Қаржы ресурстарының қалыптасуымен оларды пайдалануды талдау

КІРІСПЕ 3

1 ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТЕОРИАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 5
1.1 Қаржының мәні және экономикалық категориялармен өзара байланысы 5
1.2 Қаржы ресурстарының құрлымдық жүйесі және оларды ұйымдастыру қағидаттары
1.3 Кәсіпорынның қаржы ресурстарының мәні, құрамы мен құрлымы 22

2 ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫМЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ 26
2.1 Қаржы ресурстарының құрылымдық жүйесі және қалыптасу көздері
2.2 «Әділ» ЖШС ресурстарынын талдау көрсеткіштері 40

3 ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 55
3.1 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы ресурстарын басқаруды дамыту 55
3.2 Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын қалыптастыруда оңтайлы әдістерді пайдалануды жетілдіру 60

ҚОРЫТЫНДЫ 72
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 76
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТЕОРИАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... мәні және ... категориялармен өзара байланысы 5
1.2 Қаржы ресурстарының ... ... және ... ... Кәсіпорынның қаржы ресурстарының мәні, құрамы мен құрлымы
22
2 ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫМЕН ОЛАРДЫ ... ... ... ... құрылымдық жүйесі және қалыптасу көздері ... ... ЖШС ... ... ... ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ
55
3.1 Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы ресурстарын басқаруды
дамыту
55
3.2 Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын қалыптастыруда
оңтайлы әдістерді ... ... ... ... ... ресурстары мен капитал кәсіпорын қаржысын зерттеудің басты
объектісі болып табылады. Реттелінбелі ... ... ... ... ... ... және ол фирманың жаңа табыстарына қол ... ... ... етіп ... «капитал» түсінігі жиі қолданылады.
Осылайша, капитал – бұл фирманың айналымға ... және ... ... ... ... ... бір бөлігі. Ондай болса капитал қаржы
ресурстарының өзгерген түрі болып ... ... ... - ... ... орындау және
ұдайы өндірірісті кеңейту шығындарына арналған пайда және сырттан келетін
түсімдер түріндегі ақша қаражатының бір ... ... ... ... ... қарай олар ішкі (өзіндік)
және сыртқы (тартылған) болып ... Өз ... ішкі ... ... ... ... таза пайда және амортизация түрінде, ... түрі - ... ... ... ... ... Ішкі немесе тартылған қаржы ресурстары да екі топқа: өзіндік және
қарыз құралдарына бөлінеді. ... ... бөлу ... ... осы кәсіпорнын дамытуға кәсіпкерлік не болмаса ссудалық капитал
түрінде салынған капитал ... ... ... ... ... ... - ... өзіндік қаржы
ресурстарының қалыптасуы, ссудалық капитал салымдарының нәтижесі – ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастырудың екі ... ... ... бұл несие мен қарыздарды тартудың жоғары пайыздары
мен қарыз және өзіндік капиталдың ара ... және ... ... ... ... ... болуы
керек, қаржы ғылымының теоретиктерінің күш-жігерлеріне ... ... әлі ... дейін нақты жауабы жоқ. Өткен ғасырдың орта шегінде
қаржы жөніндегі екі американдық ... ... ... мен ... ... ... сыйлығының лауреаты ... ... ... ... ... құнын барыншы жоғарылату үшін ... ... ... мақсаты болып табылады) капиталдағы қарыз
үлесін 100%-ға дейін ... ... ... ... ... төлеуге жетпейтін болса, екінші
компанияға өзіндік капиталына жоғарылатылған табыстылықты ... ... ... ... енді оған ... ... ... төлеуге ақша қаражаттары жетіспеген жағдайда ... ... ... ... ... ... шешімді қабылдау бизнестен
күтілетін ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... өзінен өзі компания құнын өзгертпейді, ол қалған ақшаны алу
үшін кредиторлар (ең алдымен) және меншік иелерін (екінші кезекте) ... ... ... ... құны осы рәсімдерді ... ... - ... сот және ... ... ... сатудан болған
шығындар есебінен ғана төмендейді. Банкроттықтан болатын зиян шегу ... ... ... ... ... орын толтырады. Қарыз
капиталына деген баға күрт артады да – тұтқаның ... ... ... ... ... ... мәні жоғары бола отырып, фирманың
іскерлік белсенділігі төмендеген кезеңде ол өзінің нарықтағы үлесін капитал
құрылымы ... ... ... ... береді (бұл жерде
консервативтілік қарыз қаражаттарының шамалы ғана үлесі ... ... ... ... ... ... – тақырыпты ашу, ... ... мен ... құрылымың қарастыру, зерттеу, оның
проблемалары мен даму перспективаларын ... Ал ... ... жету үшін ... әдебиеттерді, басылымдарды пайдалана отырып,
қаржы ресурстары мен қорларға толық ... ... ... ... ... даму жағдайын талдау, қаржы ресурстарының тиімділігін
қалыптастыру жолдарың қарастыру.
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш ... ... ... ... теориялық аспектілері мен негіздеріне жалпы сипаттама
берілген, олардың маңызы,функциялары, рөлі ... ... ... ... ... ... ... құрылымы, жүйесің ұйымдастыру
қағидаттары кәсіпорынынның мысалында талдауы, ... даму ... ... ... ... ресурстарының тиімділігін жетілдіру
жолдары, проблемалары және даму перспективалары қарастырылған.
Дипломдық жұмысты орындау барысында ... және ... ... мен оқу ... ... есеп беруі
методикалық негіз ретінде қолданылды.
1 ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қаржының мәні және ... ... ... ... ақша қатынастарының жиынтығы, олардың ажырағысыз бөлігі, ол
әрқашан экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... ... ақша ... ... тек ... ақша
қатынастарын білдіреді, сондықтан оның ролі мен ... ... ақша ... ... орын ... ... қоғамдық өнім мен ұлттық табысты жасау, бөлу және қайта бөлу
процесінде ... ... ... ... ... пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар ... ... ... ... ... ... белгілерінің бірі – оның тұлғалануының ақша
нысаны және ақшаның нақтылы қозғалысымен қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... өзі ... ... ақшаның
нақтылы қозғалысымен аңғартып отырады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау
дұрыс болмас еді. Ақша ... ... тек олар ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің жасалатын ақша қорлары бұл қатынастардың мазмұны ... Ақша ... ... ... ... кең. Қаржы тек
қорларының, атап ... ... мен ... ... ... ақша ... ғана ... Басқа ақша қатынастары
қаржы шеңберінен шығып кетеді. Қаржы қатынастарының жиынтығына, мысалы,
шығындардың барлық түрлерін ақшалай ... алу мен ... ... ... ақша ... ... өзіндік құнды калькулациялау және
өнімнің бағасын анықтау, ақшалай түсімді есепке алу мен ... ... ... және ... кірмейді. Сауда жүйесі арқылы тауарларды
сатып алу және сату ... ... ... ... ... ... отырған
жағдайда да) кезінде пайда болатын ақша қатынастарын да қаржыға жатқызуға
болмайды. Себебі мемлекет бұл ... ақша ... ... реттеп отырады. Ақша қатынастарымен бірігіп кеткен субъектілердің
теңдігі (олардың ... мен ... ... бұл ... ... нышан болып табылады. Сонымен бірге қалыптасатын ... ... ... емес ... ... Кез келген ақша
қатынастары қаржы қатынастарын білдіре бермейді.
Қаржының ақшадан мазмұны жағынан да, функциялары ... ... бар. Ақша – бұл ең ... ассоциацияландырылған
өндірушілердің еңбек шығындары өлшенетін жалпыға ... ... ал ...
жалпы ішкі өнім мен ... ... ... және ... бөлудің
экономикалық тетігі, ақша қорларын жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың
құралы. Ол өндіруге, ... және ... ... ... және ... ... ... процесінің түрлі стадияларында жеке ... ... ... ... емес.
Ақшаның нақтылы қозғалысы ұдайы өндірі процесінің екінші және
үшінші стадияларында – бөлуде және айырбастауда болады.
Екінші ... ақша ... ... ... тауарлардың
қозғалысынан оқшауланады және оның шеттелуімен (бір иеленушілерден басқа
иеленушілерге өтуімен) немесе құнның әр бөлігінің мақсатты ... ... ... ... ... ... ... құн
(ақша нысанындағы) тауар нысанына айырбасталады. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... екінші стадиясында құнның
ақша нысанының бір жақты қозғалысының орны ... ал ... ... екі жақты қозғалысы болады, оның бірі ақша нысанында, ал
басқасы тауар нысанында ... ... ... ... мен ... стадияларында мұндай
қозғалыстың болмауы олардың қаржының пайда ... орны ... ... құн ... ... ... ... айырбасталатын,
яғни сатып алу – сату актілері жасалатын ... да ... ... ... өндіріс процесінің құн стадиясында тек баға құралын ... ... ... ... операциялары болып жататындықтан, мұнда
басқа экономикалық категорияның ... – баға ... ... іс-әрекет етуінің жиынтық қоғамдық өнімді бөлу стадиясында
асқан дәрежеде көрінетіндігі ... үшін ... ... ... Сонымен қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет
ететін орны ақшаның нақты ... ... ... өндіріс процесінің бөлу
стадиясы болып табылады. Мұнда жалпы қоғамдық өнімнің құны және ... ...... ... ... бөлу ... ... мақсатты
арналым мен субъектілер бойынша бөлінеді. Бұл процестің ... ... ... ... – c, v, және m-ге ыдырайды: өндіріске
жұмсалынған өндіріс құралдары ... (с) орны ... ... (v) ... және қосымша өнім (m) алынады.
Қаржы қатынастарының қаржы талшығы мен басы өндіріс ... ... ... мен оны ... бөлу ... ... Тап осы ... өнім
мен немесе қоғамның таза табысын (табыстарды, қорланымдарды, ақша
қорларын) ... ... ... ... ... бұл бөлігі қаржы
қатынастарының мәнін және ... ... ... ... ... ... шарттасылған сипаты кезінде сатылатын өнімді «c»,
«v» және ... ... ... ... ... қалыптасады және
оларға сәйкес ақшалай табыстар мен ақша қорланымдары ... ... ... ... ... одан әрі бөлу және оны
мақсатты пайдалануды ... да ... ... ... ... ... бір бөлігі жаңа толық айналымға түседі, ал бір
бөлігі тұтынылады. Сөйтіп, жалпы қоғамдық өнімнің құны ... мен ... ... ... ... әрқайсысы өндірілген
өнімдегі өзінің үлесін алуы тиіс. Қаржының қатысуынсыз қоғамдық өнімнің
жеке бөліктерге бөлінуі мүмкін емес. Қаржы ... ... ... ... ... байланыстырушы буын болып табылады.
Қарастырылған процестер қаржы қатынастарының тоқайласуын, олардың
басқа экономикалық қатынастармен ... ... ... ... экономиканың тиімділігіне, оның үдемелі ... ... ... ... ... ғылыми көзқарасты талап етеді.
Қоғамдық қатынастарды иерархиясында ақша ... ... ... ал экономикалық қатынастар өз кезегінде қоғамдық
қатынастар жүйесінің айқындаушы бөлігі - өндірістік қатынастарға кіреді.
Бұдан қаржы қатынастарын ... ... бір ... яғни ... әрі негізгі қатынастар болып табылады деуге болады.
Экономикалық заңдармен анықталатын қоғамдағы өндірістік қатынастар
категориялар арқылы ... ... ... – бұл ... ... ... бұл ... экономикалық өмірдің
бір жағын сипаттайды және абстрактты, қорытынды түрде көрінеді; оларға
баға, қаржы, ... ... ... ... және т.б. жатады.
Қаржы, экономикалық категория ретінде, экономикалық заңдардың (құн
заңының, сұраныс пен ұсыныс заңының, қажеттіліктердің жоғарлау заңының,
өндірістік қатынастардың ... ... ... мен даму ... ... ... үнемдеу заңының) іс-әрекетіне негізделеді.
Қатынастардың иерархиялық субординациясын ескере отырып, «жалпыдан
жекеге» қағидаты бойынша ... ... ... ... ... болады:
жалпы қоғамдық қатынастар, өндірістік қатынастар, ақша қатынастары және
қаржы қатынастары (салық, бюджет, мемлекеттік кредит, сыртқы ... және ... ... ... құрылымы бар осы заманғы
мемлекеттерде қаржымен қатар басқа экономикалық категориялар да – ақша,
табыс (пайда), ... құн және ... ... Олардың
әрқайсысы өзінің функцияларын (тауардың құнын ... ... ... ... ... ... мен тұтыну өлшемін ... ... ... ... нәтижелерін бағалау) орындайды,
оларды қоғам дамуындағы бұл категориялардың мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... бойынша
айырмашылығы бар.
Қаржыны құндық экономикалық категориялардың бүкіл жалпы жиынтығынан
ажыратып алу үшін бұл экономикалық категорияға тән ... ... ... жөн. ... ... құбылыстың мәнін, өзгешелігін бір ғана
белгімен, тіпті ол елеулі ... ... де ... ... емес.
Құндық категориялардың барлығының да толып жатқан ортақ белгілері болады.
Сондықтан қайсыбір құндық категориялардың, ... ... ... ... тек бірнеше сипатты белгілердің жиынтығы ғана кез ... ... ... соның ішінде қаржының да мағынасы мен
өзгешеліктерін ашып бере алады.
Экономикалық категория ... ... ... ... ... ... ... әрқашан ақша нысаны
болатындығында. Қаржы әрқашан экономикалық жүйе ... ... ... әр ... субъектілері арасындағы ақша және тек ақша
қатынастарын ғана білдіреді. Сондықтан қаржы ... ...... маңызды белгісі. Қаржының ақшалай сипаты оны жүзеге
асырудың нысанын және қаржының құндық ... ... ... баса ... қаржының іс - әрекет етуінің міндетті шарты болып табылады.
Ақша болмаса қаржының болуы мүмкін емес, өйткені ... ... ... жалпы нышан. Ақша айналыс құралының функциясын орындай ... яғни ... құн ... ... ... ... құн ... Сөйтіп, ол ақшаның дербес аясы ... ... бір ... ... ... ... болуына жағдайлар
жасайды.
Қаржы қатынастары өзінің негізінде бөлгіштік қатынастар болып
табылады. ... ... ... ... ... ... өндіріс пен өндірістік емес салаларда) және ... ... ... ... өнім ... ... ... сан
алуан процестері жүзеге асады. Бөлу процесі натуралдық-заттай нысанда да
- өндіріс ... мен ... ... қорларын жасаумен де,
сондай-ақ ақша нысанында да – еңбектің аталған өнімдерін сатып ... ақша ... ... ... да болып жатады. Қаржы
қатынастарының бөлгіштік сипаты экономикалық категория ретінде олардың
айрықша белгісі болып ... ... ... ... мен бөлгіштік сипаты қаржының
аса маңызды белгілері болып табылады, бірақ оның ақтық белгілері ... бұл ... ... да, ... ақы ... де, ... ... нақтылы жұмсауға арналған түрлі мақсатты ақша қорларының
қозғалысында ... оның ... ... белгісіболып табылады. Ақша
қорлары, істің шын мәнінде, қаржы ... ... ... ... ... ... қатысушыларыныың барлығында,
өндірістік емес сферада қаржылық әдістердің көмегімен жасалады. әдістер,
қаржы қатынастарындағы ... ... ... ... ... сөзсіз болатын, міндетті сипатты игеріп алады, мұның ... ... ... және қоғамдық дамудың мақсаттарына
ақша ресурстарының көлемі мен оның ... ... ... ... ... ... ... әдеттегідей, баламалы, яғни тауар және
ақша нысандарындағы құнның тең ... ... ... Баламалық белгісі басқа экономикалық ... ... ... кредиттің іс-әрекетіне тән. Ақша қорларының ... ... ... ... ... сол, олар экономиканы
басқарудың барлық деңгейлерінде ақша нысанындағы құнның бір ... ... ... Кез ... ... ... ... (салықтар, табыстан (пайдадан) аударылатын ... ... ... және т.б.), яғни ... ... қаралған өзгеше белгілері бұл экономикалық
категорияны ақша ... ... ... ... ... ... береді, әрі қаржының өзгешелігін, ерекшелігін атап ... ... ... ... ... ... ... атлған
жиынтығын иемдене алмайды. Егер белгілердің алғашқы екеуі – ... ... ... мен бөлгіштік сипаты қаржы қатынастарының
өрісін тежеп отыратын болса, қаржыға тән қор нысаны, ... ... ... құн ... ... ... экономикалық
категория ретіндегі қаржының айрықша ерекшеліктерін баса көрсетеді.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде қаржының қысқаша анықтамасын
былайша ... ... ... – бұл шаруашылық жүргізуші
субъектілерде және мемлекетте ... ... мен ... ... ... ... ... ұлғаймалы өндіріске,
қоағамның әлеуметтік және басқа ... ... ... ... қоғамдық өнімнің құнын және ұлттық
байлықтың бір бөлігін бөлу және ... бөлу ... ... ... ақша
қатынастары.(2)
Қаржының жұмыс істеуінің шарты – ақшаның болуы, ал ... ... ... ... жүргізуші субъектілер мен мемлекеттің қызметін
қамтамасыз ететін олардың ресурстарға қажеттілігі болып табылады.
Қаржының мәні ақша нысанындағы құн ... ... ... ... ... ақша қатынастарының болуы және экономикалық
заңдардың іс-әрекеті болып табылады.
Қаржының қажеттігі объективті ...... ... және ... ... ... ... қаржы ресурстарының объективті қажеттігін ескере
отырып, оларды пайдаланудың әртүрлі нысандарын жасай алады.: төлемдердің
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... өзгертеді және т.б. шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ете отырып,
қаржы өндіріс үйлесімдерін тұтынудың қажеттеріне бейімдеуге мүмкіндік
беруі үшін қажет. Бұл мақсатты ... ақша ... ... болады. Қаржының басты арналымы – табыста мен ақшалай қорларды
жасау арқылы мемлекет пен шаруашылық ... ... ... ақша ... ресурстарының құрамы мен құрылымының өзгеруіне
жеткізеді.
Қаржы ресурстары болмаса, қаржы механизмі арқылы ... ... ... кең ... пайдалана алмаса, мемлекет өзінің ... ... ... ... асыра алмайды, өзінің әлеуметтік-экономикалық
бағдарламаларын, қорғаныс және елдің қауіпсіздігі функцияларын қамтамасыз
ете алмайды.
Мемлекет, ... ... ... ... ... жөнінде едәуір экономикалық функцияларды орындайды, сондықтан
мемлекеттің ... ... ... ... ...... бюджет арқылы қазір жалпы ішкі өнімнің
20 пайыздан астамы және жиынтық қоғамдық өнімнің 10 пайыздайы ... ... ... ... ... салалық және аумақтық
аспектілерде қоғамдық өндірістің ауқымы реттелінеді, басқа қоғамдық
қажеттіліктер ... ... ... өндірістік капиталдардың жеке және
қоғамдық толық айналымын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық жетістіктерді тезірек
енгізуді ынталандыру, басқа қоғамдық қажеттіліктерді ... ... ... мәні бар ... ... бейімделген жергілікті
өзін-өзі басқарудың дамуы тиісті қаржымен қамтамасыз етуді, муниципалдық
құрылымдар қаржысының жұмыс істеуін талап етеді.
Сондықтан өтпелі ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударылы, оларға қаржы ресурстарын қалыптастыруда
үлкен құқық пен дербестік беріліп отыр. Тек бұл ... ... ... ... ... ... ... ұтымды,
ғылыми негізде бөлінген кезде ғана жоғары қайтарымы және пайдаланылатын
қаражаттардың үлкен көлемде жаңғыруы болуы мүмкін.
Мемлекеттік сетордың қызметімен байланысты ... ... ... «қоғамдық (немес әлеуметтік) тауарлар» деп аталынатындары –
мемлекет қаржыландыратын және бірлесіп тұтынылатын материалдық, ... ... емес ... ... мен қызметтер көрсетуді өндіру
мен бөлуді ... ... ... ... ... мен ... абаттандыру объектілері, жол торабы, мемлекеттік биліктің,
басқарудың, құқықтық тәртіпті қорғаудың, қорғаныстың, қоршаған ортаны
қорғаудың ... мен ... ... ... ... ... беру және денсаулық сақтау (кепілдемелі деңгейде) жатады.
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және рөлі оның функцияларынан
айқын көрінеді. ... ... ... ашу оның ... мен ... ... ... бірге қаржының қоғамдық арналымы, яғни оның функцияларын
анықтауды да ... ... ... ... осы ... ... тән ... мәннің іс-қимылдағы көрінісін, сапаның өзіне тән ... ... ... ... ... категорияның
қоғамдық арналымы қамтып көрестіледі, оның экономикалық табығаты ашылады.
Қаржы басқа тым ... ...... ... ... категория болып табылатындақтан және ... ... ... ... ... ... ... оның қоғамдық, саяси және ... ... ... терң дендеп енуінебайланысты қаржы функциясы туралы мәселе
ғалым-теоретиктер арасында осы күнге дейін ... ... ... ... ... және ... ... екі
тұжырымдамасы танылып отыр. Бірінші тұжырымдаманың жақтаушылары қаржы
қоғамдық ... ... ... – ақша ... ... ... бөлу ... пайда болады, қаржының бөлгіштік сипаты
оның ... ... ... ... деп ... ... сәйкес қаржы екі функция орындайды: бөлу және бақылау.
Бөлгіштік қатынастардың ерекше сферасы ретінде қаржының мәні ... ... ... ... ... ... Тап осы функция
арқылы қаржының қоғамдық ...... ... ... оған қажет арнаулы мақсатты ақша қорлары нысанында
пайдаланылатын қаржы ресурстарымен ... ету ... ... ... ... құны (оның ақша нысанында), сонымен бірге
ақша ... ... ... ... бір ... қаржының
бөлгіштік функциясының іс-әрекетінің объектілері болып табылады.
Қарамағында ... ... ... ... ұдайы
өндірістік процестің қатысушылары болып табылатын заңи және жеке тұлғалар
(мемлекет, кәсіпорындар, бірлестіктер, мекемелер, азаматтар) ... ... ... ... ... ... процесс қоғамдық өмірдің барлық
сфераларында – материалдық өндірісте, айналыс және ... ... ... ... әдістері экономиканы басқарудың түрлі
деңгейлерін: жалпыұлттық, ... ... ... қамтиды.
Қаржылық бөлініске бөлінудің әр түрлі түрлерін – ішкішаруашылық,
ішкісалалық, ... ... ... ... көпсатылық тән.
Бөлу функциясы қаржы құралдарын қоғамдық жалпы өнім мен оның аса
маңызды бөлігі – ұлттық табысты, ... ... ... бір ... айналым қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату операцияларын
шығарып тастағанда) бөлу және ... бөлу ... ... ... Бұл ... қаржы өнімді өздігінше бөле береді деген мағынада
емес, қаржы тек жасалған өнімді бөлуді ғана ортақтастырып, жүзеге ... ... ... Былай деп айтқан дұрыс: өнімнің натуралдық-заттай
құрамын бөлу ақша қорларын бөлу ... ... ... ... және ... арасында ақша қорларын (табыстар мен ... ... ... ... өнім де ... бөлгіштік функциясының іс-әрекеті оның мәнінен: жиынтық
қоғамдық өнімді, ұлттық табысты және таза ... ... және ... ... ... ... етуден; табыстар мен
қорланымдарды қалыптастырудан; ақша ... ... ... ... бөлу ... және кейінгі, немесе қайта бөлу болып
ажыратылады.
Алғашқы бөлу кезінде жиынтық қоғамдық өнімнің ... ... ... ... қоры ... ... мен амортизациялық аударымдар)
шығарып тасталады және жаңадан жасалған құн – ... ... ... ... өндірістік сфераның (шаруашылық жүргізуші
субъектілердің) және халықтың ... ... ... олар бөлудің
және қайта бөлудің күрделі процестеріне ұшырайды, бұл процестерде маңызды
рөлді қаржы атқарады. Қоғамдық өнім мен ұлттық ... ... ... ... ... ақы ... және баға ... экономикалық
категорияларымен тығыз байланыста дамиды.
Қайта бөлу салалық, сондай-ақ аумақтық тұрғыдағы ... ... ... ... өнімді мүшелеудің сан алуан
процесін қамтиды. Мұның ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін ұдайы өндіріс ... ... әр ... қажеттіліктері қанағаттандырылып отырады. Бұл
орайда қатысушылардың бәрінің табыстары басқалардың шығыстары есебінен
қалыптасады және ... ... ... қоры мен тұтыну қорына ие болады.
Бірінші ... ... ... ... үшін ... ... ... әлеуметтік инфрақұрылымның өндірістік емес қорларынан
болатын өндірістік ... ... ... үшін, резервтер мен
сақтық қорларын жасау үшін пайдаланылады. Тұтыну қорын бүкіл ... ... ... үшін ... ... ... ... мекемелерін ұстауға, ғылымға, мәдениетке, басқаруға,
елдің қорғанысына арналған ресурстар құрайды.
Қаржы көмегімен ұлттық табысты бөлу және қайта бөлу екі ... ... ... Ол ... ... ... ... қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
Несиелік-банктік әдіс. Ол уақытша бос қаржы ресурстарын жұмылдыруды
және қайтарымдылық негізінде кредиттер беруді білдіреді.
Қоғамдық өнімді құндық бөлудің процесі ... ... ...... ... ... аударымдардың
және т.б. көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін.(2)
Ұлттық табысты қаржы көмегімен қайта бөлудің негізгі мақсаттары
мыналар болып ... емес ... ... ... ... ету;
бұл салада ұлттық табыс жасалмайтыны белгілі;
елдің жеке экономикалық аймақтары арасында қаржы ... ... ... ... зор прогрессивті салалардың айрықша дамуын
қамтамасыз ететін басым түрде салаарлық бөлу;
қаржы ... ... ... сала ... бөлу, ол кәсіпорындардың
әртүрлі рентабелдігімен және ... ... ... ... ... ... табысты қаржы көмегімен бөлу және қайта бөлу қоғам
мен кәсіпорынның, фирманың материал және ақша ... ... ... ... ... ... ... өнімді бөлу және қайта бөлу процесіне қатысуы
бірдей емес. Алғашқы бөлу кезінде, жоғарыда атап өтілгендей, қаржы ... ...... ... ... іс-қимыл
жасайды. Қаржының бөлгіштік функциясы аумақаралық, салааралық қайта бөлу
мемлекеттік бюджет арқылы жүзеге асырылады, бұл кезде ақша ... ... ... ... ... ... ресурстарының
жетіспеушілігін басынан кешіріп отырған әкімшілік-аумақтық бірліктер мен
салаларға беріледі. Қайта бөлудің бұл ... ... ... ... ... қол ... бұл ... жағдайында
түпкілікті салалардағы өндірістің дамуы үшін, сондай-ақ ... ... ... мен ... ... өрлету үшін
өте-мөте көкейтесті болып табылады. Ішкісалалық және ішкішаруашылықтық
қайта бөлу сферасы экономиканы қайта ... ... ... ... ... ... пайдалануды қажет ететін (заң
бойынша мемлекетке тиісті) коммерциялық есеп пен өзін-өзі қаржыландыру
әдістерінің енгізілуімен байланысты ... ... ... ... ... ... ... ақшалай табыстарды
қалыптастыру және қаражаттарды жұмсау жолымен мемлекеттің, экономикалық
агенттердің экономикалық мүдделерін қамтып ... ... ... ... ... ... ... функция
арқылы бөлу категориясы ретінде қаржының мәні ашылады, ақша нысанындағы
жиынтық қоғамдық өнімнің, оның ... ... ... ... ... ... жәнесатып алу –
сату арқылы ... ... ... ... ... үшін
жағдайлар жасалады.
Қорытындысында қоғамдық өндірістің барлық қатысушыларының нақтылы
еңбек үлесі мен қоғамдық ... ... ... ... отырып,
олардың экономикалық мүдделері қанағаттандырылуы тиіс.
Қаржы ұлттық табыс құрамындағы бастапқа табыстарды да ... ... ... ... ... бөлгіштік функциясының жақтаушылары бөлу арқылы қаржы
ұдайы өндірістің басқа стадияларына - ... ... ... ... ... деп ... Мысалы, қаржы өндіріске
қалыптастырылатын ақша қорларының ... ... ... әсер ... ... ... ... отырып, өндіріске қалаған бағытта ықпал жасауға
болады, не қолайлы қаржы жағдайларын жасау жолымен экономиканың ... ... ... ... ... не ... ... жағынан, егер көтермелеу қорланырың көлемін өндірістің белгілі бір
сапалық көрсеткіштерінің: ... ... ... ... ... және т.б. ... ... өндіріске сапалық
әсер етуге ... ... ... ... ... өндірістің басқа
сатыларына да осылайша әсер етуге болады. ... ... ... ... ... өндірістің барлық процестерімен байланысты және бұл
категорияның өндірістің барлық стадияларына белсенді әсер етуі бақыланып
отырылады.
Қаржының ... ... ... ... осал мезеті категорияның функциясы тап осы категорияның
өзіндік ерекшелігін қамтып көрсетуі тиіс ... ... ... ... ... ... бөлуге қатысушы басқа ... да – ... да, ... да, ... де ... ... жақтаушылары қаржы – бір стадияның
емес, жалпы алғанда ұдайы өндірістің категориясы деп санайды, өйткені,
олрдың пікірінше:
Қоғамдық ... ... ... ... бір-бірімен тығыз
байланысқан;
Қаржы қоғам қызметінің бүкіл сферасына – ... ... пен ... ... ене ... ... өндірістің бір стадиясына
ғана емес, жалпы бүкіл процеске ... ... ... ... қозғалысының барлық стадияларында
пайдаланылатын ... ... ... болып табылады.
Қаржының табиғатын ақшаның қозғалысында анықтайтын қаржының
бөлгіштік тұжырымдамасынан айырмашылығ ұдайыөндірістік тұжырымдамасы ... ақша ... құн ... ... ... ... іс-әрекет сферасы айтарлықтай кеңиді.
Ұдайыөндірістік тұжырымдамасы жақтаушыларының қаржының мәнін осылай
кеңінен ұғынуына сәйкес олар ... мына ... ... ... ... мен ... ... ақшалай табыстар мен қорларды пайдалану;
3) Бақылау функциясы.
Қаржы көмегімен мемлекет өзінің иелігіне материалдық ... ... ... ... өнім құнының бір бөлігін алады. Бұл
процесс ... ... ... – ақша ... (табыстарды) жасау
арқылы жүзеге асады, бұл өзінің нақты түрдегі практикалық көрінісін, ең
алдымен, мемлекеттің ... ... ... ... қоғамда дәйекті
түрде сан алуан ақша қорлары – орталықтандырылған ... ... ... және ... ... мақсатты
қорлар және т.б. жасалады.
Бұл ақша қорларын (табыстарды) нақтылы пайдалану қаржының екінші
функциясы арқылы жүзеге асады, оның ... ... ... ... саясатын жүргізгенде көрінеді. Ақша қорларының (табыстардың)
қаражаты қайта бөлу жолымен мемлекеттік аппараты ... ... ... әрі ... ... ... ... материалдық
жағынан аз қамтылғандарды ... ... ... және ... Сөйтіп, бөлу процесі ақша қорларын қалыптастыру және
пайдалану ... бөлу ... ... ... болуына себепші
болады.
Коммерциялық есеп пен маркетинг операцияларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... өкілдері мойындайды. ... бұл ... ... ... ... тән қасиет және қаржының не
бірінші, не екінші функциясымен бір ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы саясатын
жүргізетін қаржы органдары қызметінің барысында іске асады.
Бақылау функциясы қаржының бөлгіштік функциясынан ... ... ... ... ... табысты және таза табысты тиісті ... ... ... және ... ... ... бақылау жасаудан
көрінеді. Егер қаржының мәні, табиғаты және ... бір ... ... ... ең ... таза ... бір бөлігінің қозғалысымен,
оны бөлумен, ақша қорларын жасаумен және материалдық ... ... ... ... бағыттаумен және басқа жағынан, мемлекеттің
орталықтандырылған ақша ... ... ... ... ... ... да ... түрде материалдық ... ... ... де, ... ... ақша ... ... қалыптастыру және пайдалану процесіне де қызмет
етді. Қаржының екі ... ... ... мен ... осында.
Бақылау функциясы қаржылық бақылауда – жалпы ішкі ... ... ... және ... ... арналым бойынша жұмсауға бақылау
жасауда көрінеді.
Бақылау функциясы сандық түрде қаржы ресурстарының қозғалысы арқылы
жиынтық қоғамдық ... ... және ... ... ... болатын
экономикалық процестерді бейнелейді.Сонымен бірге нақты нысанадағы қаржы
ресурстардың қозғалысы жиынтық ... ... ... бөлу ... ... бақылау болып табылады. Мұндай бақылаусыз экономиканың
теңгерімді дамуының қамтамасыз етілуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қызметіне теңгемен бақылау жүргізу. Бұл бақылау
материал, еңбек және ақша ресурстарын өнімсіз әрі тиімсіз ... қана ... ... ... ... ... ... арттырудың резервтерін ашуға,өндірістік емес шығындарды
болдырмауға мүмкіндік береді.
Қаржы мәселесі жөніндегі ... ... ... ... банк ... ... міндеттемелердің, сондай-ақ
шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... және ... ... міндеттемелерінің дер кезінде және толық орындалуын ... ... аса ... ... бірі болып табылады.
Қаржының бақылау функциясын жүзеге асырудың нысаны қаржылық
көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің түрлі ... ... ... ... ... табыс (пайда),
рентабелділік, өтінімділік, айналымдылық, ... ... ... және ... ... талдап көрсетілген қаржылық көрсеткіштер
арқылы белгіленген нормалар мен нормативтерді қолдануды, макродеңгейде
де, микродеңгейде де ... ... ... мен ... ... ... ... қаржының бақылау функциясының рөлі
қаржылық тәртіп арқылы жүзеге асуымен және оның ... ... мен ... ... қаржылық міндеттемелердің
орындалуымен байланысты болуы мүмкін.
Қаржылық тәртіп оны бұзушыларға қаржы санкцияларын қолдана отырып
мемлекеттік ... ... ... ... ... қаржы органдарының сан қырлы қызметі
арқылы жүзеге асырылады. Қаржы ... мен ... ... ... ... қаржыны жоспарлау процесінде, бюджет жүйесінің кіріс
және шығыс бөлігінің атқарылуы кезінде жүзеге асырады.
Нарықтық қатынастардың дамуы ... ... ... ... ... нысандары мен әдістері айтарлықтай
өзгерді.
Қазіргі кезде қаржылық бақылаудың мынадай ... ... ... Оны ... ... ... мен ведомстволардың қаржы органдары ақша
қорларын бөлу жолымен жүргізеді. Ұдайы өндірістің бүкіл ... ... мен ... ... ... құн мен ... еңбекке
ақы төлеуге осылайша ықпал жасалады. Қаржылық бақылаудың бұл түрі өндіріс
тиімділігін жүйелі арттырып отыруға бағытталған;
Қаржылық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар табысының ... ... ... ... алу ... ... кәсіпорындар мен
құрлыстарды қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады. Осылайша қаржы ... ... ... дер кезінде түсуін, сондай-ақ бюджет
қаражаттарының бизнес-жоспарддың немесе құрлыс ... ... ... ... ... Ол ... мен кәсіпорындарды несиелеу
арқылы жүргізеді. Бұл жағдайда қаржының бақылау функциясы несие берудің
мезгілдігі, қайтарымдылығы, ... ... ... Бақылаудың
бұл түрі банк арқылы өтетін ақшалай есептесудің (өнім, ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қаржы қоғамдық ұдайы өндірістің бөлу стадиясынның құралы бола
отырып, ұдайы өндірістің барлық ... ... ете ... ... ... ... екі ... байланысты:
1. Қаржы қоғамдық ұдайы өндірістің барлық стадияларына
(өндірістің ... ... ... ... ... ... ... катализаторы болмауға
әлуметтік ерекшелігі бар(бұл бөлгіштік функциядан туындайды). Бөлу ұдайы
өндірісте айқындаушы ... ... ... ... ... ... ... ол өндірістің сипаты мен ауқымына әсер етеді.
Қаржы ұдайы ... ... екі ... ықпал жасайды:
а) сан жағынан, бұл қаржының шаруашылық процестің үйлесімдермен
сипаталады;
ә) сан ... бұл ... ... ... ... ... ықпалмен сипатталады.
Қаржы микроэкономикалық дмудың тиімді ара қатынасын белгілеуде,
ұдайы ... ... және ... ... ... өндіріс тиімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады.
Қаржының экономикалық рөлі мына бағыттардан ... ... ... ... ... кәсіпорындардың,
фирмалардың өндірістік қызметі тиімділігінің өсуіне жағдай жасайды;
кірістер мен щығыстарды ұдайы салыстырып ... ... ... ... ... есебін нығайтып, дамытады;
қаржы ақша қорларын бөлу және қайта бөлу ... ... ара ... ... ... ... табыстарға қорлану және тұтыну қорларының
үйлесу тиімділігін арттырудың экономикалық негізін жасайды;
қаржы ұлттық табыстарға ... ... сан ... және ... жүргізу нысадардың дамуына мүмкіндік туғызады.
Сонымен біргеқаржы оңтайлы ұлттық ... ара ... ... ... рөл атқарады: олардың көмегімен экономикалық
және әлеуметтік дамудың индикативтік жоспарының басты ... ... қол ... ... тұтқаларының жоспарлары пайдалану
қоғамдық ұдайы өндіріске қаржының ынталандырғыш рөлін күшейтуге арналған
негізгі қаржылық ... ... ... ... жағдай жасайды.
Қаржы көмегімен жететін ... ... ... ... ... 3 бағытқа атқармауға мүмкіндік жасайды:
1) ұлғаймалы ұдайы өндірістің ... ... ... көздерінің
қамтамасыз ету тұрғысынан;
2) қаржыны қоғамдық өндірістің құндық құрылымын реттеу үшін ... ... ... ... ... ... ... (1)
1.2 Қаржы ресурстарының құрылымдық жүйесі және оларды ұйымдастыру
қағидаттары
Қоғамдық өнімді бөлу процесі өте күрделі, мұның ... ... құн ... ... субъектілер арасында, ал олардың
әрқайсысында мақсатты арналым бойынша ... ... ... ... экономикалық категориялардың көмегімен жүзеге асады, бұлардың
әрқайсысы ерекеше, тек өзіне тән ролді ғана орындайды. Қаржы ... ... ... ... баға, жалақы, кредит сияқты категориялармен
өзара тығыз байланыста болады және өзара ... ... Бұл ... ... ... ... басқа стадияларындағыдай сонымен
бірге бөлгіштік процеске де қатысады. Алайда, олардың қатысу өлшемі мен
нысандары бірдей ... Жеке ... ... ... ... ... ... қатысу дәрежесі әртүрлі. Аталған
категориялардың әрқайсысы тек оған тән ... және ... өнім мен ... ... ... біркелкі процесіне қатыса
отырып, бөлгіштік және басқа ұдайыөндірістік қатынастардың жүйесінде
өзінің ... ... ...... ... тауар құнының ақшалай тұлғалануы. Ол еңбек
өнімінің натуралдық-заттай нысанынан ақша ... ... және ... алу-
сату актілерінің негізінде оның бір ... ... ... ... ... ... бастапқы категориясы ретінде
көрінеді. Ұлттық табыс бөлінгенге дейін және қайта бөлінгенге дейін тауар
сатылуы тиіс. Баға өнім иесіне оны ... ... ... мөлшерін
алдын ала анықтайды және одан әрі бөлінетін прцестің алғашқы негізі болып
саналады. Бөлініс процесінде еңбектің ... ... ... құннан бағаның ауытқуы пайда болуы мүмкін, мұның нәтижесінде
бірқатар өндірушілерде көп құн, ... аз құн ... ... ... бөлгіштік процеске өзінің әдістерімен қаржы араласады: ол
құнның бір ... ... ... ... ... ... салықтардың, кеден баждарының көмегімен) алады немесе құнның
кем алынған бөлігін субвенциялар, бюджеттік немесе салалық ... алып ... ... ... ... ... бағалардың саясатын
жүргізгенде реттелетін бағалар, әлеуметтік тұрғыдағы төмен бағалар,
жоғары сұраныммен анықталатын баға – ... ... ... ... есте ... жөн. ... жағдайында тауарлардың,
қызметтер көрсетудің сұранымы мен ұсынымы қалыптастыратын еркін бағалар
басым болады.
Алайда, ... ... ... ... жасалуын тудырмайды,
ол тауар өндірісі мен айналысының тетігі болып көрінеді. Айырбас актісі
дегеніміз бір мезгілдегі сату ... ... мен ... алу ... үшін).
Тауарларды баламасыз сату кезінде «m»-нің үлесі азаяды немесе ... ... ... алу ... жаңа ... «c» және «v» ... ... өзгереді.
Қаржы көмегімен шаруашылық жоспарларымен және үйлесімдерімен
белгіленген құн ... ... ... ... бөлудің бағамен
басталған процесі түзіледі. Егер ... ... ... ... ... ... – ақша ... болса, қаржылық бөлу бұл түсім-
ақшаны одан әрі ... ... ... ақша ... ... ... бөлудің қаржылық әдістері анағұрлым иілгіш ... бұл ... ... ... ... ... ... Бөлу
кеңділігінің дәрежесі әр ... егер баға ... ... ... ... ... шығындардың жеке дара шығындардан ... оның тек бірр ... ... ... ... ... ... бүкіл құнын қайта бөледі.
Қаржы бағамен негізі қаланған үйлесімдерді нақтылайды. Қаржылық
бөлудің бағамен бөлуден айырмашылығы сол, ... ... ... ... ... тек бір ... болатындығы (бағаның құннан ауытқу
бөлігі). ... ... ... ... бөлу ... болып табылады.
Бағамен бөлу үлестірім бетінде байқалынбайды, ол түсім-ақшаның жалпы
массасында жасырылған, ал ... бөлу анық ... ... ... бөлу
тек бөлініспен, ал қаржылықбөлу бөлініспен және ... ... ... ... ... ... ерекше роль
атқарады. Өндіріс құралдарының бастапқы және қолданыстағы бағаларының
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... кепілдікке салынған (баламасыз сатып алуға қарай),
құнның бағалық бұрмалануы баламасыз сату кезінде күшейеді және бөлу ... ... ... ... ... ... ... инфляция жағдайында Қазақстанда баға күшті өсті ... ... ... күшейе түсті. Баға сонымен қатар тауарларға
деген сұраным мен ұсынымды да ... ... ... ... ... толтыру қорының мөлшері мен құрылымына, демек, табысқа да ықпал
жасайды. (4)
Қаржы еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ... жалақы жұмыс істей бастайды. Қаржы жалақы қоры
мен еңбекке ақы төлеудің басқа ... ... үшін ... Бұл ... ... ... ... өндіріс процесін
ынталандырады. Материалдық өндіріс сферасында еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ... түскен түсім-ақшадан
бөлінеді. Бұл қор өндірілген өнімнің көлеміне қарай қалыптасуы мүмкін.
Шаруашылық практикада табыс мүмкіндігін пайдаланған жағдайда ... ... қоры қол ... ... ... тығыз байланысты үйлесімде
қалыптасады.
Сырттай қарағанда еңбекке ақы ... ... ... баға ... ... ... ... туады. Бірақ таза табысты бөлу арқылы оның
әсері ақиқат көрінеді. Нарықтық жүйеде бағаның еңбекке ақы төлеу қорына
әсері ... ... арта ... табысты бөлудің нәтижесі болып табылатын еңбекке ақы
төлеумен ... ... ... ... оны салықтар, қарыздар және ақша
ресурстарын жалпымемлекеттік ... ... ... басқа
әдістері, зейнетақы, сақтандыру қорына төленетін жарналар арқылы ішінара
қайта бөлуді қамтамасыз етеді.
Өндірістік емес сферада қызметкерлердің еңбекақы ... қоры ... ... ... ... ... және тиісті
бюджеттің қаржы мүмкіншіліктерімен анықталатындықтан бұл сферадағы қаржы
мен еңбекке ақы төлеудің байланысы көрнекі ... ... ... экономикалық категория ретіндегі еңбекке ақы төлеу
жасалған өнімдегі әрбір қызметкердің үлесінің ... ... ... ... ... ... ал ... жалақы қорын
немесе еңбекке ақы төлеу жөніндегі қорды қалыптастырады.
Еңбекке ақы төлеу тұтыну ... яғни ... мен ... ... ... ... Бір мезгілде оның белгілі бір бөлігі
қаржылық әдістермен халықтың салықтарды, сақтандыру жөніндегі ... ... ... ...... ... салымадар,
мемлекеттік қарыздардың облигациялары түрінде; акцияларды және басқа
бағалы ... ... алу, ... ... ... ... мен ... іс-әрекет етуінің айырмашылығы:
1) қаржылық бөлудің шекарасы анағұрлым кең; жалақы тек еңбек
шығындарын өтеуге қатысты;
2) ... ... ... ... ... ал жалақы оның
ыңғайласпа қозғалысына – еңбек құнына және оның ... ... ... v ... және m ... бөлінеді. Қаржының
көмегімен қорлардың жиынтығы, ал жалақының көмегімен жалақы қоры ... қоры ... Олар ... ақы ... ... ... Жалақы
– салық төлеудің негізі. Жалақының көзі қаржы ресурстары болып табылады,
ал жалақы қоры оны ... ... өз ... ... көзі ... ... ... қарастырылып отырған категориялардың іс-қимыл
сфералары мен ... ... ... ... ... іс-
қимылы еңбекке ақы төлеуге қарағанда ... ... ... ... ... ал ... ақы ... тек қажетті өнімді және қосымша
өнімнің бір бөлігін бөледі. Еңбекке ақы ... ... аса ... бірі – ... ... ... ... жұмсалынған
еңбектің өтем-ақысының құралы қызметін атқарады, ал қаржы, бұдан басқа,
өндіріс құралдарымен олардың тікелей ... ... ... ақы төлеу оның өнімділігін ынталандырады, ал ... ... оның ... ... отырып, бүкіл қоғамдық өнімге ықпал етеді.
Қоғамдық өнім құнын бөлуге кредит те қатысады. әрі қайта бөлгіштік
прцестер кредит қатынастарының ... ... ... ... қатынастарында да шаруашылық жүргізуші субъектілерді, халықты,
мемлкетті ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелендіру мақсаттары ... деп ... ақша ... ... ... ... ... бөлу стадиясында қалыптасатыны белгілі,
яғни кредит бұрын бөлінген ... ... ... ... ... және ... ұдайы өндіріс процесіне мүмкіндік туғызады.
Кредиттің көмегімен қаржы ресурстары шаруашылық жүргізуші субъектілер
мен халықтың (үй ... ... ... ... ... ... арасында көптеген ортақ белгілер бар, бірақ негізгі ... ... ... ... ... екі категорияны
кеңінен пайдалану болып табылады. Екі категория да ... ... ... ... ... айналымыүшін жағдайлар жасауға
бейімделген. Бұл категориялардың материалдық сферадағы кешенді ықпал
жасауының объектілері өндірістік ... ... ... ... және ... жұмсалымдар мен айналым қаржаттарын қалыптастырудың көздері болып
табылады. Бірге ... ... олар ... ақша ... ұлғаймалы негізде қамтамасыз етеді. Қаржылық әдіспен әдетте
шаруашылық органдардың ... ... ... ... ... ... ... мұқтаждары қанағаттандырылады. Келешекте күрделі
жұмсалымдардың көзі ретінде кредит ресурстарының рөлі ... ... ... қаралып отырған категориялардың арасында белгілі бір
айырмашылықтар да бар. Егер ... ... ... ... және ... болса, несие қаржы бастаған бөлуді жалғастыра отырып, тек ... ... ... объектісі осы мезетте уақытша бос болып келетін
құнның бір бөлігі болып табылады, бұл ... ... ... органдары мен халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін
құнды несие қорына шоғырландыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... айтарлықтай айырмашылық болып ... ... ... және ... ... бағыттауды
шамаласа, несиелендіру қайтарымдылық, мезгілдік, ақылық жағдайларында
жүргізіледі; кредиттің аса маңызды қағидаты – ... ... ... және ... ... ... мен ... іс-қимылы да өте
шектеулі.
Қаржы есеп-қисаптармен және есеп ... ... өте ... ... ... ... етуі жекелеген шаруашылық жүргізуші
субъектілердің арасындағы өзара есеп айырысуға негізделеді. Есеп-қисаптар
экономикалық ... ... олар – ... ... ... ... Бұл ... ақшаның айналыс құралы және төлем құралы
ретіндегі функциясы пайдаланылады. Қаржылық ... ... ... ... ... ... ресурстарының қажетті
бағыттар бойынша кедергісіз қозғалуы есеп-қисаптардың айқындығына, жолға
қойылғандығына ... ... ... ... есеп-қисаптар
коммерциялық есеп пен өзін-өзі қаржыландыруды жүзеге ... ... ... табылады. Олардың қалыпты жұмыс істеуі ... ... ... ... ...... ... кредиттің,
еңбекке ақы төлеудің іс-қимылының өте қажетті шарты болып табылады.
Экономикалық ... ... ... ... қаралған негізгі
қағидалары оларды ұдайы өндірісті басқарудың практикасында, оны ... ... ... және оның ... ... ... ... үйлесілген тәіслдемені қажет етеді.
1.3 Кәсіпорынның қаржы ресурстарының ... ... мен ... ... мен ... кәсіпорын қаржысын зерттеудің басты
объектісі болып табылады. Реттелінбелі ... ... ... ... ... табылатын және ол фирманың жаңа табыстарына қол ... ... ... етіп ... ... ... жиі қолданылады.
Осылайша, капитал – бұл фирманың айналымға салынған және ... ... ... ... ... бір ... Ондай болса капитал қаржы
ресурстарының өзгерген түрі болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық ресурстары - ... ... ... ... ... кеңейту шығындарына арналған пайда және сырттан келетін
түсімдер ... ақша ... бір ... ... ... ресурстары |Қаржы ресурстарының көзі |Ескерту |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... ... қор |
|1.2. Жалпы пайда | ... ... ... ... |Өткізуден түскен пайда |пайдамен ... ... ... | ... ... бағалы |
|пайда (кәсіпкерлік |Басқа ... ... ... ... Оның ... ... ... ... ... мен ... өткізулерден | ... ... ... ... ... ... ... табыс |табыс ... ... | ... капиталдың |
|нәтижлердің ... ... ... ... ... айырымы| ... 1996 ... ... ол |
| ... құн ... ... 1% |
|-Резервтік қор |Өзіндік құн ... таза ... ... ... |
| ... ... көзі - ... құн |
| | ... ... ... ... ... ... ішінде өзіндікке |
|2.1. Банк несиесі |ресурстары ... ... ... Басқа қаржы |Сол секілді ... ... ... ... | ... борышты қайтару,|
|2.3. Бюджеттік несие |Сол секілді | ... ... |Сол ... ... ...... |
|несие | ... ... ... ... ... ... |Сол ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |Сол ... ... бірге вексельдік |
|2.6. Басқалар | ... ... ... ... ... |Тиісті инвесторлардың ... ... ... ... және |ресурстары ... ... ... |Сол ... |не ... ... |
|қызметке үлестік |Сол секілді ... ... ... ... | ... минустау |
|3.2. Бағалы |Сол ... ... ... ... үшін|
|қағаздарды шығарудан | |– бұл ... ... ... ... |Сол ... |Сақтандыру жағдайын ... ... ... | ... ... |
|заңды және жеке | ... ... ... ... | ... ... ... ... да | ... ... ... |
|салымдары | | ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... алу | | ... т.б. ... | | ... ... | | ... ... ... ... ... ішінде қайырымдылық, |
|бюджеттен қаржы бөлу |бюджеттік емес қорлардың |демеулік көмек және т.б. ... ... емес ... ... ... дотация, |
|қорлардан келген | ... ... ала ... | ... ... |
| | ... және басқа да |
| | ... ... |
| | ... кәсіпорындарға |
| | ... салу және |
| | |т.б. ... көзі – ... В ... ... ... ... қалыптасуы жарғылық капитал жасалынған
(акционерлік немесе қоймалық капитал) кәсіпорынның құрылу сәтінде жүзеге
асады. Жарғылық ... – бұл ... ... ... кәсіпорынның мүлкі. Жарғылық капиталдың қалыптасуы ақша
қаражаттарының ... көзі – ... ... ... ... ... Бұл қайнар көз бастапқы шығарылған акциялар номиналдан жоғары
бағамен сатылған жағдайда туындайды. Бұл ақша ... ... ... ... ... ... түсіндірмеде қаржы ресурстары мен кәсіпорын капиталының
арасындағы принципиалды айырмашылықтар кез ... ... ... ресурстары
кәсіпорын капиталынан жоғары немесе оған тең ... Оның ... ... ... ... қаржылық міндеттемелері жоқ және қолда бар
барлық қаржы ресурстары ... ... ... ... бұл
капитал мөлшері қаржы ресурстарына неғұрлым жақындаған сайын ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп отырған кәсіпорынның қаржы ресурстары ... бір ... тең ... Қаржылық есептер қаржы ресурстары ... ... ... ... ... етіп құрылады. Себебі
стандарттық есептерде қаржы ресурстары шын мәнісінде берілмейді, ал олардың
өзгертілген түрі - міндеттемелер мен капитал ... ... ... ... ... ... қарай олар ішкі
(өзіндік) және ... ... ... ... Өз ... ... ... өмірде стандартық есептерде таза пайда және ... ал ... түрі - ... ... алдындағы
міндеттер түрінде беріледі. Ішкі немесе тартылған қаржы ресурстары да ... ... және ... ... бөлінеді. Оларды бұлайша ... ... ... осы ... ... кәсіпкерлік не
болмаса ссудалық капитал түрінде салынған капитал ... ... ... ... ... ... - ... қаржы ресурстарының қалыптасуы, ссудалық капитал салымдарының
нәтижесі – қарыз қаражаттары болып табылады ... ... ... табу және ... басқару құқықтарын алу
мақсатында әр түрлі фирмаларға ... ... ... болып
табылады.
Ссудалық капитал – бұл қайтарымдылық және төлемділік шарттарымен
қарызға берілген ақша ... ... ... ... ... ... салынбайды, пайыздар алу мақсатында уақытша пайдалануға
беріледі. Бизнестің бұл түрімен арнайы ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы
қорлары, инвестициялық қорлар мен тағы басқалар) айналысады.
Нақты өмірде кәсіпкерлік және ссудалық капиталдар ... ... ... ... ... ... ... яғни қызмет түрлері бойынша да, кеңістікте де
шоғырланған. Бүгінгі таңда ... ... ... және ... жүйесінің тұрақтылығы мен беріктігін қамтамасыз ететін маңызды
факторлардың бірі болып табылады. Бірақ ... ... ... мен капиталдың шиеленісуіне, қаржы тәжірибесінде арнайы құралдарды
пайдалануды кеңейтуге сөзсіз алып келеді, ол ... ... ... қиындатады. (19.7)
2. ҚАРЖЫ РЕСУРСТАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫМЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ ТАЛДАУ
2.1 ... ... ... жүйесі және қалыптасу
көздері
Қаржы ғылымы қаржыны тек экономикалық категория, яғни айрықшалықты
өндірістік ... ... ... ғана ... ... ... мақсатты ақша қорлары түріндегі олардың материалдық іске
асуын баса көрсетеді. Бұл қорлар қаржы қатынастарының тұрақты иесі ... ... ... көздері және қорлардың өздері (бөл көздерді
біріктіруші) ұлттық ... ... ... ... ... табылады. Қаржы ресурстары ұдайы өндірістің және мемлекеттің
шығындарын жабу үшін ... ... ... ресурстары – бұл жалпы ішкі өнім
құнының бір бөлігін, атап, айтқанда, ақша ... таза ... ... ... бөлу ... ... мемлекеттің, шаруашылық жүргізуші
субъектілердің және халықтың қарамағындағы ақша ... ... ... өндіріс пен басқа жалпымемлкеттік қажеттіліктерді
қамтамасыз етуге пайдаланылады. Тап ... ... ... ... және ... ... ... бөліп алуға мүмкіндік ... ... өнім мен ... ... ... ... ... басты шарты болып табылады.
Қаржы ресурстарында негізгі орынды таза ... ... ... ... салық, акциздер, кеден төлемдері, қоғамдық мүдделерге
төленетін жарналар нысанындағы) және амортизациялық аударымдар ... ... ... ... ... бар. Қаржы
қорлары (қорланым, босалқы қор) – қаржылық әдіспен қалыптастырылған,
белгілі бір ... ... ... мақсатты ақша
қаражаттары, ал қаржы ресурстары болса, ол мемлекеттің (оның органдары
арқылы) шаруашылық жүргізуші субъектілердің табыстары мен ... ... ... деп ақша ... ... шаруашылық
органның немесе шаруашылық жүргізуші субъектінің мұндай қаражаттарды
жасау ... ... ... қаржы ресурстары – ... яғни ақша ... ... ... ... ... сондай-ақ әлі мақсатты белгілі бір бағыттылыығы
жоқ қорлар бойынша қалыптаспаған ақша ... ... ... бір бөлігінің алғашқыда қор сипаты болмайды – бұлар
шаруашылық ... ... ... ... тарапынан
келісімшарттарды, өзара шарттарды және ... ... ... ... үшін алатын айыппұлдары, өсімдері, ... ... ... түсуін күні юұрын есепке алып қалу мүмкін
емес.
«Қаржы ресурстары» ұғымындағы оның екі жағын ... ... ... ... ... «қаржы ресурстарының» ұғымы деп
мемлекеттің, кәсіпорындардың ... ... бір ... барлық
ақша кірістері мен қорланымдарыдң жиынтығын, яғни ақша қорларын, ... ақша ... ... ... жүргізудің шаруашылық
есеп практикасы тұрғысынан туындаған практикалық тәіслдеме. Расында,
кәіспорынның ... оның ... ... бір ... ... олар
кәсіпорынның меншікті немесе қарыз қаражаттары болып келетіндігіне
қарамастан мемлекеттің ... ... ... қаржы ресурстары болып саналады.
Егер жиынтық өнімнің материалдық-заттық және ... оның ... және бұл ... ... ... онда ... ұғымы басқаша көрінеді. Егер ... ... ... ... онда ... ресурсының» ұғымы тікелей мелекет пен
кәсіпорындарда оларға жүктелген функцияларды ... үшін ... ... ... ... өнім мен ұлттық табыстың бір бөлігін
білдіреді.
Қаржы ресурстарын пайдалану негізінен арнаулы ... ... ... ... ... асырылады. Қаржы қорлары ұлттық шаруашылықта ... ... ақша ... ... жүйесінің құрамды бөлігі. Қаржы
ресурстарын пайдаланудың қор нысаны ұлғаймалы ұдайы өндірістің ... ... ... ... ала ... және қор ... оның бірқатар артықшылықтары бар. Қор нысанының
артықшылықтарына мыналар жатады: кез келген ... ... ... тығыз ұштастыру мүмкіндігі; ... ... ... ... ... шоғырландыруды қамтамасыз
ету; қоғамдық, ұжымдық және жеке ... ... ... мүмкіндігі.
Қаржы мен қаржы ресурстары – бара-бар ұғымда емес.
Қаржы ресурстары өзінше қаржының мәнін анықтамайды, оның ішкі ... ... ... ... ... ғылымы тап мұндай ресурстарды
жасау, бөлу және ... ... ... ... ол қаржы қатынастарының дамуының ... ... ... ... ... жартысын құра отырып,
мемлекеттің қаржылық қуатының көрсеткіші болып табылады. Қоғамдық өнім
мен ұлттық ... ... бөлу және ... бөлу ... ... олар ... пайдалануға, яғни негізгі құрал-жабдықтарды
толтыруға, ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз етуге және ... ... ... ... жұмсайтын материалдық
ресурстардың бір бөлігінің ақша ... ... ... ... ... ... ресурстары неғұрлым көп жасалса, соғұрлым ол тиімдірек
болады. Сонымен бірге бүкіл ұдайы өндірістің ... ... шешу және ... ... ... ... ұлттық
шаруашылықта қаржы ресурстарын тиімді пайдалануға байланысты.
Қаржы ресурстарының қозғалысы ... ... ... қамтып
көрсетіледі. Алайда баланста несие ресурстарының бір бөлігі де қамтып
көрсетіледі.
Қаржы ресурстарының құрамында ... аса ... екі ... ... ... ... Олар республикалық және жергілікті
бюджеттерде ... ... ... ... ... және ... функцияларына сәйкес жұмсалады.
Мемлекеттің кірістерін жұмылдырудың негізгі ... ... мен ... сыртқы көздерден түсетін түсімдер;
-бюджеттен тыс қаражаттар. Олар шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қарамағында болдаы. Олардың пайда болуы мемлекеттің ... ... ... тыс ресурстар автономды арнаулы
қорлар, арнаулы қаржы сметалары, қазынашылық шоттар түрінде болып
келеді. Бұл қорлардың қаражаттары экономиканы мемлекеттік реттеудің
мүмкіндіктерін ... ... тыс ... ... қаржы ресурстарының жалпы сомасын жасыруға, қаржылық
бақылауды ... ... ... ... бұрмалауға мүмкіндік
жасайды. Бюджеттен тыс қаражаттардың жалпы сомасын анықтау қиын,
өйткені ол көптеген қорлар мен ... ... ... кеткен.
Ақша нысанындағы қаржы ресурстарының басқа ресурстардан
айырмашылығы ... ... ... ... ... ... сондықтан қөаржы ресурстарын басқа ресурстармен үйлестіруді
қамтамасыз етудің қажеттілігі болады.
Қаржы ресурстарының көздері макродеңгейде және ... ... ... көздер болып екіге бөлінеді:
Макродеңгейдегі қаржы ресурстарының көздері:
Жалпы ішкі өнім;
Ұлттық байлық;
Тартылған (қарыз) ресурстары;
Микродеңгейдегі қаржы ресурстарының көздері:
Меншікті қаржы ресурстарының көздері: өнім өткізуден ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектісінің ... ... ... тұрақты пассивтер нысанындағы жалақы; қосымша
жалақы – қызметкерлердің демалыстарын ... ... ... ... бөлу ... ... ... жоғары
инстанциялардан алынатын қаражаттар; сақтық өтеулері.
Мыналар ... ... ... ... ... ... Халықаралық валюта қорының және басқа халықаралық ұйымдарының
кредиттері, Ұлттық банктің ішкі кредиттері; салықтар; бюджетке төленетін
басқадай төлемдер; ... тыс ... ... ... ... де ... ... ресурстарының түрлеріне мыналар жатады:
шаруашылық жүргізуші субъектісінің таза табысы – ... ... ... ... ... ... шыққан мүлікті сатудан
түскен ... ... ... ... ішкі ... ... мен ... мүшелерінің үлестік және
басқа жарналары; меншікті бағалы қағаздарды сатудан алынған табыстар;
жоғарғы құрылымдардан ... ... ... ... ... ... ресурстары ортылақытандырылған және орталықтандырылмаған
болып бөлінеді.
Орталықтандырылған қаржы ресурстары ... және ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың мынадай бюжеттік ... ... ... ... Мемлекеттік көтере сатып алу.
3. Субсидиялар. Олардың мынадай ... ... ... ... сыйлықақылар.
4. бірлескен кәіспорындарға жұмсалатын инвестициялар.
5. Мемлекет тарапынан болатын жеңілдікті несиелендіру.
Орталықтандырылмаған қаржы ресурстары ... ... ... және ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыруға
пайдаланылады.
Қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... айналым қаражаттарының айналымдылығын тездету;
2) өндірісті қысқарту;
3) тауар-материалдық құндылықтардың босалқы қорларын қысқарту;
4) ... ... ... меншікті қаражаттырда қарыз қаражаттарымен ауыстыру.
Ұдайыөндірістік пройесті жандандырудың маңызды аспектісі ғылыми-
техникалық прогресс ... ... Оны ... ресурстарының –
орталықтандырылған және ... ... ... ету – ... ... ... бағыттарынығ бірі.
Қаржы ресурстарының бір бөлігі резервтерді – көлденең пайда болған
қажеттіліктерді қаржыландыруды қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... басқа қаржы
ресурстарының едәуір көлемі басқаруға, қорғанысқа, ... ... ... борышты төлеуге бағытталатынын білген жөн.
Қаржы ресурстарын өсірудің маңызды ... ... ... ... ... табылады. Бұл ұдайы өндіріс процесінде ұлттық
табыстың артуын білдіреді, сондай-ақ экономикалық ... ... ... ... Еңбек өнімділігімен қоғамдық өндіріс
тиімділігінің басқа көрсеткіші – қор ... ... ... ... арттыру қаржы ресурстарын ... атап ... ... көзі – таза ... ... сөзсіз әсер етеді, ол өнім
өндіру ауқымы өсімінің, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қор қайтарымынң төмендеуі қаржы
ресурстарын азайтады.
Екінші ... – бұл ... ... ... ... қор мен
өндірілген ұлттық табысқа ... ... ... ... ... қоғамдық өнімдегі материалдық шығындардың ...... ... ... ұлттық табысты – қаржы ресурстарының
негізгі көзін – арттыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... өсуіне сонымен қатар жалпы алғанда ... ... ... ... ... құрылымы
да әсер етеді.
Перспективада ақша қорланымдары, сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... көзі ... ... мемлекет меншігін сатудан түсетін түсімдер сияқты
уақытша көздер болып табылатын қаржы ресурстары олардың таусылуына ... ... ... жер ... ... салықтары мен
арнаулы төлемдері – роялти, бонустар болып келетін қаржы ... ... ... ... ... мен ... ... қатынастарға көшу бағдарламаларын жүзеге асырудың
нәтижесінде қоғамдық ... ... ... ... қаржы
ресурстарын қалыптастырудың қарқынын тездетуге және өсуі ... ... ... үлес ... көбейту бағытындағы
олардың құрылымын жақсартуға жеткізетіндігін дәлелдейді.
«Қаржы жүйесінің» ұғымы қаржы ... одан әрі ... ... ... болып табылады.
Елдің біртұтас қаржы жүйесі тиісті ақша қорлары құрылып,
пайдаланылатын ... ... ... бұл ... ... ... ... Қаржы жүйесінің ұғымы кейде
тар мағынада, тек мемлекеттің қаржы мекемелерініңжиынтығы ретінде
қолданылады, бұл ... ... ... ... тұрғыдан алғанда қаржы жүйесі
бұл қаржы мекемелерінің жиынтығы, ал экономикалық ...... ... ететін бір-бірімен өзара байланысты ... ... ... ... шығармаған жөн.
Өзінің тарихи дамуында қаржы жүйесі ұзақ эволюциядан өтті. Қаржы
қатынастарының пайда болуы кезінде ... ... ... ... ... бір ғана ...... бюджетпен шектелді. Классикалық
капитализм жағдайында батыстың көптеген ... ... ... ... КСРО-ның қаржы жүйесін екі негізгі буын – ... пен ... ... ... Олар ақша ... қалыптастыруға
мүмкіндік берді, бұл буындардың көмегімен мемлекет өзінің саяси және
экономикалық функцияларын орындап отырды.
Қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... оның ... роцестегі орнын
негіздей отырып, қаржы жүйесін сыныптаудың қағидалы үлгісі қойылған. ... ... ... ... ... үш бөлікті қамтиды:
1) қаржы қатынастарының жиынтығы;
2) ақша ... ... ... ... ... ... ... байланысты мемлекет, шаруашылық
жүргізуші субъектілер, салалар, аймақтар және жеке азаматтар арасында
пайда ... ... ақша ... жиынтығы қаржы
қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мына екі сфераны қамтиды:
мемлекеттік бюджетке жинақталатын мемлекеттің орталықтандырылған
ақша ... ... ... ... ... ақша ... орталықтандырылмаған ақша қорларының толық
айналымын ортақтастыратын экономикалық ақша ... ... ... экономикалық табиғаты жөнінен бөлгіштік
қатынастар болып табылады, оның үстіне құнды бөлу ең ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің
рөлі қаржы қатынастары жіктемесінің алғашқы объективті белгісі ретінде
көрінеді.
Қаржы қатынастарының ... тән ... ... ... және ... ақша қорларының жиынтығы
қаржы жүйесінің екінші бөлігін құрайды.
Қаржының материалдық мазмұны өзінің көрінісін қаржы ... ... ... бұл ресурстар бюджет, мемлекеттік және
мемлекеттік емес әлеуметтік сақтандыру және ... ... ... ... ... және ... ақша ... кірістіреді.
Бір қорлар едәуір дәрежеде, біреулері аз дәрежеде орталықтандырылған, бір
қорлар үнемі жұмсалады, басқалары уақытша, ... ... ... ... ... болып табылады, оған кіретін
элементтердің ... ... және оның ... ... ... өмір сүре ... ... қаржы бір жағынан,
өндірістік қатынастардың бір бөлігін білдіреді және осы ... ... ... ... ... ... өзінің функциялық өзіндік
ерекшелігі бар өзара байланысты элементтерден тұратын жүйе болып
табылады. ... ... ... ... функциялық қосалқы
жүйелер ретінде мыналарды айтуға ... ... ... ... қаржылық жоспарлаудың, қаржылық ... және ... ... ... сыныптаудың функциялық критерийінен басқа қаржы
субъектілерінің белгісі бойынша сыныптау қолданылады, бұл қаржы ... мен ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Буындардың сиапттамасының матасылған ... ... ... ... ... ... қаржы қорлары, басқарушы аппарат.
Жүйелеудің мұндай қасиеті қаржы жүйесіне интеграциялық сипат ... ... ... жеке ... орны мен рөлі ... ... элеаент жүйенің басқа элементтерінің арасында алдыңғы
орынды ... ... жүйе ... мен ... өзара
байланысындағы оның рөлі айқындаушы болып табылады. Бұл – ... ... ... ... ... ... қаржысы – қоғамдық өнімнің құнын және ұлттық байлықтың
бір бөлігін бөлу және қайта бөлу ... ... пен оның ... ... ... ... ... және
мемлекеттің қаражаттарын олардың жұмыс істеуімен байланысты шығындарға
жұмсаумен байланысты ақша ... ... ... ... ... тыс ... мемлекеттік кредитті кіріктіреді.
Мемлекеттік бюджет – экономиканы, әлеуметтік-мәдени ... пен ... ... ... ... арналған
елдің орталықтандырылған қорын жасаумен және пайдаланумен байланысты
ұлттық табысты бөлу және қайта бөлу ... заңи және ... ... ... ... көрінетін экономикалық
категория. Мемлекеттік бюджет орталық және ... ... ... тыс ...... ұйымдық дербестігі
негізінде кешенді пайдаланылатын бірқатар ... ... үшін ... қаржы ресурстарын ... бөлу ... ... нысаны.
Қалыптасу көздері:
а) арнаулы мақсатты салықтар, қарыздар;
ә) бюджеттен берілетін субсидиялар;
б) қосымша табыстар мен үнемделген қаржы ресурстары;
в) ерікті жарналар және қайырмалдықтар;
бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... аса маңызды әлеуметтік шараларды дер кезінде ... олар ... ... ... мемлекеттік билік
органдары иек артатын қаржы резерві рөлін орындайды.
Мемлекеттік ...... ... ... ... бос ақша ... жұмылдырумен байланысты мемлекеттің заңи
және жеке тұлғалармен, соның ішінде ... және ... ... ... ... ... ... кредит қатынастарының жиынтығы.
Қаржы жүйесіне жиі сақтандыруды да жатқызады, бірақ ... оны ... ... ... өзара іс-әрекет ететін категория деп
есептейді.
Сақтандыру – шаруашылық жүргізуші субъектілерге ... ... ... ... болған сақтық жағдайларының салдарына баланысты
отбасыларының кірістеріндегі ысыраптарды өсіруге арналған ақша жарналары
есебінен ... ... ... құру ... оның ... қайта бөлгіштік қатынастардың жиынтығы.
Сақтандыру – айрықшалықты, өзінің буындары бар сфера: әлеуметтік
сақатндыру, жалпы сақтандыру, ... ... ... ... тәуекелдерді сақтандыру және тағы басқалары.
Материалдық өндіріс сферасының ... ... ... ... ... ... ... өндірісте нақты өнім –
қоғамның қаржы ресурстарының негізгі көзі жасалынатындықтан ол ... ... ... ... ... ... субъектілер қаржысының құрамына мыналар
кіреді:
1. материалдық өндірістің барлық ... және ... ... ... ... ... есеп
негізінде жүзеге асыратын өндірістік емес сфераның ... ... ... есеп – ... жүргізу
әдісі, оның мақсаты рентабелділік деңгейде шаруашылық
жүргізуді жалғастыруға жеткілікті ең аз шығындармен ең көп
табыс алу ... ... ... емес ... қаржысы. Коммерциялық емес
қызмет белгілі бір табыс алуды мақсат етпейді.
Қаржы жүйесіндегі өндірістік емес сфера ... орны мен ... ... ... бөлу және ... ... байланысымен
айқындалады. Бұл сферадағы қаржы қатынастары оның бастапқы құрылымдарында
және олардың ... ... ... басқа буындарының, өзге
экономикалық жүйелердің: бағалардың, ... және ... ... ... ... ... жүйеде қаржы қатынастары түрлы мақсатты сипаттағы сан
алуан ақша қорларын ... ... одан әрі ... ... ... ... ... бойынша жасалынған құнның қозғалысына ... ...... ... ... ... олардың өз еркімен көңіл білдіруі нәтижесінде пайда болған
ерікті құрылым.
Қоғамдық ұйымдар қаржысының ... ... ... ақша
қатынастарының көпетеген түрлерін кіріктіреді.
Коммерциялық емес мекемелердің ... ... ... ... үш ... ... ... өтеушілікғ
сметалық қаржыландыру және шаруашылықты жүргізудің шаруашылық есеп әдісі.
Халықтың қаржысы ... ... ... бір ... ... ... өзінің ақша қаражаттарымен жалпымемлекеттік қаржы жүйесімен және
меншіктің барлық нысандарының шаруашылық ... ... және ... емес ... ... ... Бұл ... қатынастар халыққа еңбекке ақы төлеумен, жинақтаушы ... ақша ... ... ... және ... ... ... байланысты; басқа жағынан, халық өзінің ақшалай
табысынан салық ... ... және ... емес ... және басқа мекемелер мен ұйымдардың қызметін төлейді. ... ... ... ... ... ... ... көрсететін кәсіпорындар мен ұйымдарда тұтыну тауарлары мен
қызметтерді сатып алуға ... ... ақша ... ... ... ... ... бірге азаматтардың жеке дара және шағын кәіспкерлікпен
айналысуымен байланысты бұл сферада ... ... ... ... ... қатынастар шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары
сферасында пайда болатын қатынастарға ұқсас.
Жеке меншік кәсіпорындардың қаржысы сферасының бастапқы ... ... ... ... ... қаржы жүйесі
құрамының негізгі ... ... ... Және бұл тек ... ... емес, өйткені бұл ресурстардың бүкіл жиынтығы Қазақстанның қаржы
ресурстарының ... ... ... ... нысандары мен ақша қорлары басқарылатын
материалдық объектіні ... ... ... ... ... және қоғамдық аппараттарының жүйесі – қаржы аппараттары болып
келеді, бұл ... ... ... ... ... табылады. Қаржы қызметін
ұйымдастыру мен жоспарлау процесіндегі экономикалық және ... ... ... буындарының байланысын жетілдірумен
айналысатын қаржы ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Қаржы және ең алдымен бюджет жүйесі жалпы ішкі өнімнің өсуіне және
оның ... ...... ... ... және микроэкономика
кәсіпорындарының, фирмаларының және салаларының дамуына және халықтың
көптеген жігінің ... ... ... ... ... қызметті жандандыру, ішкі өндіріс есебінен тұтыну
нарығын толықтыру проблемасын шеші шаралары тұр. Қаржы шараларының ... ... ... аппаратын ұстауға жұмсалатын
шығындарыд азайту, шаруашылық жүргізудің барлық деңгейінде үнемдеу режимін
қатаңдандыру қажет: экономиканың төменгі деңгейінде – ... ... ... ... ... ... ... буындарында қаржылық
өзара қарым-қатынастарды индикативтік реттеу қажет.
Қаржы ресурстарын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... беру және ... лизинг.
Пайда жалпы мағынада кәсіпорын табысының оның шығындарынан асып түсуі
ретінде ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Пайда - жалпы табысты алумен байланысты кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... – бұл ... есептей отырып, яғни еңбекке ақы төлеу мен ... ... ... түсетін (жұмыстар, қызметтер) түсімдер.
Өзіндік құн, кәсіпорынның жалпы ... мен ... ... ... шығындар |Жалпы табыс |
| ... ақы ... ... ... құн ... пайда |Пайдаға |
| | ... |
| | ... ... ... ... |
* ... көз: ... В ... ... ... ... (пайда немесе зиян) өнімдерді (жұмыстар,
қызметтерді) ... ... ... ... ... мен
кәсіпорынның басқа мүлкінен және өткізуден тыс операциялар бойынша шығындар
сомасына қысқартылған осы операциялардан алынған табыстан ... ... ... жұмыстан) түсетін пайда (зиян) ҚҚС мен
акциздерді қоспастан қолданыстағы бағалармен және өнімді ... ... ... шығындармен бірге өткізуден алынған түсім арасындағы
айырмашылық ретінде белгіленеді.
Экспорттау қызметімен айналысатын ... ... ... ... ... ... пайдадан экономикалық тарифтерді алып тастайды.
Кәсіпорынның ... ... ... екінші құрамдас бөлігі – негізгі
құралдар мен басқа мүлікті өткізуден түскен пайда болып ... ... ... бір ... ... - өткізумен байланысты емес
операциялардан, яғни негізгі қызмет түрімен: мүлікті ... ... ... ... бойынша табыс алуы, төленген айыппұлдардан
алынған айыппұлдар сомасының асып ... ... ... ... ... ... белгіленген өткен жылдардың пайдасымен және ... ... емес ... ... ... ... ... жұмысының тиімділігін арттыру үшін өнімді өндіру мен өткізу
көлемі резервтерінің артуын, өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... көбейту резервтерін іздестірудің негізгі бағыттарын белгілеу
үшін оны алуға ықпал ететін ... әр ... ... ... ... ... ... жағдайлары, бағаны, тарифтерді, пайыздарды, салық
ставкалары мен ... ... ... ... реттеу және
т.б. жатады. Бұл факторлар кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Ішкі факторлар өндірістік және өндірістік емес болып бөлінеді.
Өндірістік ... ... ... мен ... ... және қаржы
ресурстарының болуы мен оларды пайдалануды білдіреді. Өз кезегінде ... ... және ... ... ... ... ... алу процесіне сандық өлшемдер: ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтардың жұмыс істеу
уақыты, қызметкерлердің саны, ... ... қоры және т.б. ... ықпал
етеді.
Интенсивті факторлар пайдану алу процесіне «сапалық» өлшемдер: құрал-
жабдықтардың өнімділігі мен оның ... ... ... ... ... мен оларды өңдеу технологиясын жетілдіру, ... ... ... ... ... өнімділігі мен
біліктілігін арттыруы, өнімнің еңбек пен материалды көп ... ... ... ... жетілдіру және қаржы ресурстарын барынша тиімді
пайдалану және т.б. ... ... ... емес факторларға, мысалы, жабдықтау-тұрмыстық және
табиғатты қорғау қызметтері, еңбек ету мен ... ... ... т.б. ... ... ... ... асырған кезде бұл
факторлардың барлығы өзара тығыз байланыста және өзара тәуелділікте ... ... құн ... ... әсер ету, ... ... материалдық
ресурстар қаншалықты тиімді және үнемді пайдалатындығымен байланысты болады
- өйткені өзіндік құн құрылымындағы материалдық шығындар ... ... ... ... ... ... ... кеңейтілген өндіріс пен әлеуметтік даму жөніндегі
шығындарды бөлуге арналған кәсіпорынның негізгі қаржылық ресурстарының бірі
болып ... ... ... ... ... ... ... қорына,
резервтік қорға және құрылтайшылардың (акционерлердің) ... ... ... және ... ... – бұл ... ... қорлар. Олар
құрылтай құжаттарында белгіленгежағдайда құрылады.
Жинақтау қоры өндірістік және ... емес ... ... ... алу мен салуға және қайтарымдық сипаттағы басқа ... ... ... ... ... бір ... сипатта жұмсалады. Есеп айырысу шотының актив балансында
есептелінген жұмсалынған ақша қаражатының орнына осы ... ... ... ... құны ... болады.
Сонымен бірге жинақтау қорының ... ... ... ... жұмыстарын жүргізуге, табиғатты қорғау шараларына,
бағалы қағаздарды ... және т.б. ... ... ... қоры қызметкерлерді әлеуметтік және материалдық ... ... ... емес ... ... сапар, емделу ақысын
төлеу, қызметкерлер мен ... ... ... ... ... төлеу үшін жұмсалады.
Резервтік қор табиғат апаты салдарынан болған күтпеген шығындар мен
баланстық зиянды жабуға арналған. Ол ... ... ... ... бар ... үшін ... болып келеді. Акционерлік
қоғам резервтік қорға эммисиялық шығындарды, яғни ... ... ... баға ... ... алынған сату және номиналдық құнының
арасындағы айырым сомасын да кіргізеді.
«Амортизация» термині сөзбе сөз ... ... ... ... ... ... ... қалпына келу қабілетін білдіреді.
Амортизация процесі негізгі қорлардың ... ету ... ... ... ... ... өнім мен ... негізгі қорлардың
орнын толтыру үшін осы құнды одан әрі ... ... ... – бұл ... ... барлық сатысындағы қарапайым
және кеңейтілген өндіру мен ғылыми-техникалық дамудың маңызды кезі ... ... ... ... ... белгілі бір пайызы)
өнімнің өтуіне қарай амортизациялық қор деп ... ... ... Бұл ... қор ... ақша ... негізгі
құралдардың тозған элементтерінің орнына жаңа заттық элементтерді сатып
алуға жұмсалады, яғни ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, негізгі қорлардың бастапқы
құнымен анықталады. Екіншіден, бұл өлшем негізгі құралдардың түрі ... ... ... ... ... нормативтік қызмет ету
мерзімі 30-50 жыл, ал машина мен құрал-жабдықтардың нормативтік қызмет ... 3-5 ... 15-20 ... ... ... өнімге берілетін негізгі
қорлардың құн өлшемі өндірістің салалық ерекшеліктеріне де ... ... ... ... ... нормативтік қызмет
мерзімін есептей отырып, олардың бастапқы (баланстық) құнынан амортизация
нормалары бойынша анықталады. Амортизация нормасы – ... ... ... ... ... ... ... Амотизацияны аударудың үш әдісі
бар: теңдей есептеу ... ... ... ... ... амортизация.
Қазақстан экономикасында, әдетте, тепе-тең (желілік) амортизация әдісі
қолданылады, яғни жыл сайын өнімнің құнына негізгі ... ... ... ... ... ... әдісі өте қарапайым, көрнекі және белгілі
бір дәрежеде құнды ауыстыру процесін ескереді.
Шаруашылық етудің маңызды әдістерінің бірі ... яғни ... ... ... ... ... ... шығаратын тұлғаның
бастамасы және сол тұлғаның атынан әрекет ететін шаруашылық агенті эмитент
деп аталады.
Бағалы қағаздар ... ... ... меншік белгілері бойынша кәсіпорын нысанының өзгеруі;
2) жаңа кәсіпорын құру және ол үшін қажетті капитал-ақша қаражаттарын
тарту;
3) бағалы қағаздарды сату ... ... ақша ... тарту.
Акция оның меншік иесінің кәсіпорының жиынтық капиталында өзінің үлесі
бар екендігін және кәсіпорынның қызмет ... ... ... ... кәсіпорнның белгілі бір бөлігіне құқығы бар екенін
куәландырады. Бұл акциялар бойынша табыс бекітілген ... ... оны ... ... эмитенттің кредиторы ... ... ... ... ... ... ... банктік
пайызбен салыстырылатын облигациялар бойынша белгілі бір табыстарды ... ... ... да ... бойынша табыс бекітілген сипатта
болады, бірақ кәсіпорынның шаруашылық қызметінің қорытындыларына тәуелді
болмайды.
Акциялардың барлық ... ... ... ... ... ... деп аталады. Олардың ішінде ішкі инвесторларды ... ... ... және ... инвесторлар – Акционерлік
қоғам акцияларын ... ... ... ... ... ажыратады.
Облигациялардың иелері инвесторлар болып табылмайды, олар ... ... ... ... ... тартудың негізгі әдісі банктер мен басқа
заңды және жеке тұлғалардан несиелер алу болып табылады .
Кәсіпорын ақша ... ... ... ... отырып, артық
ақша қаражаттары бар және оларды ... ... ... ... бір
төлемақы үшін және белгілі бір мерзімге) беруге дайын ... ... ...... ... тікелей жүгіне алады не
болмаса қаржылық делдалдардың қызметтерін пайдалана алады.
Қаржылық ... ... ... ... ақша қаражаттарын
жинауға (шоғырландыруға), ... ... ... пайдалануды
болдырмауға) және кәсіпкерлік қосымша саласына (яғни ... ... ... ... ... мысалы банктер, қаржы компаниялары,
инвестициялық және зейнетақы қорлары, сақтандыру қоғамдары бола ... ... ... ... ... жүйесінсіз қызмет ете
алмайды.
Кәсіпорын қызметін қаржыландыру ... ... беру ... ... қарай ұзақ және қысқа мерзімді болып бөлінеді. Қысқа мерзімді
қаржаттар кәсіпорынның ... ... ... (ақы ... ... ... жалақы төлеу, шикізат, материалдарға ақы төлеу және
ағымдағы басқа шығындар. Ұзақ мерзімді қаражаттар өндірістік ... ... ақы ... ұзақ ... ... ... жаңа цехты
салумен, жаңа жинау желісін іске қосумен, өндірістің жаңа ... ... ... салу ... ... ... үшін
қолданылады.
Коммерциялық несие – бір шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... түрі – аванс, алдын ала төлем
жасау, тауарлар мен қызметтердің ақысын ұзартып және ... ... шот - ... ... берудің «вексельсіз» түрі, ... ... ... яғни әр түрлі мәмілелер бойынша ... ... ... кәсіпкерлер арасындағы есеп ... ... ... Кәсіпорындар бір бірінің арасын ... ... ... соның шеңберінде өзара жеткізілімдерді жүзеге ... ... ... – мемлекеттік билік органдары немесе салық
органдары беретін салық төлемдерінің мерзімін ұзарту ... ... ... және оның мөлшері туралы ... ... ... ... (бөлімі) дайындайды. Ал қаржы қызметі
кәсіпорын қызметінің ағымдағы және ... ... ... ... ... – бұл ... ... арнайы сатып алатын және оның
меншігінде қалатын, бірақ ... ... ... ... ... ... орналастыру жөніндегі операциялар. Лизинг жалға берудің
бір түрі ғана емес, сонымен бірге қаржыландыру ... ... іс ... ... ... ... ... құралдарының бір түрі
болып табылады.
Қазақстанда толық өтелетін қаржылық лизинг кеңінен таралған. Келісім-
шарттың ... ... ету ... ... ... амортизацияланады және
лизинг беруші лизингтік төлемдер есебінен оның ... ... оның ... ... алады.
Қаржылық жалға беру шартында лизингтік төлемдедің мөлшері мен түрі,
енгізу ... ... ... және т.б. ... ... ... ... кәсіпорын – лизинг алушы құрал-жабдықты жабдықтардың белгілі
бір құнымен белгіленетін баға бойынша сатып алуға мүмкіндік алады.
Тәжірибеде амортизациялық кезеңнің ... 80%-ын ... ... ... ... ... ... Лизинг лизингтік
келісім-шарттың барлық қатысушыларына тиімді болып келеді. Кәсіпорын - өнім
өндіруші ... ... ұзақ ... ... орната
отырып, өнімді өткізу нарығын кеңейтеді; кәсіпорын – лизинг алушы ... екі ... ... ... құрал-жабдықтарды алу мен қаржыландыру
және оны ірі қаржы ресурстарын жұмылдырмастан және ... ... ол ... ... тұрақтылығына қауіп төнбестен қарыз
және өзіндік қорлардың ара қатынасын сақтауға мүмкіндік береді. Сондықтан
лизингтік ... ... және орта ... ... ... таралған. Жаңа өндіріс түрлерін ұйымдастыру кезінде лизинг қажетті
құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Алайда, кейбір жағдайларда лизинг банктік несиеге қарағанда неғұрлым
ұзақ тұруы мүмкін. ... да, ... ... ... және ... ... ескерген жөн. Келісім-шартта ... ... ... ... ... ... мерзіміне бейімделуі тиіс.
Лизингтік төлемдер лизинг ... ... ... ... ... ол салық салынатын пайда мен ... ... ... ... ... береді. Лизингке берілетін мүлік лизинг
берушінің ... ... да, ол ... туындайтын барлық
міндеттемелермен бірге меншік құқығын ... ... ... да өзі ... Егер тараптардың
келісімімен лизинг шартында ... ... ... ... ... ... ... алуға жұмсалған
ақша қаражаттарының бір бөлігін жабдықтарды пайдаланудың алғашқы жылдарында-
ақ қайтарып алуларына ... ... іс ... ... ... де салық ауыртпалығының азайғанын
білдіреді.
Лизингтік компаниялар әдеттегі несие беруге қарағанда едәуір төмен
тәуекелділікпен ... ... ... ... табысты алып отырады
(13.16.18)
2.2 «Әділ» ЖШС ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және
оларды бөлу кезіндегі жағдайы.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы кәсіпорынның өндірістік коммерциялық және
басқа да қызмет ... ... үшін ... ... ... етілгендігімен олардың тиімді және мақсатты жұмсалуына баға
береді.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы дегеніміз – ... ... ... және қолданылуын көрсететін көрсеткіштердің жиынтығы болып
табылады.
Қаржы- экономикалық көрсеткіштері
«Әділ» ЖШС – нің қаржы ... баға ... ... ... |өлшем |2005жыл |2006жыл |ауытқуы |өсу |
| | ... | | |(+); ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... өнім |мың теңге|36 39 01 |1167582 |803681 |320,9 |
| ... | | | | | ... ... ... |мың ... |1121079 |796699 |345,6 |
| ... ... | | | | | ... ... |мың ... 765 |1074702 |817 937 |418,6 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... |мың теңге|676 15 |463 77 |-212 38 |68,6 ... ... ... ... 78 |209 023 |147 145 |337,8 ... |негізгі қызметтен|мың теңге|5737 |-162616 |- |- |
| ... ... | | | | | ... ... емес |мың ... |5536 |5041 |1118,4 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |мың теңге|6232 |-157110 | | ... ... ... |1673 |1379 |-294 |- |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... қоры |мың ... 400 |209879 |-294 |- ... |мың теңге|96,5 |152,2 |55,7 |157,8 |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... | |303571 |443306 |1397345 |146,03 |
| ... ... | | | | ... ... | |1,19 |2,6 |1,41 |218,5 ... | |87724 |831054 |743330 |947,4 |
| ... | | | | | ... | |4,14 |1,4 |-2,74 |- |
| ... | | | | | ... «Әділ» ЖШС қаржы жағдайына баға беру
Қорытынды 2005-2006 жылдық қаржы экономикалық көрсеткіштеріне ... ... бұл ... ... есеп беру ... кірісі есеп
беру жылы – 157110 мың теңгені құрап отыр. ... ... ... түскен
кіріс 112079 мың теңгені, жалпы кіріс 46377 мың ... ... ... кәсіпорында негізгі қызметтен түскен кіріс 162646 мың теңгені , негізгі
емес қызметтен ... ... зиян -0-ге тең ... ... кәсіпорында қызметкерлердің орташа жылдық төзімдік саны 294
адамға кемиді. Ал ... қоры 48479 мың ... ... ... ... яғни еңбекақы қорының өсуіне сан қызметкердің орташа жылдық
жалақысы 55,7 (152, 2-96,5) мың теңгеге келіп ... ... ... жылдық құны 1397345 (443306-303571) мың
теңгеге өсіп отыр. Сондықтан біз бұл кәсіпорынның ... ... ... деп ... ... ... 743330 (831054 – 87724) мың ... отыр. Кемігені материалдардың тиімді пайдаланғанын ... ... ... ... құралдардың қозғалысы.
Негізгі құралдардың қозғалысына баға беру үшін негізгі құралдар ... емес ... ... ... есеп ... №11 ... құралдардың 2 түрі бар.
1. өнеркәсіптік өндірістік құралдары.
2. өнеркәсіптік негізгі емес өндірістік құралдары.
«Әділ» ЖШС – нің ... ... ... кесте
|р/с| ... ... ... (+);|
| | | | |(-) |
| | ... ... ... ... |сапасы |үлес|
| | |мың тг |% |мың тг |% |мың тг |і |
| | | | | | | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |322052 |100 |496347 |100 |174295 |- |
| ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |2. ... емес | | | | | | |
| ... құралдар |- |- |- |- |- |- |
| ... |322052 |100 |496347 |100 |174295 | ... ... ЖШС есеп беру ... ... Екі ... мәліметтер бойынша Әділ» ЖШС 2005-2006 жылғы
негізгі құралдарына баға бергенде ... ... ... 174295 ... мың ... ... Өсу себебі өнеркәсіптік ... ... 174295 ... мың ... ... ... ... бұл өз кезегінде кәсіпорын үшін тиімді.
«Әділ» ЖШС – нің негізгі құралдарының құрылымы
5. кесте
|р/с| ... ... ... (+); |
| | | | |(-) |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | |мың тг |% |мың тг |% |мың тг |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |- |- |- |- |- |- ... ... |23414 |7,2 |5,27 |52574 |10,59 |29160 ... ... |275484 |85,54 |414271 |83,46 |138787 |-2,08 |
| ... ... | | | | | | |
| |мен ... | | | | | | ... ... ... |17839 |5,54 |20301 |4,09 |2462 |-1,45 ... ... және |5315 |1,65 |9201 |1,85 |3896 |0,2 |
| ... ... | | | | | ... |Күш малы |- |- |- |- |- |- ... ... беретін |- |- |- |- |- |- |
| ... | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- |
| ... | | | | | | |
| ... да ... | | | | | |
| ... |322052 |100 |496347 |100 |174295 |100 ... ... ЖШС есеп беру ... ... ... мәліметтері «Әділ» ЖШС ... ... ... ... ... ... ... жыл аяғында өсуіне
байланысты болып отыр.
Негізгі ... жай ... ... үшін ... ... ... тозу ... жарамдылық коэффициенті;
3. жаңарту коэффициенті.
4. негізгі құралдарды есептеу шығару коэфициенті.
5. негізгі құралдардың белсенді бөлігінің үлес салмағы.
1. Негізгі ... тозу ... ... үшін ... тозу ... аламыз.
Тозу коэф. (есеп беру жылы)
2. Жарамдылық коэф. (есеп беру жылы) = 1-тозу коэф = 1-0,03445= 069655
3. Жаңару коэф. ... беру ... есеп беру жыл ... ... негізгі
құралдар құны / негізгі құралдардың жыл аяғындағы бастапқы құны
4. Негізгі құралдардың есептен шығу коэф =
5. ... ... ... ... үлес ... =
Негізгі құралардың тиімді пайдалануына баға беру үшін 3 көрсеткішке талодау
жасаймыз:
1. Қор қайтарымы ... жыл) = ... ... ... ... =
2. Қор ... ... жыл) =
3. қор сыйымдылығы (есесп беру жылы) =
Материалдық ресурстар
Материалдық-технологиялық ресурстармен қамтамасыз етілу ... ... бір ... ... кәсіпорынның өндіріс өнімін өндіру үшін
керекті шикізаттар, көмекші материалдар, запас бөлшектер, отын және ... ... ... ... ... дер ... ... талдаудан басталады.
Талдау кезінде кәсіпорынға келіп түскен материалдық саны мен сапасы
келісім-шартта ... ... ... ... материалдық
–технологиялық мәліметтеге сәйкес келуі анықталады.
1) талдау барысында кәсіпорынның негізгі материалдарымен және керекті
жабдықтар мен ... ... (к) ... ... және ... ...
2) Корпорацияда материалдыңорташа жылдық құны ... ... бір ... материалдың орташа тұтынылуы;
3. Қормен қарулану (өткен жылы) =
Қормен қарулану (есеп беру жылы)
«Әділ» ЖШС – нің ... ... ... ... мың, теңге.
6.кесте
|№ |көрсеткіштер ... ... ... (+); |өсу ... |
| | | | |(-) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... өнім ... |363901 |1167582 |803671 |320,85 ... |Н.Қ. |303571 |443306 |139735 |146,03 ... |қор ... |0,12 |2,63 |2,51 |2191,67 ... |қор ... |0,83 |0,38 |-0,45 |45,78 ... |Қормен қарулану |28 |353,5 |69,8 |124,6 ... ЖШС – нің есеп беру ... ... 4. кесте мәліметтері бойынша өндірістің негізгі құралдары
қаншалықты тиімді пайдаланғанын көре ... Есеп беру жылы ... ... ... 139735 мың теңгеге, ал зор қайтарымдылығы 2,51 мың
теңгеге өсіп, қор ... – 0,45 мың ... ... ... ... қор ... құрамдарды тиімсіз пайдаланған деп атаймыз.
М (өткен жылы) =
М(есеп беру ... ... ... ... өндіріске бөлінген материалдық-техникалық
жабдықтарды тиімді пайдалану өндіріс ... ... ... ... ... және ... тиімділігін арттыруға бірден-бі ықпал жасайтын
фактор – ... ... ... материалдарды пайдалану үшін
материал қайтарымдылығы мен материалдық ... ... ... ... - нің ЖШС материал ресурстарының тиімді пайдалануы.
7.кесте
|р/с|көрсеткіштер саны |2005жыл ... ... |өсу ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
| ... ... | | | | |
|1 ... |324380 |1121079 |796693 |345,60 |
| ... ... | | | | ... |материал шығыны |87724 |831054 |74330 |947,35 ... ... |3,7 |1,3 |-2,4 |35,14 |
| ... | | | | ... ... ... |0,27 |0,74 |0,47 |274,07 ... көрсетілген мәліметтерге сүйене отырып, өндіріс процесі ... ... ... ... тиімді пайдаланғанын көріп
отырмыз.
Корпорациялық еңбек ресурстары.
Еңбекақы туралы есеп формасы ... алты (6) ... ... ... қоры және жұмыс істейтіндедің саны.
2. Тізіидік саны мен жұмыс істейтіндердің құрамы;
3. Келісім ... ... ... ... ... істейтіндердің еңбекақы қорының құрамы;
5. Жұмыс уақытының пайдлануы;
6. ... ... ... шығындардың құрамы
Еңбек ресурстарының құрамы
8.кесте.
| |Көрсеткіштер ... саны |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |үлесі |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |1379 |100 |1673 |100 |294 |0 |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... |жұмысшылар |1030 |77,59 |1254 |74,96 |184 |-2,63 |
| | | | | | | | ... ... |113 |8,19 |199 |11,89 |86 |77,81 |
| | | | | | | | ... ... |196 |14,21 |220 |13,15 |24 |9,79 ... мәліметтер бойынша өнеркәсіптік өндірістік қызметкерлер
есеп беру жылын өткен жылмен салыстырғанда 294 адамға ... Оның ... мен ... ... өткен жылмен салыстырғанда өсуіне
байланысты ... ... ... қабылдау коэф. (өткен жыл)
жұмысшылардың жұмысқа қабылдау ... ... беру ...
2. Жұмыстан шығару коэф. (өткен жылы)
жұмыстан шығару коээф. (есеп беру жылы)
3. ... ... ... беру ...
Тұрақталмаушылық коэф. (есеп беру жылы)
«Әділ» ЖШС – нің жұмыс күшінің
қозғалысы
9.кесте
|р/с|Көрсеткіштер | ... ... ... |өсу ... | | | |(+); (-) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |Іс ... | | | | |
| ... |1859 |533 |-1326 |28,67 |
| ... ... | | | | ... |Іс ... | | | | |
| ... |168 |519 |351 |308,92 |
| ... ... оның| | | | |
| ... -өз ... | | | | |
| |ж/е ... ... | | | | |
| ... | | | | ... |Орташа жылдың | | | | |
| ... |1379 |1679 |300 |121,75 |
| ... саны | | | | ... ... ... | | | | |
| |а) ... б/ша |0,12 |0,31 |0,19 | |
| |б) ... ... | | | | |
| |б/ша | | | | |
| |в) ... |271 |551 |280 | |
| ... | | | | |
7. ... ... мәліметтер бойынша есеп беру жылы өткен жылмен
салыстырғанда жұмысшылардың жұмысқа қабылдануы – 1326, жұмысшыға келіп, ... ... ... саны 351 ... өсіп ... бәрін қорытындылай келе жұмысшылардың орташа жылдық тізімдік
саны 300 жұмысшыға артқан.
Жұмыс уақтысының шығын болуының себептеріне баға ... ... ... ... және ... уақытының жоспарланбаған
шығындарына, әкімшілік ... ... ... жұмысқа себепсіз шықпай
қалушылыққа, күні бойы және смена ішіндегі бос ... ... ... ... ... уақтысының тиімді жүргізілуі еңбек өнімділігінің
өсуіне әсер етеді.
Еңбекті пайдалануының тиімді көрсеткіші еңбек ... ... ... ... ... ... ... жаңа
технологиялық енгізумен құрал-жабдықтардың пайдалану дәрежесі арқылы
анықталады.
Еңбек өнімділігі ... ... ... 1 ... ... ... =
1 ... орташа жылдық (есеп беру жылы)
2) күндік еңбек өнімділігі (өткен жылы)
күндік еңбек өнімділігі (есесп беру жылы)
3) сағат ... ... ... ...
сағат еңбек өнімділігі (есеп беру жылы)
Өнімнің өзіндік құны
Өнімнің өзіндік құны экономикалық көрсеткіштердің ішіндегі ең маңызды
көрсеткіші.
Өнімнің өзіндік құны ... - өнім ... және сол ... ... ... ақшаға шаққандағы жиыны.
Өнімнің өзіндік құныны талдау үшін қозғалысына баға беру ... ЖШС - нің ... ... ... ... ... | ... 2006 ... (+); (-) |
| | | |жыл | |
| | ... ... ... |үлесі |сомасы |үлесі |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... пен |- |- |- |- |- |- |
| ... | | | | | | ... ... |7526 |8,75 |13760 |1,69 |6234 |-7,06 |
| ... | | | | | | ... ... |19176 |22,28 |30146 |3,701 |109,70 |-18,579 |
| | | | | | | | ... ... |9534 |11,08 |705363 |86,606 |695829 |75,526 |
| | | | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |- |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... |- |- |- |- |- |- |
| ... басқа | | | | | | |
| |да ... | | | | | | ... | |49819 |57,89 |65181 |8,003 |15362 ... |
| |басқа да шығындар | | | | | | |
8. ... ... ... ... ... ... ... біршама азайғанда мына көрсеткіштер бойынша көрсетуге болады.
1. Шикізаттар мен материалдар жы аяғына 6234 (13760-7526) сомаға
кеміген.
2. басқа да шығындар жыл ... ... 15362 (65181 – ... ... ЖШС – нің ... 1 ... шаққандағы шығыны.
11. кесте
|р/с|Көрсеткіштер | 2005 | 2006 ... |өсу ... | |жыл | |(+); (-) |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... түскен түсім|324380 |1121079 |1088641 |3356,07 |
| | | | | | ... ... ... ... |1074702 |807937 |418,55 |
| | | | | | ... ... 1 теңгесіне |0,13 |1,04 |0,91 |100 |
| ... ... | | | | |
9. ... ... ... ... есеп беу жылы ... түсім (қызмет көрсетуден) 797 699 (112107-324380) теңгеге ... 1 ... ... ... 0,91 ... ... ... қаржы жағдайы.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы қаржы ресурстарын құру, қалыптас-тыру ... бөлу ... ... ... ... ... өндірістік коммерциялық және
басқа да қызмет ... ... үшін ... ... ресурстарымен
қамтамасыз етілгендігімен олардың тиімді және мақсатты жұмсалуына баға
береді.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы ...... ... ... және ... ... көрсеткіштердің жиынтығы болып
табылады.
Баланс активтерінің құрамы мен ... ... ...
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекеленген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту ... кему ... ... ... береді.
Қаржылық есептің маңыздық элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің нақты ... ... ... құрылымы және оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның ... ... ... ... тартылуын талқылауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының өз ... ... ... мүлік құнының өсу себептерін талдағанда жоғары
деңгейі баланстың есептік номиналдың көрсеткіштерін ескеру ... ... ... ... алу тек ... құралдың баланстық құнын
құру барысында Отандық- есептік аналитикалық тәжірбиеде өндірістік қорлар
дайын өнім және тауарларды қайта бағалау жүогізілмейді.
Сондықтан да ... ... өсуі ... ... ... ... ... бойынша – активтердің құрамы мен аналитикалық
кесте құрамыз.
.
«Әділ» ЖШС - ніңбаланс активтерінің құрамы мен құрылымы.
12. кесте
|р/с | |2005 жыл |2006 жыл |Жыл соңы |
| | ... ... ... ... ... |үлесі |
| | |мың тг ... %|мың тг ... |мың тг ... %|
| | | | | |% | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... ... |100 |551504 |100 |190254 |- |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... |293007 |0,8 |455632 |0,8 |160625 |- |
| ... оның | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| |а) ... |295007 |1,0 |312136 |0,7 |17129 |-0,3 |
| ... | | | | | | |
| |б) ... |- |- |143496 |0,3 |143496 |- 0,3 |
| ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... |552576 |0,9 |374447 |0,46 |21871 |- 0,3 |
| ... | | | | | | ... ... ... ... ... және оның дамуы өзін-
өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен ... ... ... капитал жетпегенде ғана шеткен капитал тартылады. Бұл кезде қиын ... ... ... ... ... ... аса ... орын
алады, бірақ онсыз әрине мүмкін емес. Сондықтан да қаржылық есеп ... ... ... ... ... керек. Оның ең аз бөлігі
өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін өзінің ... ... ... ... ... яғни ... қажеттілік туғанда,
ал банктердің қысқа мерзімиді ... және ... ... ... ... ... сырттан тартылған қаржыдан
қаншалықты жұмсай ... ... ... Тәуелсіздің коэффициентін
меншікті капиталды барлық авансталған капиталды ... ... ... ...... ... – меншікті капитал;
Ан – авансталған капитал.
Бұл коэффициенттің өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі жоғары
екендігін көрсете, ... ... ... қиындықтардың азаятындығынын
көрсетеді.
Келесі кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... капиталға қатынасын көрсететін қаржыландыру
коэффициенті болып табылады.
КҚ = МК : ... КҚ – ... ... - қарастырылған капитал;
ҚН – меншікті капитал.
Бұл коэфффициент жоғары болған сайын, соғұрлым ... ... ... ... кіріседі.
Қарыз және меншікті қаражаттар қатынасының коэффициенті:
КММ =ТК : ӨМ
мұндағы: КММ – қарыз және меншікті қаражат қатынасының ... ... ...... капитал.
Қаржы тұрақтылық коэффициенті:
НҚТ =
Мұндағы: КҚТ – қаржылық тұрақтылық коэф.;
ҰМ – ұзақ мензімді міндеттемелер;
АК – ... ...... ... ЖШС 2006 жылдың басы мен соңындағы ... ... ... ... ... мен құрылымы.
13. кесте
|р/с | | 2005 | 2006 |Жыл соңы |
| | |жыл |жыл | |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | |мың тг ... %|мың тг |салмақ |мың тг |салмақ %|
| | | | | |% | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... ... | | | | | | |
| ... |361250 |100 |551504 |100 |190254 |- |
| ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... |- |- |- |- |- |- |
| ... | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... ... |- |184022 |0,4 |184022 |184022 |0,4 |
| | | | | | | | ... ... |- |0,01 |- |0,006 |- |0,004 |
| ... | | | | | | ... ... |- |1 |- |1,5 |- |0,5 |
| ... | | | | | | ... |қарыз және | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... ара | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... |- |1 |- |0,9 | |0,1 |
| ... | | | | | | ... ... ... ... есеп беру ... ... көзі 190254 (551504-361250) мың теңгеге өсіп отыр. Сонымен
қатар есеп беру жылы ... ... 6232 мың ... ... ... қатар есеп беру жылы өзіндік капиталда 6232 теңгеге көтеріліп отыр.
Ал тәуелсіздік капиталының коэффициенті есеп беру жылы 0,006 %-ды ... Бұл ... ... ... ... ... осы ... бойынша
мекеменің қаржылық жағдайының төмендігін көреміз.
Ал қаржыландыру коэффициенті есеп беру жылы 1% дан ... Бұл ... ... ... ... ... ары ... өсуін білдіреді.
Инвестициялау коэффициентінің көрсеткіші 0,9-ды көрсетіп отыр. Демек,
инвестициялау коэффициенті қанағаттанарлықтай жағдайда.
Баланс ... ... ... ... алдында жалпы
активтердің, баланстықұ жеке орынның «өтімділігін» анықтап алу керек.
Өтімділіктің 2 ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу
қабілеттілігі ... ... ... ... ...... активтердің ақша қаражаттарға айналуға дайындығы мен жылдамдығы.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні – ... ... ... ... ... ... міндеттемелермен салыстыруда. Актив пен
пассив баптары белгілі бір тәртіппен топталады. ... ... ... ... яғни өтімділігінің төмендеу ... ... ... ... ... ... болады. Кейде керісінше
тәртіп болуы да мүмкін.
«Әділ» ЖШС мәліметтері кезінде баланс активінің өтімділік дәрежесі және
оның
пассивінің төлеу мерзімінің шұғылдығы ... ... ... ... ... | ... алу ... ... ... ... және | ... ... да ... | ... ... ... ... және | |
| ... да ... | ... ... ішінде |Ақша қаражаттары, | ... ... ... ... |
| ... активтер | ... ... мен ... ... және | ... ... ... | ... ... ... | ... | | ... капиталға | ... ... ... ... инвестициялар | ... ... және ... қаржылық | ... ... ... | ... емес |
| | ... т.б. |
|Корпоративтік бағалы | ... ... ... ... мен | ... ... |
|сату | | ... ... | ... ... ... ... | ... және т.б. ... т.б. | | ... ... | ... ... |
|жалға алу және т.б. | ... ақша ... ... және | ... ... ... | ... құралдары және |
| | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... көзі – ... Т.В. «Формирование и использование финансовых
ресурсов»
Экониомика дамуының осы кезеңінде көптеген ... ... үшін ... ресурстарынан тапшылық көреді. Қазақстандағы
өнеркәсіптік кәсіпорындардың көпшілігінің негізгі өндірістік қорлары ... ... тозу ... тұр, ... ... ... ... өндірістік әлеуетті жаңарту, жаңғырту, қайта жарақтау мен қайта
құру ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға қаржы
ресурстарын қалыптастырудың қазіргі заманғы әдістерін пайдалану керек.
Лизинг, бағалы қағаздарды шығару, ... ... және ... ... ... ... өтейік.
Лизинг кәсіпорынның ресурстық әлеуетін қаржыландырудың жаңа, дәстүрлі
емес, қосымша жүйесі болып табылады және онда ... беру ... ... ... ... ... ... бойынша
есеп айырысу және басқа да қаржылық механизмдер ... ... ... ... бір түрі және ... кәсіпорынның
ұзақ мерзімті активтерді жаңарту мен толықтыруға ақша ... ... ... Ол ... бір ... ... қажетті өндіріс құралдарын алуға, сондай-ақ негізгі қорлардың
тозуымен байланысты болатын зиянды болдырмауға ... ... ... ... ... ... ... орасан жұмыстар жүргізілуде, осыған байланысты 2000 жылы 5 шілдеде
Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг туралы» Заңы қабылданды. Бұл ... ... ... ... ... реттейді және лизингтік
қызмет негізінде инвестицияларды тартуға, оның ішінде әр ... ... ... ... ресурстарын толықтыруға бағытталған.
Сондай-ақ Қазақстан Республикасының жаңа Салық Кодексінде ... ... ... ... мен ... ... ... инвестициялар салатын салық төлеушілер бойынша инвестициялық
салық преференциялары енгізілген.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын толықтырудың едәуір ашық,
тиімді ... ... ... нақты жаңартуды талап етеді.
Қаржыландырудың осындай көздерінің бірі лизинг ... ... әр ... ... бар: ... ... қайтарымды,
компенсациялық, жаңартылатын лизинг, жылжымайтын мүлік лизингі, «стандарт»
лизингі, ... ... ... және ақша ... ... ... ... т.б.
Банк және банктік емес мекемелер, өздерінің лизингтік компаниялары бар
өнеркәсіптік кәсіпорындар, арнайы ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі
лицензия береді), сондай-ақ лизингтік қызметті лицензиясыз лизинг ... ... ... ... да жеке және заңды тұлғалар лизинг берушілер
бола алады. Осымен Қазақстандағы лизингтік қатынастар саласы кеңейтілген.
Бүгінде арнайы мамандандырылған ... ... ... ... ... бірі ... және қаржылық лизинг болып
табылады. Лизингтің ... әр ... ... ... субъектілер мен
жеке кәсіпкерлердің қаржылық-шаруашылық қызметі үшін қажетті негізгі
құралдармен ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтар және т.б.) үзіліссіз ... ... ... ... барлық
техника мен құрал-жабдықтар пайдалану дәрежесіне қарай тозып, ҒТП ... ... ... ... ... ... машиналарды, техника
мен құрал-жабдықтарды жаңарту мен ... ... ... ... жүзеге асырудың маңызды құралы өнеркәсіптік лизинг болып келеді.
Негізгі құралдар көбіне компания активтерінің негізгі бөлігін құрайды,
сондықтан да оның ... ... ... ... ерекше. Соныменбірге
шығындардыактив немесе ... ... ... ... ... етуі ... құралдардың жарамдылық коэффициенті 60%-ға дейінгі орта
деңгейде болуы кәсіпорынның шешім қабылдауын талап ... ... ... ... ... ... құны және сәйкесінше
негізгі құралдардың жинақталған тозу сомасы артқанына қарамастан, 2002 жыл
ішінде негізгі құралдардың тозу коэффициенті ... 0,20 ... ал ... ... жарамдылық коэффициенті орта есеппен 0,58-ді құрады ... ... ... ... қажеттілігін көрсетеді.
Лизингтік операциялардың қалыптасқан тәжірибесі мен ... ... ... ... ... ҚР-дағы лизингтік
қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық ... ... ... негізгі капиталын жаңартуға арналған ... ... ... артықшылықтары анықталған:
1. Тозған және табиғи ескірген ... ... ұзақ ... ... Ақша ... бір ... ағымынсыз әр түрлі ұзақ мерзімді
актвтерді сатып алу;
3. ... ... ... ... алу;
4. Инвестициялық бағдарлама тәртібінде лизингті пайдалану кезіндегі
салық преференциялары;
5. ... ... ... ... Банк ... басқа қаржылық-несие институттарының, сондай-
ақ арнайы мамандандырылған лизингтік компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... ету құралы болып
табылатын активтердің кең түрлері.
Қазіргі заман жағдайларында Қазақстанда бағалы қағаздар ... да ... ... ... қалыптастыру көздері бола
алады. ҚР-да дамып келе жатқан бағалы қағаздар ... ... үшін ... ... ие.
Облигацияларды шығарудың бірқатар артықшылықтары бар: облигациялық
қарыздар әдетте банк ... ... ... болып келеді, облигациялық
займдарды шығару кәсіпорынға үлкен қаражаттарды тартуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... жасауды толығымен немесе ішінара ... ... ... ... ... ... ... облигацияны барлық кәсіпорындар
шығара алмайтындығын ескере кеткен жөн. «Электротранс-Сервис» ААҚ бүгінгі
таңда облигациялық займдарды ... ... ... ... сай ... ... көлемі жеткілікті, облигациялар
эмитенті (оларды жария түрде орналастырған кезде) сол ... ... ... ақша ... ... ... ... тиіс,
облигациялар эмитенті болашақ инвесторлар арасында кеңінен танымал болуы
тиіс .
Тәжірибе көрсеткендей ... ... ... кәсіпорындарға
өздерінің негізгі және айналым активтерін арттыруда біршама артықшылықтар
береді.
Кәсіпорынның қаржылық ресурстарын қалыптастыруда ... ... ... корпоративтік облигациялық займдардың маңызы ерекше. Соңғы
кезде Қазқстан Республикасының Үкіметі бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... отыр. Осыған байланысты бағалы
қағаздар нарығын реттеу саласында «Акционерлік қоғамдар туралы» және ... ... заң ... бағалы қағаздар нарығы және акционерлік қоғамдар
бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобалары әзірленген
болатын. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тәртібін жеңілдетуге; бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби
қызметті жүзеге асыру тәртібін нақтылауға және ... ... ... басқару аспектілерін реттеуге мүмкіндік береді.
ҚР-дағы бағалы ... ... ... мемлекеттік қолдаудың
жүргізіліп отырған саясаты бағалы қағаздар ... ... мен ... ... ... кең жол ашатындығына сеніміміз мол.
Осылайша, қазіргі уақытта кәсіпорындарға корпортивтік ... ... ... бар, ... олар ... активтерінің ең
жоғары таратылымдылығы ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде «факторинг» деп ... ... ... ... ... сөз ... яғни ... арнайы факторингтік компанияның клиенттің төлемдік талаптарын сатып
алуы. Осылайша, олар делдалдық ... ... ... ... ... ... үшін (коммерциялық несиелеумен салыстырғанда) қосымша
қызметтерді көрсетеді. Бұл ... ... ... аз ... ... ... ... көмектеседі. Қазіргі уақытта
«Электротранс-Сервис» ААҚ-ы ... ... ... ... осы ... ... аударғаны жөн.
Қазіргі заман жағдайларында факторингтік операциялар саласы компания-
клиенттің бухгалтерлік шоттарын жүргізу, өнімді тасымалдау және оны өткізу,
сақтандыру және т.б. ... ... ... ... Факторингтік
қызметтерді көрсететін қаржы институттары клиенттерді есеп айырысудың
едәуір тиімді түрлеріне өту ... ... ... клиенттерге
өздерінің декларацияларын толтырған кезде қолданыстағы салық жеңілдіктерін
барынша толық ... ... ... ... қызметтерді
көрсетеді және т.б. Олар ... ірі ... ... ... ... ... есеп айырысуларға кешенді түрде
қызмет көрсетеді: төлемдерді ... ... ... ... ... және т.б.
Осы операциялар бойынша ақша түсімдері мен ... ... ... ... ... таңдаған валютаға қайта есептеу).
Кәсіпорынның дебиторлық қарыздарын барынша жылдам жабу және оны едәуір
таратылымды активке айналдыруда факторингтің маңызы ерекше.
Факторинг мәміленің барлық қатысушыларына ... ... ... үшін ... – бұл ... ақысын уақытында
төлеуге деген сенімділігін, несие тәуекелделігін сақтандыру. Факторингтік
компания немесе банк үшін - ... ... алу ... ... ... ... банк (форфсайтер) сатып алушының қарыздық
талаптарының орнына өз клиентінің ... ... ... ... ... кезінде жол берудің пәні сыртқы сауда операциялары
бойынша қарыздық талаптар болып ... ... ... ... талаптары).
Форфейтрлеу – бұл халықаралық сауданы қаржыландырудағы альтернативтік
тәсілдердің бір түрі болып табылады, ол форфсайтердің (коммерциялық банктің
немесе қаржыландыру жөніндегі ... ... ... төлем
жасалмаған жағдайда экспортерге кері ... қою ... ... ... ... алуын білдіреді.
Өкінішке орай, қаржы қызметтерінің бұл түрлері (факторинг, форфейтин,
т.б.) коммерциялық банктер мен ... да ... ... ... ... ... таралмай отырғандығын айтуға тура келеді.
Қаржы нарығының дамуына ... ... ... бұл ... ... сұраныс болатындығына қарамастан, өз кезегінде оларды
ұсыну қажеттігі туындайды.
Қазіргі кезде қәсіпорын бай ... ... ... ... ... бола ... қаржы активтерін қалыптастырудың қазіргі
заманғы түрлі әдістерін ... ... ... ... ... артып
отырған өсімінің саясатын жүргізу қажет. Сондықтан да, кәсіпорынның қаржы
қызметтеріне қаржылық ... ... ... ... ... ... қызметтердің кең ауқымын пайдалануы тиіс.
Минералды-шикізат қорына бай және Азия аймағында айтарлықтай ... ... пен ... ... ие ел ... ... ... үшін еркін капиталды орналастырудың қолайлы саласы ... ... ... ... ... үшін белгіленген жеңілдіктер
мен преференциялар жүйесі отын-энергетикалық, металлургия және ... ... ... ағымының кедергісіз келуіне белгілі бір жағдайлар
жасайды. Экономиканы қаржы ресурстарымен шетелдік ... ... жаңа ... ... салуға, қажет болған
жағдайда әрекет ететін кәсіпорынды кеңейту мен техникалық жарақтандыруды
қамтамасыз ... ... ... әзірлемелерді қаржыландыруға және
оларды қолданысқа енгізуге және т.б. ... ... ... ... ...... шешімдердің басты
белігісі болса, - ол ... ... ... жалғыз болып
табылмайды, себебі (егер тек қаржы ... ... ... ... облигацияларға, бағалы қағаздар және т.б. да салынуы мүмкін.
Осылайша, капиталды салу ... ... ... үшін жаңа
қызмет түрі ретінде қарастырылады. Сонымен бірге жоспарлық экономика
кезінде мұндай ... ... ... еді, ... ... ... қандай да бір жобаға тиімді сала білу кез ... ... мен ... ... мен ... ... шешуші
шарттары болып табылады.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмысының тиімділігін арттыру үшін ішкі және
шетелдік инвестицияларды тартуға сенудің қажеті жоқ деген пікірде бар. ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың
«бағасын» біледі деген бөлігімен келісуге болады. Демек, өндірісті ... мен ... ... ... ғана ... ресурстарының
тиімділігі жайында айтуға болады.
Инвестициялар ЖҰӨ-нің маңызды және едәуір өзгермелі бөлігі ... ... ... ... ... ететін экономикадағы
инвестициялар кәсіпорындар деңгейінде өздерін ... ... ... олардың қызмет сатыларына қарай: инвестицияларды жобалау, енгізу
мен игеру сатысында инвестициялардың тиімділігін арттыру ... ... ... ... ол ... ... ... нарық
мониторингін жүргізу; инвестициялық климат үшін қолайлы жағдайлар жасау;
халықаралық стандарттарға сай ... ... ... әзірлеу;
инвестициялық бағдарламаларға әр түрлі (мемлекеттік, аймақтық және т.б.)
сатыларда қатысу; ... ... ... ... инновациялық
процестерге бейімделу; жобалау барысындағы халықаралық ынтымақтастық ... ... ... таңдаудың тиімді әдістері болып табылады.
Енгізу кезінде мыналар резервтер болып табылады: үлгі шартты жасау;
қаржыландыру ... ... ... ... технологияларды енгізу,
мемлекеттік табиғи түрдегі грантты алу; инвестициялық преференцияларды алу;
қабылданатын инвестициялық шешімдердің маркетингтік негізделуін ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу.
Игеру сатысында мынадай резервтер: инвестициялардың құқық режимдерін
орындау; инвестициялық салық несиесін алу; кәсіпорындағы шығындарды басқару
мен бақылау тиімділігін арттыру; ... ... іске ... үшін ... кең ... түрлерін қолдану және инвестициялық ... ... ... ... ... ... табылады.
Республика экономикасын қалыптастыру кезеңінде инвестициялық қызметті
орталықтандырмау байқалады: қаржыландырудың негізгі көзі кәсіпорындардың,
ұйымдардың өзіндік қаражаттары.
Қаржылық ... ... ... мен ... ... жүйелі түрде қаржы ресурстарының мониторингін ... ... ... ... 6 ... тұратын кәсіпорынның қаржылық
ресурстарының мониторингінің ... ... ... ... ... беруге
болады.
Қаржылық ресурстардың қалыптасу жағдайын зерттеу кәсіпорынның қаржылық
ресурстарын қалыптастыру барысында қаржылық ... әр ... ... ... ... мен ... ... Акционерлік
нысанда қызмет ететін ірі кәсіпорындар корпоративтік бағалы қағаздарды
шығару мақсатында қаржы нарығының ... ... ... (19.12)
.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпорынның қаржысы дегеніміз – кәсіпорынның барлық меншікті
нысандағы ақша қаражатының ... ... ... ... ... ресурстарының қайнар көзі – қоғамдық жиынтық өкілі, ұлттық табыс
жасалатын тікелей материалдық ... ... ... ... қаржы жағдайы осы кәіпорынның белгілі бір кезеңдегі
қаржылық ... және оның ... ... ... ... ... ... ресурстарымен қамтамасыз етуін көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті
және ... ... ... мен көлеміне өзгеріс әкелетін қызметі
болып табылад. Ол қаржы ... ... ... ... мен ... есеп және несие тәртібін сақтауға, меншікті және ... ... ... ... ... ... ... етуі мақсатында, қарыжылқ тұрақтылыққа ... ... ... ... оның төлеу қабілеттілігінің кепілі
болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін және кәсіпорынның қаржылық
жағдайының ... ... ... ... ... ... ... алдында, қаржының
жағдай ұғымы дегеніміз не екендігіне қысқаша тоқталып ... ... ... ... ... ... жағдайы, қаржы ресурстарын
жасау, тарату және пайдаланумен сипатталады.»
Кәсіпорынның ... ... ... ... өзгерістік
коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін ... ... ... ... және оларды мақсатқа сай тиімді тарату және
пайдаланумен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... төлеу қабілеттілігі және төлеу мүмкіндігі оның қаржылық
жағдайының жақсылығын көрсетеді.
Кәсіпорынның ... ... бұл ... мүмкінгі болатын
деңгейінде төлем қабілеттілігімен және қабілеттілігін сақтай отырып,
табысты өсіру кезінде ... ... мен ... ... ... ... ... ресурстарының жағдайы.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі маңызды факторларының бірі – бұл ... ... ... мен ... ... ... аз қаржы ресурсы, соның ішінде таза табысы қаншалықты
көр болса, соншалықты ол өзінің жайын сезіне алады.
Сонымен бірге тек таза ... ... ғана ... , сонымен қатар
оның құрылымы, әсіресе өндірісті ... ... ... ... ... ... жұмылдырушы қаражаттар үлкен әсерін тигізеді. Кәсіпорын ақша
қаражаттарын қаншалықты көп тарататын болса, оның ... ... ... ... ... ... ... бірге қаржылық тәуелсіздік те
өседі, яғни кәсіпорын өз ... ... ... ... ма ... ... ... қаржылық жағдайын қалыптастыру кезінде балас
көрсеткіштерімен, қатар ... есеп ... ... да ... ... ... ... жыл бойғы барлық табыс сомасын
осы кәсіпорынның өзінің ... ... үшін ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы
есепті қолдану керек. Оның ... ... ол ... ... ... мезеттік суреті және қатып қалған ... ... ол ... ... есептегі кезектегі субъектінің қаржылық
нәтижесі болып табылады. Ол бұл кәсіпорынның балансына қарағанда, бұл құжат
талдаушы адам үшін ... ... жеке ... ... ... Ол ... табыс немесе зиян әелетіндігін анықтау үшін табыстар мен шығыстар
туралы жеткілікті мөлшерде бөлініп алынған, оның ... ... бір ... ... қызмет нәтижесіне баға береді. Нарықтық
экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өзгеше іс - ... ... Ол ... ... мен ашық ... ... ... қисапсыз қорларының көгеріп, тот басып ... ... ... ... ... ысырап болуына жол бере алмайды.
Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір теңге жаңа табыс әкелу үшін осы ... ... ... ... ... үшін ... ... келмеске
кетеді.
Қоғамда қаржылық талдау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса
қажеттілік салдарынан туындады: салмақ, үзындық ... және ... ... ... ... жағдайы мен оған әсер ететін
себептерді білмей, табыс пен шығынды ... ... ... ... болуын қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін
емес.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың
шаруашылықты жүргізуші ... ... ... ... ... ... көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне
мол мүмкшшілік ашты. Атап айтқанда, ішкі және ... ... ... ... қол ... ... ... бірлескен іс - әрекеттің
тиімділігі көбінесе ... ... ... Кәсіпорындар бүрыңғыдай
жоғарғы жақтың жөн сілтеуімен емес, контрагенттерді (жабдықтаушы, сатып
алушы, мердігер, банк және т.б.) ... ... өз ... ... ... ... іскер серіктерді қаншалықты және ... ... ... ... ... тез және ... ... тауып,
оны ұстауына қарай жұмыстарының тиімділігі әр түрлі болады.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай -күйінің
орнықтылығының ... оның ... ... ... табылады. Ол ақша
қаражатын еркін орын ... ... ... ... пайдалану жолымен
өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете ... ... ... жағдайын көрсетеді.
Нарықтық қатынастары жағдайында кэсіпорынның қаржылық ... ... өте зор. Бүл ... ... ие ... - ақ ... ... иелері, жүмысшылар, коммерциялық серіктестер
және де ... ... ... ... ... - кәсіпкерлік
қызметінің нәтижелері үшін толық жауапкершілікте ... ... ... ... ... ... ... және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы реурстарымен
қамтамасыз етілуімен және ... ... сай, ... ... ... сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілермен ... ... ... ... ... және қаржылық түрақтылықпен сипатталады.
Кәсіпорынның уақтылы төлеу мүмкіндігі оның ... ... ... Н. ... А. И. ... және В. П. ... қаржылық жағдай
үғымын былайша түсіндіреді: «Қаржылық жағдай — бүл қаржы ресурстарының
қолда ... ... ... және ... ... ... берілген түсініктерге сүйене отырып, бұл үғымды былай анықтауды
ұсынамыз:
Ал кәсіпорынныц ... ... бір ... ... «өз қаражаттарын шебер пайдалану қабілеттілігі, жүмыс
процесінде үздіксіздігін ... ... ... ... ... деп
түсіндіреді...
Бүл үғымды А. Д. Шеремет пен Р. С. ... өте ... ... ... ... ... түрақтылық - бүл әрдайым төлем
қабілеттілігін кепілденетін кәсіпорынның белгілі бір шоттар жағдайы».
«Кәсіпорынның ... ... - бүл ... ... деңгейінде төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін сақтай
отырып, табысты өсіру негізінде ... ... мен ... ... ... ... қаржы ресурсының жағдайы».
Қаржылық түрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі - бүл қаржы
ресуртарының құрамы мен қүрылымы, ... ... ... ... дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорының өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза ... ... көп ... ... ол өзін ... ... факторларға шаруашылық ... ... ... ... ... етуші техника мен технология, төлеу
қабілеті бар мүраныс және түтынушылар табысының деңгейі, ҚР ... және ... ... ... қызметін бақылау жөніндегі заң
актілері, сыртқы экономикалық байланыс және тағы басқалар ... ... ... жағдайын қалыптастыруда оның ... ... ... ... ... ... акционерлік жэне тағы басқалар) өзара қарым -қатынасы үлкен әсер
етеді. Сондықтан да серіктестермен реттелген ... ... болу ... қаржылық жағдайдың бірден - бір шарты болып табылады.
Осылайша, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және
оның ... ... - ... ... ... ... және оның серіктестерінің қаржылық және басқа ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз кезеңіндегі
қойылған мақсаттарға қол жеткізуі үшін ... ... ... оның
төлеу қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының түрақтылығын қамтамасыз етеді.
Қаржы ... ... үшін ... ... - ... ... шығыстарға жазу тәртібі салық шегерілімдерінің ... ... ... тану тәртібінің есептік кезеңдері ... ... ... ... қаржы есептемесі мен салық салу мақсаты үшін
бастапқыға тең келетін бірдей қүны ... ... ... ... ВД, Ли ВД . ... курс финансов. Учебник.А, Институт развития
Казахстана, 2001г
2.Құлбыбаев С, Ильясов Қ.Қ Қаржы, Оқулық. А,2005ж
3.Берлин С.И. Теория финансов. Учебное пособие. М, Приор, ... Ж.М. ... ... РК. А, ... Р.Ә.,Түргұлова А.Қ., Қаржы менеджментi. Оқу құралы, А,
1999ж
6.Бабич А.М., Павлов Л.Н.,Финансы., Учебник., М, 2001
7.Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы, ... ... ... И.Т. ... ... ... ... пособие. Москва,
1999г
9.Гостенко Л.Н. Страхование, Учебное пособие. А, 2003 г
10.Дробозина Л.А. ... ... для ... ... ... К.Ш. ... финансового положения предприятия. Учебное
пособие.А,Экономика, 1998г
12.Дүйсенбаев К.Ш., ... Э.Т., ... Ж.Г. ... ... ... / Оқу ... – Алматы: Экономика. 2001жыл.
13.Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система6 А,Каржы каражат, 1995г
14.Ильясов КК, ... ПБ. ... ... ... ... А, ... 2003г
15.Құлпыбаев С және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу ... А, ... А.И., ... В.П. ... ... ... – М.: ... экономики и маркетинга, 1995 год.
17.Калдыбаев О., Темирбаев А. Экономика ...... 1997 ... НК, Саханова АН и другие. Государство и бизнес. Алматы.
Экономика, 2002г
19.Мейірбеков А.Қ., ... К.Ә. ... ... ...... Экономика, 2003жыл.
20.Русак Н.А. Анализ финансового положения предприятия. В ... ... ... в ... Под ... ... – Минск: Вышейшая школа, 1995 год.
21.Анализ платежеспособности предприятий и организаций. Практическое
руководство для государственных, совместных и ... ... – М.: ... ... предприятия. – 2-е изд., доп. и перераб. – М:
ИНФРА – М, 2000 ... А.Д., ... Р.С. ... ... анализа. М.: -
ИНФРАМ, 1995 год.
24.Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятий: Учебник. М: ИНФРА-М,
1997 год.
25.Фатхутдинов Р.А. ... ... ... ...... – М, 2001 год.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Австралия жайлы25 бет
Автоматтандырылған ақпараттық ресурс орталығы72 бет
Адам ресурстарын стратегиялық басқару жүйесін құру44 бет
Азық-түлік өнімдерінің сапа көрсеткіштерін квалиметриялық талдау22 бет
Аймақтық саясат мемлекеттің жалпы саясатының құрамдас бөлігі29 бет
Алматы облысының жер ресурстарын пайдалану ерекшеліктері93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь