |9,36 |9,36 |9,37 ... |8,03 |8,01 |8,03 |8,03 |8,05 |8,05 |8,06 ... бар ... ... отырып, мұнайдың қазіргі кездегі деңгейі
кезінде оның әлемдік геологиялық запастары ең кем дегенде 42 ... ... Сауд ... ... – 83 жылға, Иранның – 69 жылға, Венесуэланың –
58 жылға, Ливияның – 56 ... ... – 43 ... Ресейдің – 22 жылға,
Қытайдың – 21 жылға, Алжирдың – 19 жылға, АҚШ-тың – 10 ... ... ... ... Индонезияның – 9 жылға және Ұлыбританяның – 5 ... ... ... ... ... British ... компаниясының
сарапшылары да келтіреді мұнайдың қазіргі ... ... ... мұнай кеніштері 123 жылдан кейін, Сауд Арабиясының – 80 жылдан
кейін, Иранның – 62 ... ... ... – 15 ... ... Түркменияның
– 7 жылдан кейін, АҚШ-тың – 5 жылдан кейін, Әзірбайжанның – 62 ... ... ... ... ... ... 24 ... жетеді екен. Қазіргі таңда
әлем елдерінің мұнайға деген сұранысы шамамен жылына 4 ... ... ... ... өндірілуінің өсуінің жалпы тенденциясы екі
есеге қысқарды: 1991-92 және 1999 ... Екі ... да ол ... ... ... отыр: ең алдымен АҚШ-тағы өнеркәсіптік
өндірістің қысқаруы есебінен, содан кейін – 1997 ... ... ... экономикалық дағдарыстар есебінен болды.
Әлемдегі мұнай өндірісінің ... ... ... бойынша, мұнай запастарының сарқылу тенденциясына әкеледі ... осы ... ... ... ... ... ... құнының өрістеуімен қатар жүреді, өйткені мұнайдың әлемдік
запастарының ... ең ... ... ... ... соның ішінде
Арктика есебінен жүзеге асады, оларды әзірлеу ... ... ... және ... материалдық шығындарды талап етеді. Онда ... ... ... ... үшін ... әрі ... мұнайды өндіруге қаржы
салу немесе әлемдік ... өте ... ... ... ... көшу ... ... нұсқалар тұрады. Бұл АҚШ, ... ... ... ... дамыған импорттаушы елдер және ... ... ... Ұзақ ... ... бұл ... мұнай
өндірісі қысқарады деген болжам бар. Мысалы, Норвегияда, яғни ... ең ірі ... ... ... 2006 жылы ... 3,7 млнюбаррель
мұнай өндіріліп, бұл көрсеткіш тұрақты ... ... деп ... ... ... өндірісі 2020 жылға қарай қазіргі ... 3,3 ... 2,5 ... қысқаруы ықтимал. Бірқатар американдық сарапшылар
2004-2005 жылдары Аляскадағы ең ірі ... Бей» ... ... атап ... На ... // ... 2005. ... – с.33)
Батыс сарапшыларының бағалауынша 2015-2020 жылдары ОПЕК-ке мүше
елдердің, Каспий аймағының және ... ... ... ... жалпы көлемі ұлғаяды.
Егер бүгінгі күні ОПЕК, Ресей ... және ... ... ... ... ... 50 пайызға жуығы тиесілі болса,
онда 2020 жылға қарай ЕІА ... ... бұл ... 66-70 ... мүмкін.
Келтірілген болжам ОПЕК елдеріне, ең алдымен оған мүше Таяу Шығыс
елдеріне қатысты даусыз деп есептеледі:
Біріншіден, дәл осы елдерде ... ... ... ... ... минималды өзіндік құны бар;
Екіншіден, осы елдердегі скважиналарда максималды салыстырмалы өндіруге қол
жеткізіледі.
Үшіншіден, осы елдерде мұнайдың ... ... аз ... ... да ОПЕК ... ... өндірудегі көлемі қазіргі
кездегі 42 ... 50 ... ... ... деген болжам өте оңды
саналады. (2-кесте).
Кесте 2 – Елдер бойынша мұнай өндірісі, млн. ... ... |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... |991 |1000 |1030 |1045 |1051 |1055 |1062 ... |280 |276 |280 |285 |291 |296 |299 ... |198 |207 |232 |235 |238 |239 |246 ... |142 |139 |140 |141 |143 |142 |145 ... |106 |108 |108 |110 |112 |112 |114 ... |104 |107 |107 |108 |109 |111 |113 ... |101 |106 |107 |108 |108 |109 |112 ... |103 |101 |101 |101 |102 |102 |103 ... |93 |100 |101 |101 |101 |103 |103 ... |95 |94 |96 |97 |98 |98 |99 ... |89 |87 |87 |89 |89 |91 |91 ... |70 |71 |74 |74 |73 |75 |75 ... ... |62 |63 |64 |65 |66 |67 |69 ... |55 |55 |56 |57 |58 |58 |59 ... |47 |49 |52 |54 |56 |56 |57 ... |44 |44 |44 |45 |45 |46 |46 ... |34 |35 |37 |37 |38 |39 |41 ... |31 |33 |34 |35 |37 |37 |39 ... |25 |26 |26 |26 |27 |27 |29 ... ... |23 |23 |23 |23 |23 |23 |24 ... | | | | | | | ... |25 |24 |22 |22 |23 |24 |23 ... |26 |25 |19 |19 |20 |23 |24 ... |20 |19 |17 |17 |18 |18 |21 ... |18 |18 |19 |17 |18 |18 |22 ... |16 |12 |11 |11 |13 |13 |13 ... |13 |15 |10 |10 |11 |13 |12 ... ... |279 |282 |380 |355 |358 |356 |362 ... |3702 |3737 |3749 |3760 |3768 |3774 |3780 |
* ... ... ... Энергетикалық Агенттік басылымдары, 2005 ж.
Халықаралық энергетикалық Агенттік (ЕІА) орташа мерзімдік
болашақтағы мұнайдың ... ... ... өсу қарқындарының
сақталуын болжамдайды. Егер де орташа мерзімдік қарқын 1,9 пайызды құраса,
онда Қытайдағы бұл көрсеткіш 4,6 пайызды, ... ... 4,2 ... ... Азияда 3,6 пайызды құрайды. Мұнайдың әлемдік тұтынысының өсуі ... ... ... газ ... ... ... ... себебі. Соңғы бес жыл ішінде мұнайға деген сұраныстың қысқаруы
1997-1998 ... ... ... Азия елдерінде және Ресейде ғана байқалды,
бұл мезетте кезде олар ауыр экономикалық-қаржылық дағдарысқа ұшырағын еді.
1997 жылы ... ... ... деген сұраныс күніне 50 мың ... жылы ... – 100 мың ... қысқарды. Бірақ та 1998 жылғы
жиынтық әлемдік сұраныс күніне 585 мың баррельге өсті.
Әлемдік энергетикалық ... пен ... ... сәйкес
2020 жылы мұнайдың әлемдік тұтынысы күніне 120 млрд. баррельге, яғни жылына
5,96 млрд.тоннаға ... ... ол ... 2001 жылы 3,7 ... ... ... тұтынудың өсуі мұнайдың әлемдік бағаларының өсуінің
алғышарты болып табылады. Мұнайды ... ... ... ... АҚШ және ... ... тарапынан мұнай импорты көлемін арттыру
есебінен қол ... ... 2002 ... ... және ... ... ... болып Таяу Шығыс, КСРО-ның бұрынғы елдері, ... мен ... ... ... ... және ... Америка
саналды. Мұнай мен мұнай өнімдерінің негізгі импорттаушыларына АҚШ. ... ... ... ... ... және Орталық Америка. Сарапшылардың
пікірі бойынша, 2010 жылға қарай мұнайдың келешектегі импорттаушысына
Еуропалық ... ... және ... ... ... нарығындағы әлемдік бағалары:даму эволюциясы
Мұнай-газ өнеркәсібінің дамуы, ең алдымен, мұнайдың ... ... ... ... ... ... ... шикізаттың әлемдік бағалары жүйелі түрде өзгеріп жатыр. Өйткені
мұнай өндіруші ... ... ... тауар нарықтарындағы
бағалардың жай-күйіне тәуелді болады, сәйкесінше, мұнай бағасының ... ... ... ... ... экспорттың құрылымында негізгі
үлесті шикізат тауарлары алады. Мұнайдың әлемдік бағаларының қалыптасуы
ұзаққа ... ... ... ... ... ... Мұнайдың әлемдік
нарығының дамуы бағалар әрекетінің әр түрлі сатыларына байланысты мынандай
негізгі құбылыстармен сипатталады:
1. 1950-1972 ж.ж. ... ... ... ... ... ең ... ... бірі болып саналды. ... ... ... әр ... ... алушыларға мұнай
өнімдерін өткізу сияқты операциялардың ... ... ... ... (ХМК) ... компаниялары тарапынан бақыланып
отырды. ХМК компаниялары бүкіл дүние жүзі ... ... ... ... ... ... елдермен бекітілген концессиялық
келісімдер бойынша алып отырды, ал оларды ұзақ мерзімдік ... не өз ... ... ... 70 ... жуығы), не
дербес мұнай өңдеуші компанияларға экспорттады.
2. 1973 жылдың аяғы- 1974 ... ... ... ... (1973 ... ... ОПЕК ... одақтас елдерге, яғни АҚШ,
Голландия, Португалия, Индонезияға мұнай экспортын қысқартты, ... ... ... эмбарго белгіледі. Эмбарго әрекет еткен 5 ай ішінде мұнай
бағасы бір баррель үшін 4,5 ... 12 ... ... ... кетті және
ары қарай Ирандағы революция және 1980 жылғы Иран-Ирак соғысы Saudi ... ... ... 34 ... ... өсіріп жіберді.
Осылайша, мұнайдың әлемдік бағалары деңгейін реттеу жөніндегі
шараларды ОПЕК өз қолына алды. Әлемдік ... ... ... ... ... ол өзінің негізгі мақсаты ретінде мұнай нарығын
бағалық реттеуді және қатысушы ... ... ... алға ... ... ж.ж. 1979 ... Иран ... кейін бағалардың
екінші шарықтауы орын алды, соның нәтижесінде 70-жылдардың соңында олар
өздерінің тарихи ең ... ... ... ... ... ең ... тауар биржасында, содан кейін Лондон халықаралық мұнай биржасында
сұйық отынмен байланысқан биржалық операциялар күрт кеңейді, ... ... ... және ... ... ... фъючерстік мұнай ... ... ... ... ... ... 1980-1986ж.ж.Мұнай бағаларының күрт өзгеруі мұнайдың
халықаралқ саудасына тәуекелдіктердібасқарудың механизмдерін енгізуге
түрткі болды. Бұл ... ... ... ... нарық менеджерлерінің
пайда болуына әкелді. Олар мұнай нарығына тәуекелдіктерді басқару
техникасын, сондай-ақ қаржылық нарықтарда қолданылатын бағалы қағаздар
нарығындағы биржалық операциялар ... алып ... ... ... ... нарығының басқа қатысушыларының иелігінде тәукелдіктерді
басқарудың құралдары неғұрлым көп болса, олардың соңғыларының құрлымы да
солғұрлым күрделі ... ... ... ... ОПЕК-тің мұнай нарығы
шектен тыс толып кетеді, соның салдарынан 1986 жылы мұнай бағасы 1973-1974
жылдардағы алғашқы шарықтау деңгейінен де төмендеп ... ... ... ... 1986 ... ... он жыл ... бағасы теңгермелі диапазон барреліне 15-20 доллар көлеміндегі тұрақты
өзгерістер болып отырды.1987-1988 жылдары мұнай ... ... ... ... ... кейін 2004 жылдары олардың өсуі қарқынды түрде жүріп
отырды.
Жағдай ... ... ... ... ... қалпына
келтіру нәтижесінде өзгере бастады, бұл ел көп уақыт бойына ОПЕК ... тыс ... ... ... басқа қатысушылрының келісілген
квоталарды үнемі бұзуы, Солтүстік теңіздегі мұнай өндірісінің өсуі, ... ... ... ... ... нәтижесінде әлемдік
нарықтағы мұнайдың ұсынысы шектен тыс ... ... 1993 ... аяғына
қарай ОПЕК-тегі және одан тыс негізгі мұнай ... ... ... ... ... ал ОПЕК мұнайы «кәрзеңкесінің» бағасы соңғы бес жыл
ішінде ең төмен ... ... 13 ... ... түсіп кетті.
Сарапшылардың болжамы бойынша трансұлттық мұнай компанияларының
«қара алтынды» ... ... ... ... әлемдік нарыққа шығару
мұнайдың әлемдік бағаларының төмендеуіне әкелді. ОПЕК ... ... ... ... он жыл ішінде алғаш рет ... ... ... ... та ОПЕК-ке қатысушы ... ... ... тұрақтандыру мақсатында мұнайдың сатылуын қысқарту
жөніндегі ... ... 31 ... ... қарама-қайшы реакцияны
туындатып, мұнай бағасының келесі құлдырауына әкелді. ... ... ... өте ... ... ... кетті.
Әлемдік мұнай нарығы өзінің ішкі құрылымының әр алуандығsн кеңейту
жолында тұрақты өзгерістерге ұшырады, уақыт өте осы нарықтағы баға белгілеу
механизмі де ... ... ... ... баға белгілеудің басым
механизміне сәйкес оның ... төрт ... атап ... ... ... 4 – ... әлемдік нарығындағы баға белгілеу механизмінің
эволюциясы *
|Кезеңдері |1947 жылға ... ... ... |
| ... | | ... дейін |
|Баға белгілеу |картельдік |картельдік |картельдік ... ... | | | | ... кім |ХМК |ХМК ... |биржа ... | | | | ... ... |7 |7 |13 |Көп ... | | | | ... саны | | | | ... ... |Көлденең |Көлденең |Тікелей ... ... | | | | ... ... өсу ... өсу |Өсуі/төмендеуі |Баяу өсуі ... | | | | |
* ... ... «Энергетикалық кешеннің экономикалық прблемалары» ашық
семинары. 2002 жылдың 26 мамырындағы ... ... үш ... баға ... ... ... сипатталды,
бірақ та әр түрлі сатыларда қатысушылардың әр түрлі құрамы бар әр ... ... ... екі ... «баға белгілеуші» картель жеті
тікелей-интеграцияланған ірі ... ... ... ... ішіне:«Экссон», «Мобил», «Галф», «Тексако», «Стандард Ойл оф
Калифорния» – ... ... ... ... ... «РоялДатч/Шелл» - ағылшын-голландық компания, оған «Франсез ду
Петроль» кіреді, ... ... баға ... басым рөлді ОПЕК картелі
иеленген,
Ол 13 мемлекеттен (Сауд Арабиясы, Кувейт, ... ... ... ... ... – Таяу және ... ... Алжир, Ливия, Нигерия, Габон
– Африка, Венесуэла, ...... ... ...... ... ... жылдан бастап қана баға белгілеудің картельдік қағидасы ... ... ... өз ... ... белгілеуі – биржаға,
яғни баға ... ... емес ... орын ... 1986 ... қана ... сауда құралдарының пайда болуы есебінен баға
белгілеудің бәсекелік қағидасы ... ... ... ете бастады. Соның
салдарынан нарықта кәсіпкерлік қызмет субъектілері саны ... ... ... ... ... ... бірі – бұл баға белгілеудің ашықтығы, яғни компаниялардың
өз ... ... ... ... ... халықаралық мұнай
компаниялары көмірсутектерді жеткізу көздерін бақылау құқығынан айрылып,
ОПЕК мемлекеттерінен баға ... ... ... ... және ... алушылардың мүдделеріне жауап беретін баға белгілеу ... ... ... ... ... трансформациялау тауар айырбастау
келісімдерінің түрлерін кеңейтуге, нарықтың әрекет етуші ... ... ... ... Ұзақ ... ... қолма-
қол мұнайға қатысты бір ... ... ары ... ... ... соң фъючерстік келісімдерге өту ... ... ... ... ... және ... өнімдерінің биржалық
саудасының әлемдік жүйесі ... Бұл ... ... ... ... ... ... істейтін негізгі үш орталық қызмет көрсетеді: Нъю-
Йорк – NYMEX, Лондон- IPE, Сингапур – SIMEX, яғни ... ... ... ... ... ашылады, ол жабылғаннан кейін – Нъю-
Йорктегі биржа ашылады.
Биржалық сауданың үш географиялық орталығының әрекет етуі ... ... ... ... қамтамасыз етті. Әлемдік мұнай
өнеркәсібінің ортақ ақпараттық ... ... ... ... ... ұлғайтуға мүмкіндік береді. Егер де биржалық сауданың
бастапқы ... ... ... үш ... алты айға ... ... ... бүгінгі таңда сұйық отын нарығындағы фъючерстік
сауданың жиектері ... ... ... ... алты ... дейін
кеңейтілді. Бұл мұнай бағаларының өзгеруіне қатысты нарық ... ... ... және сол ... ... ... ... азайтуға, мұнай операцияларының тұрақтылығын
ұлғайтуға, олардың сенімділігін арттыруға, ... ... ... ... береді. Демек, бүгінгі таңда мұнай бағасын белгілеуге
қатысты биржалық нарықтың ... ... атап ... болады. Баға
белгілеудің қағидалары мен заңдылықтары мұнайды жеткізудің ... ... ... таңда мұнайдың әлемдік бағаларының динамикасы тұрақты өзгерістерге
ұшырап жатыр, ... ... ... ... көптеген факторлар кездеседі.(1-
сурет.)
1-сурет . Мұнайдың әлемдік бағаларының дамуына ықпал ететін факторлар
|Мұнайдың әлемдік бағаларының өсу ... ... ... төмендеу |
|факторлары: ... |
|- ... ... ... ... |- ... ... әлемдік |
| ... ... ... |
|- ... ... шектеу |- ... ... өсу |
| ... ... |
|- ... елдерде коммерциялық |- ОПЕК-ке кірмейтін кейбір елдерде |
|запастардың ... ... ... мен ... |
| ... көп ... ... |
|- дамыған елдерде мұнайдың ... мен ... ... ... ... ... ... төмендетудің тұрақты |
|деңгейден ары қарай кесу ... ... ... ... ... прогресс |
|- ... ... ... қатысты |- «әкімшілік» және «қаржылық» ... ... ... ... ... ... |
|нәтижесінде американдық емес сатып |элементі ретіндегі мұнай нарығының ... үшін ... ... ... ... |
|- ... ... елдерінде мұнайдың | ... ... | ... ... 24-де ... ... жылдық Әлемдік
Экономикалық Форум өтті.
Мұнайдың әлемдік бағалары Қазақстан экономикасы үшін ... ... ... ... ... ... ... жуығын қамтамасыз ететін маңызды салалардың бірі болып табылады.
Мұнайдың әлемдік бағаларының өзгерістерінің салдары мұнай өңдеуші
мемлекеттер экономикасының ары қарай ... ... ... етеді:
- біріншіден, мұнайдың әлемдік бағаларының өзгерістері ... ... ... қалыптастыруға тікелей ықпал етеді. Осыған
байланысты мұнай бағасының төмендеуі осы елдің мемлекеттік ... ... кері ... ... 1998 ... ... ... жеткілікті, яғни ол кезде әлемдік мұнай картеліне мүше ... ... мүше емес ... ... елдер мұнайлық экспорт
көлемдерін қысқарту бойынша өздерінің іс-әрекеттерін келіспеді, ... шикі ... ... ... және ... ұзаққа
созылған қаржылық дағдарысқа әкеліп ... ... ... ... бір ... үшін 10 АҚШ долларына дейін төмендеп кетті, және
көптеген елдердің ... ... ... ... ... ... ... өндірілетін мұнайдың өзіндік
құнына әсер етеді. Мұнай өндірудің өзіндік құны әр алуан компаниялар,
кеніштер және өңдеу әдістері үшін әр ... ... ... ... ... мұнай өндірісі көп дәрежеде төмендейді, өйткені осы
уақытта әрекет етуші ... ... ... ... етеді. Жаңа
кеніштерді барлау және игеру, сондай-ақ игерілген ... ... ... ... ... ... өзіндік құнды
едәуір төмендетуге болады, бірақ та бұл жағдайда ағымдық ... ... оны ... кеңейту мүмкіндігі төмендейді. ... ол ... ... ... ... төмендетеді, өйткені
игерілген кеніштер өте жылдам сарқылады;
- үшіншіден, мұнайдың әлемдік бағалары өндіріс көлемдерінің төмендеуіне
және ... ... ... ... мүмкін. Қазақстанның
жоғары капитал сыйымды салалары және ... ... ... ... өндіріс көлемдерін сақтау ұмтылысы тән болып
келеді.Бұл ... ... яғни ... ... ... ... ... басқа да шартты-тұрақты шығындар
өнімді сатудан болатын шығындардан асады;
- төртіншіден, бағалар өзгерісі ... ... ... ... қолайсыз динамикасы мұнай өнеркәсібі үшін мұнайдың ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Оның бірден-бір себебі – шығындарды
төмендетуге арналған ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктеріне
әлсіз ... ... ... бағасының төмендеуі Қазақстан және ... ... ... үшін ... ... ... ... мүмкін.
Шамамен мынаны болжауға болады, яғни Қазақстаннан жылына орташа
есеппен 20 ... ... ... ... ... бір
баррелі үшін 35-50 пайызға әрбір төмендеуі нәтижесінде ... ... ... ... 3,75) тең ... ... ... жағдайында Қазақстанның сомалық шығындары жылына бірнеше
жүз миллионды құрауы ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның мұнай-газ кешенінің қазіргі деңгейін бағалау
«Republic of Kazakhstan. Investors Guide» журналының мәліметтері
бойынша, Қазақстан Республикасында көмірсутек шикізаттарының ірі ... яғни 2,1 ... ... ... 0,7 ... ... газ конденсаты және
1,7 трлн. текше метр табиғи газ бар. Болжамдарға сүйенсек, Қазақстанның
Каспийдегі ... ... ... 2015 ... ... күніне 4 млн.
тоннаны құрауы мүмкін (2000 жыл ... үш ... ... ... жүгінсек, 2010 жылға қарай Қазақстан күніне шамамен 1 ... ... ... 56-58 млн. ... шикі ... ... ... ТМД
елдері ішінде Қазақстан өндірілетін мұнай ... ... ... ... ... ... екен. Қазақстан Үкіметі мұнай-газ кешенінің дамуын
ұлттық экономиканы қалыптастырудың маңызды ... деп ... ... ... ... ... 30 жыл ... ел экономикасының болашағы
өте зор сала ретінде қарастырылады.
2000 жылы ... ... ... ... ... ... құраған. Осы жылы ... мен ... ... ... ... Таяу ... ... бұрынғы КСРО елдері, Батыс Африка
мен Солтүстік Африка мемлекеттері, сондай-ақ Оңтүстік және Орталық Америка
елдері саналды.
Сарапшылардың пікірі ... 2010 ... ... ... ... болып Еуропалық нарық, Қытай және Жапония саналатын болады.
Атап айтқанда, 2010 жылға қарай ... ... ... жуық
көрсеткіштері ытай бойынша жылына 130 млн. тоннадан асық ... ал ... 584 млн. ... ... ... ... ... бойынша мұнайдың экспорты мен импорты
келтірілген.
5-кесте - Аймақтар бойынша ... ... мен ... млн. ... |1990 |1995 |1996 ... |1 |3 |2 ... |3 |1 |2 ... |3 |1 |2 ... |3 |2 |1 ... |1 |2 |3 ... |2 |1 |3 ... 1- ... ... ... 2- ... ... 3-жоғарғы
деңгейі.Алынған көзі: Крюков В.А. ... ... ...... – 1998. – с. ... ... ... құрудағы ортақ мақсат - өз елдерінің
үкіметтеріне экономикалық рентаның едәуір бөлігінің түсуін ... ... ... ... ескере отырып, ҚР Үкіметі тарапынан мұнай-газ
кешенін басқарудың тиімділігін қамтамасыз ету бойынша ары ... ... ... ... Республикасы Президентінің 20.02.2002 жылғы
№811 «ел экономикасының мұнай-газ секторындағы мемлекет мүддесін ары ... ету ... ... ... ... «ҚазМұнайГаз» Ұлттық
компаниясы» ЖАҚ-ы құрылды. «ҚазМұнайГаз» Ұлттық ... ... ... ... мыналар жатады:
- мұнай-газ саласында ортақ мемлекеттік саясатты жүзеге асыруға қатысу;
- республиканың мұнай-газ ресурстарын тиімді жіне ... ... ... мұнай мен газ ресурстарын пайдалану, ұдайы ... және ары ... ... ... қатысу;
- Қазақстан Республикасы аумағында мұнай-газ операцияларына қатысты
жарияланған байқауларды ұйымдастыруға қатысу;
- Көмірсутектерді барлау, дайындау, ... ... ... ... құбырларын және мұнай-газ инфрақұрылымын жобалау, салу, іске
қосу және пайдалану;
- ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының
ішкі және халықараалық жобаларына заңдық негізде қатысу.
Осы сатыда Қазақстан Республикасы Үкіметі тарапынан активтерді
консолидациялау, ... ... ... ... мен
функцияларын оңтайландыру ... ... ... ... ... немесе басқаруындағы акцияларды және ... ... ... ... ... ... шаралар
қабылданып жатыр. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясында» ... ... және ... қызмет
саласындағы ортақ саясатты қалыптастыру жөніндегі ағымдық ... ... ... ... ... құрылымын жасау жұмысы жүргізіліп
жатыр және таяу ... ол ... және ... ... Министрлігіне
ұсынылады.
Каспий шельфін игеру үшін өте көп қаржы құралдары қажет ... ... ... ... ... тәжірибесі бар, бүкіл әлемге
әйгілі жетекші мұнай компаниясын тартуы ... ... ... ... ... құру ... ... функциялардың
қайталануын болдырмауға, әкімшілік шығындарды азайтуға мүмкіндік береді,
сәйкесінше ол компания жұмысының тиімділігін ... ... ... ... ... ... және ... сияқты қосылған екі
компанияның толық иесі болып саналады. Осы компаниялармен ... ... ... ... Ұлттық компаниясын құрғаннан кейін мынандай жайт
анықталды, яғни оның жоспарлары мен позициясы ... ... ... ары
қарай дамуын және шет ... ... ... ... болады.
Компания мұнай-газ саласының кәсіпорындарында ... ... ... және ... ... ... ... сатыларында үкімет мүдделерін таныту өкілдігін алды.
«ҚазМұнайГаз» ЖАҚ-ы үкіметтің мұнай операцияларының ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз ретінде ұлттық
экономиканың, жергілікті мердігерлік ... ... ... ... ... ... жергілікті кадрларды кәсіби
оқыту мен дайындауды қамтамасыз етеді.
Осылайша, Қзақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... таңда экономиканың дамуын анықтайтын жетекші
салалардың бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта ... – бұл шет ... ... қаржылық
көмектің (несиелік желілерді АҚШ, Ұлыбритания, Италия, Ресей ... ... ... ... ... Оңтүстік Корея және т.б.
ашты) көлемі бойынша ТМД аумағындағы ... ел. ... ... ... ... және ... ... құрылып, елдің алтын
запастары көбейтіліп жатыр.
Қазақстандық ... ... ... инвестициялық
қызметтің қалыпты жұмыс істеуін құқықтық негізде қамтамасыз ету мақсатында
заң шығарушы және ... ... 2001 жылы ... ... ... Атап ... ҚР-ның «Инвестицияларды мемлекеттік қолдау мен
қорғау жөніндегі» жаңа Заң Жобасына өзгерістер енгізілді.
2002 жылы ... ... шет ел ... ... ... ... сипатталды. Инвестициялар негізінен шикізат
секторына бағытталды. Егер 2001 жылы ... ... ... шет ... үлесі 71,2 пайызды құраса, 2002 жылдың бірінші ... ол 80,8 ... ... Ал ... өнеркәсіпке салынған
инвестициялар 7,9 пайыздан 3,9 пайызға төмендеген.
ҚР-ның статистика ... ... ... 2002 ... ... негізгі көрсеткіштері болып өзіндік қаржылар (59%),
шет елдік инвестициялар (30%) саналды, ал бюджеттік ... ... ... ... ... ... өзектілігі (өткірлігі) азайғанын
айта кету керек, бірақ та ... ... ... ... ұдайы
өндірісін қалыптандыру үшін жеткіліксіз деп саналады.
Осылайша, соңғы жылдары Қазақстанда заңнамалық-құқықтық база құрылды,
ол мұнай-газ саласының өркениетті және ... ... ... ... Бірақ та жинақталған тәжірибе заңнамалық базаны ... ... ары ... ... ... асыруын талап етеді. Шет ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып жатқан аймаққа түсіністікпен қарамайтынын атап өту
керек. Осыған байланысты ... ... ... ... әрі кең ... ... ғана ... сонымен бірге жалпы аймақтағы
әлеуметтік салаға баса ... ... ... ... ... ... және ел экономикасының күшейіп бара жатқан
шикізаттық бағыттылығы экономиканың құрылымдық ... ... ... ... ... ... өндірістің едәуір ұлғаюы ҚР Үкіметі тарапынан
жүргізілетін импорт алмастру ... ... ... ... ... ... отандық экономиканың өңдеуші саласының дамуына ... ... ... ... ... ... ... алғашқ бес айындағы импорт алмастыру ... ... ірі ... ... ... тауарлрды,
жұмыстар мен қызметтерді сату ... 72,3 ... ... көлеміндегі
келісімдер бекітілді, ол өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 18,4
млрд. ... ... ... ... іс ... сату ... 21,8 ... теңгені
құрады. Мұнай-газ секторында тауарлық-материалдық ... ... ... 300,1 ... ... келісімдер қысқарды.
2002 жылдың басынан бастап тауарлық-материалдық ... ... ... 300 ... ... ... ... мынандай
компаниялар бойынша: «КазТрансОйл», «КазМұнайГаз», «Тенгизшевройл»,
«АқтөбеМұнайГаз»,
«МаңғыстауМұнайГаз». Бұл ... ... ... ... ... 196 млн. ... 4 млрд. 337,6 млн.теңгеге ұлғайтқан.
Дегенмен, 2002 ... ... ... ... ... ... мәжіліс барысында жалпы сомасы 3 млрд. теңгеге ... ... мен ... ... ... позициясы қарастырылды.
Келісімдердің көп саны «ҚазМұнайГаз»ҰК (1 ... 481,1 ... ААҚ (558,3 млн.) және ... ААҚ (394,4
млн.) тарапынан бекітілді.
Құрғақтғы,әсіресе Каспий шельфіндегі мұнай-газ кеніштерін
игеру, магистральды құбыр жолдарын және ... ... ... іске қосу
үшін мыналар қажет: жоғары квалификациялы мамандар, күрделі технологиялар
мен құрал-жабдықтар, арнайы ... және ... ... ... ... және басқа да арнайы кәсіпорындар. Мұның барлығы
едәуір капитал салымдарын, уақытты, ... ... ... және ... осы ... ... ... табыс шет елдік
компаниялардың қызметтеріне ақы төлеуге кететін болады.
Соңғы жылдары шет ... ... ... ... ... ала ... яғни олар ... кәсіпорындарды, тәжірибелі және
білікті отандық мамандарды ығыстыра бастады. Мұндай құбылыс Қазақстанның
құрылыс индустриясына да тән ... ... ... ... ... ... ... көбінесе
ҚР заңнамасын бұзу арқылы өткізіледі, шет елдік инвестор тарапынан ... ... ... сараптаманы өтпейді, шет елдік құрылыс фирмалары
шет елдік ... ... ... ғана ... ... өздерінің
нормативтік-техникалық базаны енгізуге, қымбат бағалы ... ... ... мен конструкцияларды қолдануға ұмтылады. Дәл
осындай тәжірибе салдарынан ... ... ... ... да ... Ал осы мақсаттарға арналған инвестициялар деп есептеледі,
іс жүзінде олар экспорттаушы ел ... ... ... етуі ... ... ... ... жарияланатын
тендерлерге заңдық сәйкессіздігі орын алып отыр. ҚР Президентінің заң ... ... ... ... ... ережелеріне сәйкес, жер үсті және
жер асты құрылғылырын салу «өндіру» және «мұнайлық ... ... ... болады екен. Жарлық бойынша «мұнайлық операцияларды»
жүргізу үшін және ... ... ... мен ... ... ... (тендерлер) негізінде қазақстандық компаниялар ... ... реті ҚР ... ... 1999 жылы ... ... жарлыққа
сәйкес толықтырулар енгізілді, бірақ та осы уақытқа дейін тендерлік
процедураларды ... ... ... ... ... актілерін жетекшілікке алмайды.
Нәтижесінде әр түрлі ведомстволар заңнаманы әр қалай түсінеді, ... шет ... ... ... өз ережелері бойынша өткізеді,
ал отандық тауар өндірушілер «Мұнай жөніндегі» ... ... ... ... ... асыру мүмкіндіктерінен айырылады.
Қазіргі таңда үкімет өнеркәсіптік саясат Концепциясын даярлап ... ... ... және ... ... ... байланысқан
бағдарламалар кіреді. Ары қарай үкіметэкспортқа бағытталған, бәсекелік
қабілетті ... ... ... ... ... ... отыр. Осыған байланысты бәсеке қабілетті кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... сақтандыру
жөніндегі институтты құруды, өте озат отандық тауар өндіруші ... ... ... ... ... ... сонымен бірге шет елдік ... ... ... ... және ... айырықша
назар аударуы керек.
Осы тұрғыдағы жағымды қозғалыс - ... ... ... ... ... ... беделі бар және бүкіл
әлем бойынша тәжірибесі зор ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілердің бәсекелік қабілетін арттыруды қамтамасыз
ететін ... бір ... – бұл ... ... ... ... ... бағыттағы алғашқы қадам болып кәсіпорындарға ISO 9000 сапаны басқарудың
халықаралық стандартын ... ... ... сертификаттың болуы –
тендерге қатысушы ... ... үшін ... ... Өз ... ... ... қазақстандық қатысушыны тендерден
шығарудың себебі ... ... ... ... мәліметтері бойынша елдің 20-дан
астам кәсіпорындарында, атап ... ... ... ... ААҚ-да,
«Белкамит» АҚ-да бар, ол кәсіпорындарға әлемнің жетекші фирмаларымен
табысты бәсекелесуге ... ... ... ... 70-тен астам
кәсіпорын өз өнімдерін сертификациялайды деп болжанып отыр. ... ... ... ... ... ... ISO 9000
стандартын енгізуді қамтамасыз етуге ... ... және ... Ұлттық орталығы отандық
өндірушілерге ... ... беру ... ие, мемлекеттің
белгіленген қолдауы кезінде және ... ... ... ... сапа ... ... ... территориясындағы кез-
келген тендерге қатысудың жеткілікті шарты бола алады.
Осылайша, отандық мұнай-газ машина жасау ... ... ... ... ... және мұнайды қайта өңдеу саласы
өнімдері өндірісі сияқты басқа ... ... ... ... ... күш бола ... да импорт алмастыруды мұнай-газ ... ... ... қол жеткізу керек: отандық ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... тапсырысын орналастыру, жұмысшы күшін пайдалану және оларды
оқыту.
Ұзақ мерзімдік болашақта жоғары тұрақты өсу қарқындары экономикадағы
қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға шектен тыс тәуелділігі маңызды түрде қауіпті ... ... ... ... ... салалық құрылымын
өзгертуге, оны ... ... ... ... дәрежесі бар
салалардың үлесін арттыруға бағытталуы ... ... ... қана ... ... арналған локомотив
болып табылады, өйткені жеке ... ... ... ... ірі ұзақ мерзімдік инвестицияларды салуға әзірше ... ... ... ... ... дамудың қажетті стратегиясын жүзеге
асыруға арналған адам және ... ... ... ... ... стратегиясын жүзеге асыру үшін сәйкес
қаржылық жүйені құру керек. Өнеркәсіптің жаңа ... ... ... ... ... қаржылық институттарды құру керек.
Ондай институт ретінде дамудың Ұлттық ... ... ... әрекет ете алады.
Республикада басқарудың трансформациялануы жүзеге ... ол ... ... ... ... Менеджерлерді даярлау ел ішінде де,
сондай-ақ «Болашақ» президенттік бағдарлама ... ... шет ... ... ... ... таңда осы бағдарлама бойынша дәріс алған алғашқы менеджерлер
отанымызға ... ... жаңа ... мен ойларын әкеле отырып,
экономика мен өндіріске өз үлестерін қосуда.
Осы орайда мұнай-газ саласының басқару құрылымы экономиканы ... ... ... жүйесінінен тыс қарастырылмауы тиіс.
Қазіргі кезде мемлекет рөлінің күшеюі ең ... ... ... ... ... жағдайында оған тән емес функциялардан ... ... ... ... ... үшін стратегиялық деп
саналатын мұнай-газ саласы да кірген.
2.2 Қазақстан Республикасында мұнайды өндіру және ... ... ... ... ... мұнай өндіруші елдердің бірі
болып табылады. Мұнай 100 жылға жуық ... ... ... ... ... ... мен ... өндіру көлемі бойынша Атырау және
Маңғыстау облыстары ... ... ... ... аумағында
«МаңғыстауМұнайГаз» және «Маңғыстау газ өндіру басқармасы» сияқты ... ... ... ... ... ... құрылды, аталған
кәсіпорындар елдің мұнай-газ ... ... ... ... атқарып келеді.
Қазақстанда мұнай өндірумен отыз алты кәсіпорын мен өндіріс
айналысады. Батыс ... ... ... ... ... мен газ ... ... аймағы болып саналады. Атырау облысында
орналасқан «Теңізшевройл» бірлескен кәсіпорнында ... ... 1/3 ... және ... ... ¾ ... ... Маңғыстау
облысында мұнайдың 90%-ын «МаңғыстауМұнайГаз» және «ӨзенМұнайГаз» ААҚ-дары
өндіреді, ол ... ... ... 26%-ын ... ... ... ... Мұнай» және «Торғай Петролеум» АҚ-ның үлесіне
мұнай өндірудің ... ... ... 11% және 4,3% ... Негізінен мұнай өндірілетін кәсіпорындарда газ өндірісі де ... Газ ... екі ... алда келеді: «Теңізшевройл» БК – оның
үлес салмағы жалпы республикалық көлемнің ... ... ... ... Оперейтинг» - 33,80%. «ӨзенМұнайГаз» ААҚ-ның үлесіне
өндірілетін газдың 9,9%-ы тиесілі екен.
Бүгінгі таңда басым кеніштердегі мұнай компаниялары мұнайдың төрттен
бір ... ... бір ... дейін алынады екен, бірақ та бұл көрсеткіш
кенішке және ... ... ... ... ... ... үшін іріктеудің осы қарқыны жеткілікті деп
есептелінеді. Қолда бар ... ... ... өзінде
мұнай-геологиялық аймақтануды жүргізуге және ... ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді. Жалпы
жүргізілген есептеулер мынаны көрсетеді, яғни ... ... ... ... бойынша құрғақтағы барлық категориядағы мұнайдың жалпы
запастарымен ... ... ... ірі ... ... ... ... 2010 жылға қарай Қазақстан 102. тонна мұнай
өндіретін болады. Мұнай ... ... және ... ... ... ... ... (7 млрд. тоннаға немесе 40 млрд. баррельге жуық
запастары бар) іске қосылуы мұнай өндірісін ... ... ... 2010 ... ... ... мұнай өндірісін үш-төрт есеге арттыруды
жоспарлап ... Алға ... ... қол ... ... ... ірі мұнай өндірушілердің алғашқы бестігіне кіре ... ... ... кездегі жыл сайынғы көлемі 25-30 млн. тоннаны құрайды,
ол әлемдегі өте төмен көрсеткіш ... ... ... республиканың
ресурстық мүмкіндіктері таяу болашақта мұнай өндірісі көлемін жылына ... ... ал 2015 ... ... мұнайды 120-150 млн. тоннаға
және газды 30 млрд. текше метрге жеткізуге ... ... ... ... ... мұнай мен газ өндірісінің динамикасы келтірілген.
Кесте 7 – ... мен ... ... ... және ... ... |2004 ж. |2005 ж. |2010 ж. |2015 ж. ... млн.т |59,1 |61,0 |90,0 |150,0 ... ... м |17,0 |28,7 |52,5 |79,4 ... ... // ... и газ ... ... жылы Теңіз кенішіндегі мұнай өндіру көлемі 1,3 млн. тоннаны
ғана құраған. Каспий мұнай құбыр ... іске қосу ... ... бірлескен кәсіпорнына мұнайды өндіру мен сату ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Мысалы, 1993 жылдың ... ... ... мұнай өндірісі
тәулігіне 30 мың баррельді құраған, 2005 ... ... ол ... 414 мың ... жеткен.
Қазіргі таңда компания өндірілетін мұнайдың 70 пайызын темір жол
арқылы, 30 пайызға жуығын – Атырау – ... ... ... ... ... мұнай құбыр консорциумын іске қосу арқылы зауытта
алынатын мұнайлық газ бен күкіртті әлемдік ... ... ... жол тасымалын қолдана алады. Chevron корпорациясы Батыс Қазақстандағы
мұнай кеніштерін игеруге 3,7 ... ... ... және тағы да ... ... жоспарлап отыр.Төмендегі 8-кестеде мұнай
өндіру көлемі келтірілген.
«Харрикейн Құмкөл Мұнай» компаниясының ... ... ірі ... ... ... ол ... ... әрекет етеді және оның үлесіне
қатысудың 100 ... ... ... Шикі ... ... 146,6 млн.
баррельді құраса, оның дәлелденген запастары 125,4 млн. баррельді құрайды.
Өндіру 180 эксплуатациялық скважиналарда ... ... 8 - ... мұнай мен конденсаттың өндірісі (01.01.2004 ж.)
|Мұнай мен газ ... ... |Млн. ... |2003 ... % ... |39,96 |113,3 ... ішінде газ конденсаты |4,03 |86,5 ... |12,48 |118, 9 ... ... ... ... |6,57 |107,1 ... ААҚ |4,17 |114,4 ... ААҚ |2,4 |104,7 ... |4,41 |105,7 ... АҚ |3,26 |125,9 ... ... Оперейтинг Ко» |4,0 |86,3 ... ... ЛТД» БК |3,61 |108,2 ... БК |0,77 |142,4 ... АК |0,77 |99,9 ... ... ... Б.С., Ким И. .Л., Стратегия устойчивого
экономического развития
Предприятий нефтедобывающей промышленности Кызылординской ... ... и газ ... , 2005, № ... бірлескен кәсіпорнының «Ақшабұлақ», «Нұралы» және
«Ақсай» сияқты үш кенішке қатысудың 100%-дық үлесі бар, ол ... ... ... ... 15 800 ... ... ... бірінші сатысын жүзеге асырады. Ары қарай мұнай өндіруді күніне
27 500 баррельге жеткізуді жоспарлап отыр.
Маңғыстау облысында орналасқан ... ... ... ... оны бағалау Бағдарламасының екінші фазасы шеңберінде барлау
бұрғысы ... 2004 жылы ... ... ... 4 000 ... 7 ... көтерілді. Барлау бұрғысы нәтижесі бойынша кеніштерді толық
масштабта игеру жөнінде шешім қабылдануы мүмкін.
«ҚазМұнайГаз» ... 2004 жылы 5,8 ... ... сатты, оның
ішінде 3,57 млн.тонна экспортқа шығарылды. 2003 жылы бұл ... ... ... ... ... ... ... өндіріске
салынатын капитал салымдарының өсуі ... ... 89 жаңа ... ... 2005 жылы ... ҰМК дивиденд төлеуден босатылса, онда ол
9,9 млн. тонна мұнайды өндіреді, ... ... ... ... ... ... «Қазақойл-Ақтөбе» компаниясы «Әлібекмола» мұнай
кеніші бойынша жұмыстарға кірісті, оның болашақ ресурстары 150 млн. ... деп ... ... «Қаражанбас», «Қаламқас» және «Өзен»
кеніштерінде елімізде алынатын көмірсутек шикізатының барлық көлемінің 1/3
бөлігін ... 2010 ... ... ... ... 100 млн. тоннаға
жеткізу көзделіп отыр. Өндірудің мұндай деңгейіне жету үшін ... ... кем ... 10-12 ... доллар инвестиция қажет болады.
Сонымен қатар, инвестициялардың жетіспеушілігі, Қазақстанның ... ... ашық ... өнімдердің төмен болуы - мұнай өндірісін
тежейтін маңызды факторлардың бірі. ... ... ... ... ... мөлшерде болуы - қазақстандық мұнайдың ... ... ... және ... ... үшін тиімсіз етеді, ... ... ... ... ... ... ... бар, сәйкесінше, ол
қосымша шығындарды талап етеді.
Қазіргі таңда Қазақстанда үш ... ... ... ... істейді:
республиканың солтүстік-шығысында Павлодар, оңтүстігінде Шымкент және
батысында ... ... ... ... ... - ... өңдеудің ортша
тереңдігі кезінде жылына 18,5 млн. тонна мұнай. Кеңес дәуірінде өз дамуына
қол жеткізген ... ... ... зауыты техникалық тұрғыда да,
экономикалық тұрғыда да Кеңес ... ... ... ... ... ... еді және оның отындық бағыты бар.
Кесте 9 – ... ... ... ... ... ... динамикасы.
|Өнімді өндіру |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... ... |10,8 |11,1 |9,2 |8,4 |5,7 |6,4 ... өңдеу, млн.тонна | | | | | | ... ... % ... |61, 0 |62,0 |52,0 |47,0 |32,0 |34,0 ... ... | | | | | | ... ... |2,2 |2,3 |1,8 |1,7 |1,3 |1,3 ... ... % есебінде |62,0 |66,0 |51,0 |46,0 |35,0 |35,0 ... |0,3 |0,3 |0,2 |0,2 |0,1 |0,1 ... ... % ... |23,0 |25,0 |21,0 |17,0 |8,0 |8,0 ... ... |0,3 |0,2 |0,2 |0,2 |0,1 |0,1 ... отын | | | | | | ... ... % ... |23 |23 |21,2 |17,0 |8,0 |8,0 ... отын |3,3 |3,3 |2,8 |2,5 |1,8 |2,0 ... ... % ... |66,4 |66,3 |56,0 |50,0 |36,0 |40,0 ... ... |3,8 |3,8 |3,3 |2,8 |2,2 |2,2 ... ... % ... |63,0 |64,0 |54,0 |45,0 |36,0 |36,0 ... битум |0,05 |0,06 |0,05 |0,04 |0,04 |0,04 ... ... % ... |6,4 |8,2 |6,0 |6,0 |6,0 |6,0 ... – «Қазмұнайгаз» ҰМК-ның 1999-2004 ... ... ... ... ... ... ... бензин, қысқы дизельді отын,
жағар май өндірісі ... ... олар ТМД ... ... ... ... келетін импорт есебінен қамтамасыз етіледі.
Одақ күйрегеннен кейін Қазақстанға біртұтас кешен емес, мұнайды
өндіру мен ... ... ... ... бір-бірімен технологиялық
деңгейде байланыспаған ... ... ... ... ішкі нарығының
ерекшелігі, яғни мұнай өндірісінің негізгі аудандарының мұнай ... ... ... - ... салалардың қажеттіліктерін сәйкес
мұнай запастарымен жабудың маңызды проблемасын туындатады.
Қазақстан аумағы арқылы өтетін ... ... ... мұнай мен газды мұнай өңдеші ... ... ... мен ... ... ... ... транспорттық жолдар рөлін
атқаруға қауқарсыз. Оның мынандай себептері бар: ... ... ... Ресейге) басым, отандық мұнаймен жүктемеленуі,
меншік ... ... ... ... ... дамуында «ҚазМұнайГаз» Ұлттық мұнай-газ ... ... ... ... қарым-қатынастары маңызды орын алады.
Мұндай өзара қарым-қатынастар зауыттар қызметінің ... ... ... ... ... ... бірлестіктердің өндіру
көрсеткіштеріне де ықпал етеді, өйткені ресейлік ... ... ... АК-сы қабылдап алуға дайын ... ... ... ... Осы ... ... ... яғни 1998-1999 жылдары Павлодар МӨЗ-да қуаттарды пайдалану
коэффициенті 31пайызды, Атырау МӨЗ-да 72,7 ... ... ... ... даму жағдайын талдау мынаны көрсетеді, яғни
қазіргі таңда әрекет етуші мұнай ... ... ... ... атап ... ... ... отын, авиакеросин сияқты
өнімдерге деген сұранысын (қажеттілігін) қамтамасыз ете алмайды. Мұнай
өңдеуші ... ... ... 60 ... аспайды. Өндірістік
қуаттардың төмен жүктемеленуінің бірден-бір себебі – бұл салада ... ... ... ... оған ... ... тасымалдау, қайта өңдеу кірер еді.
2.3 Қазақстандық мұнай экспортының дамуын талдау
Бүгінгі таңда қазақстандық ... ... ... ... ... көрейік. Ресей – құрамына бірнеше мұнай құбырлары
кіретін экспорттық маршруттардың бірі. Атырау – ... ... ... ... 2003 жылы 15 ... ... Мұнай ресейлік МӨЗ-на және
«Транснефть» жүйесі арқылы таяу және алыс шет елге ... ... ... 7,7 млн. ... тең ... – Кеңқияқ – Орск мұнай құбыры
Ақтөбе мұнайын Орск ... ... ... ... жол транспорты
арқылы мұнайдың транзиті іс жүзінде шексіз, бірақ та экономикалық тұрғыда
тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... экспорттауға бірқатар проблемалар ықпал етеді, олар бүгінгі
таңның өзінде көптеген келіспеушіліктерді туындатып отыр:
- ресейлік ... ... ... ... ... толыққан еуропалық нарықта мұнайға деген үлкен сұраныстың болмауы;
- жоғары транспорттық шығындар;
- шектеулі өткізу қабілеті.
Басты мәселе – ... ... ... ... ... айдалу квотасы және реэкспорты. ... ... ... ... ... алыс және таяу шет елге жыл ... квотасы 3,5 млн. тоннадан болған. 1998 жылы алыс шет елге ... 5 ... ... ... ... 1999 жылы ол ... 7,5 млн.
тоннаға дейін, ал 2000 жылы – 14 млн. тоннаға ... ... ... ... ... ... ... қысқартудың
мәселесінің экономикалық емес, саяси сипаты бар және ол ... ... ... ... ... болады. 1999 жылы
Қазақстаннан 4 млрд. ... ... ... шетке шығарылды, әлемдік
бағалардың өсуі және ... ... ... ... валюталық түсімі шамамен 1 млрд. долларға өскен, ал
бюджет мұнайды өндіру, қайта ... және ... 107 млн. ... ... ... ... ... мұнай компаниялары өз табыстарын
«жасыру» «қабілетін» біле отырып, ... ... ... ... ... ... Біріншіден, Қазақстан тарапынан сатылатын мұнайдың
Юралс маркасының орташа әлемдік бағасы ... ... ... ... ... теңізі) порттары базасында қалыптасады, ал қазақстандық
мұнай Қара теңіз (Одесса, Новороссийск) порттарына және ... ... ... ... сондықтан да тасымалдаудың қосымша
шығындарын ... ... ... ... ... ... не шет ... компаниялар, не шет елдік қатысуы бар компаниялар
құрайды, ал тауар қожайыны бағаны ... ... ... мағынада
мұндай мәселелерді қазіргі таңда басымды әрі ... ... ... ... ... құбыр консорциумы шеше алады. Құбырдың бірінші
кезегі 2001 жылы қосылды, ... ... құны 4 ... ... және ... 67 ... ... құбыр 2010-2014 жылдары іске қосылады. Шикі
мұнайдың бір тоннасын айдау тарифі 25 ... ... 40 жыл ... мұнай құбыр консорциумы жобасы салықтар мен дивидендтер түрінде
Ресейге 23,3 ... ... ал ... – 8,2 ... доллар әкеледі. Екі
ел де шикі мұнай экспорты есебінен қосымша ... ... ... ... бойынша бар мәселелер бүгінгі таңда іс жүзінде
шешілді, яғни оның бірінші кезегі ... ... ... Түйінді
мәселелер болашақта туындауы мүмкін, өйткені жоба ... ... ... яғни ол жобаның басты акционерлерінің алған позициясына
байланысты болады.
Шығысқа, соның ішінде Қытайға мұнай ... ... ... ... ... батысқа бағытталған Баку-Супса мұнай құбыры 1999 ... ... ... етеді. Қазақстандық мұнайды тасымалдаудың бұл бағытының
болашағы зор болғанымен, оны пайдалану ... ... ... ... ... ... ... және Әзірбайжан, Грузия және Украинаны
біріктіретін бұл ... ... ... ... келеді, ал оны
Қазақстанның қолдануына ресей тарапы қызғанышпен қарайды. ... ... ... ... яғни ... Украина және Ресей арасындағы
қарама-қайшылықтар орын алып отыр, әрбір тарап соңғы тұтынушыға ... өз ... ... ... ... ... болашақ қуаты 50 млн. тонна болатын Баку-Жейхан мұнай
құбырымен байланысқан. Бірақ та бұл бағытта экономикадан гөрі ... ... ... ... ... саяси амбициялар пайдасы үшін
оның құрылысына өте көп ақша ... ... ... ... Нека портына танкерлік тасымалдаулар ... яғни ... ... ... 1997 ... ... наурызына
дейін 70 мың тонна көлемінде шығарылды, ... та ол ... ... оның бірден-бір себебі – қазақстандық мұнай ... көп ... ... (Иранның бірде-бір мұнай ... оны ... ... жоқ.), сонымен бірге бағалар ... ... ... ... ... ... - ... Азиядағы дағдарыс және әлемдік мұнай нарығындағы қолайсыз
конъюнктура сияқты сыртқы факторлар кері ықпал ... Азия ... ... ... ... шығару құқығына ие болды, ... ... ... 60 ... сатып алды. Жақында Иран
жыл сайын 2 млн. тонна көлемінде Своп операциялары ... ... ... ... ... ... ... Иранға жеткізу үшін жөндеуден кейін Ақтау портын пайдалануға
болады, оған шамамен 100 млн. ... ... ... Жеткізу көлемі жылына 8
млн. ... ... ... ... Республикасындағы мұнай-газ кешенінің даму
мәселелері мен болашағы
3.1 ҚР-ның мұнай-газ секторының даму мәселелері
Бүгінде мұнай-газ кешенінің ел үшін саси және ... ... ... ... отыр. 1992-1995 жылдардағы Қазақстанның мұнай
кешеніндегі өндірістің едәуір құлдырауынан кейін көөмірсутектерді өндірудің
тұрақты өсуі ... ... ... ... жаңа скважиналарды қарқынды
пайдалану және әрекет ... ... ... озық ... ... ... жоғарылату, мұнай мен газдың жаңа кеніштерін
игеру ... ... ... ... ... де өсіп ... яғни ... экспорттың өсуі динамикалық тұрғыда дамиды. Бұл тенденция саяси
жетекшіліктің әлемдік ... ... ... ... түрде нығайтуға ұмтылысын көрсетеді.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... салық саясаты шикі мұнайдың отандық мұнай
өңдеу ... (МӨЗ) ... ... ... ... ... қайта өңдеу көлемдерінің төмендеуі орын алды, сондай-ақ ол мәселе
ескірген технология ... ... ... Қаржының жоқтығы және сыртқы
инвестициялардың әлсіз ағылып ... ... ... ... артуы
және ұсақәрі орташа кеніштерді игеру жүзеге аспай отыр, ол ... ... мен ... ... ... ... етеді. Өз ретінде
қазақстандық зауыттардың төмен дәрежелі ... ... ... ... ... ... барлығы ақырғы өнім құнының ... ... (шет елде ... ... екі ... аз). ... ... мен
қайта өңдеу динамикасы қалыптасқан тенденцияны көрсетеді: ... ... оны ... өңдеуге кері пропорционал.
Кесте 10 - Мұнайды өндіру динамикасы және ... ... ... оны ... ... ... бойынша көлемдері
және 2010 жылға болжамы
|Жылдар |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2005 |2010 ... мен |25775 |25957 |30040 |35270 |39696,3 |56000 |58000 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |8859 |8521 |5861 |6369 |6400 |29000 |29000 ... МӨЗ |1609 |2193 |688 |6369 |- |13000 |13000 ... МӨЗ |3475 |3628 |3383 |3050 |- |10000 |10000 ... МӨЗ |3775 |2700 |1790 |2191 |- |6000 |6000 ... ... ... статистика жөніндегі Агенттігі
Мұнай ең алдымен шет елге және содан соң ішкі нарыққа ... ... онда ... және ... ... ... ... құрылымында 2000 жылы отын-энергетикалық
кешеннің үлесі 26,4 пайызды, соның ішінде ... ... 16,9 ... ... ... ... – 5,6 пайызды алды. Мұнай мен ... ... ... ... және ... ... бірі болып
табылады.
Қалыптасқан жағдайда үкімет мұнай өнімдерінің кең импортын
ұйымдастыру ... шығу ... ... ... Елге енгізілетін мұнай
өнімдерінің үлкен бөлігі Ресей Федерациясының ... ... ... ТМД ... ... өнімдерін экспорттау Ресей үшін
өте қолайлы болып саналды, өйткені ... ... ... ... дәл сондай мұнай өнімдерінің бағасынан әлдеқайда ... ... атап өту ... яғни ... бюджетке төленетін
акциздік жинаулар мен басқа ... ... ... ... өнімдерін
ішкі нарықта бәсеке қабілетсіздігіне әкеледі. Тағы бір ерекшелігі –
импорттық отынды ... ... ... ... және ... ... шығаруға болмайды.
Сонымен бірге соңғы жылдары елге енгізілетін бензиндік фракциялар
көлемі едәуір өсті: ай сайын 10-15 ... ол авто ... ... ... ... 50-60 пайыздан азын құрайды. Өйткені
технологиялық үрдістерде ... ... ... ... ... ... ғана, бұл фракциялар әр түрлі қоспалармен
«құндыланған» соң, олар ... ... ... ... ... өңдеуші зауыттардың негізгі өндірістік қуаттары кеңес одағы
кезінде салынған еді. Қазақстан ... ... ... ... ... млн. ... ... болатын үш ірі мұнай өңдеуші зауыт бар: «Атырау мұнай
өңдеу зауыты» ААҚ, ... ... ... ЖАҚ және
«Шымкентмұнайоргсинтез» ААҚ. Бұл саланың даму болашағы Батыс ... ... ... ... ... ... зауыттар Республикамыздың Оңтүстік, Батыс және
Солтүстік-шығыс облыстарында орналасқан. Зауыттардың мұндай ... ... ... ... ... фактор негізгі мұнай құбырларына
жақындығымен түсіндіріледі. ... ... ... ... яғни ... ... өңдеу зауыттары республикалық бағынудан тәуелсіз географиялық
аймақтарды мұнай өнімдерімен қамтамасыз ету принципі бойынша салынған ... ... ... Қазақстанның солтүстік облыстарының және РСФСР-
дің батыс облыстарының қажеттілігін қанағаттандыру ... ... ... МӨЗ-ы республиканың оңтүстігін және Өзбекстанның Ташкент облысын
қанағаттандыру үшін салынған. Атырау МӨЗ-ы ... ... ... орналасқан және алдыңғы кәсіпорындармен салыстырғанда Батыс
Қазақстан кеніштерінің жергілікті мұнайын қайта ... ... ... ... және ... ... басым бөлігі
РСФСР-дің мұнай өңдеуші зауыттарының өнімдерімен қамтамасыз етілген. Олар
Қазақстан шекарасына жақын жерде ... және КСРО ... ... ... ... сол ... олар Қазақстан облыстарын мұнай
өнімдерімен қамтамасыз етуде ... ... және ... ... ... ... бәсекелесі болды.
Павлодар МӨЗ елдің солтүстік-шығысында орналасқан. Павлодар МӨЗ-
да 1978 жылдың маусымында іске ... және ... осы ... ... іске қосылды.
Зауыттың техникалық жағдайы кең ассортименттік мұнай өнімдерін
шығаруға мүмкіндік береді. Зауыт ... ... ... аз ... қайта өңдеуге арналған және 82 пайызға дейінқайта ... ... ... ... ... МӨЗ ... бұл көрсеткіш 60 пайыздан
аспайды). Қазақстан ... ... ... ... ... , ... барынша жүктемелеу кезінде мұнай өнімдерін
өндірудің жалпы көлемінде: бензин мен керолсин – 50-60 ... ... – 40 ... құрайды. МӨЗ-ның жобалық қуаты жылына 7,5 млн. тоннаны
құрады. Соңғы жылдар бойына оны ... ... ... жылына 3 млн. тонна
болған. Соңғы екі жыл ішінде жүктемелену қуаттың 10 ... ... ... ... ол не ... ... бағытта, не құмкөлдік мұнайды кері айдау
есебінен жұмыс ... ... ... ... мамандары оңтүстік-
қазақстандық мұнайдан ... ... отын мен ... ... ... әзірледі.
Қазіргі таңда Қазақстандық әлеуетті арттыру үшін мынандай шаралар
ұсынылады: Павлодар мұнай-химия зауытын қайта жаңарту және ... ... ... ... ... ... ... 45 млн. баррель
мұнайға дейін ұлғайтудың жобасы жасалды. Осы ... ... ... ... дистилляциялау және гидротазалау жөніндегі жаңа құрал-жабдық
орнатылатын ... ... ... шешу үшін Батыс Қазақстан – Құмкөл
мұнай құбырын салу жоспарланып отыр, ол ... ... ... ... ... мұнай өңдеуші зауыттармен байланыстырады. Осы мұнай
құбырын салу нәтижесінде ... МӨЗ ... ... ... ... ... өңдеу зауыты – Қазақстанның ең ежелгі кәсіпорны ... ... ... және ... ... ... ... МӨЗ
жергілікті мұнайды өңдеуге маманданған және мұнай өнімдерінің кең спектрін
шығарады. Дегенмен мұнайды қайта өңдеу ... өте ... ... бар ... 4,5 млн. ... (58 пайыз).
Қазіргі уақытта жергілікті мұнайды ғана емес, сонымен бірге басқа
кеніштердің мұнайын пайдаланудың икемді үрдісін ... ... ... Сондықтан да коррозиядан қорғау ... ... ... ... ... қайта өңдеудің үлесі жылына 400 мың тоннаға
дейін ұлғайтылды. Зауыттың технологиялық құрал-жабдығы табиғи ... ... ... жарақтандыруға едәуір қаржы қажет. Ескірген технолдогия ... ... ... шикі ... бензиннің алынуын 12 пайыздан
асыруға мүмкіндік бермей отыр.
Шымкент мұнай өңдеу зауыты 1984 жылы іске ... және ... ... ... Қазақстандағы ең жас әрі болашағы зор
кәсіпорындардың бірі болып саналады.
Бұл зауыт Павлодар ... ... ... ... екінші
орынды алады.
Шымкент мұнай өңдеу зауты Өзбекстан мен ... ... сату ... қатысты географиялық тұрғыда тиімді орналасқан.
Шымкент МӨЗ ... ... ... оңтүстік нарығына қызмет
көрсетеді: Алматы, Қызылорда, Оңтүстік ... және ... ... МӨЗ ... 6 млн. тонна батыссібірлік мұнайды қайта ... ... ... жеткізудің жергілікті балама көздері бар. Өңдеу
тереңдігі – 59 пайыз, болашақта ол 85 ... ... ... ... ... ... ... өнімі ел ішінде тұрақты
сұранысқа ие болып отыр.
Қазақстанның орташа есеппен жыл сайын 30 млн. ... ... ... ... ... жыл ішінде МӨЗ-да мұнайды қайта
өңдеу және мұнай өнімдерінің барлық негізгі ... ... ... ... өзіндік өндіріс есебінен ... ... ... 30 пайызы, реактивті отынның 20 ... ... – 40 ... ... – 50 ... ғана жабылады екен.
Мұндай жағдайдың негізгі себебі – бұл ... ... шикі ... ... келе ... атап ... ... яғни
Қазақстанда мұнай өнімдерін тұтынудың төмен ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарының қуатының төмендігі, ішкі
тұтынушыларға шикі мұнайды ... үшін ... ... жетілмеген
жүйесі, мұнай-газ компанияларының қазақстандық МӨЗ-на мұнайды өткізуден бас
тартуы.
Әрекет етуші МӨЗ-ның жағдайын жақсарту, оларды ары қарй ... ... ... ... ... ету үшін ... ... асырылуы тиіс:
- қуаты 6 млн. тонна болатын Маңғыстау МӨЗ-ын салу;
- Павлодар МӨЗ-ын ЛК-бу екінші кешенін іске қосу ... ... ... ... ... ... 13 млн. тоннаға жеткізу;
- Шымкент мұнай өңдеу ... ... ... ... арқылы
кеңейту;
- Атырау МӨЗ-ын қайта жаңарту және оның қуатын жылына 6 млн. тоннаға
жеткізу;
- Ақсай ... ... 4 млн. ... газ конденсатын қайта өңдейтін
зауыт салу;
- Атырау және Ақтөбе облыстарындағы мұнайды отындық-май варианты бойынша
екі қайта өңдеу ... ... ... ... қоғамының отын өндіру бойынша Қарашығанақ аз
тонналы құрылғысын ... Бұл жоба ... ... ... ... 400 мың тонна тұрақсыз газ конденсатын қайта өңдеуге,
158 мың тонна бензинді, 119 мың тонна дизельді ... және 75 ... ... ... ... жыл ... үш ... 9,4 млн.тонна мұнай (2003 ... 7 ... көп) ... 2005 жылы 10 млн. ... жуық
мұнай өндірілді.
Мұнай мен газ базасында шикізаттық емес секторды дамыту мақсатында ... ... ... ... ... ... өнеркәсібін дамытудың
Бағдарламасы дайындалды. Инвестициялаудың ... ... ... Батыс
Қазақстанда мұнай-химия өнеркәсібін, Теңіз, Королевское және ... ... ... ... ... ... және Ақтау зауыттарын
қайта жөндеуді ұйымдастыру керек.
Сонымен бірге Атырау ... ... ... ... бар ... ... ... технопаркін салу
жоспарланып отыр.
3.2 Қазақстан Республикасының әлемдік мұнай мен газ нарығындағы
позициясын нығайтудың ... ... мен ... зор ... ... ... кез-
келген мемлекетте болуы күрделі әлеуметтік-экономикалық, технологиялық,
қаржылық және валюталық мәселелерді ... ... ... ... бірге әлемде жаһандану үрдісі қарқынды дамып жатыр, сол ... әлем ... ... мен ... ... арналған кедергілер
жойылды. Осы жағдайларда ақша артта қалған технологиясы ... ... өте озық ... ... ... келеді. Нәтижесінде
Қазақстан кез-келген ел сияқты көмірсутек ресурстарын ... ... ... ... мұнай-газ әлеуетін тиімді пайдалануға ұмтылуы ... ірі ... ... - ... ... та ол ... ... арналған жеткіліксіз шарт. Сондықтан да оны дамытудың
басым бағыттары анықталуы тиіс. Оған ... ... ... ... жаңа ... ... ... және игеру;
- мұнай өндіруді ұлғайту;
- мұнай-газ компанияларның ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- әрекет етуші өндірістерді қайта жаңарту және жаңа өндірістерді ашу;
- ... ... ... арттыру;
- мұнай-газ кешенінде заңнамалық-құқықтық жүйені дамыту, ол мұнай өңдеу
мен мұнай химия саласына ... ... ... ... өндіруді ұлғайту – Қазақстанның негізгі ... ... ... есебінен мемлекеттік бюджеттің табыс бөлігінің
едәуір бөлігі қалыптасады. Ұзақ мерзімдік болашақта ... ... ... және шет ... жобаларға қатысу есебінен ... ... ... ... отыр. Көптеген сарапшылар мынандай пікірді ортаға салып
отыр, яғни ... ... ... ... ... ... және
«Қашаған» сияқты үш кенішінде мұнай өндіру тәулігіне 9 млн. ... ... ... жетеді.
Республикада мұнай өндіруші саланы қарқынды дамыту ірі қайта өңдеуші
және ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар
жасайды, оның өнімі ішкі сұраныстарды қанағаттандырып қана ... ... ... нарықтарғыа шығарылады. Сондықтан басымды бағыттар қатарында
әрекететуші қайта өңдеу зауыттарын реконструкциялау ... тұр. ... ... МӨЗ ... ... ... отынды алуға қажетті
каталитикалық үрдістердің толық жинағын иеленбейді. Батыстық стандарттар
бойынша біздің ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын экспорттық дизельдік отын құрамында 0,05
пайыздан аспайтын күкірті бар, ол Батыс Еуропаның ... ... ... және ары қарай батысеуропалықтар одан ... ... ... ... ... ... отынын алады, ол ... ... 0,005 ... және ... 20 пайызды құрайды екен.
Жақсартылған бензинді өндіру изомеризация, алкилирование сияқты үрдістердің
қуатын едәуір ұлғайтуды талап ... ... ... ... ... ... ... себептермен түсіндіріледі.
Біріншіден, тікелей-интеграцияланған компаниялардың ... ... олар ... ... жаңа ... өз бетінше игеруге және өзіндік құнды төмендету мақсатында ... ... ... жоқ. ... олар
перспективті құрылымдарды ... ... үшін ... инвесторларды
іздестіруге мәжбүр болып отыр.
Екіншіден, елдегі мұнай саласының дамуының маңызды тежегіші – бұл тікелей-
интеграцияланған мұнай ... ... ... ... ол таяу ... ... ... өз бетінше игеруге мүмкіндік
бермейді.
Үшіншіден, қажетті қаржы-қаражаттың жеткіліксіздігі ... ... өте ... ... ол ... шикізаттың
өзіндік құнының жоғырылауына ықпал етеді. Қазақстандық компаниялармен
салыстырғанда батыстық мұнай компанияларының алып ... ... ... ... да олар ... ... өнімдерді, ал қазақстандық
кәсіпорындар шикі мұнайды сыртқа шығаруға мүдделі ... ... ... ... ... ... ары қарай
дамыту салықтық режимді тұрақтандыру, шет елдік және ... ... тең ... ... ... ... мен ... ескеру, саланың басымды салаларын тікелей инвестициялауды
ынталандыру, мемлекет пен инвестор арасында оңтайлы балансты қамтамасыз ... ... ... да, мұнай-химия және мұнай-газ өнеркәсібі сияқты мұнай-
газ секторының капитал сыйымды жобаларына ... ... ... ... арналған қолайлы климатты құру керек, өйткені ол ... ел ... ... ... ... бірі ... саналады.
Қортынды
Әлемде мұнай өндірісін қарқынды дамыту мұнай запастарының
сарқылуына әкеледі және ... ... ... ... шикізаттың осы түрін өндірудің өзіндік құнының өсуімен қатар жүреді.
Өзіндік өндіруді жүргізетін ... ... үшін ... ... ақшаны қымбат және «қиын» мұнайға салу немесе әлемдік
нарықта өте ... ... ... ... алуға көшу. Ол, ең
алдымен, АҚШ, Канада, Норвегия, Ұлыбритания сияқты өнеркәсібі дамыған мұнай
импорттаушы және өндіруші ... ... ... Ұзақ мерзімдік болашақта
бұл елдердегі мұнай ... ... ... ал ... жаңа ... іздестіру, басқа елдерден көмірсутек шикізатын
импорттау ... үшін ... ... ... дамытудың стратегиялық
бағыттарын әзірлеу керек. Мұнай-газ кешенін қалыптастыру ... ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда аталғандардың негізінде төмендегідей қортынды жасауға
болады:
1. ... ... ... даму ... әр ... ... әрбір кезеңге сәйкес келетін оқиғалар баға белгілеудің негіз
қалаушы факторы болып табылады.
2. Мұнайдың әлемдік нарығының бүкіл циклы ... ... ... 1986 ... ... бағалар мұнай монополиялары тарапынан бір
жақты ретте белгіленді, олар трансферттік сипатта болды.
3. Баға белгілеу ... ... ... ... ... дейін бағалар монопольды стпатта белгіленсе, 80-жылдардың ... ... ... трансформациясы жүзеге асты, ол мұнай және мұнай
өнімдерінің биржалық саудасының әлемдік ... ... ... тауар
айырбасы мәмілелерінің түрлерін кеңейтуге бағытталған.
4. Мұнайдың әлемдік нарығының субъектісі және ... ... ... саналатын Қазақстан мұнайдың әлемдік бағасының тұрақтылығына
мүдделі болып отыр. Мұнайдың әлемдік нарығында ... баға ... ... ескере отырып, Қазақстан мұнай өнеркәсібіндегі
шығындардың жоғары ... ... алуы ... ол ... әлемдік
нарығында бәсекелік қабілетті мүмкін жоғалтудың себебі болуы ықтимал.
Қазақстан ... он ... ... өте ... ... болды.
Экономиканы реформалау үш кезеңнен тұрады:
1-кезең – ... ... ... ...... ... тұрақтылыққа қол жеткізу.
3-кезең - экономикалық өсуді қалпына келтіру және ... ... ары ... ... кезеңде Қазақстанда ... ... ... және ... секторындағы өндірістің өсуі есебінен экономикалық
өсу байқалады. Ол ... ... ... ... ... ... Мұнайлық және газ жобаларын тікелей және ... ... ... ... ... ... ... өрістету ,
сонымен бірге әлеуметтік бағдарламаларды, соның ішінде көптеген аймақтарды
экологиялық сауықтыру ... ... ... ... ... ... деңгейіне қол жеткізген ҚР Үкіметі экономиканың ... ... ... өсуді қамтамасыз етуге стратегиялық ... ... ... дамуын қолдай отырып, мұнай өнеркәсібі
болашақта Қазақстан экономикасының жетекші салаларының біріне ... ... ірі ... ... ... ... ... тұрақты өсуі байқалады. Таяу жылдары мұнай-газ
кешені мұнай экспортын жылына 50 млн. тоннаға дейін, ... ... ... ... ... ... Республикадағы кеніштерді пайдалану 1203
объектіде жүзеге асырылады, олардың 58 пайызында ... ... ... ...... жұмыстары жүргізіледі. Елдің мнералды-шикізат
ресурстары секторында 40 пайызға дейін ... және 20 ... ... ... шоғырланған. Қазіргі таңда мұнай-газ ... ... жаңа ... еніп отыр. Барлау жұмыстарын жүргізу ақырындап
мұнайдың жаңа кеніштерін игеругеөту, дамыған инфрақұрылымның құруға өтеді.
Бұл тенденция Қазақстанның ... ... ... ... нығайтуды елдің саяси басшылығы өз ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
тәуелсіздігінің, оның қауіпсіздігінің және ішкі саси тұрақтылықтың басты
құраушыларының бірі болып табылады.
Осыған ... ... ... өнеркәсіпке бірнеше
стратегиялық маңызды мәселелерді (басымдықтарды) шешу артылған:
Бірінші – экономикаға инвестициялардың ағылып ... ... ету: ... ... ... ... және мақсатты инвестициялық ... ... ... ... құру, сондай-ақ шет елдік
капиталды тарту есебінен қамтамасыз етіледі.
Қазақстан халықаралық қаржылық-экономикалық ұйымдармен тығыз өзара
байланысты орнатуға баса ... ... ХВҚ, ... Еуропалық қауымдастық
және Дүниежүзілік банк сияқты ... ... ... байланыстар
орнатылған, олар Қазақстанға жеңілдетілген жағдайда несиелер береді.
Екінші – ... ... ... үшін ... ... ... ... ресурстары ұзақ уақыт бойына
отандық экономиканың басты секторы және өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасын дамытудың жоғары қарқындарын
қамтамасыз еткен басты факторларға мұнай, газ, түсті және қара ... ... ... конъюнктура жатады. Бірақ та шикізаттың әлемдік
нарығы экономикалық өсудің ... ... ... ... ... болады. Сондықтан экономикалық өсуді қамтамасыз етудің бағдарламасын
әзірлеу керек, ол елдің ерекшеліктерін ескеруден туындауы ... ... ... ... ... құрылымын өзгертудің
және өте жоғары дәрежелі өнім көлемін ұлғайтудың күрделі ... ... ... ... ... ... ... шешу әлемдік
шаруашылық ортада болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорындардың
мұқият есептелген ғылыми-техникалық мүмкіндіктерге бағдарлану кезінде қол
жеткізуге ... – ұзақ ... ... табиғи ресурстардан алоынғанг
қаржыларды жоспарлау: Ұлттық қорды құру және оның ... ... ... ... ... сияқты табиғи ресурстардан ел бюджет табысының едәуір көзі
қамтамасыз етіледі., ол ... ... ... ... ... ... дерекпен байланысқан, яғни табыстың бұл көзі мәңгілік емес,
сондықтан да ... ... ... ... ... ... сұрақ мемлекеттік табыстар мен шығындар ... ... ... ... күрт және күтілмеген ... ... ... ... ... мұнай өндіруші елдер бұл ... ... ... құру көмегемімен шешеді. Мұнай бағасының ұзақ
мерзімдегі тепе-тең ... ... ... ... ... ... етуі ... дәрежеде жоғарыда аталған мәселелерді шешуге
мүмкіндік береді.
ҚР-ның Ұлттық қоры 2000 жылдың 23 ... ... ... Оны ... ...... ... әлеуметтік-экономикалық дамуын
қамтамасыз ету, болашақ ұрпақтар үшін ... ... ... ... әсер ... қолайсыз сыртқы факторлардың әсеріне экономиканың
тәуелділігін төмендету. Қор активтерін басқаруды ҚР-ның Ұлттық банкі жүзеге
асырады.
Табыс бөлігі ... ... ... Ұлттық қорға шикізат
секторы ұйымдарынан бюджетке артық көлемдегі салықтық және басқа міндетті
төлемдер, ... ... ... және ... ... ... ... қорларды басқарудан түсетін инвестициялық табыстар,
сондай-ақ ҚР ... ... ... ... мен ... келіп
түседі.
Қазақстан Республикасында Ұлттық қорды құру жөніндегі шешім ... және ... оның ... ... айтуға болады, өйткені қор
өз жұмысын бастады және өзіне артылған функцияларды дұрыс атқарып жатыр.
Төртінші – мұнай мен газды өндіру мен ... ... ... ... Қазақстандағы мұнай және газ кеніштерін игерудің ... ... ... ... геодинамикалық,
технологиялық, сонымен бірге әлеуметтік-экономикалық аймақтық ерекшеліктері
бар. Экологиялық жағдайға ... ... ... ... ... ... мен газды өндірудің жоспарлық тапсырмаларын оындауға жол берді ... ... ... өз ... таба ... ... ... өндіруші және қайта өңдеуші өнеркәсіп
салалары, әсіресе, мұнай мен ... ... шы ... ... ... ... мүмкін экологиялық шиеленістердің маңызды көзі
болып ... яғни ... ... ... өте улы өнімдер
қатарына жатады, ал олардың ... ... ауа ... және су
ресурстарына түсуі қоршаған орта мен халық ... үшін ... ... бүгіннің өзінде шаралар жүйесі дайындалды, олардың
негізгі нәтижесі – бұл шикізатты ... ... және ... ... звеноларының сенімді жұмысы. Дамудың басты ...... ... және ... ... ... ... принцип – бұл мұнай ресурстарын игерумен
байланысқан барлық шараларды экологизациялау, мұнай ... ... ... есепке алу, содан кейін ғана экотехниканы,
экоқызметтерді және ... ... ... ... ... асыру
керек. Бірақ та ол үшін мемлекет ... ... ... ... ... реттеуіштердің (жеңілдіктер, ... ... ... ... ... ... ... басқаруды ары қарай жетілдіру Қазақстан
Республикасы Үкіметі алдында саланы ... әрі ... ... бойынша басқа
да міндеттерді қояды.
Таяу болашақта мұнай ... өсуі жаңа ... ... ... ... ... есебінен қамтамасыз етілді.
Мысалы, 2006 жылы «Теңізшевройл» БК 22 млн.тонна ... ... ... ... ... мұнай компаниясының үлесі 4,4 млн. ... ... ... ... (Бритиш
Газ – 32,5 пайыз, Ажип – 32,5 пайыз, Тексако – 20 пайыз, Лукойл – 15 ... газ ... ... 2008 ... ... 5 млн. ... 12 млн.
тоннаға көтеруді жоспарлап отыр.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Кожантаева У. ... ... // ... ... – 31 мая 2004 года.
- с.9
2. На распутье // Petroleum. 2005. - №5. – ... ... в ... ... // Нефтегазовая вертикаль. – 2002.- №13. ... ... ... ... развития // Нефть и газ Казахстана.-
2005г. – с.6-10
5. Аширова Г. Прогнозы для ... ... // ... ... – 20 ... г. – ... Глушкова Н. Проект ОЭТ БТД делает еще один шаг на пути к ... ... – 19 июля 2003. – ... ... // ... – 2002. - №5. –с. ... ... поиск на «Курмангазы» // Деловая неделя. – 25 октября 2002
года. –
с.10.
9. Султанов Б., ... Л., ... А., ... В., Ерекшеева Л.,
Кожихов А. Политика и ... ... ... в ...... ... с.138
10. БутиринаЕ. Дорогу осилит сильнейший // Деловая неделя. 2002.
11. В. Школьник : Отрасль, устремленная в будущее. Состояние и ... ... РК. // ... и газ ... - 2004. – с. ... ... ... Республики Казахстан // Нефть и газ Казахстана. –
2004.
Аналитическая служба «Нефтегазовой вертикали»
13. Бурлака В.Г., ... Р. ... ... ... и ... ... Гусейнов В. Каспийская нефть. Экономика и геополитика. - 2002г. – 380
с.
Туркеева К.А. Конъюнктура рыночного ... и ... ... РК ... ... ... Алматы. 2003 г. автореферат.
15. М. Афанасьев, Л. Мясникова . Время глобализации // Мэ и МО. – 2005г. ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Актас мұнай кен орнын игерудің оптималды жобалық шешімін анықтау67 бет
Жылдық куаты 2,4 млн т/ж құрайтын эхабин мұнайының 500 жоғары ауыр қалдығын пропанмен тазалау қондырғысын жобалау37 бет
Мұнай тасымалдау стансаларының диагностика жүйесі51 бет
Мұнай өндіру47 бет
Алматы қ. Алмалы аудандық прокуратурасының мемлекеттік мекемесінде өткен өндірістік тәжірибе есебі8 бет
Кәсіпорындағы сервистік қызметті ұйымдастыру және дамыту болашағы15 бет
Семей қаласы бойынша тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығын талдау22 бет
Топографиялық түсіріс және топографиялық планын құрудың техникалық жобасы7 бет
Экологиялық нормалау5 бет
Брокерлік фирманың қор операциялары жобаларына сараптама жасауды ұйымдастыру7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь