Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие және валюталық саясаты

Мазмұны
Кіріспе

I тарау. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қазақстан Республикасы ақша жүйесінің құрылу ерекшеліктері
1.2. Неие жүйесі және мемлекеттің ақша.несие саясаты
1.3. Ақша.несие саясатының негізгі құралдары

II тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ АҚША.НЕСИЕ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ САЯСАТЫ
2.1. Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк бойынша ақша.несие саясаты
2.2. Валюталық реттеу және бақылау
2.3. Ұлттық Банктің алтын валюталық активтерін басқару.

III тарау. ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ
ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

3.1. Айналымдағы нақты ақшаға сұранысты талдау және инфляция
3.2. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің 2007.2009 жылдарға арналған ақша.несие саясатының даму бағыттары

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        |Мазмұны
| | |
| |Кіріспе |5 |
|I ... ... ... ... негіздері | |
| | |7 ... ... ... ақша ... құрылу | |
| ... |7 ... ... ... және мемлекеттің ақша-несие саясаты| |
| | |10 ... ... ... ... ... |19 ... ... ... ... ... ... | |
| ... және ... ... | |
| | |25 ... ... ... Ұлттық банк бойынша| |
| ... ... |25 ... ... ... және бақылау |34 ... ... ... ... ... ... | |
| ... |45 ... ... |ҚР ... Банктің ақша-несие саясатын жетілдіру| |
| ... | |
| | |54 ... ... ... ... ... ... және | |
| ... |54 ... ... ... ... банкінің | |
| ... ... ... ... | |
| ... даму ... |61 |
| ... |66 |
| ... ... |70 ... ... сай ... жүйені қалыпты құрылымдауды
қамтамасыз етуде маңызды роль мемлекетке ... ... ... ... ... бері келе ... ... ұлттық қауіпсіздікті
ұйымдастыру мен қатар экономика сферасында белгілі бір функцияларды ... ... ... ... ұзақ ... ие. ... ... Еуропада бағалар ұсыныспен, тауар сапасын және
қызметтерді пайыздық мөлшер және ... ... ... ... ... жағдайда кез-келген мемлекет ұлттық экономиканы реттеуді, әртүрлі
дәрежедегі экономикаға ... ... ... жүргізеді. Мемлекеттік
және нарықтық реттеу қандай үлесте болуы ... ... ... және ... ... ... ... пікірлер қадамдардың кең пікір
спектірі бар-ол толық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... белгілі бір функцияларды атқару
керектігі ... Бұл ... ... ... және ... онда ... ... кассалық көзқарасқа төңкеріс жасады
және экономикалық құлдыраудың өздігінен тұруы мүмкін емес екенін дәлелдеді.
Аса ... ... ... ... ... ... ... елдің экономикалық жағдайына жауаптылығын алып тастамаған. ... ... ... ... ... ... және ... аса маңызға ие. Мұнда экономиканы реттеуді жүзеге асыру арқылы
мемлекет экономикаға әсер ... ... және кең ... ... ... ... ... ақша саясаты, экономикалық заңнама және
.т.б.
Кез-келген экономикалық жүйеде, ... ... ... ... ... мөлшерде экономикалық обект ретінде, құқыққа ие және
мәжбірлеуге мумкіндігі бар, ... ... ... ... ... ... ... заңнамада. Мәжбірлеу көбінесе саясаттық
философияға, қоғамдық ... ... бас иуді ... ... ... болғанда да, мемлекет әрқашанда, барлық уақытта да, барлық
елдерде де ... ... ... ... аударған және соның
нәтижесінде қоғамның дамуына тұтас әсер етеді. Олай болса ... ... ... ... ... және сондықтан назар бөлуге
тұралық нарықтық экономикада мемлекет ... ... ... ... ... ... функцияларын анықтайды. Бұл функцияларды
орындалу процесінде мемлекет алдында тұрған мәселелерді шешу үшін ... ... ... бар, олардың ішіндегі маңыздылары фискалдық және
ақша саясаты әлеуметтік саясат және ... ... ... ... ... және ... саясаты осылардың ішіндегі ең маңыздыларының бірі. Ақша массасын
реттеу арқылы ... ... ... ... және ... ... өнім ... инфляцияға және экономикалық өсу қарқынына
әсер етеді. Ақша саясаты, ... ... ... ... ... ... етуі ... бірақ экономикаға теріс те әсер етуі мүмкін.
Ақша саясатынсыз ... ... ... ... ... арқылы мемлекет ақша қатынасы экономикалық
реттеу шаралары ... және ... ... олар ... деңгейі
және динамикасына әсер ету жолымен тұрақты экономикалық өсуді ... ... ... және ... ... ... ... етеді.
Ақшалай-несиелік саясат-нарықтық экономиканың дамуы үшін қолайлы
жағдайды қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... жылдардан бері өмір сүріп келеді. Орталық банктер
тарихи ... ... ... ... ... Орталық банктердің
заманға сай әдістеріне келсек, оның құрылуы ақша және ... ... ... банк ... ... бастағанда пайда болды.
Бүгінде кез-келген, ең кішкентай мемлекетте, елде өздерінің орталық
банкі бар. Ол 2 ... ... ... ... ... –орталық банк
банктік және қаржылық жүйенің тұрақты құрылымдануын қамтамасыз етуі қажет.
Жеке оның қарағанда ол қаржылық ... ... ... ... ол көп
делдалдық институттар бар қаржылық жүйеде өте ықтималды. Бұл ... ... банк ... ... ... соңғы инстанцияда атқарады.
I тарау. Ақша-несие саясатының теориялық ... ... ... ақша ... құрылу ерекшеліктері
Ақша жүйесі-бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекітілген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Ақша жүйесінің ... тән ... және ... ... ... типі бұл ақшаның қандай формада болуын сипаттайды. ... ақша ... ... типтерін бөліп қарайды:
• метал ақша айналысы, яғни мұндай ақша тауары тікелей
айналыста ... ... ... барлық қызметтерін атқарады, ал
несиелік ... ... ... Несиелік және қағаз ақшалар жүйесі, яғни алтын ... ... оның ... ... және ... ... айналысқа
түседі.
Метал ақша айналысы екіге бөлінеді:
1. Биметаллизм-жалпыға ... рөлі екі ... ... (алтын мен
күміске) негізделген ақша жүйесі.
Биметаллизмнің үш түрі ... қос ... ... яғни ... ... мен ... ... қатынас, металдардың нарықтық құндарына байланысты белгіленген;
- Қатар ... ... ... яғни мұнда бұл қатынас
мемлекет тарапынан белгіленген;
- Ақсақ валюта жүйесі, яғни мұнда алтын және ... ... ... ... ... атқарады, бірақ бірдей негізде ... ... ... жасау жабық түрде ... ... ... ... ерік ... ... ғғ. ... тарап, ал Европа елдерінде ХIХ
ғ. дами бастады. ... та ... ақша ... ... даму қажіттілігіне сәйкес келмеді, себебі екі металды құн
өлшемі ретінде қатар пайдалану ... бұл ... ...... ... құн ... ... қызмет ететін бір ғана металдың
болуы талап етеді. Сөйтіп, биметаллизм ақша жүиесінің орнына монетализм
ақша жүйесі келеді.
2. ... – бұл ... ... ... және ақша
айналысының негізгі ретінде бірғана метал (алтын немесе күміс) қызмет
ететін ақша жүйесі.
Күміс монометаллизм Ресейде 1843-1852жж қызмет етті.
Атын монометаллизмі (стандарт) алғаш рет ақша ... типі ... ... 1816ж ... ... бекітілді. Көптеген елдерде ол
ХIХ ғ.аяғына қарай енгізілді, айтарлық: Германияда-1871-1873жж. Швецияда,
Норвегияда және ... -1873ж. ... ... ... және ... -1897ж. ... ... ауыстырылатын құн белгілерінің сипатына байланысты алтын
монометаллизмі мынадай түрлерге бөлінеді:алтын ... ... ... ... және алтын монета стандарты, алтын ... ... ... ... (алтын валюта) стандарты.
Алтын монета стандарты –бұл еркін бәсекенің тұсындағы капитализімнің
талаптарына біршама сәйкес келе отырып, ... ... ... ... мен капиталды сыртқа шығарудың дамуын ... ... ... ... тән ... белгілерімен сипатталады:
- алтын елдің ішкі ақша айналысында болып, ... ... ... ... ... ... ... рұқсат етеді (әдетте елдің монета
сарайында );
- толық құнды емес ақшалар айналыста жүре отырып, еркін және
шектеусіз мөлшерде алтын ... ... ... және шетел валюталарын еркін түрде сыртқа шығаруға
және ішке алып келуге болатын болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... өсуі, оны
зайымдар және ақша шығару ... жабу ... ... алтын
қорларының көп мөлшерді айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... алтын монеталарға еркін ауыстыру қаупін
туғызды. Бұл кезеңдерде алтын ... ... ... ... өзінің
қызметін тоқтатса, кейінен көптеген елдерде де (АҚШ-тан басқа) тоқтатты.
Сөйтіп банкнотаны алтынға ауыстыру ... және оны ... ... ... ... ақ ... монеталар қазынаға сақталуға жіберіледі.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан соң ... ... ... ... ... ... өзінің валюталарын алтын монета стандарты
негізінде қалпына ... ... ... ақша ... ... ... ... қайта оралып, яғни оның мынадай екі
қысқартылған формасы жасалады: ... ... ... және ... ... құйма стандартының алтын ... ... ... алтын монета болмайды және алтын монетаны еркін түрде жасауға
тыйым салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық ... емес ... ... ... тек ... ... көрсетілген жағдайлар да ғана
айырбасталды. ... 12,4 кг ... ... ... 1700 фунт ... 12,7 кг салмақтағы алтын құйма бағасы 215 мың франке ... ... ... және ... да елдерде алтын девиз
(алтын валюта) стандарты бекітіліп, мұнда да айналыста алтын монета және
алтын ... ... ... ... ... ... банкноталарды алтынға
ауыстырылған шетел валюталарына ауыстыру жүргізілді. Осындай ... ... ... ... ... ақша ... ... ауыстыру
арасында жанама байланыс сақталды.
Сонымен, 1929-1933 жж. дүниежүзілік экономикалық дағдарыс нәтижесінде
алтын монета стандарты барлық елдерде бірдей айналыстан алынып ... ... ... ... ... жүйесі бекітілді.
Қазіргі ақша жүйесі мынадай элементтерден тұрады: ақша бірлігі, ақша
түрлері және ... ... ... ... бағаларын бейнелеуге қызмет ететін,
заңды түрде бекітілген ақша белгісі.
Ақша бірлігі ұсақ бөлшектерге бөлінеді. Көптеген ... ... ... бөлу ... ... ... АҚШ-тың 1 доллары 100 ... ... 1 функ ... ... ... 1 рубілі-100 копеке
Қазақстанның 1 теңгесі-100 тиынға және т. с.с.
Қазақстанның ақша бірлігінің-«теңге» деп атаулуы, менің ойымша, ... ... ... ... ... ... таяауда жарық көрген
Қазақстан ұлттық энцклапедиясында теңгенің тарихы былай ... ... ... б.з. 1 ... бір беті ... екінші бетіне эфталит (түркі-
руни) жазуы бар теңгелер (б.з. 5-6 ... ... ... айналымына
кіргізген. Қазақ елі (қазақ халқын құраған ... ... баба ... ... ... ... ақша ... оны айналымға енгізуі өмір
қажеттілігі деп тім ерте қолға алған. 6-8 ... ... ... қаша алған ру рямізін ... ... құйя ... орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола теңгелері ... ... ... ... ... Бұл теңгелерде ашиде
әулетінің рәмізі болған арыстан бейнелеген. Мұндай теңгелерді Суяб, ... ... ... ... ... ... ... маңындағы
қалаларда да түрлі теңгелер жасалған. Біріншісі-сәл ұмтылып, ... ... ... мыс теңгелер, екіншісінде садақ және ... ... ... ... (дүниенің төрт бұрышын мегзеген рәміз)
бейнелеген. Екіншісі үшбұрыш таңбалы (түркінің ана әулетінің таңбасы)
теңгелер. Б.з. 704-766 жж. ... ... ... «түргеш қағанаты
теңгесі» немесе «Түркінің көк ханының теңгелері» деген жазулар ... ... ... ... емес, бүкіл мемлекет дәулетін, мүлкін, ел ... ... 1271 ... ... ... ақша айналымында
жаңа кезең ашты. Бұл ... ... ... ақша ... қолдану мүлдем
тоқтатылып, салмағы 2 грамм, ... 78-81% ... ... ... 1321 ж. ... Кебек хан реформасының да үлкен маңызы ... ... ... ... ... хан ... ... енгізді. Ақшаның
салмағы-8 грамм. Күмістен шыңдап жасаған. «Кебек хан теңгесі» Қазақстанның
Испиджаб, Тараз, Отырар, ... ... ... ... хан, ... Бердібек хан, Наурызбек, Қазыр ханның атынан шығарылған Алтын Орда
теңгелері ... ... Еділ ... ... ... ... кейін 1428 ж. Енгізген Ұлықбектің ақша реформасы Орта Азия ... ... ... ... ... ... 16 ғ. отырардың
Қазақстан жерінде сауда айналымында өз міндетін атқарып ... 16 ... мен 17 ... ... ... ... өндірілген мыс ақшалар болған.
Бұл ақшалардың дизайындық шеберлігі жоғары ... ... ... сауда ісін бір жолға қоюда, халықтың ... ... ... ... ... ... бері үш ... артқа салып, еліміз егемендік
алғаннан кейін 1993 жылы 15 ... ... жаңа ... ... ... отыр. Сол теңгенің шыққанына быйыл 10 жыл ... ... ... ТМД ... ... ... тұрақты валютаға айналып
отыр.
Ақша түрлеріне заңды төлем құралы болып ... ... ... ... ... ... ... Мысалға, АҚШ-та айналыста:
100,50,20,10,5,2 және 1 долларлық банк билеттері; 100 долларлық қазыналық
билеттер; 1 ... ... ... –мыс және мыс-никелдік
монеталар жүреді. Ұлыбританияда айналыста: 50,20,10,5 және 1 фунт ... 1 және ½ ... ... жаңа 10 және 5 пенсалардың құнына
тең келетін 2 және1 ... де бар. Ал ... ... ... 10000, 5000, 2003, 1000, 500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 3 ... ... банктік билеттер, 20, 10, 5, 3 және 1 ... ... ... 500 ... ... мерейтойға арнап, дайындалған
монеталар, алғашқыда көлемі 64/100 мм су ... ... ... және 1 ... ... ... орнына осы номиналдарда металл
тиындар шығарылды. Бірақ бүгінгі күні 1 теңгеге ... тиін ... ... ... 100 теңгеге дейінгі номиналдағы банкноталар
(қағаз түрінде) ... ... ... ... ... жасалған
монеталар қолданыста жүр. Қазыналық билеттер айналымда жоқ.
Эмиссиондық жүйе-бұл әр елдің орталық банктерінің ... ... ... ... ... ... айналысқа шығарумен
Федералды резервті жүйе, Ресейде-РФ Орталық банкі, ал ... ... ... ... ... Ұлттық банктің
қарамағында еліміздің банкнота жасайтын –Банкнота фабрикасы (Алматыда) мен
монета жасайтын–Монета сарайы (Өскеменде) бар.
1.2. ... ... ... және ... ... ... ... мақсаты болып экономикаға өндірістік
бағаның толық бос еместігі және ... ... ... көмектесу саналады. Ақша-несие саясатының өндіріс көлемінің жалпы
бірлігінің жұмысы және баға тұрақты деңгейін ... ... ... өзгеруінен тұрады.
Комерциялық банктердің іскерлігінің реттелмеуі жұмыс активтілігінің
циклдік ауытқуына алып келуі ... ... ... кезеңінде ақшалай
ұсынысты молайтқаны пайдалы, ал депрессия ... ... сол ... ... шыға ... Сондықтан ақша айналымының қатынасын реттеудің
мемлекеттік саясаты қажет.
Бұл басты ... және ... ... елдің барлық ақша
жүйесінде орталық (эмиссиондық) банк атқарады.
Орталық банктің несиелік-ақша ... ... ... ... сатып алу күшін тұрақты ұстау және төлем және есеп-қисап үшін
жұмсақ жүйені қамтамасыз ету. Осы ... ... банк ... мемлекеттің
барлық экономикасын реттеудің маңызды бөлігі болып табылады. ХХ ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық өсудің тұрақты темпін құру, ... ... ... балансының жұмыстылығы және тепе-теңдігі. Соңғы ... ... ... жету ... ... банктің алғашқы негізгі функциясы болып нақты ақша ... ... ... ... ол функция екінші жоспарға баяу ауысты,
бірақ нақты ақшалар барлық ақша массасы ... ... ... ... орталық банктің нақты ақша эмиссиясы бойынша іскерлігін жақсы
саралап және ойланып жасау қажет, басқа ... ... ақша ... ... ... ... ... банктер іскерлігіне
әсер етіп және экономиканы ... ... және ... ... ... ... банк ішкі экономиканың дамуының тұрақтылығына,
ақша айналымы мықтылануына, ... ішкі ... ... ... Олай болса несиеге әрекет ету барлық шаруашылықты тұтас дамуына
анағұрлым терең стратегиялық міндеттерге ... ... ... мысалы:
кәсіпорындағы бос ақша қаражатының жетіспеуі ішкі инвестиция, комерциялық
сауда жүргізуді қиындатады. Екінші жағынан, ... ақша ... ... ие, ... ... және ... тұрғындардың өмір
тіршілігінің төмендеуі, елдегі валюталық жағдайдың нашарлауына алып келуі
мүмкін.
Бірінші жағдайға сәйкес ақша-несие ... ... ... ... бағытталуы керек, екінші жағдайға-оның қысқартылуына,
«қымбат ақша» саясаттына ауысуы керек.
Ақша-несиелік реттеу көмегімен мемлекет ... ... ... ... ұстаптұруға ұмтылады. Мемлекет коньюктурасын
ұстап тұру мақсатында ел ... ... ... ... салымын
стимулдау үшін мемлекет несиені қолданады.
Атап өтетін жағдай ақша-несие саясаты тікелей ... және ... ... ... де жасалуы мүмкін. Олардың арасындағы
айырмашылық, орталық банк ... ... ... ... ... әсер етуі
мүмкін, немесе банк ... ... және ... ... лимиттер орнатады.
Айта кететін жағдай мемлекет несиелік реттеу ... ... ... ... ... ұстап тұруға мемлекет коньюктурасын
ұстап тұру мақсатында мемлекет халық шаруашылығы әртүрлі саласында ... ... үшін ... ... ... ... ақша ұсыну экономикада маңызды роль айналды. Бұл,
жеке ... ... ... ... ... Оған ... ақша
массасының көлемі мен ақша айналымы ... , өнім ... мен ... ... ... ... ... нені көрсетеді.
1. Ақша ұсынысы өсуінің деңгейі және баға орташа ... ... ... ... ... бар, коэфиценті 0,9 ол барлық елдердегі
барлық экономикадағы барлық агрегаттар үшін.
2. Ақша ... өсу ... мен шын ... ақша ... ... 18% ... ... аумақта бір-біріне байланысты емес. Ақша
массасы өсу темпі аз елдерде іс жүзінде ... ... бар, ... ... 0,1 ... ... ... мен шын өнім өсу деңгейі абсолютті байланыссыз.
Жоғарыда қымбат ... ... ... және ... ... ... тоқталып өттік. Төменде біз ол неден тұрады
және ... ... ... ... ... ... ... соқтығысты және баға төмен деп алып көрелік.
Ізінше, ақша ... ... ... Сол ... жету үшін ... ақша
саясатын қолдану қажет, ол келесі шаралардан тұрады.
Біріншіден, орталық банк ашық саудада тұрғындардан және комерциялық
банктерден бағалы ... ... алу ... ... тіркеу мөлшерін
төмендетуді жүргізу қажет. Үшіншіден, резервтік ... ... ... Осы ... ... ... ... банктер жүйесінің
қалдық резерві жоғарылайды. Себебі қалдық резерві комерциялық банктердің
несие беру жолымен ақша ... ... ... ... ... ағым
елде ақша ұсынысы жоғарлауын күтуге болады. Ақшалай ұсынысының өсуі пайызды
мөлшерді төмендетеді, инвестиция өсуіне алып келеді және ... ... ... өсуіне алып келеді. Жоғарыда айтылғандардан келіп, осы
саясаттың міндетіне несиені арзан етіп және ... қол ... ... ... ол ... ... ... келсімін және жұмыстылықты
жоғарлатуға алып келеді.
Егер экономика артық шығындарға тап ... яғни ... ... ... банк жалпы шығынды ақша ұсынысын шектеу немесе
қысқарту жолымен төмендетуге ... ... Бұл ... шешу ... ... резервін төмендетуі қажет. Ол келесідей жүзеге
асырылады. Орталық банк ... ... ашық ... да сатуы
қажет. Комерциялық банктер резервін кесу үшін ... Одан соң ... ... қажет, ол комерциялық банктерді орталық резервтен автоматты
түрде босатады. Үшінші шара комерциялық банктердің өз ... ... ... алу ... ... ... үшін ... мөлшерін
көтеруден тұрады. Жоғарыда келтірілген ... ... ақша ... ... ... ... мақсатында банктер өздерінің ... өте ... ... жазылған заң бойынша резервтік норманы қанағаттандыру
үшін, ... ... шоты ... ... ... өте ... ... резервтерде резерв нормасы талаптары үшін, банктерге
өз ағымдық ... ... ... жаңа ... тек ... ... ғана алу қажет. Осының нәтижесінде ақша ұсынысы қысқарады, ол пайыз
нормасы өсуіне алып ... ал ... ... өсуі ... және ... ... азайып, инфляция шектеледі. Саясат мақсаты
ақша ұсынысын шектеуден тұрады, несиенің қол жеткізушілігі ... оны ... ... ... төмендету және инфляциялық қысымды
ұстап тұрудан тұрады.
Елдің экономикасына ... әсер ... ... реттеудің
әдістерін қолдануда әлсіз және күшті жақтары бар екенін атап ... ... ... ... келесі қосымшаралды келтіруге болады.
Біріншіден, фискалды ... ... ... ... ... ... ... қолданғанда заң
органдарында қарау үшін жоғары көп ... ... ... Басқаша айтқанда
іс ақшалай несиелік саясатқа келіп тіреледі. Ақша-несие ... ... банк және ... ... ... бағалы қағаз сату және ... ... ... ... ... және ... ... сол арқылы ақшалай
ұсынысқа және пайыздық мөлшер әсер ... ... ... ... ... бұл ... ... қысымнан қорғалған, одан басқа ол өз жаратылысын
фискалды саясаттан гөрі жұмсақ және жалпақ әсер етеді, және сондықтан ... ... ... жақ ... келеді.
Бірақ жағымсыз мезеттер қатары да бар. Қымбат ақшалар саясаты, егер
оны тиімді жүргізетін болса, шын ... ол ... ... ... ... төмендете алады, сонда банктер несие көлемін ... ... Ал ол ақша ... ... ... ... ... саясаты
комерциялық банктерге керекті резервін ... ... яғни ... мүмкіндік туады, бірақ кепілдік бере алмайды, ... ... ... және ақша ... ... ... ... бұл саясаттың
әсері тиімділігі аз болады. Бұл құбылыс циклды асиметрия деп ... ... ... ... ақшалай-несиелік реттеуге әжептеуір тосқауыл ... ... ... ... ... ... қосымша
несиелерді беруге алып келеді, және сонымен ... ақша ... ... ... ... ... ... кейбір неокейнсиондтармен
байланысты, келесіден тұрады. Ақша қатынасы жылдамдығы ақша ұсынысына ... ... ... ие, сол ... ақша ... өзгеруді тоқтату
немесе тежеуге алып келеді, егер ақша ұсынысы шектеуінде, ақша ... өсу ... ... Және ... ... шаралар қолданылғанда
ақша ұсынысын көтеру үшін, ақша қатынасының жылдамдығы құлауы ықтимал.
Басқаша айтқанда, арзан ақшаларда ақша ... ... ... ... ... ... саясаты ақша айналымының жылдамдығының
жоғарлауына алып келеді. Бізге жалпы шығындар ақша ұсынысы ... ... ... ... ол ақша ... ... ... Соның
салдары арзан ақша саясатында жоғарыда айтылып өткендей ақша массасы
айналымы жылдамдығы ... яғни ... ... ... ол ... кері ... Осы ... құбылыс қымбат ақшалар саясатында да
жүреді.
Ақшалай несие саясат негізінде ақшаның экономика жағдайынан тұтас оқу
теориясы жатыр.
Экономистер арасында екі ... ... ... ... жүруде,
кеинсиондық теория және монетаризм. Бұларды екі түрлілігі неде.
Ақшаның кейнсиандық теориясы.
Джон Мейнару кейнс және оның ізбасары, экономиканың нарықтық ... ... ие, ол ... реттеуге қабілетсіз деп ойлайды. Бұл
жеке ... ... ... ... ... Кейнсиондықтар былай қортынды жасаған, ол мемлекет экономика
ісіне белсенді араласуы ... ол ... жою, және ... ету үшін ... фискалды және ақша саясатын жүргізуі қажет. Олар,
ақша ұсынысының ... ... ВНП әсер ... және ... ... ... мөлшер деңгейі қойылуы керек екенін мойындады (пайыздық
мөлшерді өзгерту ... біз ... ... ... ал
мултипликациялық эффект арқылы-номиналды ВНП).
Кейнсиандықтар теңдеуінің арқа сүйеушісі болып есептелетіндер:
ВНП = C+I+G+NX ... ... ... ... ... ... сатып алуға мемлекеттік шығындар, NX-таза экспорт).
Кейнсиондықтар, фискалды, немесе бюджеттік саясат экономикалық
тұғырық ... ең ... яғни ... саясаттан жоғары тұрады деп
санады.
Кейнсиандықтар ойы бойынша, ақша айналымы ... ... ... ... ... ... ... сауда жүргізу үшін ғана
керек емес, оларды актив ретінде қолдануға да ... ... ... үшін керек ақша қозғалады», ақшалар-активтер, айналымыда қатыспайды.
Сонымен қатар ақша ... мәні ... үшін ... ... көп
болса, ақша қатынасының жылдамдығы сонша жоғары болады.
Ақша ұсынысының кеңеюі ... ... ... Ақшаны актив
ретінде ұстау қиын, тұрғындар ақшалай активті көп ұстайтын болады.
Сондықтан ақша қатынасы жалпы жылдамдығы құлайды.
Олай болса ақша ... ... ... ... тура
пропорционалды өзгереді, және ақша ұсынысына кері ... Егер ... ... ақша ... және таза ұлттық өнім арасында тұрақты ... ақша ... ... ақша ... өзгеріп отырады.
Жоғарыда инфляциямен күресу үшін ақша массасын шектеу қажет екендігі
айтылып өтті.
Кейнсиондықтарда осы ... ... ... ... Олар ... ... сұраныстың төмендеуіне алып келеді, ол өндірістің
құрауына, алып ... ... ... ... ... деп есептейді.
Шын мәнінде барлығы саудадағы жағдайға байланысты. Егер тауарды
жұмсақ емес ... ... ақша ... ... ... ... ол ... өсуіне алып келеді.
Егер саудада ұсыну жұмсақ болса (тауар көп-ақша жетіспейді) онда ақша
массасының көлемінің өсуімен, өндіріс өседі, және инфляция өсе ... ... ... ... ... ... ... инфляциямен күресу емес, ол реттеуші сипатқа ие деп санайды.
Монетаристік қадам. 70-ші ... ... ... түра ... мектеп ойы астында монетаризмдік ойды биік қояды, оның басты теорияшылы
Мильтон Фридман, белгілі американдық экономист болып табылады.
Монетаристер, нарықтық экономика ішкі ... жүйе деп ... ... ... ... араласуы нәтижесінде пайда болады,
оларды минимумына жеткізу қажет болады.
Монетаризм ақшаларға тіркеу жасайды. Бұл мектептің өкілдері, ВНП ... ... ... ... ... берік. Мұндай тұжырым И. Фишер
теңдеуінен ... ... ... ... ... айналымы жылдамдығы, P-баға индексі,
G-тауар саны). Егер ВНП=PxG деп санаса, ... ... оның ... ... онда ВНП ... ақша ... ... айта кететін жағдай ақша саясатының қазіргі әдістері
Кейнсиондық және монетарлық ойлар негізінде жасалған.
Біздің елімізде нарықтық ... ... ... спектр механизмдерін меңгеруді обективті жобалайды.
Экономиканың тұтас алғанда өмірқабілеттілігін және тиімділігін
анықтаушы барлық негізгі ... іс ... ... ... ... Олардың ішінде өзінің мәнділігімен ... ... ... ... ақша ... ... ... және жеке
тұлғаларға әр түрлі қызметтер ... ... ... ... да ... қатынастар мазмұнына жатқызуға
болады. Несиелік қатынастар екі жақты ... ие және ... үшін де, ... ... ... мекемелері үшін де бірдей
қажет. Ақшаны несиелік мекемелерде сақтау – несиелік ... ... ал ... ... және ... ... үшін ... – несие
беруді білдіреді.
Екі жақты қатынас: шаруашылық ұйымдары мен несие жүйесі, несие ... ... ... пен несие жүйесі, несиелік мекемелер, әр түрлі елдердің
несиелік мекемелері арасында болуы мүмкін.
Жоғарыда түсіндіргеніміздей, несиелік қатынас ... ... ... экономикалық категориясының қызмет етуі барысында жүзеге
асырылады. ... ... ... ... несие формасын
сипаттайды. Ол несиелік қатынастардың мәні және ... ... ... ... мен ... ... бірлікте
болады. Несиелік қатынастар формасы олардың мазмұнына сәйкес келіп ... ... ... ... ... қатынастардың өзгерісі несиелік
қатынастар мазмұны мен несие формасының өзгеруіне әкеледі.
Несие екі ... ... ... және ... ... ... несиенің бірінші негізін білдіреді. Шаруашылық жүргізуші
субъектілердің бір-біріне қарыз ... ... ... ... ... ... қайтарылады. Өйткені, алушы субъект ... ... ... ... ... вексельді, сондай-ақ салынған мүлік ... ... ... береді. Бұл тұста несиелік ...... ... ... және банк жатады. Несиелік
қатынастардың мазмұнындағы өзгерістер нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... тауар формасы негізінде несиенің
ақшалай, ең ... ... ... ... ... дамиды.
Неиелік қатынастар мен несие формаларының және несиелік мекемелердің
жиынтығы кең мағынадағы ... ... ... ... ... ... тар мағынасында – бұл несиелік есеп айрысу
қатынастарын ұйымдастырушы, елдегі ақша айналысын ... және ... ... ... ... ... ... торабы болып табылады.
Басқаша айтқанда, несие жүйесі банктік және басқа да ...... ... ... ... және олардың құқықтық
формаларын ұйымдастыруы ... ... ... қатынастарды
ұйымдастыруда: банктік және банктік емес ... ... екі ... ... ... ... несие жүесінің екі ... ... ... емес ... несие-қаржы мекемелері.
Жалпы несие жүйесінің құрылымын келесі кестеде көрсетуге болады
(сурет 1):
Басқаша айтқанда, несие жүйесі банктік және ... да ...... ... ... асыру және олардың құқықтық
формаларын ұйымдастыруы арқылы ... ... ... ... және ... емес ... ... екі жүйені
бөліп қарастырады. Соған сәйкес несие жүесінің екі ... ... ... емес ... несие-қаржы мекемелері.
Экономиканың кейбір экономикалық-тарихи даму кезеңіне несие-ақшалай
қызмет көрсетудегі қажеттіліктерге толық жауап ... ... ... ... ... ... жүйесінің құрылымы сәйкес келеді. Мысалы,
жоспарлы-орталықтандырылған КСРО ... ... ... ... жүйесінің құрылымы қызмет етсе, ... ... ... ... және ... емес ... ... жүйесі қажет.
Бірлескен несие жүйесінің күрделі, көп буынды құрылымы болады. Егер
де несиелік мекемелердің өз клиенттеріне көрсететін қызметтерінің ... ... ... онда ... несие жүйесінің үш маңызды элементін
бөліп қарастыруға болады:
1) Орталық (эмиссиялық) банк;
2) Коммерциялық банктер;
3) ... ... ... ... ... ... (трастовый) және т.б.).
Функционалдық мамандануына, шаруашылық буындарға несие-қаржылық
қызмет көрсету көлемі мен ... ... ... жүйе ... ... ал ... ... қызметін реттеуші бірегей орган –
Орталық банк болып табылады.
Орталық банк - бірінші деңгейлі ... ... ... кез
келген елдің ол мемлкеттік, ... ... ... банк деп ... эмиссиялық, ақша-несие институты болып табылады. Орталық банк ... ... ... Ол ... және жеке тұлғалармен ... оның ...... ... және басқадай
мекемелер, сондай-ақ үкімет ұйымдары жатады.
Банктік мекемелерге қатысты ... банк ... ... ету ... ... мен қадағалау қызметтерін атқарады. Несиелік жүйенің қалған
буынына Орталық банк ... және ... ... ... әр түрлі
секторлары, несие-қаржы ... ... ... ... ... ... ... қарыз капиталы нарығының әр түрлі секторларында
қызмет ететін көп ... ... ... ... Олар ... белгілі бір көптеген қаржылық операцияларды орындайды.
Коммерциялық банктер кез келген елдің ... ... ... ... буын ... атқарады.
Олар үкіметтің, іскерлер мен миллиондаған жеке тұлғалардың салымдарын
шоғырландыра отырып, қаржы жүйесінің ... ... қала ... ... ... және ... ... арқылы
өздерінің әр түрлі қорларына қарыз алушылардың қол жеткізуге мүмкіндік
береді.
Мамандандырылған ... ... ... парабанктік деп атайды)
нарық экономикасындағы несие жүйесіне қажетті маңызды буын болып табылады.
Бұл мекемелерсіз ... әр ... ... және ... ... ... ... толық болмас еді.
Парабанктік мекемелер көбінесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... бағытталады. Олардың қызметтері
нарықтың кішігірім сегменттеріне ғана қызмет көрсетуге жұмылдырады.
Мұндай ... екі ... ... болады: бір жағынан, олар
несиелік және есеп айыру қызметтерін жүзеге ... ... да ... ... ... ... ... басшылыққа алады.
Екінші жағынан олар, қандай да бір ... ... ... ... да ... ... отырып, тиісті ведомстволардың реттеу
әрекеттеріне ұшырайды.
1.3. Ақша-несие ... ... ... біз ... ... ... келтірдік. Енді орталық
банктің комерциялық банкке қатысты өз саясатын жүргізуде ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру
ставкасының өзгеруі, міндеттік резервтер өзгеру нормалары, ашық саудада
бағалы қағаздармен операциялар және шетел ... ... ... де ... ... ... ... шаралар жатады.
1. Міндетті резервтер саясаты.
Қазіргі уақытта минимальды ... ... ... ... ... несиелік мекемелер ұстауы қажет, ереже бойынша немесе банк
кассасында нақты ақша түрінде немесе орталық банкте депозиттер ... ... ... банкпен анықталған жоғары ликвидті түрде ұстауы қажет.
Резервтік талаптар нормативі заңды түрде ... ... ... ... (көлемдік) немесе салыстырмалы пассивтер (депозиттер)
ие болмаса активті (несиелік ... ... ... ... ... Нормативтерді қолданутотальды (барлық міндеттер немесе қарыздар
сомасына бекітілген) және селективті (белгілі бір бөлігіне) сипаттағы ... ... ... ... екі ... ... олар ... резервтер ретінде комерциялық банктердін
олардың клиенттеріне ... ... ... ... етуші
ретінде қызмет етеді. Міндетті ... ... ... ... банк комерциялық банктерге экономикалық жағдайға ... ... ... ... ... ... ... резервтер орталық банктің елдегі ақша ... ... үшін ... ... ... ... қаражаттар нориативін
өзгерту арқылы орталық банк комерциялық банктердің ... ... ... көлемін) активті операциялары масштабын реттейді, ал ... ... ... ... ... тудырады. Несиелік
институттар егер олардың орталық банктегі міндеттік резерві ... ... ... қарыз. Беру операцияларын кеңейту алады.
Айналымдағы ақша массасы (нақты және нақты емес) ... ... ... ... ... ... ... қаражат пайызы қосылады. Осы
арқылы ол банктердің ... ... ... ... ... резервтер нормасының өзгеруі несиелік мекемелер
рентабельділігіне әсер етеді.
Міндеттік ... ... ... пайдалы толық толық алмау
жүргізу мүмкін. Сондықтан, коптеген ... ... ... ... әдіс ... ... ... құрал болып табылады.
Бұл әдістің кемшілігі елеусіз мөлшерде депозиттері бар кейбір
мекемелер, негізінен ... ... көп ... ... ... артықша жағдайда болуы мүмкін.
Соңғы бір жарым-екі онжылдықта осы несиелік ақша ... осы ... ... орын ... ... ... ... (батыс елдерінде) міндеттік ... ... және ... ... ... ... ... осы
факті көрсетуде.
Ақшалай резервтің нормасының төмендеуі ... ... алып ... ... ... ... кейбірін ұстаушы
ақша массасының көлемін көтеру қажет. Егер орталық банк ... ... ... ол ... ... ... ... және ақша
ұсынысының мултипликационды төмендеуіне алып келеді. Бұл процес өте ... ... ... ... жөнінде шешімге қол қойылса, дереу банктер
өз резервтерін жетіспейтіндігін байқайды. Олар өз бағалы қағаздары ... және ... ... ... ... ... ... саясат құралы анағұрлым қуатты болып табылады, себебі
ол барлық банктік жүйе негізін ... Ол ... ... болып
табылатындығы сонша, оны тек бірнеше жылдарда бір-ақ рет ... ... тек ашық ... ... ... ... банктерді қайта қаржыландыру.
«Рефинансирлеу» термині несиелік мекемелердің орталық банктен ақша
қаражатын алуы дегенді білдіреді. Орталық банк комерциялық ... ... ... және де ... ... бағалы қағаздарды ескереді
(векселдер).
Векселдерді қайта тіркеу. Батыс Еуропа елдері ... ... ... саясатын көп уақыт негізгі әдісі болып есептелді. Орталық банктер
векселдерді ескеруде белгілі талаптар ... ... ... ... сенімділігі болып табылады.
Векселдер редископтирлеу мөлшері бойынша қайта тіркеледі. Бұл
мөлшерді официальды дисконтты ... деп те ... ... ол ... ... ... қаржыландырудан) азғана шамаға, аз жағына
(Еуропада 0,5-2 ... ... ... банк ... міндетті комерциялық
банктермен салыстырғанда анағұрлым төмен бағамен сатып алады.
Егер орталық банк қайта ... ... ... ... ... ... компенсирлеуге тырысады, ол жоғалым ... ... ... ... ... ... жоғарлату арқылы
туындауы мүмкін. Қайта қаржыландыру мөлшерінің өсуі комерциялық банктердің
несие бойынша мөлшері ... ... әсер ... ... осы ... ... ... мақсаты болып табылады. Мысалы, официальді
шоттың ... ... ... ... ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерінің өсуін тудырады, ол ... алып ... ... ... өсуі ... кері ... ... официальды мөлшерінің өзгеруі несиелік сфераға әсер ететінін
көреміз. ... ... ... ... ... ... ... жеңілдеуі немесе қиындауы несиелік мекемелердің ликвидтілігіне
әсер етеді. Екіншіден, официальды мөлшердің өзгеруі комерциялық банктердің
клиенттері үшін ... ... ... қымбаттауын білдіреді, себебі
пайыздық мөлшердің активті несие операциялар ... ... ... банктің официальды мөлшерінің өзгеруі жаңа ... ... ... ол комерциялық банктер өз іскерлігіне
корективаларды ... ... ... ... ... ... қаржыландыруды қолданудың
кемшілігіне, бұл ... тек ... ... ғана ... ... қаржыландыруды аз немесе орталық банк жүргізбейтін ... ... банк ... онда бұл әдіс ... ... ... ... қаржыландыру официальды ставкасын орнатумен қатар және
редисконтирлеу мөлшерімен ... ... банк ... ... бойынша
пайыздық мөлшерін ұнатады, онда несие қандай да бір кепіл арқылы ... ... ... ... қағаздар қойылады. Айта кететін жағдай күндік
туғызбайтын бағалы қағаздар ғана кепіл ретінде қабылданады. Шет ел ... ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар қолданылады, олар бірінші класты сауда Рекселдері және ... ... құны ... ... жариалануы керек, ал қайтару
мерзімі үш айдан аспауы қажет), және де ... ... ... басқа
қарыздық міндеттер жатады. Орталық банк «соңғы инстанциялдық ... ... ... ... ... ... (оны басқаша дисконттық саясат деп
те атайды) ол уақытша қиындықтағы банктермен қаржылық қатынастағы анағұрлым
тұрақты қарыздар болып ... ... ... жүйе (ФРЖ) ... ... ұзақ ... несие береді. Ол ұсақ ... ... ... ... ... ... ... қарыздар болуы мүмкін. Кейде бұл қарыздар күрделі қаржылық
қиындық ... ... және өз ... ... үшін ... сұраған
банктерге берілуі мүмкін.
Банк қарызды алған кезде ол ФРЖ өзіне жазылған қарыздық міндеттерді
аударады, көбіне ол мемлекеттік ... ... ... ... ... кезде ФРЖ ол өлшемі пайыздық мөлшермен анықталатын
пайыздық төлемді төлейді.
Қағаздар беру ... ФРЖ ... банк ... ... ... тұру үшін міндетті резервтің қажеті жоқ, барлық ... ... ... оның несиеге қабілеттілігін көтереді.
Егер ФРЖ тіркеу мөлшерін төмендетсе, ол банктерді ФРЖ қарыздану
арқылы ... ... ... ... Бұл ... ақша ... күтуге болады. Керісінше, тіркеу ... ... ... ... ақша ... ... ... сәйкес келеді.
Бірақ тек . Тіркеу мөлшерін өзгертіп ... ... ... ... ... ... ... қажетті сомада несие алуға мәжбүрлеуге
болмайды. Өсімнің дисконтты саясатында орталық банк тек ... ... ... Тек ашық ... операцияларда орталық банк активті роль
ойнауы мүмкін. Бірақ ешқандай тіркеу мөлшер ... ... ... ... ... ... ... банк банктерге шектеуші әсер көрсету үшін
орталық банк ... ... ие ... Бәрін қарағанда да тіркеу мөлшер
саясатын қолдану ... оның ... ... ... тұрады.
3. ашық саудадағы операциялар.
Жоғарыда аталған ... ... екі ... ... және ... ... маңыздылығы бойынша мәнін баяу
жоғарлатуда, және ... ... ... ... ашық ... ... атқа ие болған орталық банк интервенциясы болды.
Бұл әдіс, орталық банк банктік жүйеде бағалы ... сату ... ... жүргізуінен тұрады. Комерциялық банктерден ... ... ... ресурсын көтереді, сәйкесінше олардың несиеге қабілеттілігін
көтереді және керісінше орталық банктер ... ... ... ... өзгерістер енгізуде, өз операциялары интенсивтілігін өзгертуде, және
оның миілігін өзгертуде.
Ашық саудадағы операциялар ... ... ... ... осы ... ... қағаздар саудасы дамуының болуымен
байланысты активті ... ... ... бұл ... ... ... ... да жалпы қолданыла бастады.
Орталық банктің бағалы қағаздармен сауда ... ... ... кері ... ... ... мүмкін. Тікелей операция ол ... алу ... сату ... ... Кері ол бағалы қағаздарды сату және
сатып алу міндетті түрде алдын ала бекітілген курс ... кері ... ... Кері ... ... ... әсерінің
анағұрлым жұмсақ эффекті.
Осы реттеудің құралын алып келеді. Жетекші өндірістік дамыған-елдерде
ашық саудадағы орталық банктердің кері ... ... 82-99% ... ашық ... бұл операциялар мәні бойынша кепілге бағалы ... ... ... ... өте ұқсас. Орталық банк комерциялық банктерге
аукционды сату (бәсекелестік) ... ... ... ... ... 4-8 аптадан кейін сатылуымен кепіл бере ... ... ... ... ... ... бұл қағаздыᒣ орталық банкте болған
кезіндегᑖ өз ... ... ... ... ... ... төлем
комеᑀциялық банктерге тиесілі боладыီ
Олай болса ақша-несие реттеу әᐴісі ретіндегі ашық ... ... ... Ең басты ерекшелігін-ол
анағұрлым иілімді реттеуді қолдану, себебі бағалы қағаздарды сатып ... және де ... ... ... мөлшер орталық банк саясаты
бағытына байланысты, күнделікті көтерілуі мүмкін. Комерциялық ... ... ... ... ... өз ... ... мұқият көз салып
отыруы, өзінің ликвидтілігі нашарлауына жол бермеуі қажет.
4. Ақша-несиелік сфераны реттеудің ... ... ... банктің комерциялық ... ... үшін ... ... әдістері мен қатар реттеуге әкімшілік ... ... ... ... несиелік шектеуді қолдануды жатқызуға болады.
Несиелік реттеудің бұл әдісі берілген несиелер ... ... ... ... ... реттеу әдістерінен ерекшелігі
несиелік контингентирлеуі банк іскерлігіне әсер ... тура әдіс ... ... ... және де кәсіпорын қарыз алушылар бірдей ... ... алып ... ... ... ... өздерінің дәстүрлі
клиенттеріне несие беруге тырысады, ... ірі ... Ұсақ ... ... осы ... басты жемтігіне айналады.
Айта кететіні осы көрсетілген саясаттың банктік іскерлікті ұстады
көмегімен және ақша массасы ... ... ... ... ... алып еледі. Сондықтан сандық шектеу ... ... ... емес қолданылады, ол кейбір елдерде мүлде алынып тасталған.
Орталық банк және де комерциялық банктерді керекті деңгейде ұстауға
мәжбүр ... ... ... ... ... Оларға
крмерциялық банктердің капиталының жеткіліктілігі, баланс ... бір ... ... ... ... ... ... және кейбір толықтырушы нормативтер жатады.
Аталған нормативтер комерциялық банктердің орындау үшін ... ... ... банк міндетті емес нормативтерді орнатуы мумкін,
оларды бағалау нормативтері деп ... ... ... ... деңгейде ұстау ұсынылады.
Комерциялық банктер банк заңнамасын ... ... ... ... ... жұмыстағы кемшіліктерді олардың акционерлерінің,
салымшыларына, клиентеріне құқылығының нашарлауына алып келеді, ... ... ... ... ең ... ... ... дейін қолдануы
мүмкін.
Орталық банктің комерциялық банктерге қатынасты әкімшілік әсер етуді
қолдануы систематикалық сипатта ... ... ол ... ... ... ... көрсетілген үш негізгі құралдан ... ... ... ... екіншілік селективті (талғамда) реттеуді қолданады, оал ол
тұтыну несиесі, қор биржаларын қамтиды.
Қор биржасында артықша спекуляциядан қашу үшін ... ... ... ... ... қағаздың сатылған бағасынан пайыз, бұл
сатып алу кезінде нақты , немесе бағалы ... ... ... ... екінші жағына қарыздық жазба жазылуы ... ... ... ... ... ... ... көтереді және қор саудасын ояту
керек болғанда төмендетеді.
Егер мемлекет ақша ... ... жол ... ... ... ... қаражатымен тұтынушылық несие алуға ұмтылуы мүмкін, пайыз
мөлшерін көтереді, осы бойынша несиелік ... ... алу ... ... ... ... жасауға мүмкін.
Мемлекет орталық банк тұлғасында банктерге ... ... ... етуі ... Саяси өтініштер, жалпы шешімдер, қарапайым шақыртулар
басқа әрекеттер болуы мүмкін. Мемлекет банкирлердің жалпы ... ... ... ... ... келешекте несиеге қолжеткізушілігіне қатысты
салыстырмалы ескертулер жасалады. Кейде белгілі бір әсер көрсетеді, себебі
ақыр соңында банкирлер де жалпы қоғамдық ... ... ... ... ... тарау. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-несие және валюталық
саясаты
2.1. Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк бойынша ... ... ... және жүргізу. Қазақстан республикасының
Ұлттық банкі Қазақстан ... ... ... ... және
жүргізуші жалғыз орган ... ... ... ... жүргізу
Қазақстан Ұлттық банкімен инфляция төмен деңгейін және ... ... ... ету ... ... саясатты келесілерді орнату арқылы жүргізіледі:
• қаржыландыру официялды ставкасы;
• ақша-несие саясатының негізгі операцтялары ... ... ... ... ... резервінің нормативінің нормативі;
• басқа жағдайларда деңгейді және жеке операциялар көлемін санды шектеу.
Ақша-несие саясат операцияларының түрлері. ... ... ... ... ... мақсатында келесі операция түрлерін жүзеге
асырады.
1) Қарыздар тарту:
2) Депозиттер қабылдау:
3) Валюталық интервенция:
4) Қазақстан ... ... ... ... нот ... ... және ... құнды қағаздарды сату және сатып алу, соның
ішінде қайтара сатып алу:
6) Коммерциялық векселдер:
7) Қазақстан Республикасының Ұлттық банк басқармасы ... ... ... ... ... мөлшері. Қазақсатн Ұлттық Банкі нарық
ақшалық жағдайына, сұранысқа және қарыздар туралы ұсыныстарға ... ... және ... ... ... ... мөлшерін бекітеді.
Қазақстан Ұлттық Банкі рефинансирлеу официяльды ... ... ... ... ... ... асырады.
Рефинансирлеу официяльды мөлшері ақша-несие операциялардың негізгі
операциялары үшін сыйақы беру мөлшері бойынша нысаналушы болып табылады.
Резервтік талаптар. ... ... ... ... реттеу
мақсатында, банктерді олардың міндеттері ... ... ... ... және ... ... және банк акционерлері
қызығушылығын ... үшін ... ... ... ... ... механизмін қолданады.
Резервтік талаптар нормативтері банк ... ... ... ... міндет сомасынан пайыз ретінде есептеледі және 40% көп
емес мөлшерде бекітіледі. Басқа жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Резерв минимальды міндеттері нормативін өзгерту күшіне осы ... ... ... ... ... ... минимальды нормативтері бұзылған ... ... заң ... ... Ұлттық Банкі бекіткен мөлшерде айып
тағылып ... ... ... тоқтатылғаннан соң Қазақстан Ұлттық Банкі бір апта
мерзімінде Қазақстан Ұлттық Банкінде жиналған ... ... ... ... сату және ... алу. ... ... сату және
сатып алу Қазақстан Ұлттық Банкімен жалпы ақша-несие саясат ... ... ... ... ... ... төлеу
мөлшері. Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша-несие ... ... ... ... саясат жүргізу аясында қаржылық саудада сыйақы ... ... әсер ету ... сыйақы төлеу мөлшерін бекітеді.
Қарыздар. Қазақстан Ұлттық Банкі Банктердің ақша-несие саясаты
нысандарына сый ... ... беру ... ... ... ... беру ... және мерзімі, түрі, беру шарты және
құтылу ережесі Қазақстан ... ... ... ... ... ... өтімді және тәуекелсіздікті бағалы
қағаздармен, және басқа активтермен қамтамасыз ету ... және ... бір ... көп емес уақытқа қағаздар беруді жүргізеді. Бұл мерзім
Қазақстан Ұлттық Банк басқармасымен ұзартылуы ... ... ... ... ... ... ... ережесіндегі қарыз беруші ретінде
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... міндеті бойынша орындауды қамтамасыз ету кепіл заты болып
Қазақстан Ұлттық Банкі нормативтік ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі валюталық интервенциясы
өздігінше шетел валютасын сату және сатып алу ... және ... ... ... ... немесе биржалық саудада Қазақстан
теңгесі курсына әсер ету мақсатында жүзеге асырылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... аясында жүргізіледі.
Депозиттер. Депозиттерді тарту лимиті және мерзімі, ... ... ... ... ... ... Банкі мен анықталады.
Қазақстан Ұлттық Банкі депозиттерді ұлттық және шетел валютасында
тартуға құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа ... ... ... ... ... мерзімді ноттары - Қазақстан Ұлттық Банкімен эмитирленуші –
мемлекеттік бағалы қағаздар.
Қысқа мерзімді ноттарды ... ... ... айналдыру және қайтару
реті Қазақстан ... ... ... ... ... ақша-несие саясат мақсаттарына сай қысқа
мерзімді ... ... ... ... ... ... ... шығарылуы
құқылы.
Коммерциялық векселдерді қайта тіркеу. Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... Ұлттық
Банкі тіркеуді жүргізу үшін ережесін бекітеді.
Банктер операциялары бойынша сандық шектеу. Қазақстан Ұлттық Банкі
сандық ... ... жеке ... ... ставка максималды
деңгейі және сауда, несиені тікелей шектеу, сыйақы мөлшерін қызығушылығын,
жеке салалардың дамуын ... тұру үшін және ... ... ... ... тікелей реттеу түсіндіріледі.
Қазақстан Ұлттық Банкі егер инфляциялық процестердің тоқтауын ... ... ... ... ету ... ... ақша-несие ретттеудің
жанама әдістерін қолдануға құқылы.
2007 жылы ұлттық банктің ақша-несие саясаты мақсаты болып инфляцияның
төмен ... ... ... ... ... ... айырбасының еркін
қозғалысы саясаты жалғастырады.
Банктік жүйенің қысқа мерзімді ликвидтілігін реттеу ... ... ... ... ... ... оның ... мемлекеттік
бағалы қағаздармен операция жүргізу, официяльды мөлшерін реттеу, векселді
қайта реттеу ... ... ... ... ... ... мерзімді
несие беру (күндізгі және авернайт).
Қазіргі уақытта Қазақстанның банктік жүйесі банк ... ... ... ... ... және ... ... Банктердің
ресурстық базасы өсуде. Қазіргі уақытта 35 банк жұмыс істеуде, оның ішінде
мемлекеттік 2, ... ... ... ... ... ... банктерін қосқанда) – 16. 2006 жылдан ... ... ... есеп ... халықаралық стандартымен жұмыс
істеуде. Экономиканың долларсыздану процесі ... 2006 жылы ... ... бірлескен көлемде 198,6 млрд теңге құрады (эквивалентінде
1,3 млрд АҚШ доллары), банктердің бірлескен жиынтық ... 46,5% ... 1,5 трлн ... ... (10 млрд АҚШ ... тұрғындардың банктен
салымдары-33,8%-ға өсті және 306,7 млрд теңге құрады (шамамен 2,1 ... үшін ... ... ... ... беру маңызды операцияның
бірі болып отыр. 2006 жылы банк несиелері жалпы көлемі экономикада 45,5%-ға
жетіп және 825,7 млрд ... (5,6 млрд ... ... Экономика дамуы үшін
позитивті болып орта және ұзақ ... ... ... үрдісінің жалғасуы
есептеледі, жалпы ... ... 62,8% ... ... ... ... ... толыққұнды қаржы саудасы қалыптасуда, ... қоры ... және ТМД ... ... ... ... кең
қолданылуда. Жинақтаушы зейнетақы активті 37%-ға дейін өсіп, 368,3 ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетіндері
мыналар:
Банкаралық ақша саудасы.
Валюталық сауда.
Бағалы қағаздар саудасы.
Несиелік және депозиттік сауда.
Сақтандыру саудасы.
Бағалы қағаздар саудасы.
1994 ... ... ... ол ... ... бюджет (дефициті)
тапшылығы инфляциялық емес құруға өте бастағаннан және бағалы қағаз шығару
арқылы ішкі ... ... ... ... ... алды. Бағалы қағаздар
мемлекеттік саудасы дереу елдің қаржы саудасында басты жағдайлардың бірін
алды және үлкен ... ... ... ... қарай қысқа мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздар саудасы
құрылуы, олар 3,6,12 айлық облегациялар ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағазды 1997 жылы шығарды, ол 2003-2004
жылдары бағалы қағаздардың мерзімі 2 ден 7 ... ... ... ... Ұзақ ... бағалы қағаздар қазіргі уақытта арнайы мемлекеттік
облигациялар МЕАКАМ онжылдық мерзімде ұсынылуда, ол 1998 жылы ... ... ... ... ... ... безенделінді.
Құралдардың кең спектрі мемлекеттік бағалы қағаздардың саудасының
дамуының жақсы көрсеткіші болып табылады, және ... үшін ... ... ... құрады, инвесторларға олардың ... ... ... ... тәуекелділігін дәл бағалауға
мүмкіндік береді.
Үкіметтің ... ... ... ... ... 4
рет шығарудан кейін жүзеге асырылды: үшжылдық (1996) , ... ... ... жеті ... ... және 2003 ... ... тарату Қазақстан имиджін
нығайтуға аса маңызды болды, себебі ол ... ... ... ... ... ... төмендеу шартында жүзеге асты.
Кооперативті бағалы қағаздар саудасы да дамудың ... ... ... жыл ... ... 58 ... емес ... эмиссиясы
болды, оның сомалық номиналды құны 116,9 млрд теңге құрады (шамамен ВВП 3%)
және 3529 эмиссиялық акциялар, яғни соммалық номиналды құны 1,3 трлн ... 32% ВВП) ... Шын ... ... ресурстарды тарту құралы
ретіндегі кооперативтік облигациялар банк несиесіне шын альтернатива болып
қалуда.
Кооперативті бағалы қағаздар саудасында 2006 ... ... ... 3004 акционерлік қоғам тіркелді. Және де 2006 жылы бағалы қағаздар
саудасында 52 ... ... 19 ... 11 банк-кастодиондар, 2
өздігінен реттеуші ұйым және 7 ұйым-бағалы қағаздар портфелін басқарды.
Сақтандыру ... ... ... дами ... ... 5 жыл
болса да, ол жоғары өсу ... оның ... ... ... ... 2006 жылы сақтандыру ісін ... ... ... ... 32
сақтандыру ұйымы болды, соның ішінде 7-уі шет ел ... және ... ... Сақтандыру ұйымдарының жиынтық активтері 24,4 млрд
теңгек құрайды, ... ... ... млрд ... ... құру үшін банктер тұрғындар жинағын және шаруашылық
субъектілердің бос ... ... ... ... ... ... және ... сауда пайда болды. 1995 жылдан экономикада
банктердің ... ... ... ... ... көлемі 13,3 есе өсті, және
2006 жылы 825,7 млрд ... ... ... ... ... ... 33,2
есе өсті 703,1 млрд теңгеге дейін. Бұл сауданың дамуындағы оң үрдісі озуы
болып табылады, ... ... ... және ... ... ... ... және депозит өсу қарқыны ... ... ... ... ... және ... ... сату банкаралық ақша саудасының дамуына алып келеді.
Теңгенің бірінші енгізілген күндерінен бастап валюталық сауда құрыла
бастады. ... ... ... валютасына деген сұраныс жоғары болды, ол
ұлттық валютаға ақша сенімсіздікпен қараудан еді. ... ... ... ... ... 1995 жылы ... ... күрт
төмендеуі (1258% 1994 жылдан 60,3 ... 1995 жыл), ... ... жақсаруы, трансферт мигрантар төмендеуі шетел валютасына деген
ажиотажды ... ... ... 1995 жылы ... ... ... 17,9% ... (760% 1994 жыл орнына). Осы ... ... ... ... ... ... байқала бастауы.
Валюталық сауда тек «кеңінен» емес, сонымен қатар «тереңінен» де жаңа
қаржылық ... ... ... дами бастады, мысалы, СВОП-операциялар
енгізуде. Валюталық тәуекелділіктер механизмдері құрыла бастады, ... ... ... ... ... ... сауда евросегменті
құрылуы жүргізілді.
Қазіргі уақытта валюьалық сауда сауданың тұрақты ... ... ... ... ... ... тек ... ғана емес
сонымен бірге көрші республикаларда да өсті, бұл теңгенің төлем валютасы
ретінде халықаралық есеп ... ... ... ... ... ... ... айтады.
2006 жылы теңгенің АҚШ долларына қатысты нығаюы қазақстандық бәсекеге
қабілетті экспорттарында байқалмады, ол ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық коньюктура ұлттық банктің алтын валюта
активінің жоғары қарқынмен өсуі не ... ... Таза ... резерв
1.04.2007 жылы 5435 млн доллар құрады. ... ... ... ... ... Ұлттық банк қорын қосқанда 9101 млн доллар құрады.
Өткен жылы Ұлттық банктің дамуында белгілі жаңа кезең болды.
Бұл дамуға салалық баға ... үшін ... ... ... ... 90-шы ... ... банк өндірісті ұстап тұру
мақсатында, көмек беру үшін жеңілдік несиелер ... ... ... Одан
басқа дамымаған банктік жүйедегі шартта кәсіпорындар несие алу үшін ... ... ... ... ... тапшылығын жабу үшін үкіметке несиелер
берілді. Бұл ... ... ... банк ... ... келмейді.
Осы жағдайда Ұлттық банк банктік жүйені адаптациялау мақсатында
нарықтық жағдайға қайта құруды жүргізе бастады. ... ... ... ... ... ... ... бойынша интенсивті жұмыстар
жүргізіле бастады. Жеке алғанда несиелік ресурстар ... ... ... ... ... ... және ... тапшылығына тікелей
несие беру тоқтатылды. Банктер ... бос ... ... тарту
арқылы несие ресурстарын қалыптастыра бастауы және экономиканы ... ... ... ... ... банк орталық банк функциялары үшін спецификалық
міндеттерді орындай бастағанын көрсетті. Оның ... ... ... ішкі және ... ... қамтамасыз ету, инфляция қарқыны
төмендеуі және тұрақты айырбас курсын ... ету ... ... алға озып ... өз дочер ұйымдары арқылы банктер
басқа қаржы саудасы ... ... ... тұрғызуды бастауына
алып келді: бағалы қағаздар саудасында, сақтандыру ... ... ... Нәтижесінде бір мезгілде қаржы саудасы жеке ... ... ... ... ... бола ... Бұл банк іскерлігін
реттеуде белгілі бір қиындықтарды тудырды, қаржы ... ... ... ... ... бақылау органдармен жүзеге
асырылады.
Сондықтан Ұлттық банкке сақтандыру бақылау органы ... ... ... (1998ж) ... ... реттеуді жүргізуші Ұлттық
бағалы қағаздар ... ... ... активы және ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры
іскерлігін реттеу бойынша комитет ... ... және ... ... (2005). Одан ... ... комитеті тиімді банктік
бақылау негізгі принциптеріне ... 2004 жыл ... ... банк
консолиндирленген негізде банктік іскерлікті бақылау жүргізу ... ... ... ... банк ... ... саудасын реттеуде
жетекші позицияда болды. Бірақ мұндай ... ... ... ... ел
президентіне есеп беру, сияқты басында осыларды құру үшін ... ... ... ... ол 2007 жыл 1 ... ... ұйымдар және қаржы
саудасын бақылау және реттеу бойынша агенттік құрылғанда аяқталды.
Бұл ... ... ... ... және ... және ... ... үстінен кешенді және оперативті бақылау
жүргізеді. әлемдік тәжірибе көрсеткендей, мұндай реттеу және бақылау ұйымы
қаржылық ... ... ... ... ... саналады. Мұнда
қаржылық қызметті конвенгенциясы және ... ... құру ... ... ... ... және ... жоғарлату соңғы орында
тұрған жоқ.
Барлық бақылау функциясын жаңа органға беру ... ... банк ... ... ... ... сатысына ауысты. Негізгі күш енді өзінің
ақша-несие саясатын және валюталық реттеуді ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының
Еуропалық кеңес стандартына максимальды жақындау бағыты анықталды.
Қазақстан Республикасы «Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... сай 1 қаңтар 2007 күшіне енген, негізгі ұлттық
банк мақсаты Қазақстан Республикасында баға ... ... ... ... ... мақсатты орындау үшін ... ... ... ... ... ... саясатын жасау және жүргізу;
2. Төлем жүйелерін құруды қамтамасыз ету ;
3. ... ... және ... ... жүзеге асыру,
4. Қаржылық жүйе тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін әрекет ету:
Ұлттық банк ... ... мен ... ... ... Ұлттық банктің Еурокеңес стандартына өтуін және инфляциялық
таргетирлеу принципіне өтуді дәл анықтайды.
Инфляциялық таргета принципінің ... ... оның ... ... ... Бұл ... саясаты негізгі параметрлері
жақын жылдары оның орташа ұзақ ... ... ... ... ... отырып қабылданатынын көрсетеді.
Бұл әрине Ұлттық банктің инфляция бойынша бүтіндік көрсеткіштерге
жауапкершілігін күшейтеді.
Валюталық ... шолу ... 2007 ... ... ... ... ... үрдісі сақталды, теңгенің АҚШ
долларына номиналды нығайтылуы 0,16% құрады, жыл басынан -3,07% биржалық
курс тербелісі ... ... ... ... ... айда ... валюталық курсының бір ай ішіндегі динамикасы әлемдік саудадағы
валюта курсы тербелісімен сәйкес келді. Айдың бірінші аптасында американдық
валюта 123,2 ... ... ... ... ол осы ... ... саудада
доллардың еуроға күрт өсуімен байланысты.
Ішкі валюталық чаудадағы әртүрлі ... ... ... ары ... ... ... сақталды. Шет ел валютасының
саудадағы ағынына негізгі себеп ол елге ... ... ... түскен
ақшаның түсуінің артуы болдв. Мұнай бағасы соңғы 13 жылдағы ең ... ... ол ... ... ... алып келді. Газ конденсаты
және мұнай экспортынан түскен пайда 2006 жылы 7 млрд ... ... ... ... ... 1,4 есе көп ... 2006 жылы ... балансы
сальдосы 4,1 млрд АҚШ долларын құрады (2005жылы-2,3 млрд доллар құраған),
ал жалпы сыртқы сауда айналымы 22,4 млрд ... ... ... ... ... ... ... курс бір-
бірінен айтарлықтай өзгешеленген жоқ.
Теңге айырбасы курсының күрт қысқа мерзімді тербелісін жазу үшін ... ... ... ... болдырмау үшін ішкі валюталық саудада
операциялар жүргізілуде (шет валютасын сату және сатып ... жылы ... ... теңге официялды курсы 122,01 теңге доллар үшін
құрады, 1 евро 165,58 теңге , 1 ... ... ... ... ала ... бойынша ағымдағы жылдың бірінші кварталында
теңгенің АҚШ долларына қатысын нығаюы шын 4,9%-да болды. ... ... ... шын өсуі 5,3% ... рубльге девальвация 1% құрады. Алдыңғы
жылдың осындай ... ... АҚШ ... ... салыстырмалы
өзгеруі мөлшерде шын өрнектеуде 14,1%, евроға 0,6% және ресей рубліне 4,7%
құрады.
2007 жылдағы шет ел валютасының ... ... ... түрлері | ... ... ... |1 кв. ... |
|Австралия доллары |AUD |108.77 |108.15 |104.19 |107.04 |103.25 ... фунт ... |GBP |257.08 |259.58 |253.96 |256.88 |250.00 ... ... |DKK |23.94 |23.63 |22.90 |23.49 |22.31 ... ... |AED |38.44 |37.89 |37.85 |38.06 |37.63 ... доллары |USD |121.20 |119.18 |119.01 |123.2 |123.20 ... |EUR |168.25 |165.99 |165.58 |166.94 |164.07 ... ... |CAD |109.16 |104.84 |104.42 |106.14 |103.48 ... юаны |CNY |17.06 |16.82 |16.80 |16.89 |16.70 ... ... |KWD |479.17 |472.35 |471.75 |474.42 |468.92 ... сомы |KGS |3.23 |3.26 |3.21 |3.23 |3.19 ... латы |LVL |265.66 |262.91 |258.57 |262.38 |255.37 ... литі |LTL |51.64 |50.98 |49.43 |50.69 |48.10 ... лейі |MDL |10.88 |11.02 |11.25 |11.05 |11.85 ... ... |NOK |20.78 |20.06 |19.94 |20.26 |19.97 ... аравия риялы |SAR |37.65 |37.12 |37.07 |37.28 |36.85 ... ... |RUB |4.70 |4.68 |4.65 |4.67 |4.62 ... |XDR |210.59 |208.37 |204.84 |207.93 |202.36 ... ... |SGD |83.18 |82.56 |81.76 |82.50 |82.15 ... ... лирасы |TRL |0.11 |0.10 |0.11 |0.11 |0.10 ... сумы |UZR |0.14 |0.14 |0.14 |0.14 |0.14 ... ... |UAH |26.43 |26.07 |26.07 |26.19 |25.93 ... ... |SEK |19.53 |19.19 |18.49 |19.07 |18.10 ... ... |CHF |113.86 |111.96 |108.89 |111.57 |106.81 ... ... |EEK |11.40 |11.25 |10.91 |11.19 |10.61 ... Оңтүс-корей воны |KRW |11.93 |11.94 |11.91 |11.93 |12.01 ... ... йені |JPY |13.27 |13.09 |12.79 |13.05 |12.90 ... елдері тобы бойынша шын тиімді айырбас курсы 2007 жылы алғашқы
екі айында 0,1%, ТМД және ҚБ елдер ... (24ел) 1,6% ... ... ... ... (2007 жылы ... жылы ... Қаржы Министрлігі мемлекеттік бағалы қағаздар
эмиссиясы көлемі 2007 жылы ... ... 34,8ға 6,3 млрд ... Бұл фактіге қарамай, айналымдағы бағалы қағаздар көлемі алдыңғы
айға қарағанда 1,6%, көбейіп 176,7 млрд ... 2007 ... ... құрады.
2007 жыл наурызында 4, 5, 6, 7 ... ... ... ... ... ... ... кіріс өзгермеді және 4 жылдық МЕОКАМ
бойынша 6,09%, 5 жылдық МЕОКАМ-6,18%, 6жылдық және 7 ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар қайтарлымы сыйақы мен
қосқанда 2007 жылы наурызда 3,4 млрд теңге құрады.
Қазақстан республикасы Ұлттық банкі нот эмиссиясы ... 2007 ... 2007 ... ... ... 3,4%-ға өсті және 45,9 ... ... ... ... олар бойынша 5,04% дан 5,06%-ға дейін артты.
Ұлттық банк нот қайтарылуы көлемі наурызда 2,9 млрд ... ... ... ... ... айы ... 266,4 млрд ... құрады. өткен
аймен салыстырғанда 6,7%-ға өсті.
2007 жылы наурызда алдыңғы аймен салыстырғанда Қазақстан Республикасы
Ұлттық банкі тікелей РЕПО операциялары ... ... ... 19,4%-ға өсіп
71 млрд теңге құрады. Кері РЕПО операциялары 2007 жылы ... ... ... реттеу және бақылау
Халықаралық валюталық ...... ... ... ... ... ететiн және әлемдiк шаруашылықтағы
валюталардың қызмет ету ... ... ... ... ... ... элементтерi ерте Грецияда және
ертедегi Римде вексель түрiнде пайда болған. Келесi даму кезеңiне Леондағы
және батыс ... ... ... да ... ... ортағасырлық
вексель жәрмеңкелерi жатады. Мұнда аудармалы вексель (тратта) бойынша ... ... ... қарсаңында және өндiрiстiң капиталистiк
тәсiлiнiң құрылуымен байланысты банктер арқылы халықаралық есеп айырысулар
жүйелерi дами түстi.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... жағдайы ұлтық және
әлемдiк экономиканығ дамуына, саяси ... ... ... ... ... ... ... келедi. Сыртқы экономикалық
байланыстарды оның iшiнде валюталық байланыстарда саясат пен ... мен ... ... ... сауда бiр бiрiмен өзара
бiтiсе ... ... ... ... және ... орны ерекшелiгiн көрсетедi.
Капиталды шеңбер айналысы процесiнде ұлттық нарықта әлемдiк нарыққа
қосылуы нәтижесiнде ұлттық ақшалардың ... ... ... ... ... ... айналады немесе керiсiнше. ОЛ көрiнiстi халықаралық
есеп айырысуларда, ... ... және ... операциялардың
барысында байқауға болады.
Шаруашылықтың интернационализациялануы ... ... ... ... ... ... динамикасы, шетелдiк ғылым мен техника
деңгейiне, халықаралық сауданың дамуына, шетел капиталының ағымы ... ... да, бұл ... ... мен ... ... тiкелей және керi байланыстың болатынын көрсетедi. Халықаралық
валюталық қатынастар тұрақсыздығы мен ... ... ... ... керi ... ... ... интернационализациялануы негiзiнде
халықаралық валюталық қатынастар ... бiр ... ие ... жүйе – ... ... немесе мемлекет аралық
келiсiмшарттармен бекiтiлетiн валюталық қатынастарды ... ... ... жүйелер үш түрге бөлiнедi:
* Ұлттық валюталық жүйе.
* Дүниежүзiлiк валюталық жүйе.
* Аймақтық немесе ... ... ... ... ... ... жүйе ең бiрiншi қалыптасқан.
Ұлттық валюталық жүйе – халықаралық ... ... ... ... өндiрiс процесiне қажеттi валюталық ресурстарды құрайтын және ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Ұлттық валюталық жүйе – елдiң ақша жүйесiнiң бiр бөлiгi. Оның ерекшелiктерi
елдiң құрамдас экономикасының және сыртқы экономикалық ... ... мен ... ... анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе дүнижүзiлiк валюталық жүйемен тығыз байланысты.
Дүниежүзiлiк ... жүйе XIX ... ... ... ... ... жүйе – бұл халықаралық несие-қаржы институттары
мен валюталық құралдардың қызмет етуiн ... ... ... ... мен мемлекетаралық құқықтық нормалар кешенiн қамтиды.
Дүниежүзiлiк валюталық жүйелерiдiң қызмет ету сипаты мен тұрақтылығы
дүниежүзiлiк ... ... ... ... ... және алдынға қатарлы елдiң мүдделерiне байланысты болып келедi.
Ұлттық және дүнижүзiлiк ... ... ... байланыс пен
айырмашылықтары олардың негiзгi элементтерiнен көрiнедi.
Ұлттық және дүнижүзiлiк валюталық жүйенiң элементтерi.
|Ұлттық валюталық жүйе ... ... жүйе ... ... ... |1) ... ... ... ... ... ... |2) Валюталардың өзара алмастырылу |
| ... ... ... ... ... |3) ... паритеттiң ортақ |
| ... ... ... ... ... ... |4) Валюталық бағамдар режимiнiң |
| ... ... ... шектеудiң, валюталық |5) Валюталық шектеудi ... ... ... ... ... реттеу |
|6) Елдiң ... ... |6) ... валюталық |
|өтiмдiлiгiн ... ... ... ... реттеу |
|7) Халықаралық несиелiк айналыс |7) Халықаралық несиелiк айналыс |
|құралдарын пайдалануды регламенттеу ... ... |
| ... ... ... ... ... есеп |8) ... есеп ... ... ... |негiзгi формаларының бiртұтастығы ... ... ... ... пен алтын |9) Дүниежүзiлiк валюталық нарықтар |
|нарығының режимi |мен ... ... ... ... ... ... ... |10) Мемлекетаралық валюталық ... және ... ... ... ... асыратын |
|ұйымдары ... ... ... ... жүйе ... дамыған елдердегi әлемдiк
валюталық жүйе төңiрегiнде құралады. ... ... ... жүйе (ЕВЖ)
– бұл Европалық қоғамдастыққа мүше елдердiң валюта аумағында ұйымдастырылуы
– экономикалық формасындағы ... ... ... ...... ... негiзi болып
табылатын заңды тәртiпте белгiленетiн екi валюта арасындағы шектi қатынасы.
ХВҚ жарғысы бойынша валюталық паритет СДР ... ... ... ... ... де ұлттық валюталық жүйе ... ... яғни ... ... негiзделсе, ал дүнижүзiлiк валюталық жүйе – бiр немесе бiрнеше
резервтiк валюталарға немесе халықаралық есептеу ... ... ... – бұл ... елдер үшiн валюталық паритет пен
валюталық бағамды анықтауда ... ... ... ететiн және валюталар
бағамын реттеу мақсатында валюталық интервенция жүргiзуде пайдаланылатын
халықаралық төлем және ... ... ... ... ... алдыңғы
қатарлы елдердiң еркiн ауыстырылатын ұлттық валюталары.
Валюта – бұл бiрiншiден, сол елдiң ақша бiрлiгi; екiншiден, ... ақша ... ... ... ... бiрлiктерi
және төлем құралы (СДР, еуро).
Валюталық бағам – бiр елдiң ақша бiрлiгiнiң екiншi бiр ... ... ... ... бағасы.
Ваюталық бағамның қажеттiгi:
1) тараулар мен қызметтер мен бiрге ... ... ... ... ... ... ... айырбастайды. Импортер
ұлттық валютасын шетелден тауар алғаны үшiн ... ... ... және ... нарықтағы бағаларды, сол сияқты әр елдiң
құндық көрсеткiштерiқн салыстыруға;
3) фирмалардың және ... ... ... шоттарын үздiксiз
қайта бағалап отыруға.
Валюталық бағамға әсер ететiн факторлар ықпал етедi:
* Инфляция қарқыны. ... ... ... ... ол ... ... ... болады. Ақшаның инфляциялық құнсыздануы, ол ... ... ... және ... ... валютасына қатысты бағамын
төмендетедi.
* Төлем балансының жағдайы. Егер де ... ... ... ... онда ... борышқорлар жақтан ұлттық валютаға ... ... ... курсын жоғарлатуға мүмкiндiк бередi, ал пассивтi ... ... ... ... мiндеттемелерiн өтеу үшiн ... ... ... валюта бағамын төмендетедi.
* Әр елдегi пайыз мөлшерлемесiндегi айырма. Бұл фактордлың валюталық
бағамға ... екi ... ... а) ... ... мөлшерлемесiндегi
өзгерiстер, капиталдың халықаралық қозғалысына, ең алдымен, қысқа мерзiмдi
қозғалысына әсер етедi. Шын мәнiнде пайыз ... өсуi, ... iшкi ... ... ал оның төмендеуi ұлттық капиталдың
шетелге шығуына жол ... ә) ... ... ... ... және ... капидалдар нарығына әсер етедi, яғни шетелден
арзан несие, оны iшкi ... ... ... ... қызметi мен алып-сатарлық валюталық операцтялар.
Егер қандай да бiр валюта бағамы түсетiн болса, оны ... тез ... ... ... тырысады.
* белгiлi бiр валютаның Еуро нарықта және халықаралық есеп айырысуда
пайдалану дәрежесi. Мысалға: Еуро банктер 60-70 ... АҚШ ... ... оған ... ... пен ... ... анықталады.
* Халықаралық төлемдердiң жеделдетуi немесе кешiктiрiлуi де валюталар
бағамына әсер етедi.
* Валютаға деген ұлттық және ... ... ... ... саясат. Нарықтың және мемлекеттiк реттеудiң шектi
қатынасы оның динамикасына әсер етедi.
Валюталық қатынастарды реттеу, ... ... ... ... ... ... жағдайында
халықаралық валюталық қатынастарды реттеу екi түрде жүзеге асырылады:
* Нарықтық реттеу;
* Мемлекеттiк тарапынан ... ... ... деген сұраныс және ұсыныс, сондай-ақ
олардың бағамдық шектiк қатынастары ... ... ... ... ... ... валюталық нарықтағы бәсекелестiк жағдайында
жұмыс жасауы, валюталар ... ... ... ... қызметтер, капиталдар, несиелер қозғалысына байланысты әлемдiк
шаруашылықтың қажеттiлiгiне валюталардың халықаралық ағымның сәйкес ... ... Баға ... және ... ... ... ... арқылы экономикалық агенттер валюталарды сатып
алушылардың сұрынысы мен олардың ұсыну мүмкiндiктерi ... бiле ... ... ... ... ... ... туралы ақпараттар
көздерi болып табылады.
Бiрақта мемлекет ертеден берi валюталық қатынастарға ... ... ол ... ... ... оның ... ... ескере отырып тiкелей араласа бастады. 30-жылдардағы ХХ ғ.
алтын стандарты алынып тасталуына ... ... ... ... ... ... ... тоқтатты. Бағамдық шектi қатынастардың
аяқ асты ауытқуы мен ... ... ... және ... экономикаға
терiс әсерi ете отырып, ауыр әлеуметтiк-экономикалық зардапқа ұшыратты.
Нарықтық және ... ... ... ... ... ... негiзделген, яғни дамуды ынталандыра түссе, ал екiншiсi
валюталық қатынастарды терiс салдарларды жоюға бағытталған. Екi ... ... ... ... ... және ... байланысты
анықталады, сондықтанда олардың арасындағы шектiк қатынас жиi ... ... ... және тағы ... қиын ... ... мемлекеттiк
реттеудiң маңыздылығы артады. Сондай-ақ валюталық экономикалық жақсарудың
барысында валюталалық ... ... бұл ... нарықтық
бәсеке орын алады. Бiрақ та мемлекет бұл ... да ... ... ... және ... мақсатында валюталық бақылау
жасайды. Нарық ... ... ... ... ... маңызды орын
алады.
Валюталық саясат – бұл елдiң ағымдық және стратегиялық мақсаттарына
сәйкес ... ... ... экономикалық қатынастар аумағында жүзеге
асырылатын шаралар жиынтығы.
Валюталық саясат экономикалық саясаттың ең басты ... ... ... қамтамасыз етуге, жұмыссыздық пен инфляцияның ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Валюталық саясаттың басты бағыттары мен формалары елдердiң валюталық-
экономикалық жағдайына, әлемдiк ... ... ... күштердiң орналасуына байланысты анықталады.
Заңды түрде валюталық саясат ... ... яғни ... ... тысқары жерлердегi валюталық ... ... ... ... ... ... нормалар жиынтығымен, сондай-ақ екi
жақты көп жақты ... ... ... ... ... ... шарттарға сүйенедi.
Валюталық саясатты әске асырудың басты бiр құралы валюталық реттеу
болып табылады.
Тiкелей валюталық реттеу – ... ... және ... ... ету ... iске ... ал ... валюталық реттеу – нарықтық
экономикалық агенттерiнiң мiнез құлқына, валюталық және ... ... ... әсер ... ... ... ұйымы – халықаралық валюталық қор
(ХВҚ) болып табылады.
Валюталық саясат ... ... және ... ... ... ... ... саясат;
2) ағымдық валюталық саясат.
Құрылымдық валюталық саясат – дүниежүзiлiк валюталық жүйедегi
құрылымдық өзгерiстердi ... ... ... ұзақ ... шаралар
жиынтығы.
Ол валюталық саясат реформасында iске асырылады. Құрылымдық валюталық
саясат ағымдық валюталық саясатқа әсер етедi. Ағымдық ... ... ... ... валюталық операцияларды, валюталық ... ... ... ... ... ... қысқа мерзiмдi шаралар.
Валюталық саясаттың мынандай формалары қолданады:
1. Дисконттық валюталық саясат.
2. Девиздiк валюталық саясат.
Сонымен қатар, девиздiк саясатының ... ... ... ... валюталық интервенция;
ә) валюталық резервтердi диверсификациялау;
б) валюталық шектеу;
в) валюталардың алмастыру дәрежесiн реттеу;
г) валюталық бағамын режимі;
д) ... ... ... алу) саясаты-бір жағынан, валюталық бағам мен
төлем балансын ... ... ішкі ... ... ақша
массасын, бағаны, жиентық сұранысты реттеуге бағытталатын орталық банктің
есепке алу ... ... ... ... ... ... ... еркін орын
ауыстыруы жағдайында есепке алу мөлшерінің ... ең ... ... бар ... ... келуін ынталандырып, төлем балансының
жағдайын жақсартады және валюталық бағамды арттыра ... Ал егер ... ... алу ... мөлшерін төмендететін болса, отандық және шетелдік
капитал сыртқа ағылып, төлем балансының активтік ... ... ... ... ... ... ... саясаттың тиімділігі төмендеген. Себебі,
егер де төлем балансын жақсарту мақсатында есепке алу мөлшерін ... оның ... үшін ... ... ... Ал оның ... ... кері әсер етіп, яғни капиталдың сыртқа ағылуына жол ... ... ... ... ... ... ... сату және сатып алу жолымен ұлттық валюта бағамына әсер ... ... ... ... мақсатында орталық банк шетел
валютасын сатады, ал бағамын түсіру үшін, ... ... ... ... ... сатып алады.
Девиздік саясат көбіне валюталық интервенция формасында жүзеге
асырылады. Валюталық интервенция ХІХ ... ... ... ... ... алынып тасталғаннан кейін валюталық интервенция
кеңінен қанат жайды.
Екінші дүниежүзілік ... ... жаңа ... ... ... ... ... сондай-ақ 1994ж аймақтық-
Еуропалық валюталық институты құрылды.
Валюталық ... ... ... есеп
айырсуларды қамтамасыз ету, валюталық интервенция жүргізу және ... ... ... әр ... ... қосу жолымен валюталық
резервтердің құрлымын реттеуге бағытталған мемлекеттің және банктердің
саясаты.
Бұл саясат қарапайым ... ... ... сату және ... айырсулар үшін қажетті тұрақты валюталарды сатып алу ... ... ... және валюталық ... ... ... ... реттеу объектісі болып табылады.
Девальивация мен ревальвация- валюталық саясаттың дәстүрлі әдістеріне
жатады.
Девальвация - ұлттық валютаның бағамын шетел ... ... ...... ... ... ... валюталарына қатынасы
бойынша жоғарлату.
Девальвация пайызын есептеу формуласы ... ... х ... ескі ... ... ... есептеу формуласы:
Бж - Бе
Р = --------- х 100,
Бе
Мысалға: фунт стерлинг бағамы арнайы ... 2.8 ден 2.4 ... ... ... ... ... есептейік:
2.8-2.4
Д = --------- х 100= 14.3%.
2.8
Сол сияқты, фунт стерлингтегі 1 доллардың бағамын анықтайық, 1 фунт
ст. = 2.8 ... 1 ... ... = ... ... ... фунт стерлингі бағамы 1 доллар = 0.35
фунт стерлинг тұрса, ал девальвациялаудан кейін, ол 0.41 фунт ... ... ... ... мынадай жағдайда анықталады:
0.41-0.35
Р = --------------- х100 = ... ... ... бір ... ретінде валюталық шектеу
үздіксіз пайдаланылады.
Валюталық шектеу –резиденттер мен бейрезиденттердің ... және ... ... ... ... ... түрде немесе
әкімшілік түрде тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық шектеу валюталық бақылаудың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... мен бекітіледі.
Валюталық шектеудің мақсаттары мынадай:
- төлем балансын теңестіру;
- валюталық бағамды қолдау;
- ағымдағы және стратегиялық міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... мынадай қағидаларға сүйенеді:
- Валюталық операциялардың орталық және өкілетті (девиздік) банктерде
орталықтандырылуы;
- ... ... ... үшін рұқсат қағазының (лицензия)
берілуі;
- ... ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығын шектеу.
Валюталық нарық- бұл шетел валюталары мен шетел валютасындағы
бағалы қағаздарды сату және ... алу ... ... ... ... ... ... сипатына және пайдаланатын санына
қарай валюталық нарықтар үшке ... ... ... және ... ... ... ірі ... қаржы орталықтарында
орналасқан. Оның ішінде, Хондайдағы, Нью-Йорктегі, Франкфурт-на-Майнедегі,
Париждегі, Цюрихтегі, Токиодағы, Сингапурдағы, ... ірі ... да ... ... ... кеңінен пайданылатын валюталар
ұлттық валюталық нарықтарда белгілі бір ... ... ...... Сауд – ... ... ... т.б. орналасқан банктер өз
клиентеріне валюталық қызметін түсіндіреді.
Валюталық нарықтағы операцияларға ... ... ... ... ...... есеп ... валюталық
интервенциялау, пайда табуды қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... - ... инвестициялық компаниялардың, ... ... және ... ... ... ... ... алсақ, Валюталық нарық – банктерді
халықаралық есеп айырысу және валюталық ... ... ... ... ... коммуникациялық жүйелердің жиынтығын
білдіреді.
Валюталық нарық белгілеріне қарай мынадай түрде ... ... ... ... ... ... шектеуге қатысты:
* еркін нарық;
* еркін емес.
Валюталық шектеу қойылған валюталық нарықты – еркін емес ... ... ... шектеу қойылмаған жағдайда оларды еркін валюталық нарық деп
атауға болады.
Валюталық бағамның қолданылу түріне қарай:
* бір ғана ... қос ... ғана ... ... ... – бұл еркін валюталық бағамға
негізделген, яғни ... ... ... ... ... ... ... арнайы валюталық бағамы 1999 жыл
5 сәуірден бастап, өзгермелі бағам режиміне өтті. Ал оған дейін тіркелмелі
бағам ... ... ...... банктің ұлттық валютаның шетел валютасына
айырбас бағамын анықтау да валюталық нарықтағы ... пен ... ... ... ... ... ... – бұл валюталық нарықтағы сұраныс пен ұсыныс
негізінде белгіленетін ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қор биржасында АҚШ
долларының теңгеге қатысты бағам анықталыды. Осы ... ... ... ... ... ... басқа валюталарға қатысты
бағамын анықтайды.
Кросс-бағам – бұл үшінші валютаға байланысты ... ... ... ... (Кб) ... ... ... беруге болады. Мысалға,
теңгенің кросс- бағамын есептеу:
Шетел валютасының долларға қатысты бағамы
Кб (теңге) = ------------------------------------------------------
-------
Теңгенің долларға қатысты бағамы
Валюталық бағамның ... ... ... ... және ... бағам
болып бөлінеді. Мұндағы тікелей бағам-шетел валютасына ұлттық ... ... ... 1 АҚШ доллар = 147,50 теңге. Ал жанама бағам – ... ... ... ... ... бағам. Бірақ мұндай бағам түрі
біз сияқты мемлекеттерде қолданылмайды.
Қазақстанға шетел валютасының тұрақты әкелінуі, ... ... қол ... және экономиканың банк секторына халықаралық
стандарттарды ... ... ... ... ... ... ... жасады. Алдағы уақытта валюталық режимді ырықтандырудың
екінші ... іске ... ... отыр.
Осыған орай біз валюталық заңдарға қандай өзгерістер енгізілгені
жөнінде ... ... ... ... және ... ... ... операцияларды бақылау және лицензиялау жолдарын қарастырдық.
Ұлттық банк Қазақстанда валюталық режимді ырықтандыру мақсатында
нақты шаралар ... ... ... және ... ... ... ... рыноктарына кіру үшін жағдайлар жасау мақсатында шет елге
тікелей инвестицияларды жүзеге асыру тәртібі ... Атап ... ... шет елде ... ... ... жағдайда,
инвестициялар Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) мүшесі
болып ... ... ... ... не ... Республикасы
бекіткен Инвестицияларды өзара қолдау және қорғау туралы ... ... ... инвесторлардың Ұлттық банктің лицензиясын алу қажет
емес.
Сондай-ақ, бағалы қағаздар ... ... ... қызмет көрсетуін пайдаланған ... ... ең аз ... және барынша өтімді бағалы қағаздарға арналып
шығарылған Қазақстандық депозитарийлік қолхаттарды (ҚДҚ) сатып алу арқылы
да қолданылады.
Сонымен бірге, қаржы ... жаңа ... ... ... ... ... салу мүмкіндіктерін арттыру ... ... ... ... ... ... ... беру
мүмкіндігі қарастырылған. Заңдарға өзгерістерде осы ... ... ... ... активтерге салымдардың үлгі
құрылымы, яғни ақшаны шет елге ... ... ... Бұл ... ... ... қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету
үшін жасалды.
Ұлттық банк статистика мен елдің төлем балансын ... ... ... ... ... асыратыны белгілі.
Валюталық заңдарға енгізілген өэгерістерге сәйкес қазіргі уақытта
бұрын лицензиялануға жататын капитал қозғалысымен ... ... ... ... Олар ... ... инвестициялау объектісінің дауыс беруші акцияларының елу және одан да
көп пайызына ие болған жағдайда, резиденттердің ЭЫДҰ ... ... ... ... өзара қолдау және қорғау туралы
халықаралық шарттар жасаған әрі бекіткен ... ... жеке ... шет елде ... ... шоттар ашуы, егер
банк ұзақ мерзімді кредиттік рейтингі «А» -дан («Standard & ... ... ... ... жіктеуі бойынша) немесе «А2»
-ден («Moodys Investors Service» рейтинг агенттігінің жіктеуі ... емес ... бар ... ... және ЭЫҰД ... ... бірге тіркеуге жататын операциялар тізімі қысқартылды, атап
айтқанда: брокер ... ... ... ... ... қазіргі уақытта резиденттік брокерлік компаниялар арқылы жүзеге
асырылатын, резидент еместердің резиденттердің бағалы қағаздарын ... ... ... банк есеп айрысудың аккредитивтік және вексельдік нысаны.
Қазақстанда шетел валютасын және шетел ... ... ... ... пайдалану мүмкіндіктерін біршама арттыруға барып отыр. Мұндай
өзгерістер Қазақстандық банктердің өз клиенттеріне ... ... ... ... ал мұндайда отандық кәсіпорындар ... ... ... есеп ... жаңа ... әлдеқайда
белсенді пайдалана алатын болады.
Сонымен бірге Қазақстандық банктер резидент еместерге ... ... ... беру ... алды.
Валюталықзаңдарға өзгерістер қолма-қол валютаны басқа елге ... ... ... ... ... ... ... азаматтарының
ақшаны қайдан алғаны туралы қандай-да болмасын анықтамалар ұсынбай-ақ,
бұрын әкелінген соманың үстіне 10 мың АҚШ ... ... елге ... ... ... ... бұрын әкелінген соманың үстіне 3 мың
АҚШ долларын әкетуге құқылы.
Жеке ... ... ... әкеткен кезде кеден органдары
валютаның айырбасталғаны туралы анықтама-сертификаттар ұсынуды талап етеді.
Валюталық операцияларды ырықтандыру ... ... ... ... ... ... режимді ырықтандыру жөнінде қабылданатын
шаралар валюталық ... ... ... одан әрі ... ... ... Таяу жылдарда сондай-ақ заңсыз жолмен алынған арам ... ... ... ... ... ... тетікті ендіру ... ... ... тетігін жетілдіру және қысқа мерзімді
алыпсатарлық ... ... ... ... ... операциялар
туралы ақпараттық база жөніндегі шаралар кешенін іске асыру болжанып отыр,
бұл 2007 жылдан ... ... ... ... ... беру
тәртібінен валюталық операцияларды кейіннен іріктеп бақылау және мониторинг
жүйесіне ... көшу үшін ... ... ... тиіс.
2.3.Ұлттық Банктің алтын валюталық активтерін басқару
Ұлттық банк ... ... ... ең ... бірі ... банк ... активтерін қалыптастыру және
тиімді басқару болып табылады. АВА ... ... ... ... ... активтерін басқару бойынша инвестициялық стратегиясы
негізінде жүзеге асырылады, ол инвестициялық стратегия ҰЛттық банк Үкіметі
жарғысымен шешіледі, және ... ... ... ... мақсаты, бір
жағынан активтер ликвидтілігін ... ... ... жағынан-кірісті
максималды ету болып табылады.
АВА қойылған мақсаттарына сәйкес қысқа мерзімді ... ... ... және алтын портфелі ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді ... және ... ... қысқа мерзімді инвестиция тартуға
арналған. Барлық валюталық ... және ... банк ... ... ... мерзімді портфель арқылы жүзеге асырылады. Қысқа ... ... ... ликвидтілігін қамтамасыз ету және ... ... ... құны өзгеру төмен деңгейі және портфельден алып тастау
және қысқа мерзімді жоспарда кірістің ... ... ... ... ... саудасында валютада активтердің тартылуының
мүмкіндік төмендеуінен қорғаушы болып табылады. АВА ... ... ... ... ... ... эталонды портфельмен
салыстырғанда уақыт периодында портфельдің аса жоғары кірістілігі ... ... ... ... ... ... ережелерге сай
сыртқы басқару бағдарламасында Ұлттық банк валюталы активтер бөлігін арнайы
компанияларға ... ... бұл ... инвестициялық басқару
аясында әлемдік көшбасшылар болуы қажет.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі алтын валюта активтерін басқару
бойынша инвестициялық стратегиясы.
Инвестициялық ... ... ... Ұлттық Банк
алтын валюта активтерін басқарудың негізгі принциптері туралы» ... ... бұл ... ... ... ... ... шешімімен 1999 жылы
№324 7 қазанда бекітілген, және «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
алтын валюта резервімен операциялар ... ... ... принциптері
туралы» ережелермен, 1997 жылы 4 мартта ... ... ... директорлар кеңесі шешімімен бекітілген №72, 1999 жылы 2 ... ... ... ... ... ... ... бекітілген
«сыртқы басқаруда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк алтын валюта
активін беру ... және ... ... ... ... жасалынған. Бұл
стратегия Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алтын валюта басқарумен
байланысты ... ... ... және ... үшін арналған.
Алтын валюта активін басқару мақсаты активтер ... осы ... ... ... ... ... ету болып
табылады.
Алтын валюта активтерін қысқа мерзімді валюта активтер портфелі, ұзақ
мерзімді валюта активтер портфелі және алтын ... ... ... Алтын
валюта активтерін басқарудың тиімділік бағасы осы стратегияның ... және ... ... алтын валюта активтер портфелінің аса жоғары
пайдалығы болып табылады. Жеке активтер пайдалығын ... ... ... ... Күтілген жоғары пайданы жақсарту және
тәуекелділікті төмендету ... ... ... ... ... ... ... береді.
Келесі қаржылық құралдар және операциялар осы стратегияны шектеу
аясында инвестициялау үшін рұқсат етіліді:
*Несиелік рейтинг ... ... ... ... ... Ұйым (ХҚҰ) ... ... және агенттік бағалы
қағаздарды, мемлекеттік бағалы қағаздарды сатуға және ... ... ... ... ... ... елдері
суверенді бағалы қағаздарын және Халықаралық Қаржы Ұйым (ХҚҰ) ... және ... ... ... ... ... ... және сатып алуға;
*Мемлекеттік, суверенді және корпоративті ... ... ... бір ... кем емес ... ... ... рейтингі А1-
Standard&Poor`s немесе P1-Moody`s сатуға және сатып алуға;
*Қайтарлу мерзімі бір жылдан аспайтын ұзақ мерзімді несие ... ... ... ... мемлекеттік, суверенді және корпоративті
қарыздық міндеттерді сатуға және сатып алуға;
*Ұзақ мерзімді несие рейтингі ААА- Standard&Poor`s немесе Ааа-Moody`s
активтері және ... ... ... қою арқылы бағалы қағаздарды
сату және сатып алу;
*Осы стратегия шектеулеріне сәйкес ... ... ... ... ... депозиттер (салымдар);
*Валюта айырбастау операциялары және алтын сату және сатып алу
бойынша операциялар;
*Ұзақ мерзімді несие ... ... ... А1-Moody`s
өндірістік құралдарды қарсыпартнерлармен сату және сатып алу ... ... ... ... және Жапония айналымдағы қаржылық және
тауарлық ... ... сату және ... алу;
*Ұзақ мерзімді несие рейтингі А- Standard&Poor`s немесе А3-Moody`s
қарыз алушылармен бекітілген кепілге ақша ... ... ... ... қағаздарды қаржыландыру үшін бағалы қағаздар қарызы;
*Ұзақ мерзімді несие рейтингі АА- Standard&Poor`s немесе Аа3-Moody`s
төмен емес, қарсыпартнерларға құрылымдық өнімдерді сату және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі шотынан барлық валютаның аударылуы және ... ... ... ... портфель арқылы жүзеге асырылады. ... ... ұзақ ... портфельге валюталық активтердің
аударылуы және кері, беруге арналған активтер аталуы және олардың ... ... ... бойынша жүзеге асырылады.
Күнтізбелік кварталда бір рет 6 айға келесі көрсеткіштер жобалануы
жүргізіледі. 1) ... ... ... мерзімді қазақстан мемлекетік қарызына
қатынасы. 2) АВА-ның 3 айдағы импортына қатынасы. 3) АВА ақша ... Егер осы ... ... ... 1 ... болса онда
инвестициялық комитет валюта активтері жалпы дюрациясын төмендету үшін
активтердің бір ... ұзақ ... ... ... мерзімге ауыстыруды
қарайды. 10.Туындықұралдар осы стратегия ... ... ... ... ... хиджирлеуге қолданылуы мүмкін.
Тіке немесе қайтымды репо операциялары максимальды мерзімі 3 айдан
аспауы керек, валютада депозиттер 1 айдан ... ... ... мерзімді портфель активтері валютаға деген қысқа
мерзімді сұранысты қанағаттандыру үшін және ... ... ... инвестиция тарту мақсатына ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, түсімді тіркемей және алып
тастап ... баға ... ... ... және ... ... ... арттыру болып табылады. Қысқа мерзімді портфелге
эталонды портфель салып Merrill Lynch 3-month US Treasury Bill ... ... ... ... ... ... ... АҚШ доллары саналады.
Құралдар классы бойынша әр ... ... ... ... ... ... ... кестемен анықталады.
Қысқа мерзімді портфелде бағалы қағаздар ... ... ... 1 ... аспауы қажет, мемлекеттік, суверенді және несие
рейтингі ААА елдернен ... ... ... ... ... ... құны ... негізінде|
| ... ... құны ... |
| ... үшін) |
| ... ... ... ... ... ... ААА |60% |100% ... мемлекеттік және агенттік | | ... ... және ... ... | | ... ... ... 1 ... кем емес | | ... ... ... РЕПО | | ... ... кепілде тұрған | | ... ... | | ... ... ААА елдерінен қайтару |0% |50% ... бір ... кем емес ... | | ... ... ... ... және | | ... ... ... ... емес | | ... және ... ... | | ... бағалы қағаздар | | ... ... ... ... ... |30% ... ... ... | | ... ... | | ... және ... РЕПО ... |0% |100% ... ... |0% |30% ... ... |0% |20% ... ... |0% |20% ... ... ААА ... ... ... және ... қағаздар қарызын қайтарудың максималды мерзімі 3 ... ... ... ... кепілге беру арқылы бағалы қағаздар максималды
орташа бағаланған дюрациясы (AverageLife) және активтер (АВS) ... ... ... ... Speed ... (PSA) =0) ... қажет.
Валюталық активтер қысқа мерзімді портфелі дюрациясы 0,75 ... ... ... ... ... валютадағы нарықтық құны активтік
валютадағы нарықтық құны ... ... ... қажет. Қысқа мерзімді
портфель валюталық ... және ... ... ... ... ... ... 50% кем болмауы керек.
Егер қысқа мерзімді портфельдің нарықтық құны ... онда ... ... ұзақ мерзімді портфельден қысқа
мерзімге аударлуы осы бұзылу байқалғаннан бастап 10 күн ішінде жүргізіледі.
Несиелік тәуекелділікке шектеу 8 ... ... ... ... ... ... АҚШ ... ерекше валютада тартылған
қаражаттан тұратын ... ... ... Осы ... кірісін
бағалау тарату кірісі мен осы қаражаттарды тарту кірісі арасындағы ... ... ... портфель мақсаты ұзақ мерзімдегі болашақ бағыттағы
активтер кірістілігін арттыру болып табылады. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... мен ... ұзақ ... портфельге
кіреді.
Ұзақ мерзімді портфельдің базалық валютасына келесі валюталар тобы
есептеледі.
|Активтер түрлері ... ... |
| ... ... ... |55% ... |40% ... |4% ... |1% ... ... анықтау күнтізбелік квартал соңғы жұмыс күні
валюта ... ... Ұзақ ... ... ... ... ... индекстер табылады.
* 55% Merrill Lynch US Treasuries&Agencies 1-3 yers
* 40% Merrill Lynch German Federal ... 1-2 ... 4% Merrill Lynch U.K. Gilts 1-3 years ... 1% Merrill Lynch Japanese ... 1-3 yeras7
Эталонды портфельде елдер бойынша таратылуы күнтізбелік квартал соңғы
күні валюта кәрзіңкесіне сәйкес жүзеге асырылады.
Ұзақ мерзімді портфель ... және оған ... ... ... құрлымдық өнімдерді қосқандағы пайдасының ауытқуынан күтілген өзгерісі
жылына 2% дан аспауы қажет. Құралдар классы бойынша әр ... ... ... ... ... ауытқу келесі кестемен анықталады.
|Активтер түрлері ... құны ... ... |
| ... ... құны ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ААА |60% |100% ... мемлекеттік және агенттік | | ... ... және ... | | ... ААА ... ... | | ... кем емес МФО ... | | ... РЕПО ... | | ... ... ... ... | | ... | | ... ... ААА ... ... |50% ... бір ... кем емес | | ... және ... қарыздық | | ... және ... ... | | ... ... емес активтермен және| | ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... ... |0% |30% ... құралдарды қосқанда | | ... ... ... | | ... ... ... ... төмен | | ... ... ... | | ... және қайтымды РЕПО |0% |100% ... | | ... ... |0% |30% ... құралдар |0% |20% ... ... |0% |20% ... ... ... жүргізіледі. Алтын портфель құрлымы
ішкі (кассалық операция орталығында ... және ... ... банк ... ... және ... алтын
(қазақстан республикасының территориясынан тыс тартылған) қатынасын
анықтайды.
Алтындағы активтер ... ... ... ... ... ... ... қорғау болып табылады. Сыртқы
алтынактивтері кірісінің ... ... ... бір ... ... ... тең (1 month Gold Average Lease Bid ... ... ... ... және сыртқы) АВА жалпы көлемнің
20% деңгейінде сақталып тұруы керек. Мұнда АВА жалпы көлемінде 5%-ға ... жол ... ... ... ... ... ... кіретін
кез-келген құрлымдық өнім кірісінің күтілген айлық өзгерімділігі жылына 7%
дан сапауы қажет.
Қазақстан Республикасынан алтынды физикалық алып ... ... ... және сыртқы алтын қатынасының өзгеруі) ... ... Банк ... жеке ... ... ... ... 10000 унциядан артық кварталда
төмендеуіне/көтерілуіне алып келетін операциялар ... ... банк ... тапсырмасымен жүзеге асырылуы мүмкін.
Сыртқы басқаруға берілген кативтер АВА ... ... ... ... сыртқы басқаруға беру кезінде №414 1999 жыл ... ... ... ... банк ... ... «Қазақстан республикасының Ұлттық банкінің алтын валюта
активтерін сыртқы басқаруға өткізудің ... және ... ... ... ... ... қажет.
Құрылымдық өнімдер эмитенттері болып ұзақ ... ... ... ... емес ... ... мүмкін. Құрылымдық өнімді сатып алу тек
егер құрылымдық өнім ... ... ... ... ... ... ... өнім нарықтық құнын бағалау моделін көрсеткен жағдайда
ғана мүмкін болады. Құрылымдық өнім эмитенті күнделікті ... екі ... өнім ... құны ... көрсетіп отыруға міндетті.
Құрылымдық өнімді сатып алу, тек егер осы ... ... ... ... ... құны бойынша эмитентке сатуға мүмкіндік ... ғана ... ... ... өнімді сатып алу Ұлттық Банк және
құрылымдық өнім эмитенті арасындағы келсім-шарт негізінде жүргізіледі. Әр
жеке ... ... ... ... ... осы құрылымдық өнімді сатып
алуға құқық келісім-шарты ... екі ... ... ... Банк ... ... ... іскерлестер) тізіміне
енген қарсыпортнерлармен ғана операциялар ... ... ... ... кепілмен қамтамасыз етілмеген, операцияның жеке
түріне лимит көлемі, және әр эмитент үшін ... ... ... ... ... анықталады (осы стратегияға 1 қосымша).
Мемлекеттік мекемелермен жүргілізетін/елдің ... ... ... ... өз ... ... елдің рейтингі тартылады және
халықаралық қаржылық мекемелермен ... ұзақ ... және ... ... рейтингі ААА/А1-S&P немесе Ааа/P1 Moody`s операциялары
лимиттелінбейді.
Әр қарсы іскерлестер үшін ... оның ... ... ... оның барлық дочерлік ұйымдары және филиалдары егер оларды басты ... ... ... ... қосылады.
Егер мемлекеттік ұзақ мерзімді рейтинг және ... ... ... ... ... ... стратегия 6 пунктіне сәйкес
бағалы қағаздарды сату рейтингі төмендеген ... ... 6 ай ... ... ... бойынша қарсыпортнерлар жағынан 100% алдын-ала төмен
жасалған механизм бар операциялар, және де ... ... ... беру
принципіне лимиттеу жүргізілмейді. Банк кастодион валюталық ... ... ... ... ... активін сақтауда минималды соманы, 1трилион АҚШ
долларына тең ... ... ... Бір ... ... ... нарықтық қыны максималды 2 миллиард АҚШ доллары
эквивалентінен ... ... ... ұзақ мерзімді портфелін ... ... ... ... ... үшін мониторинг есебінен ұстауы қажет.
Ұлттық банктегі шотында бір ... ... ... ақша ... ... есептеуде ескеріледі.
Сыртқы басқарушылар тізімі.
Алтын валюталы активтерді сыртқы басқару Citigroup Asset Management –
Кірісін тіркеу арқылы қысқа ... ... ... АҚШ ... Global Asset ... – Кірісі тіркелген бағалы қағаздар, АҚШ
долларында келтіріледі.
Goldman Sachs Asset Management – Кірісі тіркелген ... ... ... ... Agricole Asset ...... тіркелген бағалы қағаздар,
еврода келтіріледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Қоры активтерін басқару.
2005 Ұлттық Қор активтері көлемінің ... ... бар 3 ... ... ... «Global Fixed Income»:
Deutsche Asset Management – Кірісі ... ... ... Street Global Advisors – ... ... ... ... Francis Trees and Watts – Кірісі тіркелетін бағалы қағаздар
портфуліне 2 ... ... АВN AMRO Asset ... және ... Privee ... алынады. 2006 жылы қаңтарда мандат түрі «US Cash
Management» - сыртқы басқарушы – ... Asset ... ... 2006 жылы ... ... ... Goldman sachs ... және UBS Global Asset Management мандат түріне «Global Tactical
Asset Allocation» саналады. Қазіргі уақытта Ұлттық Қор активтерін ... Equity» ... түрі ... NSBC Asset Management басқаруда.
III тарау. ҚР Ұлттық Банктің ақша-несие саясатын жетілдіру перспективалары.
3.1. Айналымдағы нақты ақшаға сұранысты талдау
және инфляция
2007 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... Банк туралы» қазақстан Республикасының заңына Ұлттық ... ... ... жүргізуіне қатысты 2006 жылғы шілдеде бірқатар түбегейлі
өзгерістер мен толықтырулар енгізілген болатын. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... етуге
ауысуға баса көңіл бөлінген. Ұлттық банктің ендігі негізгі мақсаты ... ... ету ... ... ... орындау үшін Ұлттық Банк мынадай міндеттерді іске
асыруды жалғастырады:
1) мемлекеттің ақша-несие саясатын әзірлеу және жүргізу;
2) төлем жүйелерінің жұмыс ... ... ... ... ... және ... бақылауды жүзеге асыру;
4) қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамысыз етуге ықпал ету.
Ұлттық ... ... ... мен ... ... түйіндеу
Ұлттық Банк жариялаған Еуроодақ стандарттарына және инфляциялық таргеттеу
принциптеріне көшуді едәуір нақты көрсетеді.
2006 жылы ... Банк ... ... ... қолдауға бағытталған
саясатты жүргізуді жалғастырады. 2006 жылы орташа ... ... ... шеңберінде қалып, 8,4% болды.
Ұлттық Банк 2006 жылы сыртқы рыноктардағы ... ... ... ... ... үшін ... өзгермелі айырбас бағамының
режимін сақтады, бұл бағамның ақша ... мен ... ... болуы себепті еді. Шын мәнінде бүкіл жыл бойы теңгенің АҚШ
долларына қатынасы ... ... ... ... ... ... ... рыногына шетел валютасының едәуір әкелінуі ықпал ... ... ... ... ... ... энергия ресурстары бағаларының
жоғары болуы, ... ... ... ... сондай-ақ
корпоративтік сектордың және екінші деңгейдегі банктердің ішкі ... алуы ... ... валютасы түсуінің негізгі көздері экспорттық
валюта түсімінің едәуір көлемі болып табылады.
Ішкі ... ... ... ... ... ... жағдайларында
Ұлттық Банктің Қазақстан Қор Биржасынан және банкаралық ... ... ... таза ... алу ... 2006 жылы 2,2 млрд. АҚШ долл. Жуық
болды, оның жартысынан көбі Ұлттық Банктің қысқа мерзімді ... ... ... Сонымен бірге Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... 1,3 млрд. АҚШ
долларына валюта сатты.
2006 жылы теңгенің орташа алынған айырбас бағамы 1 АҚШ ... ... ... болды. 2006 жылы номиналдық жағынан алғанда теңге ... ... ... ... жылы ... ... әріптестері елдерінің валютасына қатынасы
бойынша теңгенің нақты құнсыздануы 2,5% болды. АҚШ долларына ... ... ... қарамастан, қазақстандық экспортерлердің, тұтастай
алғанда негізгі сауда ... ... ... ... ... ... жағдайлар 2004 және 2005 жылдарға қарағанда 2006 ... ... ... сақталды.
Ішкі валюта рыногына шетел валютасының едәуір әкелінуінің жалғасуы
жағдайларында Ұлттық Банктің таза ... ... өсуі ... ... 316,9 ... ... дейін көбеюі негізгі фактор болды.
Ақша базасын реттеудің негізгі құралдары Ұлттық Банктің қысқа ... ... және ашық ... ... ... жыл ... ақша ... динамикасында-маусымда 16,1% және
қыркүйекте 13,3% екі ең жоғары көбею байқалды. ... ... ... ақша
базасының маусымды көбеюі Үкіметтің шоттарындағы қалдықтардың едәуір азаюы
(41,6%) себепті еді. Мұндай азаю, өз ... ... ... ... бюджеттік ұйымдардағы қызметкерлердің демалыстары кезеңінде
үкімет шығыстарының маусымдық ұлғаюына байланысты еді. ... ... ... ... факторы Ұлттық Банктің халықаралық резервтерінің
едәуір өсуі (7,7%) болды. Ақша ... ... ... ... ... ... Осы айда Ұлттық Банктің ... ... ... (14,1%), Ұлттық Банктің таза ... ... ... ... ... ... ... Үкіметтің шоттарындағы қалдықтардың тиісінше едәуір өсуі ... ... ... алып ... ... (М3) 2006 жылы ... 969,9 млрд. Теңгеге дейін
өсуі ... ... ... ... ... ... ... етті.
Ақша массасын ұлғайтуға банк жүйесінің ішкі активтерінің өсуі (51,9%)
негізгі үлес қосты. Банк ... ... ... экономиканың өзге
секторларына талаптарының едәуір ұлғаюы (45,6%) банк жүйесінің басқа ... ішкі ... ... (35,6%) ... Банк ... таза ... аз ғана (3,2%) ... банктің халықаралық резервтерінің өсуі нәтижесінде ақша
массасының өсуіне сондай-ақ банк жүйесінің ... таза ... өсуі ... оң ... ... жыл ішінде ақша массасының ең жоғары көбеюі қыркүйекте байқалды
(8,1%), бұл ... ауыл ... ... ... ... ... еді. Ақша ... маусымдық ең көп азаюы қаңтарда
байқалды (5,2%).
Айналыстағы ... ақша (мо) 2006 ... ... тән ... ... ... оның ... өсуі (47,6%-ға 238,7 млрд.
теңгеге ... ... ... ... ... ақша ... негізгі
факторы елдегі экономикалық өсудің және іскерлік ... ... ... ... ... ... ... кірістерінің номиналдық
сияқты нақтылы да ұлғаюы болды. Айналыстағы қолма-қол ақша ... ... ... Үкімет жүргізіп отырған белсенді әлеуметтік
саясат та ықпал етті. ... бір жыл ... екі рет ... ... асырылды (жыл басынан бастап зейнетақы төлемдерін
алушылардың бәріне 12% ... 1 ... ... ... ... ... дифференсияланған түрде
көбейту).
Өз валютамыз теңгені енгшізген кезден бастап АҚШ ... ... ... ... ... рет ... нығаюы қолма-қол доллардан
«қашуға», қолма-қол теңгеге ауысуға ықпал етті, бұл ... ... ... ұлғайтуға алып келді. Ұлттық Банктің бағалауы бойынша,
айналыстағы қолма-қол ақшаның 10%-ға жуық өсуі осы ... ... ... 1999 ... ... алғаш рет 2006 жылы айналыстағы қолма-қол
ақшаның өсуі қарқыны резиденттердің банк жүйесіндегі депозиттерінің ... ал ақша ... ... ... өсу ... ... 2006 жылы ақша массасы құрылымындағы депозиттер ... ... ... ал ақша мультипликаторының мәні 3,67-ден ... ... ... ... Ұлттық Банк 2006 жылы 613,0 млрд. теңгеге
қысқа мерзімді ноттар шығарды ... 2005 ... 208,3 ... ... 2,9 есе). ... ең көп ... II ... тиесілі, осы
тоқсан ішінде орналастыру бірдей ... жоқ ... ... теңге,
мамырда-70,4 млрд. теңге, маусымда-89,7 млрд. теңге). Ноттар эмиссиасы
көлемінің ұлғаюына екінші деңгейдегі ... ... тыс ... ... ... ... ... айналыста жүрген қысқа
мерзімді ноттардың көлемі 3,1 есе 198,6 млрд. теңгеге дейін ... ... ... ... тиімді кірістілік 5,89%-дан 5,07%-ға дейін (жылдың
соңғы айындағы орташа алынған кірістілік ) төмендеді.
Ұлттық Банктің қысқа мерзімді ноттарын шығару, ... ... және өтеу ... өзгерістер мен толықтырулар ... 2006 ... ... ... 1 ... ... айналыс мерзімімен
ноттар шығару мүмкін болды.
Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... 2006 жылы ... Банк мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу
бойынша бір операция және сату бойынша бір операция жасады.
Инфляция. Қазақстан ... ... ... ... ... сүйенсек, 2005 жылы наурызда инфляция 0,6% құрады
(2007 жылы наурызда -0,4%). Азық-түлік ... ... ... ... емес ... -0,3%-ға, ақылы қызметтер -0,5%-ға көтерілді.
2005жылы наурызда азық түлік тауарлары құрамында бағаның ең ... ... -5,9% және ... -2,9% құрады. Одан басқа балық
және теңіз өнімдері бағасы 1,6%, ет және ет ... 1,2% ... ... ... ... ... және сүт, және оның өнімдерінің
0,3%-ға арзандағаны байқалды.
Азық-түлік емес ... ... ... ... ... аяқ киімдердің 0,4%-ға қымбаттауы ... орын ... ... ... ... баға 1,4%-ға (жыл басында төмендеу 11,9%)
төмендеді.
Ақылы қызметтер ішінен осы ... ... ... ... ... оның ... ішінде электроэнергиясы-1,6%, газ-1,5%-ға
қымбаттады. Бұдан басқа тасымалдау ... ... ... жылдың басынан бастап инфляция деңгейі 1,9% (1кварталда 2007 жылы-
1,5%) құрады, мұнда азық-түлік тауарлары бағасы 2,7%-ға жоғарылады, ... емес ... ... ... ... көтерілді
2005 жылы наурызда жылдық өрнектелудегі инфляция ... ... ... жоғарылады (2005 жылы ақпанда-6,9%).
Халықаралық резервтер және ақшалық ... жылы ... Банк таза ... ... ... бағаларда 1,8%-9267,3 млн.
долларға төмендеді. Ұлттық қорды толтыру ... ... ... яғни ... ... сыртқы қызметін, және де ішкі валюталық
саудадағы валюталарды сату ... таза ... ... 154,0 млн ... ... аорын алды. Алғашқы активтер Ұлттық Банк ... ... және оның ... саудадағы құнының 2,1% арзандауы
есебінен 15,0 млн долларға дейін ... ... ... ... алғанда Ұлттық Банк қорын ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк
қоры 5157,9 млн доллар) 1,0% ... және 14,4 млрд ... ... ... ішкі таза ... өсуі ... шоты ... 2005 жылы наурызда ақша базасының 1,3%-546,1 млрд теңгеге
ұлғаюына негіз болды.
2005 жылы ақпанда ... ... ... 1619,7 млрд ... ... ... өсуінің негізгі факторы банктік жүйелер ішкі активтің ... ... ішкі ... ... өсуі ... ... ... жәнен несиелік серіктестіктердің таза сыртқы
активтері 1,1% өсіп, ақшалай массаның ... ... ... нақты ақшалар ақпанда 3,2%-356,8 млрд. теңгеге өсті, ал
банктік және несиелік серіктестіктер жүйесіндегі депозиттер ақшалай масса
құрылымында 5,3% және 1262,9 млрд ... ... ... ... ... ... өсу қарқынынан сақталу ақпандағы айналымда
соңғысының ақша ... ... 22,4% бен 22,0% ... ... негіз
болды.
Ақшалай базаның ақпандағы ақшалай масса өсу қарқынымен салыстырғанда
ақшалық мультипликатордың 3,18 ден 3,06 дейін төмендеуіне алып ... ... 2005 жылы ... ... АҚШ ... ... байқалып, теңге курсы 130,18 теңге/долл дейін төмендеуі. Ақш
доллары ақпан айы соңында 132,59 теңге/долл дейін ... ... ... ... ... американдық валютаның едәуір бекітілуін
сипаттайтын әлемдік валюталық саудадағы коньюктураға алып ... ... ішкі ... ... ... ... ... пен ұсыныстың
теңесуі байқалды.
Наурыз көлемінде теңгенің АҚШ долларына курсы 122,88-123,59 теңге/ 1
доллар ... ... ... Жыл ... ... АҚШ долларына
девальвациясы 1,99% құрады.
Наурызда Қазақстандық қор биржасындағы биржалық операциялар көлемі
қосымша саудадағы келісімдерді қосқанда ақпан мен ... 27,6ға ... 783,8 млн ... (жыл басында 2,0 млрд. долл) құрады.
Биржадан тыс валюталық саудада операциялар көлемі ... ... млн ... (жыл ... 2,8 млрд ... құрады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар саудасы. 2005 жылы наурызда Қаржы
министірлігінің мемлекеттік ... ... ... ... бір ... онда 12 ... ... босатылды. Тарату көлемі 16,0 млрд ... ол 2005 жылы ... ... ... ... ... эмиссиасының көлемінен 14,8% төмен болды. Аукционда құрылған пайда
бағалы ... ... 2005 жылы ... ... төлемді қосқанда 1,5
млрд теңге құрады. Қаржы ... ... ... ... ... айы ... 284,2 млрд теңге құрап, айдағы өсуі 5,8% құрады.
Ұлттық банктің нот эмиссиясы көлемі 2005 жылы ... сол ... ... ... -103,2 млрд ... ... мұндағы кіріс
2,46% бен 2,49% дейін өсті. ... Банк ... ... ... ... төлемді қосқанда 103,7 млрд теңге құрады.
Олай болса, айналымдағы нот ... ... ай ... 383,6 млрд теңге
құрады, яғни ақпан айымен салыстырғанда едәуір өсті (0,3%).
2005 жылы наурызда алдыңғы айдағы мен салыстырғанда ... ... репо ... ... ... ... 7,2%-ға төмендеп, және 79,9
млрд теңге құрады, қайтарымдық репо операциялары наурыз айында өткізілмеді.
Мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу ... ... ... ... ... ... Заңды тұлғалардың депозиттері 6,6%-ға жоғарылап және
812,7 млрд теңгеге, ол ... ... ... -2,9% өсті ... млрд теңгеге жетті.
Тұрғындардың салымдары (резидент еместерді қосқанда) банктерде ... ... өсіп және 459,7 млрд ... ... ... ... ... салымы құрылымында депозиттер 3,9%-ға өсіп, 262,4 млрд теңге
құрады, ал шетел валютасындағы ... 48%-ға ... 197,4 млрд ... ... ... ... ... меншікті салмағы 2005
қаңтармен салыстырғанда 56,6% бен 57,1%-ға дейін өсті.
Депозиттік сауда.Резидент депозиттерінің жалпы көлемі ... 2005 жылы ... ... ... ... 1262,9 млрд теңге дейін
жетті. 2005 жылы ақпанда депозиттердің барлық валюта түрлері бойынша ... ... ... ... ... ... де 725,4 млрд теңге
гше, шет елдік валютадағы дипозиттер көлемі 0,1%-ға өсіп 537,5 млрд ... ... ... ... үлесі теңгеде 55,2%-дан 57,4%-ға
дейін өсті.
Ақпанда орташа салмақтағы сыйақылық ставкалар ... ... емес ... ... 3,5% өсті (2005 жылы қаңтарда 2,0% болатын)
ал физикалық ... ... ... ... сауда. Банктер экономикаға активті ... ... 2005 жылы ... ... ... ... ... негізгі
қарызы көлемі 3,3%-ға өсті, және 1551,7 млрд ... ... ... несие ай бойына 5,1%-ға өсіп және 745,2 млрд теңгеге
дейін, ал шетелдік валютадағы несиелер 1,7%-ға өсті және 806,5 млрд ... ... ... ... ... ... 2007 ... салыстырғанда 47,2%-дан 4,8% дейін өсті.
Ұзақ мерзімді несие ... өсу ... ... ... ұзақ
мерзімдік несиелер 3,9%-ға өсіп және 1025,5 млрд теңге, ол қысқа мерзімді
несие мөлшері-2,5%-ға ... өсіп 526,2 млрд ... ... ... ұзақ ... ... көлемі 65,7%-дан 66,1% дейін өсті.
Банктердің заңды тұлғаларға несие беру ... ... ... және ... ... құрады. Мұнда банктер тұрғындарды белсенді түрде ипотекалықнесие
беру бағдарламасында несиелерді жүргізуде және несие ... ... ... ... ... ... өсті, және 324,7 млрд теңге құрап олардың
экономикадағы банктердің жалпы ... беру ... ... 20,9%-ға өсуім
қамтамасыз етті.
Ақпанда несиелеу бойынша ұлттық банктің пайыздық мөлшері қаңтармен
салыстырғанда ... ... ... Банктік емес заңды тұлғаларға Ұлттық
валютада несие бойынша сыйақы мөлшері екеусіз өсті, (14,0% тен ... ал ... ... ... ... ... (20,5%-дан,
20,2% дейін).
Қазақстан республикасындағы 2005 ж наурыздағы инфляция деңгеі 0,6%
құрады. Азық-түлік ... ... ... айдағы жеміс-жидектер
бағасының өсуі 4,8%, ет және оның ... ... 1,2% ... ... өсті. Тұқым бағасы 5,2%-ға төмендеді. Сүт және
оның өнімдері 0,3%-ға ... ... ... ... ... деген баға 0,5%-ға, ұн бағасы-0,1% арзандады.
Азық-түлік емес тауарлар тобына медициналық препораттардың 0,5%-ға,
киім және аяқ ... ұй ... ... 0,3%-ға қымбаттауы
орын алды. Бензин 1,4%-ға, дизель отыны-2,5% төмендеді.
Тұрғын комуналды төлемдер 0,6%-ға өсті, денсаулық сақтау ... және ... ... 0,5%-дан қымбаттады, білім және мәдениет-
0,4% өсті.
Кµрсеткіштердіњ пайызда өсуі + төмендеуі-
| | ... 2005 ... |
| | |2005 ж. |
| | ... |
| | ... 2007 |
| ... ... 2006ж|Наурыз 2007ж | |
| |2005ж | | | ... |0,6 |1,9 |7,1 |6,9 ... | | | | ... | | | | ... |0,8 |2,7 |7,5 |7,3 ... | | | | ... |0,3 |0,4 |6,3 |6,2 ... тауарлар | | | | ... |0,5 |1,8 |7,1 |6,9 ... | | | | ... ... ... ... баға ... тұрғындардың
жеке тұтынушылығы үшін қажетті тауарлар және қызметтердің ... ... ... және ... ... 508 ... Бағаларды тіркеу сауда кәсіпорынында және барлық облыстық
орталықтар, ... және ... ... тобы және аудандық
орталықтардағы әртүрлі формадағы меншікті қызметтер саласында ... ... ... ... агрегациялау жүйесі үшін, және ... ... ... ... ... ұй ... ... негізінде есептеледі.
3.2. Қазақстан Республикасының Ұлттық банктің 2005-2007 жылдарға арналған
ақша-несие саясатының даму бағыттары.
2005 жыл ... ... ... үшін мерейтой жылы болды-15
қарашада ұлттық валютаның енгізілгеніне 10 жыл ... 10 жыл ... ... секторының барлық сегменттерін дамытуда қомақты нәтижелерге
қол ... ... ... ... ... жүйесі ТМД-ның басқа
елдермен салыстырғанда едәуір дамыған, айқын және ... ... ... табылады.
2006 жылы барабар ақша-несие саясатын жүргізу ... ... ... ... сонымен қатар елде жоғары эконамикалық өсуді
сақтауға белгілі бір ... ... ... жылы орташа жылдық ифляция 6,4% болды. Жыл бойы валюта
рыногындағы ... ... АҚШ ... ... бойынша нығаю үрдісімен
сипатталды. Теңгенің нығаюы ішкі валюта рыногына шетел валютасының едәуір
әкелінуіне ықпалын тигізді. ... ... ... ... ... ... ресурстары бағасының жоғары болуына, мемлекеттік меншікті
(«Қазақмыс» корпарациясы» АҚ, ... АҚ) ... ... ... ... ... мен екінші деңгейдегі банктердің
сыртқы рыноктардан қарыз алуына ... ... ... ... ... ... себепті еді. Өткен жылы теңге нақты алғанда АҚШ
долларына қарағанда 12,4%-ға құнсызданды, ал ... және ... ... ... ... және 5,4%-ға құнсызданды. АҚШ долларына
қарағанда, теңгенің едәуір нығаюына ... ... ... ...... ... әріптестеріне қатысты Қазақстан экспортерлерінің
сыртқы ... ... ... ... шарттар 2005 және 2004
жылдармен салыстырғанда 2006 жылы ... ... ... ... жылдың қаңтарында АҚШ доллары мен еуроға қарағанда теңгенің нақты
нығаюы тиісінше 3,2% және 0,4% ... ал ... ... ... теңге
0,6% құнсызданды.
2006 жылғы едәуір ... ... ... ... сыртқы
экономикалық позициясының нығаюын атап кетуге болады. Алдын ала бағалау
бойынша, төлем ... ... шоты 0,2 ... ... ... ... ... 13 млрд, доллардан асты (2005 жылы 10 млрд,
доллар), тікелей инвестицияларды нетто-әкелінуі 1,9 ... ... ... жылы 2,15 ... ... болды. Сыртқы қаржыландырудың елеулі ағыны
сондай-ақ ... ... мен ... сырттан заемдар тартуы
есебінен қамтамасыз етілді. 2006 жылы ... ... таза ... 58%-ға 4958,9 млн, ... дейін ұлғайды, бұл 4,8 айдан астам
уақыт тауарлар мен қызмет ... ... ... жабуды қамтамасыз етеді.
Елдің халықаралық резервтері тұтастай алғанда 69,3%-ға 8565,2 млн, долларға
дейін өсті. 2007 ... ... ... одан әрі ... 9,4% ... ... таза халықаралық резервтерінің өсуі ақша
агрегаттарының кеңеюіне алып ... ақша ...... 316,9 ... дейін, ақша массасы – 26,8%-ға 969,9 млрд, теңгеге дейін, қалма-кол
ақша – ... 238,7 ... ... ... ... Нәтижесінде 2006 жылы
экономиканы монетизациялау 17,3%-дан 22%-ға дейін өсті.
2006 жылы ... ... ... ... – банк ... ... қарқыны сақталды. 2006 жылы екінші деңгейдегі банктердің жиынтық
активтері 46,5%-ға 1,7 трлн, теңгеге дейін (11,7 млрд, АҚШ ... ... ... ... ...... 233,9 млрд, теңгеге дейін ұлғайды.
2006 жылы халықтың (резидент еместерді есептемегенде) салымдарының ... ... олар ... 343,2 ... ... дейін (2,4 млрд, АҚШ
долларына жуық) ... 2006 жылы ... ... ... ... ... ... нақты секторына несиелерінің 45,5%-ға 978,1
млрд, теңгеге ... (6,8 ... ... ... ... ... етті.
Барлық қадағалау функцияларының 2007 жылғы 1 қаңтарда құрылған Қаржы
нарығын және ... ... ... мен ... ... ... байланысты Ұлттық банк өз қызметін сапалы дамытудың келесі
сатысына өтеді. Енді ... ... өз ... саясатын және
валюталық реттеуді дамытуға шоғырландырылатын болады. Таяу жылдардағы басым
бағыт ретінде ақша-несие ... ... одақ ... барынша
жақындату айқындалды.
2007 жылдан бастап Ұлттық банктің негізгі мақсаты ретінде ... ... ету ... ... ... жаңа ... ... мақсатты орындау үшін Ұлттық банкке мынадай міндеттер
жүктелген:
- мемлекеттің ақша-несие саясатын әзірлеу және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- валюталық реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ету.
Ұлттық банктің негізгі мақсаты мен міндеттерін осылайша түйіндеу
инфляция бойынша ... ... үшін ... банктің жауапкершілігін
күшейтеді және ... банк ... ... ... ... ... көшуді едәуір нақты көрсетеді.
Инфляциялық таргаттеу принциптерін ... ... ... ... қойылған мақсаттарға қол жеткізу жауапкершілігін күшейту
жағдайларында инфляция бойынша бағдарлар ретіндегі тұтыну ... ... ... Оның ... ... ... негізгі
бағыттарын көрсететін баға индекстерін ... және ... ... ... ... ... түрлі дәрежедегі күйзелістердің
ықпалын жояды.
Ұлттық банк 2007 жылдан бастап «базалық инфляция» индексіне ... ... ... жылы ... саясатының негізгі мақсаты орташа жылдық
«базалық инфляцияны» 4-6% ... ... тұру ... ... ... ... ... есептеу әдістемесі бекітілгеннен кейін
және ол бойынша ... ... ... ... ... түзетілетін
болады.
Сыртқы рыноктарды Қазақстан тауарларының бағалы бәсекелік ... үшін ... банк ақша ... мен ... ... ... себеп болатын теңгенің өзгермелі айырбас бағамы режимін сақтауға
ниеттеніп отыр. Соған сәйкес, Ұлттық банк теңгенің ... ... ... ... ... ... ішкі ... аз қатысуы теңгенің
айырбас бағамының алыпсатарлық секірістеріне жол бермеу қажет болғанда ... ... ... ... ... ... ағымдағы жылы валюталық
режимді ырықтандырудың екінші кезеңін (2007-2009 ... іске ... оның ... ... ... жүргізуге шектеулерді жою
және ағымдағы сияқты, күрделі операциялар ... да 2007 ... ... ... толық айырбасталуына өту үшін жағдайлар ... ... ... ... ... 3 ... ... уақытқа
тауарлар мен қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... еөрсетеді.
Ақша агрегеттарының жылдық өсуі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және бухгалтерлік есепті жетілдіру бойынша
жұмыс жалғастырылады. Несиелік серіктестіктер мен ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... шолу жасау
жоспарлануда.
Төлем карточкаларына қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... технология негізіндегі ұлттық
банкаралық жүйесі) құруға ерекше көңіл бөлінетін болады.
Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету ... ... ... қалады. Осы міндетті шешуде ұлттық банк ... ... ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау жөніндегі агеттігімен ... ... ... ... ... мен ... және орта ... ... ... ықпал ету бұрынғыдай маңызды болып отыр.
Осы міндетті шешу үшін Ұлттық банк жанама ... атап ... ... ... ... ... пайдаланады.
Сонымен бірге, шағын кәсіпкерлікке берілетін несиелер бойынша сыйақы
ставкаларын төмендетуге ... мен банк ... ... ... ... ... тәекелдерін төмендету арқылы «Несиелік бюро және
несиелік тарихты ... ... ... қабылдануы ықпал ететін
болады.
Бағалы қағаздар рыногын дамытудың басты міндеттерінің бірі ұжымдық
инвестициялау ... ... ... ... ... ... механизмдерін
жетілдіру болады.
Ұлттық банк Алматы қаласын аймақтық қаржылық орталық ретінде дамыту
жөніндегі ... ... ... қатысуға ниеттеніп отыр, бұл болашақта
Қазақстан қаржы рыногының халықаралық ... ... ... және
тартымдылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ең соңында, ... банк ... ... ... ... ... мемлекетаралық және ведомствоаралық топтардың
жұмысына белсенді түрде ат салысуға ниет білдіріп отыр.
Осылайша, Ұлттық банк 2007 жылы және одан ... ... ... ... ... бұрынғы кезеңдерде жеткен жоғары қарқындарға қолдау
көрсетуге тырысады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... 3 жылда баға тұрақтылығын ... ... ... негізгі көрсеткіштері интервалды мәндерде беріледі, жылдар бойынша
ол сәйкесінше келесілерді құрайды.
2007 жыл 4,9-6,5%
2008 жыл ... жыл ... ... ... бойынша нарықтық мөлшерінде официялды мөлшер
реттеуші ролін күшейту жоспарлануда. Экономикадағы мөлшер деңгейі ... ... шын ... шығаратын факторлар мен тәуекелділіктерге
одекватты ... ... ... Мұнда жаңадан тартылған салымдар бойынша
шекті мөлшерлер орнату тәжірибесі қарастырылады, оларды қайтару физикалық
тұлғалар ... ... ... ... Үш жылға
жоспарланған сыйақы мөлшерін несиелер бойынша келесідей құрайды.
2007 жыл -13,2-15% жылына
2008 жыл ... ... жыл ... ... ... ... ... мөлшер теңгелік депозиттер
бойынша өзгереді, өзгеру мәндері үш жылға келесідей жоспарлануда 10,3%
(максималды) және 7,5% ... жыл ... ... валюталық операциялар толық алынып
тасталады деген болжамы бар, және де ... ... ... сыртқы экономикалық келісімдермен ... ... ... ... ... ... едәуір қарапайым етеді және
валюталық заңнама талаптарын ... ... ... ... ... жеке ... инвестициялық шешім қабылдауына және
Қазақстандық капиталдың шетел саудасында активті экспансиялану ... ... ... қысқартылуы күтілуде.
Әр жыл аяқталғаннан соң алынған нәтижелерді ескере отырып Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі 2007-2009 ... ... ... бағыттары болжамдық көрсеткіштері анықталады
Қорытынды
2007 жылдан бастап Ұлттық банктің негізгі мақсаты ретінде бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... жаңа ... ... Негізгі мақсатты орындау үшін ... ... ... жүктелген:
- мемлекеттің ақша-несие саясатын әзірлеу және жүргізу;
- төлем жүйелерінің жұмыс істеуін ... ... ... ... және ... ... ... асыру;
- қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету.
Ұлттық банктің негізгі мақсаты мен міндеттерін ... ... ... ... ... үшін ... ... жауапкершілігін
күшейтеді және Ұлттық банк ... ... ... ... ... көшуді едәуір нақты көрсетеді.
Инфляциялық таргаттеу принциптерін пайдаланатын көптеген елдер
инфляция ... ... ... қол ... ... күшейту
жағдайларында инфляция бойынша бағдарлар ретіндегі ... ... ... болады. Оның орнына инфляциялық үрдістердің негізгі
бағыттарын ... баға ... ... және ... ... ... ... индекстері) түрлі дәрежедегі күйзелістердің
ықпалын жояды.
Ұлттық банк 2007 ... ... ... ... ... ... белгілейтін болады.
Валюталық реттеу және бақылау.2007 жылы сыртқы және ішкі ... жаңа ... ... ... инвестирлеу (қаржы тарту)
коньюктурасы және ... ... ... ... ... реттеу және
бақылау механизмі жетілдірілді. «Валюталық ... ... ... ... ... заң ... ... мен толықтырулар
енгізу туралы» заңның қабылдануы капиталды реттеу, норма ... ... ... ... ... анағұрлым иілгіш механизмін жасауға
мүмкіндік береді, нормаларды бұзу соңынан валюталық заңға сай жазалануға
алып ... ... ... сақтандыру іскерлігін және банктік
субъектілірді алып тастау осы ... ... ... ... ... ... мақсатында олардың іскерлігіне ... және ... ... ... ... ... ... ғимаратына қойылатын талаптарды күшейтуші
және де ақша белгілерін жасаушылығын анықтаушы қолданылатын ... ... ... күшейтуші нормативтік құқылы ... ... Одан ... айырбастау операцияларын тіркеу ... ... ... ... ... ... валютасын бақылауда жетілдіру бойынша жұмыстар
жүргізілуде. Экспорттың-импорт валюталық бақылау механизмін жетілдіру және
де ... ... ... ... бақылауды
ұйымдастыру бойынша нұсқау жаңа баспалы жобасын Ұлттық банк жасап ұсынды.
Нұсқау жобасында алуын заңмен реттелмеген сұрақтар ... ... ... ... ... ... жүргізу реті,
есептердің векселді ... ... ... саудасын жабу реті және
негізі. Одан басқа атқару ... және ... ... ... ... шекарасы анықталды, және де олар арасындағы хабарлар
ағыны бағыты ... ... ... ... елге ... ... және тауарлар шотын, импорт бойынша төлемдерді қайтаруды бақылауды
күшейтуге мүмкіндік береді.
Жүргізілетін экспорттық-импорт ... ... ... ... ... ... үшін жаңа рұқсат алынған екі ... ... ... ... резидент алатын шетел
валютасын кіргізу, үшінші тұлға шотына, және де резиденттердің 180 күннен
жоғары мерзімде экспорттың ... ... ... қағаздар саудасын дамытудың үкіметтік бағдарламасын тарту
мақсатында, зейнетақы активтерін басқару бойынша компаниялар үшін ... ... ... тәртібі енгізілді. 2007 жылы нерезиденттер
жүргізетін зейнетақы активтерін бағалы ... ... ... ... ... ... ... елдер-қатысушыларында нақты шетел
валютасын алып өтуге ... ... бір ізге ... мақсатында
Қазақстан Республикасынан алып өту кезінде физикалық тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер
енгізуді қажет етті. Егер ертеректе кеден ... алып өтіп ... ... ... құжат көрсету қажет болса, енді бекітілген лимиттен
асатын валюта самасына ғана көрсетіледі. Қазақстан Республикасында шетел
валютасын алып өту ... 3 мың АҚШ ... ... ... ... ... формаларының бірі валюталық сауда
субъектілерінің заңды валюта нормасын сақтауын ... еді. 15 ... 3 ... тұлғаны тексеру жүргізілді, 461 атқарушы ... ... және 10 ... ... ... ... банк ... филиалдармен жүргізілді.
Ұлттық банкке капитал қозғалысымен байланысты операциялар жүргізуге
рұқсат сұрауға келген заңды тұлғалардың саны артты. Егер 2006 жылы ... ... 121 ... ... ... 2007 жылы осындай
лецензиялардың 214 –ті берілді. ... ... ... ... сауда бойынша несиелеудің лицензия саны өсуінің
үрдісі белгіленген, ол валюталық бақылаушымен импорттық ... ... ... ... және ақша ... 2007 ... ... халықаралық резерві ағымды бағада 2%-ға өсті (немесе 107млн доллар)
және 5541,5 млн ... ... ... ... ішкі ... ... ... алу және Қаржы Министірлігінің шотына валютаның түсуі таза валюталық
қорды 121,6 млн доллардан 4854,9 млн долларға дейін ... ... ... ... 14,6 млн ... 686,7 млн ... төмендеді, ол
әлемдік саудада бағаның 2,3%-ға ... ... ... ... резерві тұтас алғанда Қазақстан Республикасы Ұлттық
қорының ақшасын қосқанда (алдын ала алынған мәліметтер бойынша 3687,2 ... ... ... ... және 9232,5 млн ... ... жылы ... дейін ақша базасы 3,1ға кеңейіп, 307,8 млрд теңгеге
дейін ... Ақша ... ... ... ... ... банктің
халықаралық резервінің таза өсуі болды.
2007 жылы ақпанда ақша массасы 4,8%-ға өсіп 1016,3 млрд ... ... Ақша ... ... ... ... банк жүйесінің ішкі
активтерінің өсуі болды.
Айналымдағы нақты ақшалар (МО) ақпанда 4,4%-ға өсті және 241,3 ... ... ал банк ... ... ақша массасы құрылымында 4,9%-
ға өсті, және 775,1 млрд ... ... ... өсуінің қарқынының
айналымдағы нақты ақшалармен салыстырғанда озуы ... ... ... алып ... 23,8% дан 23,7ға ... ... өсуі ... ақша базасымен салыстырғанда ақша
мультипликаторы өсуіне алып келді 3,25 тен 3,30-ға дейін.
Экономикадағы және қаржы саласындағы ... ... ... Банк
өз қызметін, атап көрсеткенде, талдау жүргізу және еліміздің төлем балансын
қалыптастыру қызметін дамыған европалық және ... да ... ... ... ... Осындай басты бағыттардың бірі -2003 жылдан
бастап ... ... ... нақты секторына қатысушы
кәсіпорындардың ... Бұл ... ... нақты экономика секторын
«баптаушы» құралдарын және ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының еліміздің экономикасына ықпал етуін ... ... ... сөз. ... Ұлттық банктің проценттік ... ... ... ... ... ... ... бақылап
отыру керек. Бұл нақты экономика ... ... ... ... ... банктердің активтерін пайдалану үшін қажет.
Қаржы қажеттілігі туралы, соның ішінде инвестиция үшін, сондай-ақ сол
қажеттіліктің іс жүзінде қанағаттандырылуы туралы кәсіпорындардан ... ... банк үшін ... зор. Несие беретін мекемелердің ұсынып
отырған несиелері көп болғанмен (қазіргі күнде несие ... тек ... ... ... ... үшін жоғары болып отыр. әсіресе,
бұл ... ... ұзақ ... ... ... ... секторы кәсіпорындардың мониторингіне
қатысушы кәсіпорындардың сауалнамаларына кәсіпорындардың доллар, евро және
ресей рублі ... ... ... да енгізілген, валюталық саясаттың
кәсіпорындардың қаржылық жағдайын әсер етуі ... ... ... ... арналған ақпарат салалас кәсіпорындар арасындағы өзінің орнын
анықтап, нәтижелерін салыстырып, уақытылы өзгеріс енгізіп отыруға ... ... ... ... ... өз позициясын нығайту
мақсатында әр қадамын ... ... ... ... Банк ... ... қатысуышы кәсіпорындар мониторингін ерікті түрде жүргізеді,
ал оған қатысу екі жаққа да пайдалы.
Қолданылған әдебиеттер
1. Аєша, ... ... ... ... Б.А. ... Оєу ... “Экономика”-2006 жыл
2. Агарков М.М. Учение о ценных бумагах. – М.: БЕК, 2005.
3. ... М.И. ... ... ... – М.: ... и статистика, 2003.
4. Алехин Б.И. Рынок ценных бумаг. Введение в фондовые операция. –
Самара: ... ... ... С.Н. ... ... ... – М.: Аудитор, 2007.
6. Белов В.А. Практика ... ... ... ... ... Т.Б. ... обшество на рынке ценных бумаг. – М.:
Финстатинформ, 2005.
8. Буренин А.Н. ... ... ... и производных финансовых инструментов:
Учеб. Пособие. – М.: Федеративная книготорговая компания, 2006.
9. Бычков А.П. ... ... ... бумаг: институты, инструменты,
инфраструктура. – М.: Диалог-МГУ, ... ... А.С. ... ... Опыт ... Европы– М.: Альпина,
2004.
11. Каменева Н.Г. Организация биржевой торговли: Учебник для ...... и ... ЮНИТИ, 2005.
12. Ливингстон Г.Д. Анализ рисков операций с облигациями на рынке ценных
бумаг. – М.: Филинь, 2006.
13. Миркин Я.М. ... ... и ... ...... ... Павлова Л.Н. Корпоративные ценые бумаги. – М.: Бух. Бюллетенm, 2005.
15. Рынок ценных ... ... / Под ред. В.А. ... А.И. ... ... Финансы и статистика. 2006. – 352 с.
16. О рынке ценных бумаг: закон РК от 2 июля ... N ... ... правда. – 2000. 10 июля.- N 199-200
17. Мельник В.Д., Ильясов К.К. Финансы: Учебник. – Алматы; 2005– 512 ... ... ... ... ... – Алматы: «Жеты жаргы, 2005 –
416 с.
19. Об акционерных обществах. Закон Республики Казахстан. – Алматы: Юрист,
2005– 55 ... ... ... ... / под. ред. А.А. Смаилова. – А.
2005– 572 с.
21. Казахстан 1991-2006г. Информационный аналитический ... / ... А.А. ... А. – 2007– 432 ... Серебрякова Л.А. «Мировой опыт регулирования рынка ценных бумаг,
Финансы. – 2006, N ... ... Э.А. ... учет операций с ценными бумагами. –
М.:Инфра – М, ... ... В.И. Учет в ... рынка. – М.: Финансы и статистика,
2005.
25. Рыжов С. Инвестиции в привилегированные акции // Рынок ... ... N ... ... М., ... К. ... рынка ценных бумаг: денежно-
кредитные аспекты // Поиск – 2006, N 2
27. Ценные бумаги и ... ... ... пособие / Г.С. Сейткасимов,
А.А. Ильясов – Алматы: Экономика, 1998. – 184с.
28. Реформирование экономики Казахстана: Проблемы и их ... / Под ... ... ... ... – Алматы, 1997. – 352с.
29. Миркин Я.М. Ценные бумаги и ... ... – М.: ... 2005. ... Алимбаев А., Жидкова Т. Теоретические основы децентрализации фондового
рынка ... // ... ... – 2006. - N 1. – ... ... А.Н., ... С.А. Региональный фондовый рынок: состояние и
перспективы развития // ... и ... – 2006. - N 7. – ... Бельгибаев К.К. Финансовая и банковская статистика: учебное ... ...... ... ... ... Н.О. О ... ценных бумаг // Южный Казахстан. – 2006. – 13
декабря
34. Иванов М. ... ... ... ... ... ... // ... ценных бумаг Казахстана. – 2005. N 9
35. Иванов М. Биржевой фондовый рынок Казахстана: итоги четырех месяцев
2007года // ... ... ... ... – 2007. – май - N 10. ... ... М.Т. Концепция анализа и мониторинга рынка ценных бумаг:
рынок ценных бумаг // Каржы-каражат. – 2006. - N ... ... ... ... ... ... // Рынок и право. –
2005. - N 6
38. Модельный закон «О рынке ценных бумаг» для ... СНГ // ... ... – 2006. - N ... ... М.Ю. рынок ценных ... как ... ... ... // Финансы и кредит. – 2006. - N 4
-----------------------
Несие жүйесі
Парабанктік жүйе
1 Банктік жүйе
Эмиссиялық емес банктер
Почталық жинақтау ... ... ... ... ... банк
Аймақтық эмиссиялық банктер
Почталық мекемелер
Почталық жинақтау мекемелері
Лизингтік фирмалар, Факторингтік фирмалар, ломбардтар, несиелік ... ... ... ... бірлестіктері
Мамандандырылған банктер: инвестициялық, инновациялық, ипотекалық, тұтыну
несиелік.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасының банктік заңнамасы және банктік құқықтық қатынастар129 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
АТФ банкінің несиелеу жүйесі58 бет
Ақ "тұранәлем банкінің" құрылу тарихы14 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет
Ақша нарығы мен валюталық биржалардың теориялық негіздері24 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет
Банкінің атқаратын функциясы және мәні33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь