Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару және ЖШС «Ұланның» айналым активтерін бағалау және талдау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

Бөлім.І Айналым капиталының экономикалық мәні және ұйымдастыру негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1 Кәсіпорынның айналым активтерінің жіктелуі мен қалыптасу көздері...11
1.2 Кәсіпорынның ақшалай активтерін басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.3 Кәсіпорынның ағымдағы активтері мен пассивтерін басқару саясатының негізгі тиртерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

Бөлім.ІІ Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару және ЖШС «Ұланның» айналым активтерін бағалау және талдау ... ... ... ... ... ... 37.
2.1 Кәсіпорынның айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің құрамы мен құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.2 ЖШС Ұлан кәсіпорынның құрылуы, қызметі мен экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
2.3 ЖШС «Ұлан» кәсіпорынның қаржылық.экономикалық қызметін басқару.58

Бөлім.ІІІ Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін тиімді басқаруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...86
3.1 Айналым активтерінің көлемін басқаруды жетілдіру ... ... ... ... ... ...86.
3.2 Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 91
Қолданған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .93
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.И.Сәтпаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті
____________________________________________ кафедрасы
ҚОРҒАУҒА ЖІБЕРІЛДІ
Кафедра ... ... ... ... ЖҰМЫС
Тақырыбы ______________________________________________
____________________________________________________
Рецензент: ... ... ... ... ... ... ... «___» ... ... ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі
__________________Д.И.Данабаева
«___» _________20__ж.
АЛМАТЫ 2007
Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
............................................7
Бөлім-І Айналым капиталының экономикалық мәні және ... ... ... ... ... мен қалыптасу көздері...11
1.2 ... ... ... ... ... ... мен ... басқару саясатының
негізгі ... ... таза ... ... ... және ЖШС «Ұланның»
айналым активтерін ... және ... ... ... активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің
құрамы мен ... ЖШС Ұлан ... ... қызметі мен ... ЖШС ... ... ... ... басқару.58
Бөлім-ІІІ Кәсіпорынның айналым активтерінің негізгі элементтерін тиімді
басқаруды ... ... ... ... ... ... ... капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру
жолдары...............................................................
........87
Қорытынды............................................................91
Қолданған әдебиеттер
тізімі.....................................................93.
Кіріспе
Нарықтық экономика, оның модельдерінің әртүтлілігіне қарамастан,
мемлекеттік реттеуді міндетті түрде қажет ететін, ... ... ... ... ... құрылымында үлкен
рольді қаржы атқарады. Қазақстан Республикасында жүргізілетін ... ... ... ... ... қызметінің
нәтижелілігі, қаржы ... ... үшін ... ... ... ... байқалған қаржы бақылауы мен
ұйымдастырылуының ролін дұрыс бағаламау кәсіпорындардың ... ... әсер ... ... жылдарында шаруашылық субъектілерінің айналым
қаражаттарының жетіспеушілігі екі топ ... ... ... ... ... пайда болуына макродеңгейдегі шешім қабылдау мен
туатын ... шарт ... ... ... ... ... ... өзіндік құнының өсуі мен айналым қаражаттарының жетіспеушілігіне
әкелген еңбек ақы қорына салынатын салық салу, шікізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
қажеттілігін өсірген қосымша құнына салығы енгізілді; кәсіпорындардың
айналым қаражаттарына қосымша ... ... ... ... ... ... салықтар енгізілді; нақты өндірушілерді қолдауға
бағытталмаған банктік ... ... ... ... ... ... толтыруға мүмкіндік берген жоқ; ... ... ... ... салық; қосымша құн салығы, тағы ... ... ... төлемдердің бюджетке жіберілуі.
Фактордың екінші тобы кәсіпорындардың қызметімен байланысты:
айналым қаражаттарының ұйымдастырылуына, ең ... ... ... ... ... ... қаражаииарының мақсатсыз қолданылуы;
өндіріс процесінен айналым қаражаттарының ... ... және ... мен ... ... ... ... және кредиторлық қарыздарды басқарудың төмен деңгейде болуы,
банкроттық ... аз ... ... қаржы бақылаушыларының
төмен дайындығы.
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының орта
мерзімдік ... ... ... ұзақ ... динамикалық
өсу потенциялы бар, жергілікті халықтың әл-ауқатының бірқалыпты көтеруін,
өндіріс аппаратының тиімді жаңартылуын, елдің қамтамасыздығын және ... ... ... ... ... ... ... экономикасы мен әр шаруашылық субъектісінің алдына бұл
бағдарламамен қойылатын басты міндетінің бірі – қарғылық жандандыру ... Бұл ... ... ... ... субъектілерінің негізгі
және айналым қаражатының қолдалынуының тиімділігін жоғарлатуынсыз ... ... ... кәсіпорындардың айналым қаражаттарының
жеткіліктілігі жағдайында ғана тиімді қызмет етуі мүмкін.
Әрбір ... ... ... ... бірқатар шарттарға
байланысты, оның ішінде ең маңыздыларының бірі айналым қаражаттарының
қажетті көлемінің бар ... ... ... ... өндіріс тиімділігі
кәсіпорынның нарықтық инфрақұрылымдағы алдыңғы қатарларында болуына негізгі
шарт болып табылады. Сондықтан, ... ... ... мен ... ... ... жоғорлату мәселелері
кәсіпорындар алдында өткір түрде ... ... ... ... ... үздіксіздігін қамтамасыз ететін және өндіріс рентабельділігінің
негізгі шарты ... ... ... ... ... айналым қаражаттарына, оларды
жоспарлау және қолдану тиімділігі мәселелеріне жеткіліксіз көңіл ... ... ... бойынша батыс экономистері еңбектерінің
аудармалары ... ... ... ... терминалогиялық
айырмашылықтар туандады. Бұрын жасалған зерттеулерді жарыққа шығарылған
монографияларды және оқулықтарды талдай келе, ... ... ... капиталы, айналым қаражаттары және айналым активтері тусініктерінің
бір мағынада көрсететінін байқауға ... ... ... ... ашылғанда, оларды ұйымдастырудың принциптері көрсетілмейді.
Нормалауды жетілдіру ... ... ... қарастырылмайды. Бұның бәрі
тәжірибелік қызметте кері әсерлерге әкеліп соқтырады.
Жеңіл, ... ... ... ... ... олардың активтеріндегі айналым қаражаттарының көлеміне
байланысты. Сондықтан бұл ... ... ... қарыжаттарын
ұйымдастыру мен тиімді қолдану мәселелері қор сыйымдылықты салаларға
қарағанда жоғары. Бұл ... ... ... ... ... ... мәселелеріне көңіл бөлінбейді. Айналым қаражаттарының
нормалануы барлық кәсіпорындарда бірдей ... ал ... мен ... ... де, ... түрде емес және тек
өндірістік қорлар бойынша ғана. Ескірген әдістерді ... ... ... ... ... етпейді.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектілері – Алматы облысының орналасқан
«Ұлан» ЖШС ... ... Бұл ... ... ... ... айналым капиталын, айналым қаражаттарын, қаржылық тұрақтылығы
жөніндегі механизмдер жүйесі, төлем қабілетін ... ... ... ... аймағында қызмет ете алуының тәжірибесі болып
саналады. Атқарылатын жұмыс ... ... ... ... анықталады. «Кәсіпорынның таза айналым капиталын басқару
мен талдау» деп аталған екінші тарауда «Ұлан» ЖШС-і ... ... ... ... ... тұрақтылығы және төлем қабілеті жайлы айтылады.
«Кәсіпорынның ... ... ... ... және ... деген үшінші тарау кәсіпорынның экономикалық көрсеткіштері мен
оның Қазақстан ... ... ... ЖШС ... ... жоспарларына арналады.
Аталмыш зерттеу жұмысында Қазақстан Республикасының заңдары мен
экономикалық мәселелері бойынша ... ... ... құжаттар зеттеліп қолданды. Зерттеудің мәліметтік базасы ретінде
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректері және ... ... ... – І ... ... ... мәні ... негіздері
1.1 Кәсіпорынның айналым активтерінің жіктелуі мен қалыптасу көздері
Айналым қаражаттары кәсіпорын мүлкінің бірден бір құрылымдық бөлігі
болып табылады. ... ... ... мен ...... ... істеуінің басты шарты. Нарық қатынастарының дамуы оларды
ұйымдастырудың жаңа алғышарттарын ... ... ... ... және тағы ... дағдарыстық көріністер кәсіпорындарды
айналым қаражаттарын басқару саясатын ... ... ... ... ... ... тиімді қолдану мәселесіне жаңа көзқараспен
қарауға мәжбүр етеді.
Өндірісті тоқтатпаудың бірден бір ... – оның ... ... ... ... ... ... отыру. Өз кезегінде, бұл өндіріс
құралдардың айналым ретіндегі ... ... ... ... ... ... қорлары кезектесе ақша, өндіріс
және тауар түріндегі формасына өзгереді, бұл олардың өндіріс қорлары және
айналыс ... ... ... ... ... ... негіздері өндіріс құралдары
болып табылады, ал бұлар еңбек заттары мен еңбек ... ... өнім ақша ... және ... ... ... айналыс қорларын
түзеді.
Кәсіпорын қорларының айналысы ... ... ... май, отын және тағы ... ... құралдарын аванстық құнымен ақшалай
нысанда сатып алудан ... – бұл ... ... ... ... ... ... құралдар нысанына өзгеріп, айналыс ... ... ... ... ... құн ... тек авансталады,
себебі айналыс біткеннен кейін ол ... ... ... ... ... ... айналыс аяқталмайды.
Айналыстың екінші сатысы өндіріс процесінде жүргізіледі,
мұнда жұмыс күші жаңадан құрылған және әкелінген құны бар жаңа өнім ... ... ... ... ... ... Аванстық құн
қайтадан өзінің нысанын ... - ... ... ол ... ... ... ... дайын өнімді сатып, ақша
құралдарын алудан тұрады. Бұл сатыда айналым қаражаттары қайтадан өндіріс
аясынан айналыс ... ... ... ... айналыс жалғастырылып,
құн тауарлы нысаннан ақшалай нысанға көшеді. Өнімді шығаруға, сатуға кеткен
және шығарылған өнімді сатудан ... ақша ... ... ... ... ... қорларын түзеді.
Бір айналысты бітіргеннен кейін айналым ... ... ... ... айналысты құрайды. Тек осы айналым қаражаттарының
үздіксіз қозғалысы өндіріс және ... ... ... ... қорлары айналысының талдауы аванстық құнның кезектесе әртүрлі
нысанға ауысып отыруын ғана емес, бірақ әр ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Басқа сөзбен айтқанда, аванстық ... ... ... әр ... ... біруақытта ақшалай да,
өндірістік те, тауарлы нысанда да ... ... ... ... тек ... бір ... құнның
ақшалай нысанда болу шартымен ғана жүзеге асырылады. Айналысқа түскенде, ол
енді оны ... тек қана ... ... ... ғана ... ... ақшалай нысандағы құн кәсіпорынның айналым қарыжаты
болып табылады.
Айналым қаражаттары ең алдымен құндық категория ретінде ... ... ... ... ... ... олардан дайын өнім алуға
болмайды. Ақшалай ... ... ... ... ... өндірістік
қорлар, аяқталмаған ондіріс, дайын өнім ... ... ... ... ... ... ... шығындалмайды,
шығарылмайды, тұтынылмайды тек қана айналыс аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... ... қаражаттарының ең маңызды ... ... ... ... ... ол ... шектеулерді
орнатқанда маңызды рөл атқарады. Айналым қаражаттарының уақытша сипаттамасы
болып қорларды тоқсандық немесе жылдық көлемі емес, ал бір ... ... ... - ... қаражаттарының айналысы
Кәсіпорындардың тиімді жұмыс жасауы үшін ... ... ... ... ... тез ... құралдар
болуы қажет. Нарық қажеттігін толығымен қамтамасыз ... ... ... ... ... да ... міндетті. Әртүрлі шарттарға сәйкес
дайын ... ... және есеп ... ... ... ... ... жатқызады. Өз кезегінде мерзімді түрде ... тез ... өтеу үшін ... ... есеп ... ... ... шоттарда ақша қаражаттарын ұстау қажет. Еркін, яғни бос ақша
ақша қаражаттары құнсызданып кетпеуі үшін және ... ... алу ... бір ... ... ... ... мүдделі. Бұның барлығы
капиталдың бір бөлігін айналым активтеріне салымды жасау керектігін ... ... ... мақсатты түрде басқару үшін
олардың жіктелуі қажет. Қаржы менеджменті ... ... ... келесі белгілер бойынша жүргізіледі:
- айналым ... ... ... ... ... ... түрлері;
- айналым активтерінің операциялық рпоцеске қатысу мінездемесі;
- айналым активтерінің қызмет ету кезеңі бойынша.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалпы активтері- меншік және қарыз капиталы
негізінде құрылған ... ... ... ... ... олар активтің 2 (екінші) және 3 ... ... ... ... кәсіп орынның таза айналым активтері (таза жұмыс капиталы) –
меншік және ұзақ ... ... ... негізінде құрылады. Таза
актив сомасы келесі формула бойынша есептеледі:
ТАА=АА – ҚҚМ ... ... таза ... ... ... ... ... кәсіпорынның ағымдағы қысқа мерзімді
қаржылық міндеттемелері;
- меншік айналым активтері – кәсіпорынның ... ... ... айналым активтерінің бөлігі. Кәсіпорын
меншік айналым активтерінің сомасын келесі формула ... = АА – ҰҚҚ – ҚҚМ ... ... меншік айналым активтерінің сомасы;
АА- кәсіпорынның жалпы айналым активтерінің
сомасы;
ҰҚҚ- ... ... ... ұзақ ... қарыз капиталы;
ҚҚМ- кәсіпорынның қысқа мерзімді қаржы
міндеттемелері.
Егер кәсіпорын айналым қорларын қаржыландыру үшін ұзақ ... ... ... онда ... және таза айналым ... ... ... активтерінің түрлері белгісі бойынша айналым активтері
былай жіктеледі:
- ... ... және ... ... ... ... бұл түрі ... өндірістік
қызметін қамтамасыз ететін иатериалды ағымдарын мінездейді;
- дайын өнім ... Бұл ... ... ... арналған қор
формасындағы дайын өнімді көрсетеді. Қаржы менеджменті
тәжірибесінде ... ... бұл ... ... ... де жатқызады;
- дебиторлық қарыз. Ол тауар, жұмыс, ... ... ... есебі
бойыншажеке және заңды тұлғалардың кәсіпорынға деген қаржылық
міндеттемелерін көрсетеді;
- ақша қаражаттары. Қаржы менеджменті ... ... ... ... ... ақша ... ... ғана емес,
қысқа мерзімді қаржылық салымдар сомасы да ... ... ... ... да ... Оларға жоғарыда
көрсетілген түрлерге енбейтін, жалпы ... ... ... ... ... ... ... шығындары.
Операциялық процеске қатысу мінездемесі бойынша айналым
активтерінің жіктелуі былай ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық циклін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... активтеріне
шикізат, материалдар және жартылай фабрикаттар қорлары, аяқталмаған өндіріс
көлемі және дайын өнім ... ... ... циклін қамтамасыз ететін айналым
активтеріне дебиторлық қарыздар жатқызылады.
Айналым активтері қызмет ету кезеңі бойынша келесідей жіктеледі:
- ... ... ... ... ... ... ... бөлігі.
Айналым активтерінің тұрақты бөлігі – бұл активтердің ... ... ... және де ... ... ... ... Басқаша айтқанда, кәсіпорынның операциялық қызметін іске
асыру үшін қажетті айналым активтерінің төмендейтін минимумы.
Айналым активтерінің ... ... – бұл ... ... ... мен өнім ... ... өсуімен, бөлек кезеңдегі тауарлы-
материалды қорларды маусымдық сату үшін кәсіпорынның шаруашылық қызметін
ұйымдастыру қажеттігімен байланысты ... Ол ... ... ... орташа бөлігін құрайды.
Айналым қаражаттары тек материалды ғана ... ... ... құрайтындықтан, оларды ұйымдастыру мен қолдану тиімділігіне материалдық
өндіріс процесі ғана емес, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы да ... ... ... ... ... ... айналыстың барлық сатысында
олардың үздіксіз қозғалысын қамтамасыз ету үшін, өндірістің қажеттіліктерін
ақшалай және материалды ... ... ету ... ... және ... айналым қаражаттарының қолдану тиімділігін
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... көздері былай бөлінеді:
- Меншік;
- Қарыз;
- Тартылған.
Меншік қаражаттар айналысты ұйымдастыруда басты рөл атқарады, себебі
жұмыс рентабельді болуы үшін және ... ... үшін ... үшін ... есептесу негізінде жұмыс істейтін кәсіпорындардың
мүліктік және оперативті тәуелсіздігі болу керек.
Айналым қаражаттары қалыптасуы кәсіпорын ... ... ... қоры ... ... өтеді. Бұл кезде айналым қаражаттарының
қалыптасу көзі кәсіпорын құрылтайшыларының инвестициялық ... ... ... процесінде айналым қаражаттарының толықтыру көзі алынған
пайда және ... ... ... тұрақты пассивтер. Бұл
қаражаттар кәсіпорын мүлкіне жатпайды, бірақ ... оның ... ... ... ... ... ... минималды қалдығы
ретінде қалыптасу көзі болып табылады. Оларға ... ... ... ... ... айға ... ... қарызы, болашақ
шығындарды жабуға арналған резервтер, бюджет ... және ... ... ... ... ... қарыз, тауар үшін алдын ала толемақы
ретінде алынған несиегерлердің қаражаттары, қайтарымды тара үшін ... ... ... ... ... ... ... және
тағы басқа.
Шаруашылықтың айналым қаражаттарына деген ... ... үшін және ... тиімді қолдануды ынталандыру үшін ... ... жөн. ... ... ... ... ... қосымша қажеттілікті қанағаттандыратын банктің қысқа мерзімді
несиелері.
Айналым қаражаттарын қалыптастыру үшін қажетті несиелерді ... ... ... ... ... ... ... материалдардың маусымдық қорларын және шығындарын несиелеу, меншік
айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... жағдайында қарыз
қаражаттары айналым қаражаттарын қаржыландыру көздері ішінде үлкен ... ... 1965 жылы ... ... құру ... құрылымында
несие үлесіне 42,6% , 1975 жылы- 47,3% , 1977 жылы- 47,1% , 1988 ... ... 1988 ... айналым қаражаттарын құру көздеріндегі несие үлесі
төмендей бастады. Осылайша, 1989 жылы ол -40,5% , 1990 жылы -24,2% ... ... ... ... қайтадан жоғарыла бастады да, 1995-1998 жылдар
аралығында қайтадан 40,5% -ға ... ... ... ... ...... ... 80 – 90 жылдардың басындағы несие үлесінің азаюын
коммерциялық несиенің ... ... ... ... қысқаруымен түсіндіруге болады.
Коммерциялық банктер жүйесінің тұрақтануымен, коммерциялық несие
көлемінің өсуімен бірге кәсіпорындар қаражаттарының қалыптасу көздерінің
құрылымдағы ... ... ... де ... экономиканы басқарудың нарықтық жүйесіне көшкнде несиенің
айналым қаражаттарының көзі ... рөлі ... жоқ. ... ... деген шектен тыс мұқтаждығын жабу қажеттігімен бірге
банктік несиенің мәнін ... жаңа ... ... болды. Бұл
факторлар ең алдымен отандық ... ... даму ... ... бірі ... ... ... айналым қаражаттарына
инфляцияның деген әсері көп жақты болады: ол тура және ... әсер ... әсер ... ... ... ... құнсыздануымен
сипатталады, яғни, айналыстан кейін кәсіпорын шығарылған өнім үшін ... ... ... қаражаттарының авансталған сомасын қайтарып
алмайды.
Жанама әсер инфляция себебімен болған ақы төленбеу ... ... ... баяулауымен сипатталады. Ақы төленбеу
дағдарысы туындауына тағы да мыналар ... ... ... ... ... шекті тиімсіздігі; кейбір басшылардың ... ... ... жаңа ... ... ... ... артық және керексіз активтерді сатып, өндірістің ... ... ... ... ... ... жағдай жасатын
заңдылықтардың кемшілігі.
Ақы ... ... және ... қолдау мақсатында
кәсіпорындардың ... ... ... үшін көп қаражаттар
бөлінеді. Бірақ барлық кезде бірдей бөлінген қаражаттар қажетті ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың ұзақ мерзімді дебиторлық қарыз
ретінде сақталатын айналым қаражаттарының көзі болатын қарыз қаражатына
деген қызығушылығына шарт ... Бұл ... ... ... ... ... ... шектері туралы сұрақ туындайды. Бұл ... ...... қолданудың кәсіпорынның қаржылық жағдайына жалпы, соның
ішінде айналым қаражаттарының ықпалмен ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын тартусыз кәсіпорынға өндірісті қысқартуға немесе толық
тоқтатуға тура келеді, ал бұл қаржылық ... ... ... да ... ... ... жағынан, туындаған мәселелерді тек
несиелік ресурстар ... шешу ... ... ... ... ... ... жоғарлатады. Бұл қаржылық жағдайдың
тұрақсыздығына әкеледі, меншік айналым ... ... ... көшіп
жоғалтылады, себебі кәсіпорындар банктік пайыз арқылы белгіленген салынған
капиталдың табыс нормасын қамтамасыз ... ... ... айналым
қаражатының жоспарланбаған тартылған көзіне жатады. Оның бар ... ... ... ... мен ... ... сипаттайды. Кредиторлық қарыздың бір бөлігі заңды, себебі жүзеге
асатын есептеме ережелеріне сәйкес. ... ... ... ... ... ... ... де туындауы мүмкін.
Кәсіпорындардың кредиторлық қарызы тауар боынша жабдықтаушыларға,
жасалған жұмыс үшін мердігерлерге, салықтар және ... ... ... ... тыс ... ... ... пайда болуы мүмкін.
Айналым қаражаттарының басқа да қалыптасу ... ... ... ... мыналар жатады: кәсіпорынның мақсатты ... ... ... ... т.б) ... ... меншік, қарыз және тартылған ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын
нығайтуда маңызды рөл атқарады.
2. Кәсіпорынның ақшалай активтерін басқару
Кәсіпорынның иелігіндегі ақша ... ... ақша ... ... айналым активтерін басқарудың бір ... ... ... ... жасайтын қалдық ақша активінің көлемін, оның ... ... ... ... ... кезеңнің мерзіміне әсер
етеді, сондай-ақ белгілі ... оның ... ... ... ... қалыптастыру түрлі себептермен
байланысты, олардың негіздері оның ... ақша ... ... ... ақша ... |2. Сақтандыру ақша активтерінің |
|қалдығы ... |
| ... ... ... ... | ... Инвестициялық ақша |4. Өтемдік ақша активтерінің ... ... ... ... 1.2 - ... ... ... салым ақшаларының негізгі
түрлері
Операциялық ақша активтерінің қалдығын қалыптастырудың мақсаты
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қалыптастырады: шикізаттар, материалдар және
жартылай фабрикаттарды сатып алуға; еңбек ... ... ... басқа
мекемелредің көрсеткен қызметтің төлеміне және т.б. Бұл қалдық ... ... ... ... ... ақша ... қалдығы негізінен нарықтағы дайын
өнімдер конъюктурасының нашарлауына байланысты және ... ... ... өз ... ... байланысты сақтандыру тәуекелдігін
қалыптастыруға қажет. Қалдықтың бұл ... ... ... ... қабілеттілігінің болуын ұстап тұруға, жекелеген ... ... ... ... Бұл ... ақша ... ... мөлшеріне
белгілі мөлшерде кәсіпорынның қысқа мерзімді қаржылық ... ... әсер ... ақша ... ... ... ... қолайлы конъюктура болуына байланысты тиімді қысқа мерзімджі
қаржы салуды қалыптастырады.
Қалдықтың бұл түрі ... тек сол ... ... де ақша ... ... ... ... қағаттандыратын
болса.
Қазіргі еліміздің экономикасының дамуы ... ... ... ... ақша ... бұл ... ... жоқ.
Өтемдік ақша активтерінің қалдығы – негізінен банктердің талабы
бойынша кәсіпорынға есеп айырысу ... ... және оған ... ... түрін орындауға қалыптасады. Ол – азаймайтын ақшалай
активтердің сомасы, оны кәсіпорын банктен ... ... ... тұрақты
түрде өзінің есеп шотында сақталуы керек. Мұндай ... ақша ... ... ... ... берудің бір шарты ретінде қарауға болады.
Қаралған қалдық ақша активтерінің түрлері тек кәсіпорынның өз салым
ақшасын ... ... ... ... ... ... активтерінің қалдығын қолданбайтын кезеңіне оны инвестициялық мақсатқа
пайдлануға болады немесе кәсіпорынның қатарлас өтемдік қалдық ақша ... ... ... қалдық ақша атиквтерін, пайдаланбаған кезеңде
– оны сақтандыру немесе ... ... ... ... ... ... әр аталған уәж есепке алынуы керек.
Қаржылық менеджментінің ақша активтерін басқару процесіндегі ... мен ... ақша ... басқару процесіндегі маңызды мәселенің
бірі – уақытша бос ақша қаражаттарын тиімді ... ... ... ... жинақтау және кәсіпорынның төлем қабілеттігін басқару
оның ақша активтерін келесі элементтерге ... ... ... ақша ... Шетел валютасымен ақша активтері,
- өтімділігі жоғары қаржы бөлу түрінде ақша ... ... ақша ... ... ақша |Қысқа мерзімді қаржы бөлу|
|активтері ... ... ақша |
| | ... қоры ... ақша ... |Кассадағы валюта қаражаты|Қысқа мерзімді ақша аспап|
| | ... қор ... ... ... ақша |Валюта шотындағы қаражат |Қысқа мерзімді қор асабы |
|қаражаты | ... қор ... ... есеп ... ақша|Арнайы шоттағы валюта | ... ... | ... ақша қаражаты |Жолдағы валюта қаражаты | ... 1.3 - ... ... қабілеттігін қамтамасыз етуші ақша
активтерінің негізгі элементтерінің құрамы
Кәсіпорынның ақша активтерінің құрамын ... ... ... ... атап кететін жай, мұндағы трактат
бухгалтерллік есептен кең. Бухгалтерлік есепте ... ... ... бөлу
айналым активтерінің құрамында жеке дара есеп объектісі және есеп ... ... ал ... ... ... ... қаржы бөлуді бос
ақша қалдығы ... қор ... ... қарайды, өйткені ол кез
келген уақытта кәсіпорынның ... ... ... қажет болуы
мүмкін.
Қаржы менеджментінің негізгі мақсатына сай, ақша активтерін басқару
процесінде, оны ... ... ... ... Осы ... ... ... алатыны, кәсіпорынның тұрақты төлем
қабілеттігін қамтамасыз ету талабы көп ... ақша ... ... ... яғни ... қаржылық мүмкіншілігі шеңберінде
орташа қалдықты барынша көбейту.
Басқа жағынан қарағанда, ескеретін жай, кәсіпорынның ақша ... ... ... ... оның ... ... нақты лы
құнынан айрылу қаупі бар, одан басқа ақша активтері ұлттық және ... ... ... өз ... ... осыған байланысты олардың
орташа қалдығын барынша азайтуды қажет етеді. Осы аталған ... ақша ... ... ... ... ... ескерілуі тиіс.
Соныменен, ақша активтерін басқару ...... ... ... басқару саясатының бір бөлігі ретінде қаралады, ... ... ... оңтайландыру арқылы кәспорынға ... ... ... ... ... ақша ... ... Бұл талдаудың
негізгі мақсаты – орташа қалдық ақша ... ... және ... ... төлемдік қабілегін қамтамасыз ету және оны
пайдаланудың тиімділігін анықтау.
Талдаудың ... ... ақша ... ... ... ... және оның өткен кезеңдегі серпіні ... ... ... ... ақша ... ... коэффициентін анықтау
негізінде іске асады, ол төмендегі формула ... ... ...... ... ақша ... ... коэффициенті,
ААк - қаралған кезеңдегі кәсіпорынның ... ақша ... ...... ... ... ... активтерінің орташа
сомасы.
Талдаудың екінші кезеңінде – қаралған кезеңдегі ақша активтерінің
айналым саны және орташа ... ... ... Мұндай талдау ақша
активтерінің, кәсіпорынның жалпы операциялық циклінің ұзақтығының ролін
сипаттау үшін ... ақша ... ... ... жасау келесі негізгі
кезеңдерден тұрады (1.3-сызба).
Ақша активтерінің орташа айналым кезеңі келесі ... ... ... – ақша ... ... ... ... күн,
Аа – қаралған кезеңдегі кәсіпорынның жиынтық орташа қалдық ақша
атиквтері,
Ас – қаралған кезеңдегі өнімдерді ... бір ... ... ... ... ... ақша активтерінің орташа кезеңі –
кәсіпорынның жалпы операциялық циклінің ұзақтығын анықтау үшін қолданылады.
Талдаудың үшінші ...... ... ... ... Ол үшін ... төлем қабілеттік
коэффициенті есептелінеді.
Талдаудың төртінші кезеңінде – қалдық бос ақша ... ... ... ... ... ... және қысқа мерзімді қаржы
жұмсаудың рентабельдік коэффициенті ... ақша ... ... ... ... ... ... келесі
формула арқылы анықталады:
Қаажд =(ҚМҚж х 100)/ЖААқ ... – бос ... ақша ... ... ... ... жұмсау
деңгейі, пайыз,
ҚМҚж – қаралған кезеңдегі орташа қалдық ақша ... ... ... ... жұмсау түрінде,
ЖААқ – кәсіпорынның қаралған кезеңдегі жинақы ақша активтерінің
орташа қалдығы.
Қысқа мерзімдегі қаржыны жұмсаудың рентабельдік ... ... ... =П/ҚМҚЖ (1.6)
ҚҚСРк – қысқа мерзімді қаржы ... ... ... – кәсіпорынның қысқа мерзімді бос ақша активтерін инвестициялауда
алынған пайда сомасы,
ҚМҚЖ – қаралған кезеңдегі ... ... ... ... орташа
қалдық ақша активтері.
Жасалған талдау нәтижесі кәсіпорынның ақша басқару саясатының
жекелеген параметрлерін ... ... ... ... ... ақша активтерін оңтайландыру
Мұндай оңтайландыру алдағы кезеңге ... ... ... ... мөлшерін есептеу арқылы жасалынады. Операциялық қалдық
ақша ... ... ... ... шаруашылық жұмысын
орындауға барынша азайған қажетті сомасына сипаттайды.
АаОс =Аак/Аас ...... ... ақша ... ... ...... операциялық жұмысының жоспарлы ақша айналымының
көлемі,
Аас – ... ... ... ... ақша ... айналым
саны.
Операциялық қалдық ақша активтерінің жоспарлы сомасын есептеуді, есеп
беру көрсеткіштерінің ... ... ... егер де ... ... ... уақытында кәсіпорынның операциялық жұмыстарымен байланысты барлық
төлемдерді төлеп отырса.
Бұл жағдайда келесі формула арқылы ... ... + ... ... ... (1.8)
Аажс – кәсіпорынның операциялық ... ақша ... ...... ... кезеңдегі операциялық қалдық ... ... ... ... – кәсіпорынның операциялық жұмысының жоспарлы көлемдегі ақша
айналымы,
Аанк – кәсіпорынның өткен кезеңдегі ... ... ... нақтылы көлемі,
Ааас – жоспарлы кезеңдегі орташа қалдық ақша ... ... ... ақша активтеріне қажеттілік операциялық қалдық
соманы есептеу негізінде және ... ... ... өткен жылығы
ақша қаражаттары коэффициентінің бірқалыпты түспеуі ... ... ... ақша ... ... ... ... келесі
формула қолданылады:
Аасс =Аақ +Ақтк (1.9)
Аасс – ... ... ақша ... ... ...... операциялық қалдық ақша атиквтерінің ...... ... ... ақша ... түсуінің
коэффициент вариациясы.
Өтемдік қалдық ақша активтеріне қажеттілік банкпен қызмет ... ... ... ... ... Егер де ... көрсететін банктің келісімде мұндай талап көрсетілмесе, онда аталған
қалдық ақша активтері кәсіпорынға жоспарланбайды.
Инвестициялық қалдық ақша ... ... ... қалдық
ақша активтерінің басқа түрлеріне қажеттігі толық қамтамасыз етілгеннен
кейін ғана, ... ... ... ғана жоспарланбайды. Өйткені, ақша
активтерінің бұл бөлігі сақтау кезінде өзінің құнын жоғалтпайды. Бұл ... ... ... ... ... ... салыстырғанда қысқа мерзімді ... ... ... ... етуді талап етеді.
Жоспарлы кезеңдегі орташа қалдық ақша активтерінің жалпы мөлшері оның
қажетті есептеген жекелеген түрлерінің жиынтығы арқылы анықталады:
АаОс =ОҚаас ... ... ... ...... кезеңдегі кәсіпрынның ақша активтер орташа сомасы,
ОҚаас – ... ... ... ... ақша активтерінің
орташа сомасы,
СҚаас – жоспарлы кезеңдегі сақтандыру қалдық ақша ... ...... кезеңдегі компенсациялық қалдық ақша активтерінің
орташа сомасы,
ИҚаас – инвестициялық қалдық ақша ... ... үш ... ақша активтерінің – белгілі жағдайда бір-бірін
ауыстыра алатын жайын ... ала ... ... ... қиыншылығы болған жағдайда оған ... ... ... ел ... ... ... орташа қалдық активтерін
анықтаудың ... ... ... Олардың ішіндегі кең
қолданылатындары Баумоль және Миллер-Орра ... және ... ... ... қалдық ақша активтерін жіктеу
Мұндай жіктеу тек қана шетелдер сыртқы эконмикасында жұмыс істейтін
кәсіпорындарда ... ... ... ...... ақша
активтеріне оңтайландыратын қажетіліктен олардың валюталық бөлігін бөліп,
кәсіпорынның валюталық ... ... ... ету. ... негізі – жалпы ішкі және сыртқы экономикалық операциялық процесті
орындауға жоспарланған ақша қаражаты.
Орташа қалдық ақша активтерін тиімді ... ... ... ... ... ... ... қабілеттігін қамтамасыз ету
үшін қолданылады.
Орташа қалдық ақша активтерін реттеудің негізгі әдісі – болуға тиісті
төлем ... ... ... ... келесі кезеңдерде орындалады.
Бірінші кезеңде – қаражаттың жоспарлы түсімі және шығыны негізінде
алдағы тоқсандағы кәсіпорынның ... ақша ... ... он ... ... зерттеледі.
Қалдық ақша активреінің өзгерме ауқымын анықтау процесінде олардың
жоспарлы кезеңдегі мағынасы белгіленеді:
- ақша активтерінің барынша азайған қалдығы,
- ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... кезеңде он күндіктегі ақша қаражатын ұстау мерзімін реттейді
(олардың түсімімен байланыстылықты), мұның өзі қалдық ақша ... ай, ... және жыл ... ... азаюына ықпал етеді.
Уақытша бос қалдық ақша активтерін рентабельді пайдалануды
қаматамасыз ету
Бұл ақша активтерін басқару саясатын қалыптасытур кезеңінде, ... ... ... ... ... шаралары жасалынады.
Мұндай шаралардың негізгілеріне жататындар:
- ... есеп ... ... ... ... ... сақату жайын банкпен келісу,
- сақтандыруды және инвестициялық қалдықақша активтерін уақытша
сақтауға қысқа ... ақша ... ... ... ... және бос ақша активтерін инвестициялауға жоғарғы табыстықор
құралдарын пайдалану.
Кәсіпорындардың ақша активтеріне тиімді бақылау жүйесін құру
Мұндай бақылау ... ... ... ... ... ететін қалдық ақша активтерінің жиынтық деңгейі, сонымен қатар
кәсіпорынның тиімді қалыптастырған ... ... ... ... ... ... активтері кәсіпорынның қаржылық міндеттемесі бойынша төлем
қабілеттігін қамтамасыз ету процесінде ... роль ... ... ... ... ... ... 1 айға дейін) және қысқа
мерзімді (орындалу 3айға дейін),
- ағымдағы міндеттемелер (орындалу мерзімі 1 жылға),
- басқадай ... ... ... ... етіледі.
- кәсіпорынның төлем қабілеттігін қамтамасыз етуде қалдық ақша
активтерінің жинақы деңгейін бақылау ... ... ... ... ... ақша |
|(орындалу мерзімі < ... |
|1 айға ... ... ... ... ... ... < ... |
|+ ... ... ... ... |
|3 айға ... ... ... ... қысқа мерзімді қаржы салу портфелінің
тиімділік деңгейін бақылау келесі ... ... және ... ... |
|жекелеген оның > табыс деңгейі ... ... ... ... және ... |
|жекелеген оның > ... |
| ... ... ... ... ... ... бақылау жүйесі кәсіпорынның жалпы қаржысын бақылау
жүйесімен интеграцияда болуы тиіс.
1.3 Кәсіпорынның ағымдағы активтері мен ... ... ... ... ... ... ... (оның отандық есептемелеріндегі атауы –
айналым қаражаттары) кәсіпорынның ақша қаражаттары немесе бір жылда ... ... ... ... мобильді активтеріне жатады. Таза айналым
капиталы ағымдағы активтер ... ... мен ... ... ... ... ... ретінде
анықталады және ағымдағы активтерді ұзақ мерзімді ... ... жабу ... ... Отандық тәжірибедегі бұл көрсеткіш –
меншік айналым қаражаттарының деңгейі.
Айналым қаражаттары әр ... ... ... ... бірақ
негізгі сипаттамалары олардың өтімділігі, көлемі және ... ... ... процесінде айналым қаражаттарының бөлек
элементтерінің өзгерісі болып тұрады. ... ... және ... ... өнім шығарады, оны сатады, көбінесе несие түрінде, нәтижесінде
дебиторлық ... ... ... ол ... ... кейін ақша қаражаттарына
айналады.
Ағымдағы активтердің циркуляциялық табиғаты айналым ... ... орын ... ... өтімділік дәрежесі бойынша
ерекшеленеді, яғни олардың ақша ... ... ... ... Ақша
эквиваленттері өтімділік дәрежесі бойынша ақша қаражаттарына неғұрлым жақын
болып табылады. ... ... ... өзгермелі болып тұруы мүмкін.
Өтімділігі ең ...... ... ... ... ... ... пен материалдарға қарағанда – дайын өнім.
Айналым қаражаттарының деңгейі өндірістік процестің қажеттіліктеріне
ғана байланысты анықталмайды, бірақ ... ... да ... ... ... ... және ... капиталға бөлген жөн.
Қаржы менеджменті теориясында тұрақты айналым капиталы ұғымының екі
негізгі ... бар. ... ... ... ... ... (ағымдағы активтердің жүйелі бөлігі) ақша ... ... және ... ... операциялық цикл кезіндегі
қажеттілігі тұрақты бөлігі болып ... Бұл, ... ... ... ... ... тұрақты тіркеуінде болатын ағымдағы
активтердің шамасы. Екінші түсіндірмеге байлансты тұрақты айналым капиталы
өндірістік қызметті жүзеге асыруға ... ... ... ... ... кәсіпорын өзінің қызметін жүзеге ... үшін ... ... бір ... ... ақша қаражаттарының тұрақты
қалдығы есеп айырысу шотында, қалып ... ... ... ... ... ... ... отырамыз.
Өзгермелі айналым капиталының категориясы (немесе ... ... ... ... ... немесе сақтандыру қоры
ретінде қажетті қосымша ағымдағы ... ... ... ... ... ... өткізу кезіндегі сатудың жоғары
деңгейін ұстап тұруға байланысты. Сол кезде өткізуді жүзеге асыру ... ... да ... ... ақша қаражаттары ... ... ... ... ... ... жоғары белсенділік кезеңі алдындағы
еңбек қызметі үшін қажет.
Айналым ... ... ... негізгі мақсаты ағымдағы
активтердің көлемі мен құрылымын, ... жабу ... және ... ... ... және ... ... қызметін қамтамасыз ететін
олардың арасындағы қатынасты анықтау. Бұл факторлардың және ... ... ... ... ... міндеттемелерді
орыдамау экономикалық байланыстарды үзуге және оның салдарына алып келуі
мүмкін.
Нысандалған мақсаттың стратегиялық ... бар, ... ... ... айналым қаражаттарының деңгейін ұстап тұрудың да
мәні бар. Күнделікті қызмет тұрғысынан ... ... ... ... оның ... ... табылады, яғни қысқа мерзімді
қарыздарын мерзімінде жабу қабілеті. Кез келген ... үшін ... ... ... ... ... ... мінездемесі
болып табылады. Өтімділікті жоғалту дың салдары тек қосымша шығындарға ғана
емес, кейбір ... ... ... ... да ... мүмкін.
Егер ақша қаражаттары, дебиторлық қарыз және ... ... ... ... қолданып ... ... ... ... рентабельді қызметті жүзеге асыруға
қаражаттардың жетіспеушілік мүмкіндігі бар. Таза ... ... ... ... болса, соғұрлым өтімділік тәуекелі азаяды. Әрине,
бұл байланыстың түрі неғұрлым ... ... ... ... ... дәрежеде өтімділік деңгейіне әсер етпейді. Бірақ өімділікті
жоғалту тәуекелін минимумға ... ... ... ... ең
қарапайым вариантын жасауға ... ... ... ... ... көп ... ... тәуекел дәрежесі төмен
болады; сонымен таза айналым капиталын өсіруге ұмтылу керек.
Пайда мен айналым капиталы ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіндегі өндірістік қызмет дұрыс
деңгейде қамтамасыз ... ... ... - ... ... ... ... тоқтатылуы және төмен түсім. Айналым
қаражаттары ... ... ... ... ... еркін, жұмыссыз
ағымдық активтерінің бар болуына және қаржыландырудың артық шығындалуына
әкеледі, ал бұл өз ... ... ... ... Осыған
байланысты, айналым қаражаттарын басқарудың жоғарыда көрсетілген тәсілі
онша дұрыс емес.
Сонымен, айналым қаражаттарын басқару ... ... ... мен ... тиімділігінің арасындағы компроммисті қамтамасыз ету
керек. Бұл екі ... ... ... ... Төлем қабілеттілікті қамтамасыз ету. Егер ... ... ... ... ... ... және мүмкін
банкроттықты жариялағанда бұл шарттың бар болуы мүмкін.
2) Активтердің ... ... ... және ... ету. Ағымдағы активтердің әр түрлі деңгейінің пайдаға әр түрлі
әсер ететіні белгілі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... етеді, бірақ сонымен қатар
дайын өнімнің кең көлемі келесіде өткізу көлемі мен табыстардың ... ... Ақша ... ... ... және ... дәрежесін анықтаумен байланысты әрбір шешім, белгілі актив
түрінің ... ... да, ... ... ... ... да қарастырылуы тиіс.
Жоғарыда көрсетілгендей, ағымдағы активтердің өтімділігі және қолайлы
тиімділігі көп жағдайда таза айналым капиталының ... ... ... мерзімді қарыз айналым қаражаттарын жабудың көзі бола алмайды
деген ... ... онда бұл ... ... ... ... өзгеретіні белгілі. Таза айналым капиталының нолдік шамасында
өтімділікті жоғалту тәуекелі максималды ... ... бұл ... ... ... ... азаяды. Теориялық тұрғыдан таза айналым
капиталы максималды шамасына ... ... ... ... жоқ ... ... Бұл ... максималды шама
Ағымдағы активтедің құнына тең, ал өтімділікті жоғалту тәуекелі нолге
тең болады.
Қаржы менеджменті теориясында ағымдағы активтерді ... ... ... ... Бұл ... ... активтердің
өзгермелі бөлігін, яғни таза айналым ... ... ... ... ... байланысты. Активтерді басқарудың төрт моделі белгілі:
- ... ... ... ... ... ... таңдау ұзақ мерзімді пассивтердің
шамасын анықтауға және ұзақ ... ... мен ... тыс
активтердің арасындағы айырма болып табылатын таза ... ... ... ... ... (АтК=ҰмП-АтА). Сондықтан, әр стратегияға
базалық баланстық теңдей сәйкес келеді.
Есептеуге ыңғайлы болу үшін келесі шамалар енгізіледі:
АтА – ... тыс ...... ... ... – ағымдағы активтердің жүйелі бөлігі;
ӨБ – ағымдағы ... ... ... – қысқа мерзімді кредиторлық қарыз;
ҰмҚк – ұзақ ... ... ...... ... – ұзақ мерзімді пассивтер (ҰмП= МК - ҰмҚк);
АтК – таза айналым капиталы (АтК = АА - ... ... ... активтер және ағымдағы ... ... және ... ... ... ... бұл ... оған ұмтылу керек бір идеалдың ұғымын білдірмейді, ал
тек экономикалық мағына тұрғысынан ... мен ... жабу ... ... ... ... активтер шамасы бойынша қысқа мерзімді
міндеттемелермен сәйкес келетінін, яғни таза айналым капиталы нолге тең
екенін ... ... ... бұл ... ... Өтімділк
тұрғысынан ол ең тәуекелді болып табылады, себебі қолайсыз жағдайларда
кәсіпорын кредиторлық қарызды жабу үшін ... ... бір ... мәжбүр болады. Бұл стртегияның мәні, ұзақ ... ... тыс ... дәрежесінде тұрғызылуында, яғни базалық баланстық
теңдеу мынанадай болады:
ҰмП= АтА ... ... үшін ... ... қаржылық басқару
стратъегиясының келесі үш моделі ең ... ... ... ... ... ... ... түсініктеме жатыр: өтімділкті
қамтамасыз ету үшін айналымнан тыс ... және ... ... ... ұзақ ... ... жабу ... Сонымен, бұл
модельдердің айырмашылығы ағымдағы активтердің өзгрмелі ... ... ... ... ... ... яғни ұзақ ... пассивтер айналымнан тыс
активтер мен ағымдағы активтердің жүйелі бөлігінің жабу көзі ... Бұл ... таза ... ... дәл осы ... тең болады
(АтК=ӨБ). Ағымдағы активтердің ... ... ... ... қысқа
мерзімді кредиторлық қарызбен жабылады. Өтімділік тұрғысынан бұл ... ... ... ... ... ағымдағы активтердің минимумымен шектелу
мүмкін емес. Базалық баланстық теңдеу мынандай түрде болады:
ҰмП= АтА+ ӨБ ... ... ... ... ... бөлігі тағы да
ұзақ мерзімді пассивтермен жабатынын анықтайды. Бұд жағдайда қысқа мерзімді
кредиторлық ... жоқ, ... ... ... жоқ. Таза айналым
капиталы шамасы жағынан ағымдағы активтерге тең (АтК=АА). Әрине, бұл модель
жасанды мінездемеде болады. Бұл ... ұзақ ... ... ... ... ... теңдеу деңгейінде орнатылатынын мақұлдайды:
ҰмП= АтА+ЖБ+ӨБ (1.13)
Бөлім – ІІ ... таза ... ... ... және ... » ... ... бағалау және талдау.
2.1 Кәсіпорын айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің
құрамы мен құрылымын талдау
Айналым капиталының элементтері шаруашылық ... ... ... бір ... ... ... ... алу өндірістік қорлар
мен кредиторлық қарыздың өсуіне аоып ... ... ... ... ... келеді, өткізу дебиторлық қарыздың, есеп шоттағы және кассадағы ақща
қаражаттарының өсуіне алып келеді. Бұл ... көп рет ... ... түсімдерге және ақшалай төлемдерге алып келеді.
Айналым капиталының элементтері өндіріс аясынан айналыс аясына қарай
және керісінше ... ... ... ... ... ... ... аясында (өндірістік қорлар, аяқталмаған өндіріс, складтағы дайын
өнім, т.б.), ал ... ...... аясында (тиелген өнім, дебиторлық
қарыз, ақша қаражаттары, құнды қағаздар, т.б.) үнемі ... ... ... ... капиталының құрамы мен мөлшері тек өндіріс
аясы қажеттіліктеріне ғана ... ... ... де шарт ... және ... аясының айналым капиталына деген қажеттілігі
әртүрлі шаруашылық әрекеттерінің түрлеріне ғана әртүрлі болмайды, ... ... әр ... ... ... Бұл ... айналым
қаражаттарының заттық мазмұны мен айналыс жылдамдығына, өндіріс көлеміне,
өндіріс ұйымдастырылуы мен технологиясына, ... ... ... ... ... алу ... және т.б. ... байланысты.
Айналым капиталының функционалды белгісіне қарай айналым қорларына
және айналыс қорларына бөлінуі өндіріс және ... ... ... ... ... талдау және бөлгіштік есепке алынуы ... 2.1 - ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы
|Айналым |Кіретін қаражаттардың ... ... ... тобы | ... шоттары |
|1. Айналым |1.1 Өндірістік қорлар: | ... ... ... |10-1 ... ... ... материалдар |10-1 ... ... ... ... ... фабрикаттар | ... ... |10-2 ... |Көмекші материалдар |10-3 |
| ... ... және тез ... ... |10-6 |
| ... құны бойынша) | |
| |1.2 ... ... ... | |
| ... ... |12-13 |
| |өзі ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| | |20 |
| | | |
| | |21 |
| | | |
| | |31 ... Айналыс қорлары |2.1 Өткізілмеген өнім: | ... ... ... дайын өнім | ... ... ... ақысы төленбеген өнім |40 |
| ... ... ... ... | |
| |2.2 Ақша ... |45 |
| ... | |
| ... шот |41 |
| ... шоты | |
| ... ... |50 |
| ... да ақша ... |51 |
| ... ... және |52 |
| ... есеп ... |58 |
| | | |
| | ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |60, 76, 67, 68 |
| | | |
| | | ... ... |(1 п.+2 п.) | ... ... | ... | | ... балансында көрсетілу әдісіне қарай айналым ... ... ... қор түріндегі материалды айналым қаражаттары – ЕҚ. Бұған ... II ... ... ... ... өндірістік қорлар, арзан
бағаланатын және тез тозатын заттар, аяқталмаған өндіріс, болашақ ... ... ... ... ... да қорлар;
2) дебиторлық қарыз – ЕДҚ. Дебиторлық қарыз құрамына баланс активінің III
бөліміндегі келесі статьялар кіреді: тиелген ... ... ... ... ... ... ... алынған вексельдер бойынша,
еншілес кәсіпорындармен, ... ... ... ... ... да ... ... жабдықтаушылар мен
мердігерлерге берілген, басқа айналым активтері,
3) Ақша қаражаттары - ЕА. Ақша ... ... ... ... ... ... кіреді: касса, есеп айырысу шоты, валюта шоты,
басқа ақша ... ... ... ... ... Айналым капиталының жалпы сомасы – Е.
Е =ЕҚ + ЕДҚ + ЕА ... ... тез ... және баяу ... жіктелуі абсолютті
болып табылмайды, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады.. былай болуы да
мүмкін: складтағы дайын өнім қалдықтары ... ... өтеу ... ... ... ... әр кәсіпорын үшін және ... ... үшін ... ... ... ... ... жеке топталуы
мүмкін.
Ағымдағы активтердің өтімділігі айналым қаражаттарына капитал салу
тәуекелін анықтайтын басты фактор ... ... Ұзақ ... бойындағы
айналым қаражаттарының өтімділігінің жинақталған бағасы бұл активтерге
салымдардың мүмкінді ... ... ... ... 2.2 - ... ... қарай айналым қаражаттарының құрамы мен
құрылымы
|Айналым қаражаттарының |Баланс активтінің статьялары |Бухгалтерлік |
|тобы | ... ... ... Ең ... ... |Ақша қаражаттары: | |
| ... |50 |
| ... ... шоты |51 |
| ... шоты |52 |
| ... да ақша ... ... |
| |1.2 ... ... ... | |
| ... |58 ... Тез өтімді активтер |2.1 Тиелген тауарлар |45 |
| |2.2 ... ... | |
| ... ... ... үшін | |
| ... вексельдер б-ша | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... бойынша | |
| ... | |
| ... ... | |
| |2.3 ... ... ... | ... өтімді активтер |3.1 Қорлар – баланс активінің II |Баланс активінің |
| ... ... ... ... |II ... |
| ... мен ... ... ... – 31-19 |
| ... ... алып | |
| ... | ... ... ... | ... ... | | ... | | ... - ... ... қаражаттарының капиталды салу тәуекелі бойынша
топталуы беріледі. Айналым қаражаттарының бұл топтамасы қаржы менеджеріне
өте маңызды, себебі оның ... ... ... ... ... ... ... тиімді басқару - бұл жоғары және орта
дәрежедегі тәуекелдікті активтер үлесінің жоғарлауына жол бермеу.
Кесте 2.3 - ... ... ... салу ... топталуы
|Айналым қаражаттарының |Баланс активінің ... есеп шоты ... ... | ... ... ... |1.1 Ақша ... | ... ... ... |50 ... ... ... шоты |51 |
| ... шоты |52 |
| ... ақша ... | |
| |1.2 ... ... ақша |55,56,57 |
| ... | |
| | |58 ... ... аз |2.1 ... ... | ... ... ... алып | ... ... |67,76 |
| |2.2 ... ... |40,41 |
| |2.3 ... мен ... | |
| ... ... |40 ... ... орта |3.1 ... және тез ... ... ... ... |12-13 ... |3.2 ... өндіріс |20 |
| |3.3 ... ... | |
| ... |31 ... ... ... ... дебиторлық қарыз | ... ... ... ... ... |62,76 ... |қорлар | |
| ... тыс ... |
| ... | |
| ... жоқ ... өнім |20 |
| |мен ... | |
| |4.5 ... топторға | |
| ... ... |40,41 |
| ... басқа да | |
| ... | ... ... ... | ... ... | | ... | | ... ЖШС ... ... ... ... және ... ... «Ұлан» кәсіпорны 1998 жылы құрылды. Өзін сыйлайтын үміткер және
ірі кәсіпкер Асқар Алтай деген ... өз ... мен ... ... ет ... мен өңдеуге және бұқтыруға арналған комбинат
құрады. Оның ... ... мен ... ... және ... ... Еттің ірі партияларын қайта өндіру, сою, жеткізу үшін
1998 жылы ет ... ... ... ... Береке қасапқанасын
сатып алып, 1000 тоннаға дейін ет сақтауға арналған тоңазытқыш ... ішкі ... ... ... оны ет ... ... бұқтырылған ет өндіруші жалғыз өнеркәсіп орны- ... ірі ет ... ... нарықтық бұл нишасы өнімді
қарапайым әдіспен, арнайы жабдықталмаған ... ... ... саны ... да, сапасы жағынан да ... ... тола ... ... ... ... ... өндіруде
жатқанын сезінгеннен кейін қызметтің бұл бағыты келешекте басымдылыққа ие
болды. 1999 жылы ғимараттарын жөндеуден ... ... ет ... ... ... ... алып, құрастырып және оларға
мамандарды жұмылдырып, ЖШС «Ұлан» бұқтырылған ет ... ... ... ... ... ... және ... мал еті- халық пен
шаруа қожалықтарынан сатып алу арқылы дайындалды, материалдар мен қоспалар
Ресей мен ... ... ... ... цех Қазақстан мен Ресейде жасалған ... және ... ... ... және ... қажетті құрылғылармен
толықтырылды. Өнім стандарттау комитетімен сертификатталған; тұтынушылар
сұранысына ие ... ... ет ... ... ... Өскемен және Алматы қалаларында бөлшек сауда және көптеп ... ... ... ... айына 50 тоннаға дейін жеткізілді.
Пісірілген және жартылай сүрленген ... қой және ... ... ... ... ... және ... тағамдардың 15 түрі, сонымен бірге:
мал майы, ... ... ... ... ... ... кейін артылып
қалған терілер фирманың жаңа бағытын- кейіннен жеке кәсіпорынға айналған
тері және тон өнімдерін ... ... ... ... өндіріс қуаттары бар:
1. Негізгі өндірісатік цехтар:
• Мал сою және етті бөлшектеу цехі;
• Жіліктеу ... ... ... Тері ... ... Ет тоңазытқышы;
• Дайын өнім тоңазытқышы;
• Малды союға дейін ұстау орны;
• Сапаны бақылау зертханасы.
• Дайын өнімді қаптау цехі.
2.Қосалқы цехтар мен ... ... ... ... Гараж;
• Әкімшілік-тұрмыстық корпус.
3. Өндірістік емес бөлімшелер:
• Асхана.
Өндіріс келген шикізат пен дайын өнім ... ... ... ... ... ... шикізат пен материалдарды, дайын
өнімді ... ... ... процесс нормаларының сақталуын
бақылайды.
Қолда бар ... ... бір ... 5 ... ... өнім ... ... Алайда, сауда тапсырыстарына ... ... ... ... ... мен ... орташа айлық 70 тоннасын
шығаруға мүмкіндік ашты.
Бұқтыру цехіне сиыр, жылқы және шошқа еті сою ... ... ... ... ... суытылып, ерітілген күйде әкелінеді.
Мал етін тазартып, семіздігіне ... ... ... – мал еті ... ... консерінде пышақпен
бөлшектенеді. Мал етінің сүрленген өнім өндіруге арналған сан етін, төсін
және төс етін ... ... ... ... жіліктеуге кетеді.
Жіліктеу – мақсаты- етті сүйектен ажырату. Сүйектердің жекелеген
түрлері (омыртқа) алынбаған етімен сорпа жиынын, ... ... ... өндіруге және одан арғы таратылуға бағытталады.
Сұрыптау және сіңірінен айыру – оның ... ... ... шеміршектерді, қан тамырларын және ұсақ сүйектерін бөліп алу.
Бұл жұмыстар жалпақ және ұзын дүзі бар ... ... ... ... Етті ... ... мен ... байланысты сұрыптайды.
Етті тұздау – тұздалуға кететін ет және ... ... ... ... ... Етті инъектер арқылы тұздайды. Сүрленген
қатты шұжықтар мен деликатестер үшін етті 400-600 ... ... ... ... мен тұз ... ... сәйкес әр өнім түріне
байланысты әр түрлі.
Термиялық өндеу – бұқтыру өнімдерін термиялық өндеу жұмысы тұндыру,
сүрлеу ... ... ... ... қайнату, ыстық және суық сүрлеу),
суыту және кептіруден тұрады.
Сүрлеу – температураға байланысты сүрлеудің үш ... ... С ... 30-150 мин ... қысқа уақыттық
сүрлеу (қайнатуға дейін). Ыстық сүрлеу-35-50С температурада 12-48 ... Суық ... ... 2-5 ... сүрлеу.
Түтінің әсерінен ылғалдың 10-20%-ға ... ... ... өсуі нәтижесінде сүрленген ет өнімдерінің сақталуы
уақытын ұзартуға мүмкіндік болады.
Жылулық өндеу – шикі ет ... ... ... ... жеткізу, микро
ағзалардың вегативті түрлерінің көпшілігін жою, ферменттерді жұмылдыру,
ақуыздарды денатурациялау және ... ... ... айналдыру.
Жылулық өндеуге қайнату мен булау ... ... ... ... ... ... буға толы ауда қыздырады.
Активтерді талдау кезінде есепті жылда олар қалай жұмсалғандығына
және ... ... ... аударылғандығын анықтау қажет. Сонымен қатар
компанияның өндірістік потенциалының жағдайы, оның ... ... ... білу ... Ол үшін ... потенциал көлемін анықтап
алайық. Оның құнына негізгі құралдардың құны мен ... ... ... ... ... ... потенциал құны 2005
жылдың басына қарай (1-кесте) 19 718 мың теңге, жыл ... 14 521 ... ... яғни ол 5 197 мың ... ... ... ... 2.4 - «Ұлан» ЖШС активтерінің, өзіндік капиталының және
міндеттемелерінің ... |Жыл ... ... ... % |
| ... ... мың | |
| ... | |
| |2003 |2004 |2005 |2003 |
| | ... құн ... есептелген|мың тг |15 901 |15 607 |
|1 ... ... | | | |
|2 | ... ... ... |мың тг |599 |1 133 |
|3 | ... құн ... есептелген |мың тг |15 302 |14 474 |
| ... ... | | | |
|4 | ... ... тозу |мың тг |3,77% |7,26% |
| ... | | | |
| | ... ... жарамдылық|мың тг |96,23% |92,74% |
|5 |коэффициенті | | | ... ... ... ... ... бір ... – ол
қаржыландыру коэффициенті болып ... Бұл ... ... тартылған капиталға қатынасымен есептеледі:
Кқ = Өк / Тк ... Өк - ... ...... ... - ... капитал.
Бұл коэффициент кәсіпорын қызметінің қай бөлігі өз ... ... ... құралдармен қаржыландырылатынын көрсетеді.
Қаржыландыру коэффициентінің көлемі < 1 болған жағдай төлем
қабілеттілігіне ... ... және ... ... да өз ... тигізуі
мүмкін. «Ұлан» ЖШС-де бұл коэффициент 2005 жылдың соңында 1,65 тең ... ... ... ... ... оның ... бойынша келесі төрт түрге бөліп жүр:
1) қаржылық жағдайының абсолютті тұрақтылығы;
2) қаржылық жағдайының кәдуілгі тұрақтылығы;
3) тұрақсыз қаржылық ... ... ... ... ... ... ... пайдалануына көптеген
факторлар ықпал етеді, солардың қатарына құралдардың ... ... ... ... ... қажетті материалдық-ресурстық
құндылықтардың дұрыс жеткізілуі және басқа да факторлар бар.
Еңбек ресурстарын талдаудың негізгі мақсатына келесілер ... ... оның ... ... ... ... ... олардың жіктелуі және
біліктілік сипаттары;
- кадрлар ағымдылығының жағдайын анықтау және зерттеу;
- ... ... ... ... резервтерін анықтау,
соның нәтижесінде маңызды ұсыныстар жасау.
Кесте 2.6 - Кәсіпорындағы еңбек ресурстарының жағдайын жалпы бағалау
|№ ... |2004 ж. |2005 ж. |2005 ж. %-бен ... | | | |2004 ж. |
| | ... |% |адам |% | ... ... ... саны|92 |100,0 |97 |100,0 |105,4 ... ... ... - |65 |70,6 |68 |70,1 |104,6 |
| ... | | | | | ... |- ... |12 |13,0 |12 |12,4 |100,0 ... |- ... |7 |7,6 |9 |9,3 |128,6 ... |- ... |5 |5,4 |5 |5,1 |100,0 ... |- ... |3 |3,3 |3 |3,1 |100,0 ... |Жас ... ... ... 24 ... ... |6 |6,5 |8 |8,2 |133,3 ... |25-тен 29 жасқа дейін |17 |18,5 |18 |18,6 |105,9 ... ... 49 ... дейін |57 |62,0 |60 |61,9 |105,3 ... ... ... |12 |13,0 |11 |11,3 |91,7 ... еңбек ресурстарымен қамтылу дәрежесі ондағы персоналдың
жоспарлы санының нақты көрсеткішімен сәйкестігі ... ... 3 ... ... ... ЖШС ... ... негізгі үлес
салмақты жұмысшылар алатынын байқаймыз. Егер 2004 жылы олардың үлесі – ... 2005 жылы – 70,1 % ... ... бойынша еңбек ететін кәсіпорын қызметкерлерінің топтамасы
мынаны көрсетті: ең көп үлес 30 бен 49 жас ... ... ... ... олардың саны 2005 жылы 3 адамға артып, 60 адамға
теңелді.
Бұл ... ... ... ... мен сату ... ... ... Қолда бар құрал-жабдықтардың қуаты бір
ауысымда (смена) 5 тонна өнім ... ал ... жүйе оны ... ... Жаңа ... бір ауысымдағы өндіріс қуатын 7
тоннаға дейін жеткізіп, сатудан түсетін табысты айтарлықтай ... ... ... жаңа ... ... ... ашады.. Сатудан түскен
түсімдердің 5%-ы – сауда шегерімі болып табылады, яғни бұл да өнімді өткізу
көлемінің өсуі ... ... ... ... ... ... отыр.
Сурет 2.1 - Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ететін факторлар
Өнім өндірудің экономикалық тиімділігі
Кәсіпорының ... ... ... анықтамасы қаржылық
талдау деректерінің негізінде ... яғни ... ... ... ... ... үшін оның қаржылық жағдайына
талдау жасау қажет.
Қазіргі кезде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының келесідей ... яғни ... ... мен жеткіліктілігі тұрғысынан
оңтайлы болып табылатын көрсеткіштерді таңдап жүр.
Кәсіпорынның дамуының негізгі ... ... ... ... ... талдаудан өткізуге болады:
Кесте 2.7 - «Ұлан» ЖШС-ң 2003-2005 ж.ж. дамуының негізгі көрсеткіштері
|№ |Негізгі көрсеткіштер ... |2003ж. ... |% |
| | ... | | | |
|1 ... құны |мың тг |43100 |75355 |112020 |259,9 |
|2 ... ... ... |мың тг |4900 |6237 |6948 |141 |
| ... | | | | | |
|3 ... |мың тг |82434 |84791 |92505 |112,2 |
|4 ... ... ... |мың тг |73100 |80701 |89504 |122,4 |
|5 ... ... жылдық |адам |60 |63 |76 |126 |
| ... | | | | | |
|6 ... ... ... |мың тг |9200 |11500 |13000 |141,3 |
| ... | | | | | ... мен ... коэффициенттері құрылымының ... ... ... ... екендігін көрсетті. Ол шаруашылық іс-
әрекетті жүргізуге және шұғыл міндеттемелерді дер кезінде өтеуге арналған
айналымдық ... ... ... ... ... ... ... мен динамикасын зерттеу
үшін бухгалтерлік есеп беру мәліметтерінің негізінде ... ... ... ... ... екі ... ... асырылады:
• Балансты оқу – нәтижесінде есептік кезеңдегі ... ... ... ... ... және айналым капиталдарының ара-
қатынасына назар аудару керек;
• Баланс ішіндегі байланыстарды талдау – бұл ... ... ... пайдалану талаптарына сай келу тұрғысынан
негізгі ... ... баға ... ... ... ... шикізат бірінші кезекте
халықтан малды және сойылған күйдегі етті сатып алу жолымен қамтамасыз
етіледі. ... ... ... ... ... ... ... ету аймағы) ірі қара малдың саны 31.12.2004 ... бас ... ... ... егер жалпы облыс бойынша мал басының
төмендеуі көрініс ... бұл ... ... тұрақты сақталуы
байқалады. Ет комбинатының жылдық өнім өндіру бағдарламасының ... ... ... ... етке ... сиыр етінің запастары тек
бұл аудандарда 16577 тоннаны құрап ... Етті ... кен ... ... алу және оны дайындау жөніндегі тәжірибеленген жүйесі
сиыр етімен қамтамасыз етуде қиындық тудырмайды. Ет ... ... ... ... қажеттілігі 500 тонна. Шошқа санының өткен жылғы ... ... ... ... ... ... ... етін шошқа санының
артықшылығына ие болып отырған Павлодар облысынан (Алтын-Дән ЖШС; ... ... АҚ ) ... алынды.
Ет комбинаты сатып алуға дайындалып жүрген құрылғылар жоғары сапалы
өнім ... және ... ... ... ... ... ... кәсіпорын келесі түрдегі өнімдерді шығарады:
- Бұқтырылған сиыр еті;
- Бұқтырылған қой еті;
- Бұқтырылған ... ... ... ... ... – май ... және сиыр ... сүрленген шошқа
қабырғалары, сорпа жиындары.
Кейінгі өнеркәсіптік қайта ... ... үшін ішек ... ... ал ... ... өндіруге ет сіңірлері мен шаңдырларды өткізеді.
"Ұлан" ЖШС-нің басшылығы өнім өткізу нарығын ... ... ... ... Өнімді өткізу және маркетинг бөлімшелерінің мамандары
нарықтардың сұранысы мен ұсынысын ... ... ... сапасы мен бағасын талдайды. Техникалық бөлім мен ... ... ... отырып үнемі үлгілердің
салыстырмалы тексерулері, дәмдік дегустациялары ... ... 2006 ... ... ... құру ... зерттеулердің негізгі тапсырмалары болып мыналар саналады:
• Тұтынушылар сұранысының ішінде аса ұнайтын өнім түрін анықтау;
• Ұлғайған көлемді нарықтың ... алу ... ... ... ... бәсекелестер өнімінің әлсіз
жақтарын анықтау, және нарықтан ығыстыру мүмкіндігі;
... пен ... ... ... және ... облыстары аймақтарындағы өнім нарығын
кең ... ... ... ... ... ... ... институтымен жүргізілді. Осы институт пен ... ... ет ... ... даму ... ... өнімнің барлық түрі бойынша, деликатестерді қоса алғанда өндіріс
көлемін ұлғайту;
• өнімнің жаңа түрлерін меңгеру, ассортиментті кеңейту;
• тауарды ұсақ ... ... ... үйлестіру;
• сапасын жоғарылату;
• тауар бағасын төмендету.
"Ұлан" ЖШС құрастырған даму бағдарламасы мен 2006 ... ... ... енгізуге жоспарланып жүрген және бұрыннан
енгізілген ... ... ... ... ... ... технологияларды, ораманың жаңа түрлерін
енгізу тек өндіру көлемін өсіріп қана қоймай, сондай-ақ ... ... ... ... ... оның сақталу уақытын біршама жақсартады.
Жоспарға негізделген экономика тұсында барлық ... ... ... ... ... мекемелері – ет, сүт зауаттарына,
астық қабылдау пункттері мен іріленген қоймаларға тікелей жөнетілетін. Ал,
ауыл ... ... ... ... ... ... өзіндік сауда тораптарын құру т.б. үшін қолайлы ... ... ... ... ... ... ... реформаны
жүргізудің алғашқы кезеңінде де орын алды. Мәселен, өнімдерді белгілі
өңдеуден ... ... тек сол ... ... ... ... мен тұтынушылар арасындағы шарттыққатынастардың ... ... ... мен ... ... ... т.б.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін дер кезінде сату (мәселен, егін
шаруашылығы өнімдерінің ... жаңа ... ... ... ... тұтынушыларға сапалы, экологиялық жағынан таза күйінде жеткізу күні
бүгінге дейін шешімін таппай отырған ... ... ... ... ... ... ... көлемі жағынан өсуі тым
мардымсыз. Әсіресе, мал мен құс ... ... ... жәйі
қанағаттанарлық емес. Мәселен, 2003ж. барлық сатылған ет, малдың ... ... ... ... ... 1140 мың ... құрады, бұл
2002ж. қарағанда 15,3%, ал 1996ж. салыстырғанда екі еседен аса кем. ... ... етке ... мал ... күрт ... ... 2003ж. ... млн қой сатылды, яғни 2002 ж. салыстырғанда 3,6 есе аз. Екінші ... ... ... ... мен ... салмағының төмендігі, атап
айтқанда, өткізілген ірі қараның әрқайсысының ... ... ... ... ... 275-315кг аралығынан аспады.
Кесте 2.8 - "Ұлан" ЖШС бойынша ... ... ... ... ... ... |2004ж |2005ж ... |% |
| | ... | | | | |
|1 ... ... ... |мың, тг |35640 |47240 |11600 |133 |
| ... | | | | | |
|2 ... ... құны |мың, тг |23405 |28300 |4895 |121 |
|3 ... табыс |мың, тг |12235 |18940 |6705 |155 |
|4 ... ... |мың, тг |7560 |8323 |763 |110 |
|5 ... ... ... тг |4675 |10617 |5942 |227 |
| ... | | | | | |
|6 ... емес ... |мың, тг |11590 |12448 |858 |107 |
| ... ... | | | | | |
|7 ... ... ... |мың, тг |16265 |23065 |6800 |142 |
| ... | | | | | |
|8 ... табыс |мың, тг |11385 |16145 |4760 |142 |
|9 ... ... 1тг |Тг |0,87 |0,78 |-0,9 |90 |
| ... ... | | | | | ... |Өнім рентабельдігі |% | | | | ... ... ... |% |0,32 |0,34 |0,02 |106 ... |Өндіріс рентабельдігі |% |13 |19 |6 |146 ... ... ... ... |584 |705 |121 |121 |
| ... | | | | | ... ... саны |мың, тг |61 |67 |6 |110 ... ... ақы қоры |мың, тг |14640 |16080 |1440 |110 ... ... ... |мың, тг | | | | |
| ... орташа | |33340 |28506 |-4834 |86 |
| ... құны | | | | | ... ... ... |Тг |51842 |41126 |-10719 |79 |
| ... ... құны | | | | | ... |Амортизация |Тг | | | | ... |Қор ... | |0,9 |0,6 |-0,3 |67 ... |Қор қайтарымдылығы | |1,06 |1,6 |0,54 |151 ... ... ... | |546,5 |425,5 |-121 |78 ... ... ... факторлық талдау ... ... ... ... өткізуден түскен табыс. Әрине, өнімді өткізу ол кәсіпорынның
шығарылған өнімнің ең соңғы кезеңі деп айтсақ болады және ол ... ... ... Бұл өнімді өткізу жұмысының эффектісі оның цехтерінен, түскен
табыстарының талдауында және тағы басқа қаржы ... ... ... ... ... ... 2004 жылы 35640 мың тг ... 2005 жылы
47240 мың тг болып, 11600 мың тг-ге артты немесе 133%-ға өсті.
Өнімнің өзіндік құны. Бұл кәсіпорын жұмысшының қалай ... ... ... яғни бұдан кәсіпорынның қаржылық жұмысы, өндіріс
жұмысының кеңдігі, ... ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны 2004 жылы 23405 мың тг құраса,
2005 жылы 28300 мың тг ... 4895 мың ... ... 121% ... табыс. Жалпы табыстың соммасы 2004 жылы 12235 мың тг ... жылы 18940 мың тг ... 6705 мың тг ... 155% ... ... Бұл ... жалпы шығындар, өнімді өткізуге
кеткен шығындар, пайыз ... ... ... ... Осылардың
қосындысы кезең шығындарын береді және мұны 2004 жылмен салыстырғанда 2005
жылы 763 мың тг-ге өсті, яғни 110% ... Оған ... ... ... ... мен ... төлеуге кеткен шығындар көлемі жоғары болған.
Негізгі қызметтен түскен табыс. Бұл ... 2004 жылы 4675 мың ... 2005 жылы 10617 мың тг ... 5942 ... 227% ... емес ... түскен табыс. Бұл көрсеткіш 2004 жылы ... тг ... 2005 жылы 12448 мың тг ... 858 мың ... ... салғанға дейінгі табыс, 2004 жылы 16265 мың тг болса, 2005
жылы 23065 мың ... өсіп 6800 мың тг ... Бұл ... ... әртүрлі факторларға байланысты.
Таза табыс. Бұл көрсеткішті есептеу үшін таза табыс ... ... ... ... ... кіреді. Осы 2005 жылды 2004 жылмен
салыстырғанда 4760 мың тг, яғни 142% өскен.
Өткізілген өнімнің 1 тг ... ... Бұл ... ... ... құн, ... шығындары және түскен табыс кіреді. Бұл көрсеткіш
2004 жылы 0,87 болса, 2005 жылы 0,78 мың тг ... -0,9 мың тг ... ... 2004 жылы бұл ... 0,52% ... 2005 ... көтерілді.
Сату рентабельдігі 2005 жылы 0,2 теңгеге ... ... ... ... құны 1,5 есе өскен.
Өндіріс рентабельдігі. Осы көрсеткіш кәсіпорын ... ... ... ең ... ... ... ... Ол
өндірістегі 1 теңгеден алынған пайданы көрсетеді. Өндіріс ... ... ... ... өндіріс қызметінің нәтижелігін
көрсететін маңызды ... Бұл ... бір ... ... ... ... сипаттайды. Ол 2005 жылы 168% өскен. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш
кәсіпорынның орналасқан жерін, мекемесін, тасымалдайтын транспортты
машиналары жатады және ... ... ... ... ... орташа
жылдық құнын табу үшін, осы көрсеткіштердің бәрін қосып, әр жылды жеке-жеке
(2) бөлеміз. Бұл ... 2005 жылы 28506 мың тг ... ... Бұл ... қор ... ... ... болып табылады. Оның қасиеті сонда, оның алымын бірнеше бөлек цех
және құрал-жабдықтар группаларға бөліп тастауға ... Бұл ... ... деген жерін, қор пайдаланудағы жалпы көрсеткішін
анықтауға мүмкіншілік береді. Қор сиымдылығы ... яғни 2004 ... 53% ... ... Негізгі өндірістік қорларды пайдаланудағы жалпы
көрсеткіш ретінде, кәсіпорынның ... ... Бұл ... халық
шаруашылығында, өндірісте көп қолданылады. Осы көрсеткішті 2004 ... 2005 жылы 198% ... ... көрсеткіші бойынша кәсіпорында оның ... ... 2005 жылы 425,5 тг ... 2004 жылы 546,5 тг болған, яғни
-121 тг кеміді.
Жалпы алғанда шаруашылық зерттеу жылдарын ... ... оны ... ... ... оңды нәтижелерге жеткенін
байқаймыз.
2. 3 “Ұлан” ЖШС-нің қаржылық-экономикалық ... ... ... ... ... басқару
“Ұлан” ЖШС-нің 2001-2002 жылдар үшін есептелген технико-экономикалық
көрсеткіштері мен бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... тұрақтылық деп өз қаражаттарының есебінен активке
салынған (негізгі қорлар, ... емес ... ... ... жаба ... ақталмаған дебиторлық және кредиторлық борыштарды
жібермейтін және өз міндеттемелері бойынша уақтылы есеп беретін ... ... ... ... ... ең маңызды көрсеткіші болып нақты
активтердің өсу темпі табылады – бұл нақты бар ... ... және шын ... ... ... Нақты активтерге материалдық емес активтер,
негізгі ... ... ... ... ... ... активтердің өсу
темпі мүлікті көбейту интенсивтілігін ... және ... ... ( ((( ... ) / ( С0+З0+Д0 )) – 1 ) ( 100 ... - ... ... өсу темпі, %;
С - негізгі құралдар және өткізілмеген тауарлар мен материалдық ... ... ... ... ... - ... мен шығыстар;
Д - қолданылған заемдық құралдарды ескермегендегі ақша ... ... ... да ... - ... ... - ... жыл.
А ( ((( 189815+424767) / ( 147819+201778 )) – 1) (100 ( 75,8
Сонымен, 1 жылға нақты ... өсу ... 75,8 ... ... ... ... ... белгісі.
Кесте 2.9 - “Ұлан” ЖШС-нің 2001-2002 жылдар үшін активтерін бөлуді және
оның құрамын талдау.
|Актив баптары |2001 жыл |2002 жыл ... |
| |Мың |% |Мың |% |Мың |% |
| ... | ... | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |147819 |42,28 |189815 |30,38 |41996 |128,4 ... ... |201778 |57,72 |424767 |69,11 |222989 |210,5 ... | | | | | | ... ішінде: |131334 |37,57 |224481 |36,53 |93147 |170,2 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |62813 |17,97 |176381 |28,7 |113568 |280,8 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |7631 |2,18 |23876 |3,88 |16245 |312,9 ... да ... |--- |--- |29 |0,005 |29 |--- ... | | | | | | ... |349597 |100 |614582 |100 |264985 |175,8 ... ... бойынша кәсіпорынның активтері 1 жылдың
ішінде 264985 мың теңгеге немесе 75,8% өскені ... тұр. ... ... ... ... ... қорлардағы айналыстан тыс
активтер 147819 және 189815 мың ... ол ... ... ... ... 42,28%, ал 2002 жылы 30,89% ... ағымдағы активтер 201778 және
424767 мың теңге немесе сәйкесінше 57,72% және 69,11%. ... ... ... тауар – материалдық қорларға 37,57% және 36,53%
және дебиторлық борышқа 2001 жылы 17,97% және 2002 жылы 28,7% ... ... ... ... үшін ... ... құрамы мен
құрылымын қарастырайық.
Кесте 2.10 - Кәсіпорынның ағымдағы активтерінің құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |2001 жыл |2002 жыл ... |
| |Мың |% |Мың |% | |
| ... | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |201778 |100 |424767 |100 |210,5 ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ішінде: |43416 |21,52 |93398 |21,99 |215,1 ... | | | | | ... өнім |86791 |43,01 |130015 |30,61 |149,1 ... да |1127 |0,56 |1068 |0,25 |94,8 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |62813 |31,13 |176381 |41,52 |280,8 ... ... |7631 |3,78 |23876 |5,62 |312,9 ... да ... |--- |--- |29 |0,01 |--- ... | | | | | ... - ... ағымдағы активтердің динамикасы жағымды жағдайда
екендігі көрінеді. Ең мобильді активтер - ақша ... 2001 ... 2002 жылы 212,9% ... ... себебі дайын өнім 1,5 есе өсті,
бірақ бұл ... ... ... активтерінің жалпы құрамында
үлкен үлесті алмайды (3,78% және 5,62%). ... ... ... ... өнім 43,01% және 31,13% және дебиторлық борыш құрайды 2001 ... және 2002 жылы ... ... ... ... ... көздерінің құрылымы мен
динамикасын зерттеу болып табылады.
Кесте 2.11 - “Ұлан” ЖШС-нің 2001-2002 ... үшін ... ... ... ... |2001 жыл |2002 жыл ... ... ... | | | |
| |Мың |% |Мың |% |Мың |% |
| ... | ... | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... |233604 |66,8 |260730 |42,4 |27126 |111,6 ... Жарғылық капитал |51689 |14,8 |51689 |8,4 |0 |--- ... ... ... |1970 |0,6 |37175 |6,0 |35205 ... | | | | | | ... ... ... |115993 |33,2 |353852 |57,6 |237859 |305,1 ... Қысқа мерзімді |--- |--- |181549 |29,5 |181549 |--- ... | | | | | | ... ... ... |1,5 |--- |--- |--- |--- ... Бюджетпен есеп |93283 |26,7 |158520 |25,8 |65237 |169,9 ... | | | | | | ... ... да |349597 |100 |614582 |100 |264985 |175,8 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... ... қаржы ресурстары
көздерінің қосындысы 1 ... 264985 мың ... ... 75,8% ... ... ішінде меншікті қаражат 27126 мың теңге немесе 11,6% өсті.
Қысқа ... ... ... тартылған қаражаттар 181549 мың теңгеге өсті,
2002 жылы 21,4% азайды.
Меншікті қаражат үлесі 24,4% азайды, ал тартылған ... 24,4% ... ... ... ... үшін ... және ... тұрақтылық коэффициенті қолданылады.
Автономия коэффициенті шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық
жағдайының қаражаттың заемдық ... ... ... ... ... ... көздердің жалпы сомасындағы үлесін көрсетеді:
Ка ( М / SH
Ка – автономия коэффициенті;
М – меншікті қаражат, мың ... - ... ... ... ... мың ... ... минималды мәні 0,6 ( Ка ( 0,6 ... және ... ... ... оның ... ... өтеуге болатынын білдіреді.
2001 жыл үшін Ка ( 233604 / 115993 ( ... жыл үшін Ка ( 260730 / 353852 ( ... ... 0,6 ( 2,014 ( 0,6, яғни 1,21 ( ... ... 0,6 ( 0,737 ( 0,6, яғни 0,44 ( ... ... көрсеткіштің мәні кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігін
көрсетеді, ал 2002 ... ... ... ... ... ... меншікті және заемдық қаражаттардың
қатынасын білдіреді:
Ку ( М / К + З
Ку - қаржылық тұрақтылық коэффициенті;
К - ... ... мың ... - ... ... мың теңге;
З - кредиторлық борыш және басқа да пассивтер, мың ... ... ... ... көп ... кәсіпорынның
жергілікті қаржылық тұрақтылық қоры бар ... және ... ... ... ... ... ... білдіреді.
2001 жыл үшін Ку ( 233604 / 115993 ( ... жыл үшін Ку ( 260730 / 353853 ( ... 2002 жылы ... ... ... емес ... ... берілген көрсеткіш төмендетеді.
Меншікті қаражатты қалыптастыру көздері болып жарғылық капитал,
пайдадан ... ... ... ... және ... беру
міндеттемелері, құрылтайшылар салымы табылады.
Ары қарай дебиторлық және кредиторлық ... ... ... ... ... салыстырылады.
Кесте 2.12 - “Ұлан” ЖШС-нің 2001-2002 жылдар үшін ... ... ... ... |2001 жыл |2002 жыл ... |
| | | |Мың ... |% ... ... мың ... |176381 |113568 |280,8 ... ... мың |5172 |--- |--- |--- ... | | | | ... |57641 |176381 |118740 |306,0 ... ... ағымдағы активтерде елеулі үлес салмақ алады: 2001
жылы 31,13% және 2002 жылы 41,52%. 2002 жылы ... ... өсіп ... ... борыштың үлкен көлемі, әсіресе оның ... ... ... ... ... ... ... және
кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсер етеді.
2.12 -кестенің берілгендері бойынша кредиторлық борыш 2001 жылы ғана
болғандығы және оның ... ... ... ... ... ... қосымша көздерін тартпағандығы туралы айтады.
Баланстың өтімділігі кәсіпорынның міндеттемелерінің оның активтерімен
өтелу ... ... ... ... ... ... ... жабу мерзіміне сәйкес келеді.
Өтімділік көрсеткіштері кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... ... үшін қолданылады. Олар
кәсіпорынның тек ғана ... ... ... сонымен қатар төтенше
жағдайлар ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің жалпы бағасын ағымдағы өтімділік коэффициенті
береді, оны өтеу коэффициентін жалпы өтеу коэффициенті деп те атайды.
Ағымдағы өтімділік ... ... ... ... ... ... ... ( ( А1+А2+А3 ) / ( П1+П2 )
А1 - ең ... ... - тез ... ... - ақырын өтетін активтер;
П1 - ең асығыс міндеттемелер;
П2 - қысқа мерзімді пассивтер.
Тез өтімділік ... ... ... ... ... ... қорды (запас) алып тастағанда ағымдағы активтер арқылы ... ... ... ... ( ( А1+А2 ) / ( П1+П2 ... ... мәні 0,8 - ден 1 – ге ... ... ... өтімділік коэффициенті ең өтімді активтердің ағымдағы
міндеттемелерге қатынасымен анықталады.
Ка.ө. ( А1 / ( П1+П2 ... ... ... ... ... ең қатаң
критериі болып табылады және қысқа мерзімді борыштың ... ... ... жабуға болатынын көрсетеді. Оның көлемі 0,2 – ден төмен болмауы
керек.
Кесте 2.13 - ... ЖШС - нің ... ... үшін ... ... ... ... |2001 жыл |2002 жыл ... | |мың ... |мың ... |р |
| | | | |мың ... |2 |3 |4 |5 ... ... ... |201778 |424767 |222989 ... |Оның ішінде: |131334 |224481 |93147 |
| ... - ... ... | | | ... |43416 |93398 |49982 |
|. | | | | ... өнім |86791 |130015 |43224 |
|. | | | | ... ... борыш |62813 |176381 |113568 ... ... ... |7631 |23876 |16245 ... |Басқа да ағымдағы активтер |--- |29 |29 ... ... ... |108455 |356569 |248114 ... |Кредиторлық борыш |5172 |--- |--- ... ... ... |93283 |158520 |65237 |
|. | | | | ... да ... ... |17538 |13783 |-3755 |
|. | | | | ... ... ... |--- |--- |--- ... ... ... ... |0,07 |0,067 |-0,003 |
| |( 1.3. - жол / 2 – жол ) | | | ... | Тез ... коэффициенті |0,65 |0,56 |-0,09 |
| |( 1.2 - жол + 1.3. – жол ) / 2 - | | | |
| |жол | | | ... ... ... ... |1,86 |1,19 |-0,67 |
| ... | | |
| |л | | | ... ... 2002 жылы ... ... 2001 ... ... көрсеткіштер бойынша төмендегенін көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік коэффициентін ... ... Оның ... өсу есебінен 0,67% төмендегені түсінікті.
Қаржылық тұрақтылықтың аабсолютті көрсеткіштері ... ... және ... қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілуін сипаттайтын
көрсеткіштер табылады. Қаалыптасу ... ... үшін 3 ... ... ... ... (МАҚ) ... Оның өсуі кәсіпорын
қызметінің ары қарай дамуы туралы айтады.
МАҚ ( МК – АА
МК – ... ...... тыс ... мен ... ... ... және ұзақ мерзімді (
М( ) заемдық көздерінің болуы.
М( ( МАҚ + (П
(П - ұзақ ... ... мен ... ... ... ... ( НК ) ... ( М( + ҚЗҚ
ҚЗҚ - қысқа мерзімді заемдық қаражат.
Сәйкесінше қорлардың қалыптасу көздерімен ... ... ... атап ... ... ... айналым қаражатының ( ( МАҚ ) артықшылығы (+) ... ... МАҚ ( МАҚ - ... - ... ... Қорларды қалыптастырудың меншікті және ұзақ мерзімді ... ... (+) ... жетіспеушілігі (-).
(М( ( М( - S
( Қорларды қалыптастырудың негізгі көздерінің ((НК) жалпы көлемінің
артықшылығы (+) немесе жетіспеушілігі ... (НК - ... ... ... ... ... кестеге егжей –
тегжейлі талдау жүргізу үшін түйістіреміз.
Кесте 2.14 - ... ... ... жылдар үшін тұрақтылығының абсолюттік
көрсеткіштерін талдау.
|( |Көрсеткіштер ... |2001 ... жыл ... |
| | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |Меншікті айналым қорларын қалып |МК |233604 |260730 |27126 |
| ... ... | | | | ... ... тыс ... |АА |147819 |189815 |41996 ... |Меншікті айналым қорларының бо- |МАҚ |85785 |70915 |-14870 |
| |луы ( 1-жол – 2-жол ) | | | | ... ... ... ... |(П | | | ... ... қалыптастырудың мен- |М( |85785 |70915 |-14870 |
| ... және ұзақ ... ... | | | |
| | | | | | |
| ... ... (3-жол + 4-жол)| | | | ... ... ... ... ... |108455 |356569 |248114 ... |Негізгі көздердің жалпы көлемі |НК |194240 |427484 |233244 |
| |( 5-жол + 6-жол ) | | | | ... ... ... ... |Қ |130207 |223413 |93206 ... ... айналым құралдарының |(МАҚ |-44422 |152498 |108076 |
| ... (+) және ... | | | | |
| ... (-). ( 3-жол – 8-жол ) | | | | ... ... мен- |(М( |-44422 |-152498 |-108076 |
| ... және ұзақ ... ... | | | |
| | | | | | |
| ... ... (+) және | | | | |
| ... (-). ... – | | | | |
| ... | | | | ... ... ... |64033 |204071 |140038 |
| ... ... көлемінің артық| | | | |
| ... (+) және ... | | | | |
| |(-) | | | | |
| |( 7-жол – 8-жол ) | | | | ... ... ... кезеңде қорларды қалыптастыру
көздері өзгергенін көрсетеді.
МАҚ ( -17,33%
(М ( -17,33%
НК ( 120,08%
Бірақ та 2002 ... ... ... қаражатын қалыптастырудың ұзақ
мерзімді заемдық көздері мен меншікті ... ... ... ... ... ... ал ... қалыптастырудың
негізгі көздерінің жалпы көлемі оң бағаға дейін өсті.
Сонымен кәсіпорын қорларды қалыптастырудың ... ...... ... етілмеген.
Ары қарай тұрақтылықтың салыстырмалы ... ... 2.15 - ... ... ... жылдар үшін қаржылық тұрақтылығының
салыстырмалы көрсеткіштерін бағалау
|Көрсеткіштер ... |2001 |2002 ... ... |
| ... |жыл | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ...... |1 |0 |( 0,1 ... | | | | | ... ... коэффициенті | | | | | ... ...... |0,32 |-0,34 |0,6 – 0,8 ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... |К м. |0,37 |0,27 |-0,1 |( 0,5 ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |К т. |0,63 |0,73 |0,1 |--- ... | | | | | ... | | | | | ... қаражатпен қамтамасыз етілу коэффициенті ( ( ... ... ... және ... ... қорлардың меншікті ... ... ... 2 есеге дерлік азайды және ... ... ... ... ... жетіспеушілігін және заемдық қаражатты тарту керектігін
білдіреді.
Меншікті капиталдың маневрлік коэффициенті төмендеді және ... ... ... ... қозғалымы (мобильді) емес болып табылады.
Тұрақты актив индексінің коэффициенті жоғарылады, бұл меншікті қаражат
көздеріндегі негізгі ... ... ... ... ... ... қарыздарын басқару
Нарықтық экономика кезінде кәсіпорындардың қаржы-шаруашылық жұмыс
істеу процесінде тұрақты түрде ... ... ... ... есеп айырысуды жүргізу қажеттігі туады. Өндірілген тауарларды
тиеп жіберу немесе ... ... ... ... ... әлбетте,
қолма-қол төлем ақша алмайды, яғни сатып алушыларды несиелейді. Сондықтан
өнімдерді тиеп жіберген ... ... ... ... ... ... кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде әрекетсідікте болады, оның
деңгейі ... ... ... өнімнің түрімен, ... ... ... ... ... деңгейі, шарттың
жағдайы, кәсіпорынның қолданатын есеп айырысу жүйесі және ... ... ... ... ерекше маңызды.
Жеткізілген өнідер үшін есептесудің негізгі түрлері қолма қол ақшамен
және ақшасыз төлем түрінде жүргізіледі. Тұрақты экономикада ақшасыз ... ... яғни чек, ... арқылы, ақшасыз төлеу ... ... ... ... алдын ала есеп айырысу түрі
басыңқы болады.
Қолма қол төлеу арқылы ... ... ... ... ... ... қаражаттарды қысқартуды ынталандыру факторы
айналым қаражаттарын толдықтыру ... ... ... ол ... ... ... ... тудырады.
Дебиторлық қарыз қаражаттары, кәсіпорынның ... ... ... ... ол өз кезегінде, қосымша ... ... етіп және ... ... қиындатып жіберуі мүмкін.
Дебиторлық қарыздың әртүрлі түрлері бар: тиеліп жіберген тауарлар,
тауарлар үшін және ... ... үшін ... есеп ... вексельдермен есеп айырысу, еншілес кәсіпорындармен, бюджетпен,
басқадай операциялар ... ... есеп ... жеткізушілерге
және мердігерлерге берілген аванстар, жарғы капитаына құрылтайшылардың
жарна қарызы және ... ... ... ... ... ... бөлігін
тиелген тауар қаражаттарды құрайды. Тиелген тауарлар қаражаты шарасыз пайда
болады, өйткені, қоймадағы дайын ... ... ... ... тиеліп жіберілуі тиіс. Бірақ тиеліп жіберген тауарлардың
құрамында ... ... ... болады. Олардың бір бөлігі тиеліп
жіберген тауарлардың үлесіне тиісті, бірақ төлем уақытыт ... ... тез ... құбылыс. Төлем мерзімі өткеннен кейін, кәсіпорынның
төленбеген қаражаттары, тиеп жіберген тауарлар түріне айналады. ... ... ... жоқ ... ... ... үлкен үлесті салмағы және басқадай қарыз
түрлерінің болуы – ... ... ... ... ... ... ... осыған сәйкес дебиторлық қарыздарды басқару туралы
шешім қабылдауды қажет ... ... ... ... ... бағаланады,
дебиторлардың құрамы ... ... ... ... ... Бұндай бағалау әртүрлі мезгілде пайда болған дебиторлардың
топтары ... ... ... ... ... ресуртар есебінен, сонымен қатар
күдікті қарыз резерві есебінен жабуға болады.
Дебиторлық қарыздарды талдау және басқару ... ... ... ... ... шарт жүйесін жасау керек, онда ... ала ... ... ... ... ... ... инфляция индексіне
сәйкестендіріп икемдік баға құру керек және бұл шаралардың қаржы нәтижесіне
әсері бағалуны тиіс.
Тұрақсыз экономика ... ... ... ... ... ала төлемді кең практивкалану ... ... ... ... ... ... ... қарызды қайтару
дәрежесін көрсетеді.
Дебиторлық қарыздағы қаражаттың айналымындығы ... ... ... Ө / Қ
К – айналым коэффициенті,
Ө - тиеліп жіберілген өнімнің көлемі,
Қ – орташа дебиторлық қарыз.
Дебиторлық қарыздағы қаражаттың айналымдығы күнмен ... ... ... ұзақтығын көрсетеді. Онда:
Ак = (Дқ х Кс) / Ө
Ак – айналымдағы күн,
Дқ – дебиторлық қарыз,
Кс – кезеңдегі күн саны.
Дебиторлық ... ... ... ... ... кәсіпокер
белгілі бір кезең уақытындағы алынған мәліметті, басқа шаруашылық ... ... ... ... өз уақтында төлеу мүмкіншілігін
және барлық дебиторлық ... ... ... ... ... қор айналымының құрамына
дебиторлық қарыз және ақша қаражаты жатады. Олардың спецификалық түрлеріне,
қозғалыс жылдамдығына, пайда болу ... ... ... ... ... нормаланатын айналым қаражаттары сияқты алдын ... және ... ... Бұл элементтерді басқару басқа
әдістермен орындалады. Шаруашылық етуші субъектілердің осы ... ... бар және олар ... және есеп айыпсу жүйесі
арқылы олардың көлеміне әсер ете ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздың
мөлшерін қысқартуға құштар, өйткені бұл ... ... ... ... ... демек, айналым капиталын тиімді
пайдланады. Мысалы, тауарлар операциясы бойынша ... ... ... ... ... келісілген тауарларды жеткізу жоспарын ... ... ... ... және ... ... Айналым
қаражаттарының басқадай есеп айырысуда қысқарту ... ... ... ... мүмкнідік тудырады, өйткені олар бұл ретте өндіріс
саласынан шығып кетпейті. Соныменен, әрбір кәсіпорынның мақсаты, ... ... ... ... барынша қысқартуғабарлық
резервтерді пайдалану. Бұл байланысты дамыту, шарттық тәртіпті қатайту ... ... ... ... есеп ... ... қолдану
прктиакасын кеңейту жатады.
Кәсіпорындардың дебиторлық қарызын тиімді ... ... ... ... ... ... және орындалуы керек.
Дебиторлық қарызды басқару саясаты – кәсіспорынның айналым ... ... ... ... бір ... ... ... сондықтан
сатыланыт өнімдер көлемін көбейтуге, ... ... ... ... өз ... ... ... етуді қажет етеді.
Кәсіпорынның дебиторлық қарызын басқару саясатын құру төмендегі
негізгі кезеңдер арқылы ... ... ... ... ... қарызына
талдау жасау.
Бұл талдаудың негізгі мақсаты кәсіпорынның ... ... және ... ... және оған ... ... ... Тұтынушылардың есептегі дебиторлық қарызын талдау – тауралық және
олардың ... ... ... ... ... ... ... қырызының деңгейі
бағаланып, оның өткен кезеңдегі серпіні қаралады.
Бұл деңгейді бағалау дебиторлық қарызды айналым ... ... ... ... ... ... ... септеледі:
ДҚк = ДҚс / ААс
ДҚк – айналым активтерін дебиторлық ... ... ...... ... ... жалпы сомасы (немесе тауарлық
және тұтыну несиесі бойынша қарыз сомасы),
ААс – кәсіпорынның жалпы айнламы активтерінің сомасы.
Талдаудың екінші кезеңінде дебиторлық қарызды инкассациялаудың ... және ... ... оның ... саны ... ... ... орташа кезеңі кәсіпорының қаржылық және
операциялық циклының ... ... ... ... ... ... анықталады:
ДҚИк = ДҚқ / ӨСас
ДҚИк – кәсіпорнның дебиторлық қарызын инкассациялаудың орташа кезеңі,
ДҚқ – қаралған кезеңдегі дебиторлық қарыздың орташа ...... ... өнімді сатудың бір күндік айналым сомасы.
Дебиторлық қарыздың айналым саны белгілі бір ... ... ... ... Бұл ... келесі формуламен
есептелінеді:
ДҚас =СӨас / ДҚқ
ДҚас –кәсіпорынның қарлаған кезеңдегі дебиторлық қарызының ...... ... ... өнім ... ... жылпы
сомасы,
ДҚқ – қаралаған кезеңдегі кәсіпорынның дебиторлық қарызының орташа
қалдығы.
Талдаудың үшінші ... ... өтіп ... дебиторлық қарыздың
құрамы қаралып, қауіпті, үмітсіз қарыздар анықталады. ... ... ... ... келеіс формула арықылы есептейді:
МӨДҚқ =ТДқс / ДҚЖс
МӨДҚқ –мерзімі өткен дебиторлық қарыз коэффициенті,
ТДқс – көрсетілген мерзімдегі төленбеген дебиторлық қарыз сомасы,
ДҚЖс – ... ... ... жалпы сомасы.
Алармандарға дайын өнімді несиеге сату саясатының принциптерін
қалыптастыру
Қазіргі коммерциялық және қаржылық практивкада өнімдерді несиеге ... ... ... ақ ... ... ... елдерде кеңінен
таралаған.
Несие саясатының принциптерін қалыптастыру кәсіпорынның операциялық
және қаржылық әрекеттерінің тиімділігін арттыруға ... ... сату ... ... саясаты принциптерін қалыптастыру процесінде
екі негізгі сұрақ шешіледі:
1. нестеге қандай өнімдер түрі сатылады,
2. кәсіпорын несие саясатының ... ... ... керек.
Өнімдерді несиеге сатудың екі түрі болады – тауарлық несие және
тұтыну несиесі.
Тауарлы ... - ... ... ... ... ... ... тауарлық несие көтерме түрінде сатып атушы ... ... 6 айға ... ... ... ... ... түрде) тауарларды аламандарға бөлшектеп сату
түрінде – төлемді мезгілінен кешіктірп тлеу арқылы ... Ол ... ... – 2 ... дейінгі мерзімге беріледі. өнімдерді несиеге сату түрін
таңдау кәсіпорынның қандай салаға қатынастығмен және ... ... ... ... ... өнімдерді аламандарға сатуы үшін несие саясаиының үш
тұрпаты қолданылады: консервативті, бірыңғай, агрессивті.
Кәсіпорынның консервативті тұрпаты несие ...... ... ... Тәуекелдіті барынша азайту оның несиелік қызметін
орындаудағы басты мақсаты. Кәсіпорын мұндай несие саясаты тұрпатын ... ... сату ... ... ... өте ... қосымша пайда
табуға тырыспайды. Мұндай тұрпат саясатын орындау механизмі несте алатын
тәуекелшіл ... ... ... шеңберін барынша азайту: несие беру
жағдайын қатаңдау және оның құнын өсіру, дебиторлық ... ... ... ... тұрпатты несие саясаты коммерциялық және
қаржылық практикаға сәйкес ... ... ... ... ... ... мезгілнен кешіктіру жөнінен орташа тәуекелдік
несие деңгейіне бейіделеді.
Кәсіпорынның агрессивті тұрпатты несие ... ... ... ... ... ... ... ату көлемін молайту арқылы
қосымша табатын пайданы ... ... ... Мұндай тәуекелдікке
бартаны аламандар тобын тарту, несие кезеңін ұлғайту және оның мөлшерін
көбейту, несие құнының ... ... ... ... ... ... ... процесінде төмендегі негізгі
факторлар есепке алынуы тиіс:
1. сауда операцияларын орандауда қазіргі коммерциялық және ... ... ... қаржылық мүмкіешілігін анықтаушы, экономиканың жалпы
жағдайы, олардың төлем қабілеттігінің деңгейі,
3. қалыптасқан тауар ... ... ... ... ... ... беру есебінен өнімдерді өндіру көлемін көбейті және оны сату
мүмкіншілігін ... ... ... ... ... дебиторлқ қарызды қайтару жөніндегі құқықтық жағдайдың қаматамасыз
етілуі,
6. дебиторлық қарызды жабуға кәсіпорынның қаржылық мүмкіншілігін
іздестіру.
Несие ... ... ойда ... , қатаң (консервативті)
вариант кәсіпорынның операциялық жұмысының ... ... және ... байланыстың қалыптасуына кері әсерін тигізеді, ал агрессвиті
вариант ... тыс ... ... ... жаққа жұмсау салдарынан,
кәсіпорынның төлемдік қабілеттігі ... ... ... ... және пайдаланған капиталдың рентабельдігін кемітеді.
Тауарлық және тұтыну несиесі бойынша дебиторлық қарызды жабуға
бөлінетін мүмкінді қаржы қаражат сомасын анықтау
Бұл соманы ... ... ... сатылантын өнімдердің
көлемін ескеру қажет, жекелеген несие түрлері бойынша мерзімі ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлем мерзімі өткен кезең анықталады, несиег сатылған
өнімдердің өзіндік құны және ... ... ... ... ... инвесициялауға қажетті қаржы қаражат сомасы,
төмендегі формула бойынша анықталады:
ДҚИҚс= ЖОск x ӨӨқБқ x (АБНқ +БнТм) ...... ... ... ... қаржы-қаражат
сомасы,
ЖОск – несиеге жоспарланған өнімдерді сату көлемі,
ӨӨқБқ - өнімдердің өзіндік құны және бағасының ... ...... ... ... ... кезеңі (күн есебімен),
БнТм – берілген несиенің төлемді мезгілін кешіктірудің орташа ... де ... ... ... ... соманы толық
көлемде инвестициялай алмаса, онда несиеге сатылатын ... ... ... ... тиіс.
Несие жүйесін қалыптастыру жағдайы
Несие жүйесін қалыптастыру құрамына төменгі элементтер кіреді:
□ несие беру мерзімі ... ... ... ... ... ... лимиті),
□ несие берілу құны (сатылып ... ... ... қол ... ... ... ... алушылардың төлемді мезгілін кешірткені үшін айып салу
жүйесі.
Несие беру мерзімі – сатып алушыға сатылған өнім ... ... ... несие кезеңін сипаттайды. Несие беру мерзімін ... өнім ... ... ықпал етеді, бірақ та сонымен ... ... ... ... ... ... өсуіне,
кәсіпорнның қаржылық және операциялық циклының мерзімінің ұзаруына әкеп
соқтырады.
Сондықтан несие кезеңін ... ... оның ... ... ... әсерін бағалау қажет.
Берілген несие мөлшері – жасалып отырған несие саясатының түріне
байланысты және жоспарланып ... ... ... ... ... ... орта көлемдегі келісімге, кәсіпорынның қаржылық жағдайына қарай
белгіленеді.
Берілетін несие құны – сатылып алынған өнімге қолма қол есеп ... ... ... ... сипатталады.
Уақытымен несие беру – сондай-ақ баға түсірудің үйлетірілуі, берілген
несиеге нормалық пайыз ставкасын сипаттайды. Оны шешу ... ... =БЖ х 360 / ... – берілген несиеге жылдық норма пайыз мөлшернемесі,
БЖ – аларманға сатып алған өнімдерге қолма-қол есеп ... ... баға ...... беру ... ... кезеңі), күнмен.
Тауарлық немесе тұтыну несиесінің құнын белгілегенде, есте болатыны
оның мөлшері қысқа мерзімдегі қаржылық ... ... ... ... ... Керісінше болса, ол несие өнімдерді сатуды
аныталандырмайды, өйткені аларманға банктен қысқа ... ... ... ... ... алармандарға айып салу жүйесі
Несие жағдайын жаса процесіне ... ... ... ... ... ... Бұл айып ... шара мөлшері, кәсіпорынның қаржылық шығынынан
қайтарылуы керек.
Алармандарды бағалау стандарттын қалыптастыру және несие беру
жағдайын жіктеу
Тұтынушыларды бағалау стандартын белгілеу ... ... ... ... ... Сатып алушылардың несие төлеу мүмкіншілігі –
жағдайлар жүйесін сипаттайды, оның әртүрдегі ... алу ... ... ... ... көлемде барлық қаржылық міндеттемені ... ... ... қалыптастыру төмендегі негізгі
элементтерден тұрады:
□ жекелеген ... ... ... төлу ... ... ... ... алармандардың несие қабілеттігін бағалауға керекті эксперттік
ақпараттық базаны ... ... ... ... қабілеттік деңгейіне қарай
топтастыру,
□ алармандарды несие төлеу мүмкіншілігне қарай жіктеу.
Жекелеген ... ... ... ... мүмкіншілігін бағалаушы
жүйенің сипаттамасын анықтау.
Тауар несиесін осылайша бағалау келесі критериялар бойынша іске
асырылады:
... ... ... ... ... және ... ... аларманның беделі,
□ аларманның төлем қабілеттігі,
□ аларманның шаруашылық жұмысының нәтижелігі,
□ операция ... ... ... ... ... ... таза ... құрамы және көлемі.
Тұтыну несиесінің төлем қабілеттігін бағалау ... ... іске ... ... ... ... табыс деңгейі және оларды қалыптастыру жиілігі,
□ Аларманның меншікті мүлкінің құрамы, оның ... ... ... ... мүмкіншілігін бағалауды жүргізіуге қажетті
ақпараттық базалар сараптамасын құру және қалыптастыру
Бұл жағдайда пайдланатын ... ... ... ... ... ... көзден және сыртқы ... ... ... ... ... ... қисындық текесерістен өткізіледі:
алармандардың коммерциялық келіссөз жүргізу ... ... ... ... оның мүмкін және т.б. ... ... ... ... олардың несие төлеу мүмкіншілік деңгейіне қарай
топтастыру, оларды бағалау ... ... және ... сәйкес
төмендегі категорияларға бөлінеді:
□ Несие ең жоғарғы көлемде берілетін ... ... ... ... сай белгілі мөлшерде ғана ... ... ... ... алармандар.
Дебиторлық қарызды кассаға жинау процедурасын қалыптастыру
Бұл процедураның құрамында қаралатыны: аларманға төлем уақытын ... және одан ... ... ... ... ... ... дебиторға
банкрот болуы туралы іс қозғау.
Кәсіпорындарға дебиторлық қарызды қайта қаржыландырудың жаңа түрін
пайдалануды қамтамасыз ету
Нарықтық қатынастың және ... ... ... ... ... ... ... қарызды басқарудың бірнеше
жаңа түрін пайдалануға мүмкіншілік тудырады: оны ... ... ... ... активтерін тездетіп басқа түріне ауыстыру, ... және ... ... ... ... ... қағаздар.
Қазіргі кездегі қолданылып жүрген дебиторлық қарыздарды ... ... ... жататындар:
□ Факторинг,
□ өнімді сатып алушыларға ... ... ...... ... бірі, сатушы-кәсіпорын төлем
құжаттары ... ақша ... алу ... ... немесе мамандырылған
факторинг компанияға береді. Бұндай операция жасағаны үшін банк ... ... ... ... ... ... ... Коммисиялық
төлем мөлшері өнімді сатып алушының төлем төлеу мүмкіншілік деңгейіне қарай
жіктелінеді. Бұдан басқа, осындай операцияны ... үшін банк үш ... ... ... төлем түрінде, төлем құжаттарына
сай несие береді (әлбетте оның мөлшері 70-90% қарыз ... ... ... ... 10-30% қарыз соамыс уақытша банкпен депозтке
салынады (бұл ... ... ... сатушы кәсіпорынға толық қарыз
төлемін төлегеннен кейін қайтарылып беріледі).
Факторнигтік ... ... ... ... ... ... алушыға қысқа уақытқа берілген несие есебінен қайта
қаржыландырылады. Факторингтік операцияның ... ... ... ... ... ... ... сатып алушылармен төлем
жасау процесінде тура байланыстың ... ... ... ... ... ... деңгейлерін қысқа мерзімді банк несиесінің орташа процесстік
мөлшенемелерімен салыстыру ... ... ... ... ... ... деңгейінің пайыздық
мөлшенермесімен салыстыра отырып, фактонрингтік операция жүргізу сату
кәсіпорынға тиімді ... ... ... ... ... ... вексельдерін есептеу – оларды
белгілнген бағамен ... ... ... қаржы операциясы. Есепті
вексельдік мөлшернеме – орташа депозит мөлшернемесінен, комиссиялық ... ... ... деңгейінен тұрады. Көрсетілген операция тек
аударылатын вексель арқыл жасадынады.
Вексельді есепеу бағасы келесі формула арқылы ... = ВНс= ВНс х Кс х ЖВс / 360 х ...... ... ... ... ... – векселдьің номиналдық сомасы, көрсетілген мерзімде вексель
берушіңі қарызын қтеу,
Кс – вексельді ... ... ... берушінің қарыз өтгенге
дейінгі күн саны,
ЖВс – жылдың ... ... ... сол ... вексель сомасын
дисконттау.
Форфейтинг – экпорттық тауарларды несиелеудің векселін банктің
пайдасына ... және оған ... ... ... ... дебиторлық
қарызды қайта қаржыландырудың қаржы операциясы. Банк экспорттық ... ... ... ... өзіне міндеттеме алады, нәтижесінде тауар
несиесі бойынша сатып алушының қырызы банктің пайдасына қаржы қарызы болып
трансормацияланады. өз ... ... ... ... ... есептеудің элементтерін қосады. Форфейтинг ұзақ мерзімді
экспорттық ... ... ... және ... қолма-қол
вексель арқылы ақша ... ... ... ... та оның ... ... өте ... сондықтан экспортқа шығарушы кәсіпорынға
шетеле импортерлерімен келісім жасамас бұрын банкпен кеңесуі керек.
Бірінші кезеңде ... және ... ... ... ... ... түрі және ... жөнінде шарт жасассады.
Импортер-кәсіпорын жасалған ... ... ... ... ... ... ... кезеңде экспортер-кәсіпорын банкпен келісім жасайды, өз
жағынан ол ... ... үшін ... яғни ... төлеу арқылы міндеттеледі.
Үшінші кезеңде импорттаушы-кәсіпорын өз векселін өз елінің базасына
индоссациялайды.
Төртінші кезеңде импортер ... ... ... ... ... адресіне аударады.
Бесінші кезеңде ... ... ... ... ... ... ... кезеңде экспорт жасаушы елдің банктегі вексельдерін
индосациялайды.
Форфейтингтік операцияны ... ... ... ... ... ... ... ІІІ ... ... ... негізгі элементтерін тиімді
басқаруды жетілдіру жолдары.
3.1 Айналым активтерінің көлемін басқаруды жетілдіру
Мұндай жетілдіру жолын ... ... ... ... ... ... қатынасын қамтамасыз ететін, таңдаған айналым
активтерін құру ... ... ... болуы керек. Айналым
активтерінің көлемін ... ... ... басқару саясатын
қалыптастырудың бұл саясатында келесі үш ... ... ... Бірінші этапта алдыңғы кезектегі айналым активтерінің нәтижелері
талданып, қорларды сату, ... оның ... ... ... ... ... бағытталған шаралар жүйесі
анықталады. Бірақ жеке циклды қысқарту өндіріс және ... ... ... ... ... ... этапта таңдалған айналым активтерінің қалыптасу саясаты,
жоспарланған өндіріс және ... жеке ... ... ... циклдің жасырын қорларының қысқаруы негізінде бұл
активтердің жеке түрлерінің көлемі мен деңгейі ... ... ... ... ... ... айналым активтерінің
жалпы көлемі анықталады:
АкКж=ШқСк+ӨдСк+ДқСк+АаСк+БАк
Ак Кж – ... ... ... ... кәсіпорынның айналым
активтерінің жалпы көлемі;
Шқ Ск – қарастырылатын алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... Ск – қарастырылатын алдыңғы кезең соңына кәсіпорынның дайын өнім
қорларының сомасы;
Дқ Ск – қарастырылатын алдыңғы кезең соңына ... ... ... Ск – ... ... кезең соңына кәсіпорынның ақшалай
активтерінің сомасы;
БАк – қарастырылатын алдыңғы ... ... ... ... да
активтерінің сомасы.
3.2 Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігін жетілдіру
жолдары
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы, оның төлем ... ... ... ... ... ... болады. Айналымдылық
көрсеткіштері қаншалықты жоғары болса, соншалықты өндіріске салынған
активтер нақты ақша ... ... ... яғни ... ... ... ... орындай алады.
Кәсіпорынның айналым капиталының айналымдылық деңгейі әр ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорын активтерінің жекелеген түрлерінің (негізгі
құралдардың, тауарлық-материалдық ... ... ... ... тікелей тәуелді болады.
Айналым капиталының айналым ұзақтығы көптеген сыртқы және ... ... ... ... факторларға келесілерді жатқызуға
болады:
Кәсіпорынның салалық ерекшеліктері ... ... ... ... активтердің айналым жылдамдығы қызмет ... ... ... ... ... ... қызметінің ерекшеліктері (өндірістік, жабдықтаушы, білім
саласындағы кәсіпорындар);
Кәсіпорынның өндірістік қабілеті;
тұтынушылар арасындағы қарым- қатынастар, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... әсер ететін ішкі
факторларға келесілер жатады:
□ Шығындарды басқару ... ... ... ... ... ... ... баға саясаты;
□ Тауарлық- материалдық құндылықтарды бағалаудың ... ... ... ... құн, ... ... ... ететін есеп саясаты.
Капиталдың айналымдылығының артуы материалдық құндылықтарды басқару
жүйесінің тиімділігінің ... және ... ... ... сипаттайды. Активтердің айналымдылығының төмендеуі
кәсіпорынның қолында шектен тыс материалдық ... ... ақша ... ... білдіреді.
Ағымды активтердің оңтайлы көлемін қалыптастыру негізінен алғанда
активтердің ... ... ... ... ... материалдарды оларды әдістемесімен де таныс болдық.
Алайда, аталған кәсіпорынның қызмет ... ... ... ... ... ... ... мен дебиторлық қарыз
және ақша қаражаттарынан тұрады. Өздерінің ... ... ... болу заңдылықтарына, пайда болу ... ... ... бұл ... ... болжамдау және
алдын-ала есептеп анықтау өте қиын. Бұл ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындар бұл тектес ... ... ... және есеп ... ... ... арттыра
алады.
Дебиторлық қарыз шоттарындағы қаражаттар ағымды активтердің айналымнан
шығып қалған бөлігін көрсетеді. Бұл өз ... ... ... ... ... және оның ... ... қиындауына алып
келеді.
Коммерциялық есеп айырысу принципі бойынша жұмыс істейтін кәсіпорындар
дебиторлық қарыздың ... ... аз ... қалайды. Себебі бұл
олардың жалпы ... ... ... ... жалпы ағымды
активтердің тиімділігінің өсуіне алып келеді. Мәселен, ... ... ... ... ... бойынша дебиторлық қарыздардың
төмендеуі келісім-шарттар бойынша міндеттемелердің, табыстар ... ... ... көрсеткішіне оң әсерін тигізеді.
Басқа да шоттардағы айналым қаражаттарының азаюы олардың тиімді қолданылып
жатқандығын білдіреді, ... олар ... ... ... ... ... ақшалық нысанға ауысады.
Аталған ағымды активтердің құрамдас бөліктердің қолдану тиімділігін
арттыру жолдарына келесілерді жатқызуға болады:
□ Есеп айырысу және ... ... ... өзге кәсіпорындармен, қаржы мекемелерімен, ... ... ... және ... ... ... шарттар дисциплинасын нығайту және сәйкесінше ... ... ... және ... ... есеп айырысудың прогрессивті нысандарын қолдану тәжірибесін
кеңейту;
Дебиторлық қарыздардар шоғырланып, тұралап ... ... ... ... – бұл ... активтерді толықтыруға бағытталған
қаржы ресурстарын тарту болып ... ... ... ... ... ... ... тигізетін қысқа мерзімді несиелерді
қажет кезінде және ... ... ... ... керек. Қазіргі таңда
Қазақстанда ағымдағы активтерді қысқа мерзімді қаржыландырудың алуан түрлі
нысандары қалыптасып отыр.
Қазақстанда шағын ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Бүкіләлемдік банктің мәліметтері
бойынша, кәсіпорындарға шағын несиелер ... ... ... екі
миллионнан астам кәсіпорындарға қызмет көрсетеді, ал олардың несиелерінің
жалпы сомасы екі ... АҚШ ... ... Ал ... ... ... несиелердегі үлесі дамыған елдерде 20% құрайды. Біздің
елімізде банктік не ... ... ... ... ... шағын несиелердің үлесі небәрі 8% ғана құрап отыр. Осы орайда
Қазақстан Республикасының 2003 ... ... ... айларында қабылданған
«Несиелік серіктестіктер туралы» және «Шағын несие ... ... ... ... жетілдіруге бағытталған бірқатар ... ... ... ... кәсіпорындардың ағымды активтерін
қысқа мерзімді қаржыландырудың негізгі мәселелерін зерттеу нәтижесінде
шаруашылық субъектілері үшін ... ... ... алуан
түрлеріне көңіл бөлдік. Алайда, ... ... ... ... ... ... ... жағдайларында кәсіпорындар
үшін ең қолайлысы шағын несиелер, вексельдік және факторингтік операциялар
болып ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
өндірістік мұқтаждықтар үшін қаржы ресурстарын қалыптастыру- қаржыландыру
көздерінің оңтайлы құрылымын ... ... ... ... және ... жүзеге асыруға тікелей байланысты болып табылады.
Қорытынды
Қорытындылай келсек, ... ... - бұл ... ... ... ... ағымды операцияларына салынған қаражаттарының
жиынтығы. Олар ... ... ... ... ... ... деңгейі олардың өндірістік айналым барысында ақша
қаражаттарына айналу қабілетімен анықталады.
Өндірістік немесе ... ... ... ... ... ... қаражаттармен, өндірістік негізгі және ... ... ... тиіс. Айналым капиталы кәсіпорынның қызмет
етуіне қажетті ... ... ... ... ... ... капиталы тек өзінің өтімділігімен сипатталып қоймай, құрамы
мен құрылымы тұрғысынан да сипатталады. Бұл ... ... ... ... тығыз байланысты болып келеді. Әр ... ... ... ... мен ... алуан түрлі. Ол
кәсіпорынның меншіктік, өндірістік, ... мен ... ... ... ... өндірістік шығындар құрылымына, ... ... ... ... ... және ... тартылған
қаражаттар арқылы қалыптасады. Активтердің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қарыз қаражаттар негізінен ... ... ... ... өрнектеледі. Банктердің қысқа ... ... ... уақытша ағымды активтерге ... ... ... ... үшін ... ... ... бағыттары: шикізат,
материалдарды және өндірістік кезеңдік процесімен ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігін толықтыру;
есеп айырысу және төлем айналымын ұйымдастыру.
Айналым капиталының тиімділігін анықтайтын бірнеше көрсеткіштерді
ескерген ... ... ... ... ... ... материалдар айналымдылығы; дебиторлық қарыз айналымдылығы; ақша
қаражаттары айналымдылығы; айналым капиталын ... ... ... айналыс ұзақтығы.
Айналым капиталының айналым ұзақтығы сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі, өндірістік қабілеті, шаруашылық ету шарттары.
Ал ішкі факторларына: ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық құндылықтарды бағалаудың тиімді әдістерін
қолдануды ... ... есеп ... ... экономикалық тиімділігін айналым капиталын және баланстық
міндеттемелерін жоғары деңгейде пайдалана отырып арттыруға болады ... ... ... ... ... бас «ана» компанияның жағдайын
жақсарту, ... үшін ... ... ... ... басты міндеттері - нақты қаржыландыру
көздерімен қамтамасыз етілмеген ағымды қаржылық мұқтаждықты қысқарту үшін
айналым капиталының айналым жылдамдығын ... ... ... ... ... ... капиталын қаржыландырудың жоғарыда айтылған әдістерін
қолдану ЖШС «Ұлан» ... ... оның ... ... мен ... ... және басқа ... ... ... ... ... ... Е.М., ... А.Е. Международные экономические организации ... ... ... 1998.
2. Авдокушин Е.Ф. Международные экономические отношения. М., 2000.
3. Ахметова Ш.С., Мамыров Н.К., ... А.Н. ... и ... А., ... ... М. ... экономикалық қатынастар. А., 1998.
5. Байгадамова Ж.И. Сариева А.Б. ... А.Н. ... ... Республики Казахстан, А., 1999.
6. Вершина Г.С. Исатаева А.А. Экономика и ... ... А. ... ... Е.А. ... М.С. ... А.Е. ... экономикой
предприятия. А. 1999.
8. Герчикова И.Н. Международные экономические организации, регулирования
мирохозяйственных связей и ... ... М., ... Диктярева О.И. Малянова Т.Н., Саркизов С.В. Внешняя экономическая
деятельность. М., 1999.
10. ... М.Т., ... А.Д. ... Г.Н. Международный бизнес.
А. 2000.
11. Дюсенбаева К.Ш. Анализ финансового ... ... А., ... ... Т.Н. Халықаралық экономика. А. 2000.
13. Дюсенбаев К.Ш. Тулегинов Т. Жумагалиев Ж.Г. Кәсіпорынның ... ... А., ... Ержанов А.Б. Международные экономические отношения. А. 1999.
15. Звонова Е.А. ... ... ... связей
предприятия. М., 1999.
16. Кенжегузин М.Б. Интеграция Казахстан в мировую экономику: проблемы ... А., ... ... М.Б. ... ... возможности и перспективы участия
Казахстана. А, 2000.
18. Кереев А. Международная экономика М., 2000.
19. Круглов В.В. ... ... ... и ... М. ... Кошенова А.К. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. А. 2000.
21. Мамыров Н.К. ... Д.Н. ... А.Е. ... ... А. ... ... Д.М. ... экономикалық қатынас және ... А. ... ... ... 2003 ж. – 25 ... Подхудинов С. К. Система менеджмента – М. – Стр 186.
25. Румянцева А. М. Менеджмент организации. – М. – ... ... И.Н. ... ... М.: ... и ... ... 1994.
27. Государственная кадровая политика и ... ее ... Курс ... М.: ... ... ... ... кадровая политика: концептуальные основы, приоритеты,
технологии реализации. М.: 1996.
29. Стиль работы и образ жизни ... ... ... ... ... ... В.В., ... В.Р. Основы кадрового менеджмента. М.: Дело, 1995.
31. Мескон М. Х., ... М., ... Ф. ... ... – М. – ... ... Ю. ... менеджеров в кадровой политике корпорации/ Труд
в Казахстане. 12.2002г.
33. Рыбалова М. Кадры холдинга/ Технологии управления. 07.2001г.
-----------------------
ФАКТОРЛАР
Қаржы ресурстарының жағдайы: мөлшері, ... ... ... бар сұраныс икемділігінің деңгейі, динамикасы
Кәсіпорынның салалық игіліктері
Жалпы тұрақтылық, экономикалық цикл фазасы
СЫРТҚЫ
өндірілетін өнім (жұмыс және қызмет) құрылымы оның ... ... ... бар
сұраныстағы үлесі
ІШКІ
Сыртқы экономикалық байланыстар, бәсеке
Мүліктің жағдайы:
мөлшері, құрамы, құрылымы
Қарызгерлердің ... ... ... ... ... ... ... динамикасы
Инфляция, баға деңгейінің, валюта курсының өзгеруі
Төленген жарғылық капиталдың мөлшері, өз меншігіндегі ... ... ... ... ... ... ... саясаты
Қоғамда басты орын алатын техника мен технология
Кәсіпорынды басқарудың тиімділігі
Құнды қағаз нарқы
Экспортер елдегі банк (факторинг компаниясы)
Өнімдерді экспортқа шығарушы кәсіпорын
Өнімдерді импорттайтын кәсіпорын
Импортер ... ... ... ақша ... ... ... ... дайын өнім
Өндірістік саты
Өндірістік қорлар Аяқталмаған өндіріс

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалануды жақсартудың теориялық мәселелері29 бет
Кәсіпорынның айналым қаражаттарын қалыптастыру көздері және оны пайдалану көрсеткіштері26 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
1. Ұңғының түп маңы аймағын құм тығынынан тазарту» «2. Ұңғының түп аймағын фенолформальдегиді шайырмен бекіту26 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
«Таза су өндіру»20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь