Маңғыстау өңіріндегі экожүйелер компоненттерінің мұнай және мұнай өнімдерімен ластануын экологиялық сараптау

Кіріспе

I. Зерттелетін аймақтың табиғатына және шаруашылығына сипаттама (Қаламқас кен орны өңірін қамтитын аймақ).
1.1. Зерттелетін аймақтың жалпы географиялық сипаттамасы
1.2.Зерттелетін аймақтың климатына сипаттама
1.3. Зерттелетін аймақтың экожүйесін ластаушы көздері
1.3.1. Атмосфераны ластайтын өндірістік көздерден шығарылатын ластаушы заттар
1.3.2. Су объектілерінің ластануы
1.3.3. Зерттелетін аймақтағы топырақ жамылғысының ластануы.
1.4. Зерттелетін аймақтағы экожүйелердің ластану дәрежесі туралы жалпылама ақпараттар және алынған нәтижелер

II. Қоршаған орта компоненттерінің мұнай және мұнай өнімдерімен ластануын зерттеу әдістемесі
2.1. Атмосфералық ауаның ластануына экологиялық сараптама жүргізу әдістемесі
2.2. Беттік сулардың ластануына экологиялық сараптама жүргізу әдістемесі
2.3. Топырақтың ластануын бақылау

3.тарау
3.1. Қаламқас өңіріндегі атмосфералық ауаның ластануына экологиялық.сараптамалық баға беру.(ШМК...)
3.2. Беттік сулардың ластануына нормативтік көрсеткіштерді негізге ала отырып, баға беру .
3.3. Топырақ және өсімдік жамылғысының ластануына экологиялық сараптамалық баға беру
3.4. Аса ластаушы заттарды нақтылау, түсініктеме беру
3.5. Кең таралған масштабты ластануды бағалау (карта, сызба.нұсқа құру, ГАЖ. технологиясын қолдану)

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Химия факультеті
ЖАЛПЫ ХИМИЯ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ЭКОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ
БІТІРУ ... ... ... ... МҰНАЙ ЖӘНЕ МҰНАЙ
ӨНІМДЕРІМЕН ЛАСТАНУЫН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ САРАПТАУ
Орындаған:
5 курс студенті З.Т. ... ... ... Н.Р. ... ... ... ... ... ... ... және ... ... профессор А.Г. ... 2007 ... ... 48 ... үш ... 10 ... 36 ... көзінен
тұрады.
Кілтті сөздер: АҚАБА СУ, ШЕКТІ РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ... ... ... ... ... ОРТА, ЭКОЖҮЙЕ.
Зерттеу объектісі ретінде Қаламқас мұнай өндіріс орынының топырағы, суы,
ауасы алынды.
Жұмыс мақсаты: Маңғыстау облысының мұнай өндіру ... ... ... әсерін бағалау болып табылады. Мұнайдың химиялық
құрамы анықталып, ластанған су, ауа, ... ... ... ... ... болдырмау жолдары көрсетілді.
МАЗМҰНЫ
|Кіріспе |4 ... ... ... ... және ... сипаттама | |
|(Қаламқас кен орны өңірін қамтитын ... |7 ... ... ... ... ... ... |7 |
|1.2.Зерттелетін аймақтың климатына сипаттама |7 ... ... ... ... ластаушы көздері |9 ... ... ... ... ... ... | |
|ластаушы заттар |10 ... Су ... ... |14 ... ... ... ... жамылғысының ластануы. |17 ... ... ... ... ... дәрежесі туралы | |
|жалпылама ... және ... ... |19 ... ... орта компоненттерінің мұнай және мұнай өнімдерімен | |
|ластануын зерттеу әдістемесі |20 ... ... ... ластануына экологиялық сараптама жүргізу | ... |20 ... ... ... ... ... сараптама жүргізу | |
|әдістемесі |26 ... ... ... ... |29 ... | ... Қаламқас өңіріндегі атмосфералық ауаның ластануына | ... баға ... |34 ... ... ... ... ... көрсеткіштерді негізге | |
|ала отырып, баға беру . |35 ... ... және ... ... ластануына экологиялық | ... баға беру |35 ... Аса ... ... ... ... беру |44 ... Кең таралған масштабты ластануды бағалау (карта, сызба-нұсқа | |
|құру, ГАЖ- технологиясын ... |44 ... |46 ... ... |47 ... таңда қоршаған ортаның басты ластаушы көздері - мұнай және мұнай
өнімдері болып табылады. Қазақстан үшін ... ... бірі ... табиғи экожүйелерді ластаушы аймақтардың біріне Каспий теңізі
жағалауындағы Маңғыстау мұнай кеніші жатады. Мұнай және ... ... ... мен ... ... ... өзгеруін туғызады. Мұнайдың
улылық дәрежесі олардың химиялық құрамының әртүрлі мөлшерімен, ... ... ... (толуол, ксилол, бензол) құрамымен
анықталады. Белгілі - бір ... ... ... кешенді зерттеу -
біздің жағдайымызда Маңғыстау өңірінің табиғи ортасының әр түрлі құрам
бөліктерінің, атап ... ... ... топырақтың, қар
жамылғысының, беттік ... ... ... ... ... душар болған өндірістік аймақтағы биотаның ластану
дәрежесін уақыт және ... ... ... ... ... мәліметтерді жинауды қарастыратын, қоршаған ортаның ластануын жан -
жақты талдау болып табылады.
Кешенді зерттеу жүргізу мақсатымыз - мұнай ... ... ... антропогендік әсерге душар болған Маңғыстау өңірінің
экожүйесінің ластануы ... ... ... және ... ... ... ... жүргізудегі негізгі міндет:
1) Қоршаған табиғи ортаның негізгі компоненттерінің ластану дәрежесіне
және оның болашақтағы тенденциясына жан - ... ... ... ... ... ... объектілерінің табиғи процестерге кері әсерін
бағалау;
3) Зерттеуге алынған аймақтағы экожүйелерге әсер ететін факторлар мен
негізгі ... ... ... ... заттарды, сонымен қатар неғұрлым кері әсерге душар
болған қоршаған табиғи ортаның құрам компоненттерін ... ... ... ... ... зерттеу;
Қоршаған табиғи ортаның ластануын кешенді зерттеудің концептуалды негізі
ретінде табиғи және антропогендік көздердің ... ... ... ... ... ... 2007-2024 жылдарға арналған
тұрақты дамуға көшу концепциясында дамудың әлеуметтік, саяси, экономикалық,
экологиялық факторларының өзара жанаса дамуы және ... ... ... ... ... ... бірыңғай процесс екені қарастырылған.
Табиғи ортаның өзін - өзі қайта қалпына келтіру және ... ... ... ... ... жеткілікті қабілеттері бар
ландшафталық, биологиялық әртүрлілікті сақтап, қайтадан қалпына ... ... ... ... ... ... асырылатын болады.
Табиғи ортаны сақтау және қалпына келтіру шаралары келесі жолдармен
жүзеге асырылады:
-қоршаған ... ... ... ... ... ... пайдалануды басқаруда экожүйелік бағыт қолдану;
-мемлекеттік, өндірістік, қоғамдық және ... ... ... ... экологиялық аудитті жетілдіру;
-қоршаған ортаның қадағалау жүйесін дамыту;
-жер және су ресурстарының ауа бассеинінің ластануының алдын-алу;
-климатқа және ... озон ... ... ... ... әртүрлілікті тұрақты дамыту және сақтау;
-аса қорғауға арналған табиғи аймақтарды ... ... ... ... ... ... кеңейту;
-табиғи жүйелердің тұтастығын қайта қалпына келтіру және сақтау, соның
ішінде ... ... ... ... және ... ... ... мұнай құбырларын салуда және ауыл шаруашылық әрекеттер барысында
олардың фрагментке бөлінуінің ... ... өмір сүру ... тоқтағаннан кейін табиғи
ландшафтыларды қайта қалпына келтіруді міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... және әскери сынақ
кешеніндегі полигондарды реабилитациялау;
-Каспий теңізі айлағының және оған етене ... ... ... және ... ... ... ... және қайта өңдеу
көлемін арттыру;
-халықаралық бірлестіктерді кеңейту.
Қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... тұрақты даму саласындағы маңызды элементтерінің бірі
болып табылады. Халық денсаулығын зиянды экологиялық ... ... ... ... ... асады:
-экологиялық қауіп – қатерді бағалау және оны ... ... ... ... аймақтарда қоршаған ортаның сапасына нормативті
шартты түрде ... ету ... ... ... және ауыз ... ... талаптарды
арттыру;
-тұрғын үйлердегі ортаның жағдайын әсіресе радиоактивті параметрлерді
бақылау;
-экологиялық зардаптарға ... ... ... ... ... ... салу;
-қоршаған ортаны қорғау саласына ... ... ... халықаралық қаржы экономикалық механизмдерді
қолдану;
Қоршаған ортаны ... ... ... жүргізу. Қазақстан
республикасында қоршаған ... ... ... ... жүргізу еліміздің
тұрақты даму жолын анықтайтын негізгі ... бірі ... ... республикасындағы қоршаған ортаны қорғау саласындағы ғылым келесі
негізгі бағыттармен дамуы тиіс:
-тұрақты даму саласындағы ғылыми зерттеулер жүргізу;
-қоршаған ортаны қорғауды ... ... ... ... орта ... ... жүйесін қорғау;
-экологиялық аймақтау;
-локальды экологиялық шешу жолдарын қарастыру;
-аз қалдықты ресурстарды үнемдейтін жаңа экологиялық тиімді технологияны
жасау.
Қоршаған ортаны қорғауда ... ... ... ... ... ... экологиялық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Себебі,
ғылыми зертханаларда ... ... ... ... құрам
компоненттерін қайта қалпына келтіруде қолдану келеңсіз құбылыстарды шешуге
мүмкіндік береді.
I. Зерттелетін аймақтың табиғатына және ... ... ... - орны өңірін қамтитын аймақ).
1.1. Зерттелетін аймақтың жалпы географиялық сипаттамасы
Маңғыстау облысы Касспий теңізінің солтүстік ... ... ... 165,7 мың км2. ... облысына төрт түбек енеді. Олар: Бозашы,
Түпқараған, таулы Маңғыстау және Маңғыстау. Тұрғыны 349,6 мың ... ... ... ... орташа тығыздығы 1 км2 - ге 2,1 адамнан келеді.
Қала халқының үлесіне ... ... 80,3% ... ... ... ... ... қаласы – облыс орталығы, 175600 тұрғыны бар
және Қазақстанның жалғыз теңіз порты болып табылады. Қазіргі кезде 2 электр
жүйесі, атом ... ... ... орта ... жасау, мұнай-газ
өндіру кәсіпшіліктері, ... ... ... ... ... кәсіпорындар, ұлутас және басқа құрылыс материалдарын өндіретін
кәсіпорындар, Қазақ балық ... ... ... ... мен ... жұмыс істейді.
Маңғыстау облысы республикамыздағы минералды-шикізат ресурстарын
қамтитын аймақтың бірі. Мұнда мұнайдың – 24 % ... 8 % ... ... % - ... 3,2 % - урандық руда, 0,3 % - ... 100 % - ... ... бар. ... ... газ және конденсат секілді
шикізаттарға аса бай. Облыста ... ... 69 кен ... Атап ... ... мұнай қорының үлесі 735 млн.т., газдың үлесі
164 млрд.м3, Ластаушы көзі ретінде ... ... ... ... кен орындары, сонымен қатар, ... және ... ... ... ... ... сипаттама
Маңғыстау өңірі континенталды жартылай шөл климаттық аймаққа ... ... ... ... ... ...... климаттық көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... бедер ... ... ... орташа жылдық температурасы, 0С |+8 ... ... ... | ... ... 0С |-8 ... ... ... 0С |+30 ... ... ... |9 ... ... ... мөлшері,мм |120 ... ... | ... ... % |75 ... мезгілдегі, % |56 ... ... см |25-ке ... ... қату ... м |0,8 |
1 ... жалғасы
|1 |2 ... ... | ... ең ... мән, м/с |8,9 ... ең ... мән, м/с |5,1 ... бағыты: | ... ... ... ... ... ... |
Кестеден көрінгендей, ауаның аса жоғары температурасы +43°С, ал аса
төмен температурасы - 27°С. Топырақ ... қату ... ... ... ауа ... күйінің әсеріне қарай өзгеріп отырады. Жылдың
суық периодында ауа массасы европа ... ... ... келсе,
жылдың жылы периодында ол Орта Азия және Иран шөлдерінен келетін ... ... ... Жылы ... ауа ... ... дәрежесіне ешқандай әсер етпейді, себебі ауа ... ... және де ... ... сипаты ауа массасының ғайларындағы
температуралық ... ... ... ... ... ... ал ... күндер 20-күнге жетеді . Ызғарлы қыс 20-25 ... ... бұл ... ауа ... -20° және -30°С дейін төмендейді.
Көктем айларында ауа ... ... ... ... ... ... ... 10°С тең. Жаз айы өте ... ... ауа ... Жаз ... ... ... ... 30°-31°С,
кей кездерде 42°-43°С-қа жетеді. Күз айы жылы және ... ... ... температурасы 25°С, қазан айының орташа температурасы 15°С. ... ... ... 6°С. ... ... ... ... режиміне және атмосфераға ылғалдың түсуіне байланысты.
Жылдың суық мерзіміндегі ылғалдылық дәрежесі 80%. ... ... ... өте ... ... ... Қаражанбас мұнай-кен орындары
Маңғышлақ жартылай арал аймағының климаты мен ... ... ... шекарасында орналасқан. Қысы суық, тұрақсыз, бұлтты ауа - райы
тән. ... суық ... ... ... басталады. Жылдың аса суық
айында ауа температурасы күндіз 4°С-тан 6°С дейін, ал ... -7°С тан ... ... ... Топырақ бойының қату тереңдігі 80 см. Тұманды күндер 6 ай
бойы ... ... ... ... ... ... ... тіршілік пен жансыз дүниенің арасында гармониялық қатынас
бар. Бұл гомеостаз ... адам ... зиян ... жаратылған
тау, өзен, орман, өсімдік әлемі, тағы жануарлар себепсіз жойылмай, бұзылмай
қорғанышы болуымызды қажет етеді. Мұнай жерге де, суға да ... ... ... ... ... ... буымен ауа бұзылады. Су бетіндегі
мұнай ауа мен су буының табиғи алмасуын тоқтатады және ... ... ... ... теңізге төгілетін мұнай мыңдаған тоннаға
жетеді.
Топырақ ... ... ... ... ... ... тереңдікте бұзылуына, топырақ қабатының орналасу және алмасуымен
тікелей байланысты. Мұнаймен ... ... ... ... ... ... және битумды қабаттың түзілуіне әкеледі. Аз ластану
дәрежесі кезінде топырақ кескіні 5см аз ... ... ... ... түзілмейді; Орташа – 5-10 см ... ... ... (жиі ... ... өте ... - 20 см ... тереңдікте мұнаймен қанығады, әр
түрлі тереңдікте битум қабығы түзіледі. Мұнаймен ластанған ... ... ... және ... қара ... ... қабығы жабысқақ, тығыз ... ... ... ... ... және ... негіздер
ластануының дәрежесі жоғарылайды. pH-ортасы, ... ... ... және ... ... қарқындылығы төмендеп, улы
металдар (қорғасын, кобальт т.б) мөлшері көбейеді. ... ... жиі ... кескінінің техногенді бұзылуы мен тұздануына әкеледі.
Мұндай ... ағын ... ... ... ерекше техногенді
морфологиялық кескінді сортаң және сор топырақтар түзіледі.
Көміртегі, азот және күкірт оксидтерінің қышқылды жаңбырдың ең негізгі
құрам ... ... ... ... ... ... жолмен
атмосфераға тарайды.
Күкіртті қышқыл дымқыл ауада біртіндеп күкірт қышқылына айналады. Күкірт
және күкіртті қышқылдың атмосферадағы үлесі 2/3, ал ... ... азот ... ... ... Олар азот (IV) оксидінің су буының әсерінен
түзіледі.
Мұнай ... ... және ... ... ... қалдықтар және
факельдерде жағылатын леспе газдар қоршаған ... ... ... ... ... ... мен ... көп бөлігі
ысырап болуда. Мұнай өнімдерін, ... және тас ... ... ... ... мен көміртегі оксидтерінен басқа, күкірт (IV)
оксиді бөлінеді, ал ауадағы оттегімен және су ... ... ... ... яғни ... жаңбырлар пайда болады.[30]
Озон қабаты адам баласының қорғанышы, күннің ультракүлгін сәулелер
артығын ұстайды және кері ... ... де ... ... қорғайды.
Ауаға көтерілетін қатты заттардың түйірлері 10 милимикрон болатындары бір
ай бойы ауада ... ... ... ... 4-10 ... шамасындағылар
бұрынғы көтерілген жерінен ұзақ сапар шегеді де едәуір қашықтықта ... ... ... ... ... да әр ... жерге оралады.
Атмосфераның өзінен-өзі тазаланып тұруына икемділігі осындай.[4]
Қаламқас ... - газ ... ... бөлетін зиянды заттардың физико-
химиялық және уландырғыш қасиеттерін талдап, олардың ең ... азот және ... (IV-VI) ... Күкіртсутегінің
қауіптілік деңгейі жоғары, сонымен бірге ауадан ауыр ... ... ... жерге жинақталады. Мұнай кен орындары және тұрмыстық ағынды
сулардың көмірсутектері мен улы химиялық қосылыстар жыл ... ... ... ... Оларды тазартуда ... ... ... ... ... және ... ... толық және тиімді емес. Қазіргі таңда микробиологиялық ... ... ... ... ... организмдердің өзі де
органикалық заттарды бөледі, ... ... ... ... ... жүреді. Ластанған сулардың өздігінен ... ... ... ... Олар физикалық, химиялық және ... ... ... екі ... ... мұнай мен мұнай
өнімдерінің деструкциясы соңына дейін жүрмейді. Биологиялық факторлар су
қоймаларының өздігінен тазалану процесінде ... ... ... Онда
шешуші рөлді мұнай тотықтарын микроорганизмдер атқарады. Олардың әсерінен
мұнай қарапайым қосылыстарға ... ... одан әрі ... ... айналымына қатысатын және органикалық заттардың
жинақталуы жүреді.
Микроорганизмдер негізінде жасалынатын биопрепараттар ... ... ... ... ... ... ... Ресейде
нәтижелі пайдалынылады. Мұндай тазарту әдістерін қолдану АҚШ-та XX ғасырдың
өзінде қолға алынған ... ... ... мұнай және мұнай
өнімдерін ыдырататын препараттарын өңдеуде.
1.3.1. Атмосфераны ластайтын өндірістік көздерден шығарылатын ... ... ... ... ... ... және айдау цехында)
мұнайды дайындау кезінде ... ... ... ... ... ... мұнайдың ауа клапандары ... ... ... ... және тығыздап-реттеуші арматуралардың мықты
бекімегендігінен бөлінетін көмірсутектер;
-мұнай газдарының, сонымен қатар ... ... ... отын ... серіктес газдардың жану өнімдері болып табылатын көміртегі
оксиді, азот оксиді, күл, метан, ... ... ... ... және ... ... атмосфераға
лақтырылатын ластаушы заттардың негізгі көздері:
-факель;
-технологиялық резервуарлар;
-ГСМ жинақтамасы;
-су ... ... ... ... ... свечкалар;
-сеператорлар;
-насостар;
-дренажды жинағыштар.
Атмосфераға лақтырылатын ластаушы заттардың мөлшері 2 - ... ... - да ... ... ... ластаушы
заттардың жалпы мөлшері 20,947г/сек немесе 651,011т/ж.
2- кесте - Атмосфераға лақтырылатын ластаушы заттардың мөлшері
|Шығу көзі |Ластаушы ... ... | |
| ... ... ... |ШМК |
| | ... |т/ жыл | |
| | | | ... ... ... |3,339 |95,551 |4,2 |
| ... оксидтері |0,490 |15,508 |0,3 |
| ... ... |14,329 |451,944 |13,0 |
| |Күл |1,585 |49,980 |2,0 |
| ... |1,204 |38,028 |1,5 ... көрсетілгендей зерттеліп отырған аймақтың атмосфералық ауасының
құрамындағы азот оксидтері және көміртегі оксидтері шекті рұқсат ... ... ... ... Бұл оксидтердің мөлшерінің ... ... ... ... экологиялық құбылыстардың тууына ғана
емес, ... адам ... кері ... ... Ал күл, ... ... шекті рұқсат етілген мөлшерден аспайды.
Атмосфералық ауаға лақтырылатын заттардың ... ... ... ... жер ... концентрациясын төмендету мақсатына кешенді
технологиялық және арнайы шаралар ұйымдастырылады:
-құбыр қабырғалары есептеу бойынша алынған қалыңдықтан да одан ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ететіндей
мұнай мен газды дайындаудың ... ... ... ... және ... жүйелеріне ауаның енуін болдырмау;
-мұнаймен ластанған жерлерді рекультивациялау;
Сонымен қатар мұнайды айдау және ... ... жаңа ... жаңарту жұмыстарын жүргізуді талап етеді. Атап айтқанда:
-өңделетін сұйықтықтардың және газдардың қасиетіне ... ... ... ... қолдануды қамтамасыз ету;
-қондырғыларды коррозиядан арнайы қорғаушы сыртқы ... ... ... ... ... ... асыру;
-құбыр жүйесіндегі ақауларды анықтайтын құбырлардың ... ... ... ... ... ... ... парафиндердің жиналуын
болдырмау үшін дер кезінде тазалау жұмыстарын жүргізу;
-МКӨАЦ-да атмосфераға лақтырылатын ... ... ... ... ... ... ... газдардың күлсіз жануын қамтамасыз ету;
-алдын-ала сақтандырғыш клапандарға тексеру ... суды ... ... ... ... ... ... өңірі ғана емес, Маңғыстау облысының барлық аймақтарындағы
атмосфералық ауа, мұнай-газ кешені, химия ... ... ... ... ... лақтырылған ластаушы заттардың
1999-2006 жылдардағы жылдық көрсеткіштері 1-суретте көрсетілген.
1сурет - Аймақтағы стационарлық көздерден лақтырылған ластаушы
заттардың 1999-2006 ... ... ... ... Маңғыстау аймағында 2003 жылы ауаға лақтырылатын
ластаушы заттардың 91% ... - газ ... ... ... ... ... ... талдай келе, 2006 жылы 1999 жылға қарағанда
лақтырылатын ластаушы заттардың мөлшері 36000 тоннаға төмендеген. ... төрт жыл ... ... ... заттардың динамикалық үлесі
55000 тоннадан 65000 тоннаға жоғарылаған. Соңғы жылдарда атмосфералық ауаны
ластаушы көз ... ААҚ ... ... ... ... ... ... Азия» болып
табылады. 1990-шы жылдардың басынан ... ... ... ... ... басталады. Біз планетамызбен не істеп ... - ... ... ... ... ... Өндірістік төңкерістің адам мен
табиғат арасындағы қарым-қатынастарды түбегейлі өзгерткенін анық түсіндік.
Адамзаттың әрекеті алдымыздағы ... орта ... ... ... ... тіршіліктің өркендеу, дамуына кедергі жасайтынына осы кездің
өзінде алаңдатып отыр.
1992-ші жылы қабылданған Климаттың ... ... БҰҰ ... ... ... жүзі ... ... қойған ең күрделі
мәселе, климаттың кең-көлемді жылынуын (парниктік эффект) және оның ... ... ... ... ... тақырға айналуы, озон қабатының жұқаруы және
өсімдіктер мен ... ... тез ... ... ... ғаламдық климаттың өзгеру қаупі туады. Бұдан туындайтын негізгі
салдар - жер бетінің орташа температурасының көтерілуі және ... ... ... ... және т.б. біз ... ... ... мүмкін.
Адамзат, өсімдіктер және жануарлар тіршілігі ... ... жер ... өтеді. Осы кездегі зиянды ... ... ... қоршап тұрған атмосфераға кері әсерінің нәтижесі. Адамзат
өз әрекетімен ауаны табиғи ... ... ... ... ... ... Атмосфера құрамындағы газдар тепе-теңдігі өзгеруде. Олар -
ауа ... ... ... ... ... газы (СО2), ... (СН4),
азоттың тотықтары (NxOy) және т.б. Аталған табиғи газдар атмосфераның
(0,1%), ал, оттек (21 %), азот (78 %) ... Жер ... жылы ... ... ... маңызы зор, олар жылу жинайды және сақтайды.
Егер бұл газдар болмаса, жер беті суына ... ... ... ... Жер ... ... ... көзі - күн
радиациясы. Осы радиацияның аздаған бөлігі (30 %) жер беті ... ... ... ... ... ... кері ... Дегенмен,
күн радиациясының жер бетіне жеткен қысқа толқынды бөлігі (55 %) атмосфера
қабатынан өтіп, ауаның мөлдір ... ... ... ... қыздыра
алмайды. Бірақ, осы радиация жер бетін қыздырып, ұзын толқынды ... ... ... ... ... ... газдар" ұзын
толқынды радиацияны сіңіріп, атмосфераны жылытады. Жер ... ... ... ... ұзын ... ... су буы, көмір
қышқыл газы т.б. табиғи парникті газдармен сіңіріледі. Аталған газдар жер
бетіндегі энергияның тікелей ... кері ... ... жасайды. Оның
орнына радиация, ауа ағымдары, булану, бұлттың ... ... және ... ... сияқты өзара ... ... ... ... ... жеткізіп, ғарышқа кері қайтарады. Ғарышқа
кері қайтқан ұзын толқынды радиация жер ... ... ... ... тіршілік иелері күн сәулесінің энергиясымен қамтылған.
Сонымен, атмосфераның күн ... ... ... ... жер ... ... ал ... ғарышқа аз мөлшерде өткізетін қасиеті бар. Осы ... ... ... ұзын ... ... аймағындағы күңгірттігімен
сақтай алады. Энергияны аз мөлшерде тасымалдап, баяу тура жүретін процесс
тіршілікті сақтауға ьқпалын ... ... жер ... ... өту ... ... онда жер ... ауаның температурасы 30°С-
қа төмендеп Жер суық, тіршілігі жоқ, өсімдіксіз Марс тәрізді планета ... ... ... ... ... ... ... мен қарқыны топырақтың құнарлылығын нашарлатып, ... ... ... ... етеді. Бұл жағдай Солтүстік Африканың ... ... ... ... он ... жауын-шашын 20-30 % кеміп,
топырағы қатты тозды. Ылғалдылықтың кемуінің нәтижесінде бұта тектес ... ... ... ... ... бір ... ... өсімдіктер
қалады. Ұзақ соғатын қатты желдерден топырақтың беткі құнарлы қабаты ұшып
жойылып, астыңғы жағы ... ... ... ... ... ... аудандарда жер қабаты көп жауған нөсер жаңбырға тікелей байланысты.
Шөлдің молаюы климаттың аймақтың және кең ... ... әсер ... ... және ... ... кемуінің салдарынан температура
көтеріліп, ылғалдылық дәрежесі төмендеп, жергілікгі климатқа әсер ... ... ... ... ауа ... мен ... ... тигізіп, құрғақ климатты аудандарды да күйзелтеді. Шөлдің молаюы
(онымен күрес шаралары) кең ... ... және ... ... оның ... ... Мысалы, топырақ және өсімдік
жамылғысының өзгеруі қосымша көміртегін арттырады, осыдан өсімдіктің келесі
даму ... ... ... ... көп ... ... ... алқаптарда жайылған мал метанды көп мөлшерде ауаға бөледі, ол
ауадан құрғақ ... ... Осы ... қилары топырақты
құнарландырса, онда азоттың шала тотығы ... Кең ... ... ... бұл өте аз ... ... кейбір
мемлекеттер жиі пайдаланып, парникті газдардыд ... ... Су ... ластануы
Қаламқас кен орнынан алынған эмульсия мұнай және суға бөлінгеннен
кейінгі ақаба суды дайындау ... су ... ... ... ... пласталық қысымды ұстап тұру жүйесіне айдалады. ... ... ... ... ... – кесте - МКӨАЦ – дағы ағынды судың химиялық құрамы
|Компоненттердің атауы ... ... ... ... |
| |г/ ... | |
| | |мг - ... |мг/л |
|1 |2 |3 |4 ... ... | | | ... |30 |0,0 |0,0 ... |61 |3,4 |206,8 ... |35,5 |2102,8 |71895,8 ... |48,03 |0,0 |0,0 ... ... ... | |2025,3 |98137,3 ... An- | | | ... ... | | | ... |20 |274 |5465,5 ... |12 |181 |2168,3 ... + K+ |23 |1643,1 |36584,1 ... |19 |0,2 |4,1 ... |28 |1,0 |26,6 ... ... ... | |2781,8 |45148,1 ... | | | ... ... ... | | ... ... + K+ | | | ... ... кермектілік. ЖК| |455 | ... ... ... 20 |1,078 ... кезінде | ... ... ... тұру ... ... айдау үшін
қолданылатын ақаба судың физико-химиялық параметрлерінің талап етілетін
проектілік нормасы 4-кестеде ......... ... физико-химиялық параметрлерінің талап ... ... ... ... ... ... мәні |
| 20 0С кезіндегі тығыздық |г/см3 |1,08 – 1,20 ... ... ... |мг/л |40 ... ... |мг/л |3 ... ... |мг/л |50 ... ... |мг/л |1 ... түзуші бактериялардың саны |клеток/л |10 ... саны |мг/л |2,5 – 4 ... ... |г/л |80 – 160 ... ... ... коррозиясының |мм/жыл |0,29 ... | | ... түрі ... ... түріндегі жоғары |
| ... ... |
4 - ... ... ... ... қондырғыларды
коррозиядан сақтау, ... ... ... ... және ... әдістермен жүргізіледі. Технологиялық
қондырғылардың коррозияға ұшырауына локальді сипат тән. Бұл ... ... ... ... түзілу жылдамдығы V=1,4 мм/ж. Мұнайды
дайындаудағы технологиялық процестердің сапасын ... және ... ... үшін деэмульгаторлар тұз жиналуға қарсы, ... ... ... қолданылады. Мұндай жағдайда
қолданылатын реагенттерге сипаттама 5-кестеде берілген.
5 – кесте - Реагенттерге сипаттама
|Химиялық реагенттер |20 0С |20 0С ... |
| ... ... |температурасы, |
| ... ... |0С |
| ... | | ... ... |950 |30*10-3 Па*с |50 -ден ... |
| |V3144 | | | |
| ... |930 |45*10-3 Па*с |Минус 40 |
| |4411, 4908 | | | |
| ... |930 |8*10-6 м2/с ... 12 |
| |77-98 | | | ... | | | | ... | | | | |
| ... W |880 ... ... 55 |
| |180-2 | | | |
| ... |890 ... ... 40 |
| |V4712 | | | |
| ... |930 ... ... 6 |
| |-607 | | | |
| |СК -378 |930 |30*10-3 Па*с ... 15 |
| ... Ра |852 | ... 40 |
| |-23/Д | | | ... |ПАФ -13 ... |80*10-6 м2/с ... 50 ... | | | | |
| ... V|1140 | ... 35 |
| |2870К | | | ... ... ... енгізу технологиялық режимге сай,
белгілі-бір нүктелерде НД типіндегі дозирлеуші насос немесе БР-10 және ... ... ... ... ... ... ... белгілі-
бір ретпен, тұрақты беру процестің эффективтілігін арттырады және ... ... ... кері әсер ... қажет.
1.3.3 Зерттелетін аймақтың топырағының ластануы.
Құрғақ климат топырақ түзілісінің ерекшелігін түсіндіреді. Аридтік
климаттық жағдайларда рельеф,түптілік ... ... ... ... ... ... ... топырақ түзуші негіз сазданған ... ... ... ... неғұрлым құрғақ болған ... ... ... ... да, ... ... болып келеді. Кеуекті
беттік, тұзды горизонттардың түзілуі, топырақтың ... ... аса ... ... байланысты. Тұран шөл зонасына екі
топырақ типі тән: қоңыр және күлгін- қоңыр. Е. В. ... ... ... шөл топырағына жататындығы дәлелденсе де, қоңыр
топыраққа зоналдық сипат тән ... ... ... бір көзқарас жоқ.
Көптеген Қазақстандық топырақ ... ... ... ... ... шөл зонасының солтүстігіне жатқызады. Қарастырылып
отырған өңірдің топырағына әртүрлілік (суглинисті, ... тән. Бұл ... ... ... ... ... алып ... Сонымен қатар
жартылай ылғал ... ... ... АН ... ... мәліметтері бойынша Қаламқастағы зоналды топырақ - 57,08 ... Оның ... 34,9 % ... ... ... 21,18 % - ... 37,2 % ... (солончактар, тақырлар, солонцалар) топырақ,
5,2 %-геологиялық түзіліс тән топырақ ... т.б), 0,52 % - ... - ... ... ... жартылай аралының солтүстік және солтүстік
батыс бөлігіндегі топырақ – солтүстік шөлдің ... ... ал ... ... - ... бөлігіндегі топырақ оңтүстік шөлдің күлгін -
қоңыр топырағына жатады. Топырақты – ... ... ... өңір ...... ... ... Бұл аймақтың
топырағының ерекшелігі гумустың және ... ... ... ... ... ... қоңыр топырағының беттік горизонты тотыққа,
кальцийге, магнийге кедей. Топырақтың механикалық құрамына байланысты ... 0,2 - 2,5 %. ... ... ... ... ... қоңыр топырағында аса техногендік әсердің жоқ екені дәлелденді.
Мұнайдың көмірсутектік қатарының жалпы ... 8,1 ... ал ... шекті рұқсат етілген мөлшерден аспайды. Пирен өте аз мөлшерде
(0,012 мг/кг) табылды.
5 – кесте - ... ... ... және ... ... ... ... ауыр металдардың мөлшері
|Үлгі алу |Топырақтың |Топырақтағы ауыр металдардың құрамы, мг/кг ... ... | |
| ... ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | ... (N2) |78,08 ... (О2) |20,94 ... (Аr) |0,93 ... ... (СО2) |0,03 ... (О3) |0,00005 ... ... ... | ... ... аздаған |0,002-ден аз неон ... | |
| | |
| | |
7 - ... - ... ... ... ... ЮНЕП деректері негізгі
ластағыштар жылына 25 млрд т болса, оларға:
|Компоненттер ... ... млн. ... ... мен ... | ... |8000 ... оксидтері (NxOy) |60 ... ... |200 ... (CXHV) |80 ... ... ортаға байланысты шекті мөлшерлік концентрацияның - ШМК (ПДК)
сипатына қарай белгілену ерекшеліктері болады. Төменде ... ... I. Ауа ... ... - ... зонадағы ауаның құрамындағы ластаушы заттардың
шекті мөлшерлік ... ... ... ... Бұл
концентрация аптаның 8 сағаттық жұмыс күнінде (жексенбіден басқа күндерде),
немесе аптасына жалпы 41 ... ... ... ... ... ... соңына дейін (25-30 жыл) ауырмаған, немесе қазіргі зерттеу әдістері
оның ешқандай ауруын ... ... ... ешқандай ауытқулар
болмаған шаманы білдіреді. Жұмысшы зона деп, еденнен немесе жұмысшы тұратын
жерден 2 м биіктіктегі кеңістікті ... ... ... ... ... ... ауасындағы максималды бір
реттік шектік концентрация,мг/м3(ПДКм.р. максимально ... ... сол ... 20 ... ... ... ... адам организмінде
рефлекторлық (субсенсорлық) реакция бермеуі керек.
3. ШМКо.т.-тұрғын үйлер орналасқан аудандағы ауа ... ... ... ... шекті мөлшерлік концентрациясы, (мг/м3) ( ПДКсС.
- среднесуточная). Бұл ... адам ол ... ... ... ... ... ... немесе жанама ешқандай әсер етпеуі керек. II Сулы ортада:
ШМКС- ... пен ауыз ... және ... салада қолданылатын
сулардың қоймаларындағы заттардың шекті мөлшерлік ... - в воде ... ... и ... Бұл ... адам ... өмір бойы тікелей
немесе жанама әсер ... және ... ... ... ... ... ... болу керек.
ШМКб.ш. - балық ... ... ... заттардың шекті
мөлшерлік концентрациясы, (мг/л) (ПДКв.р- в воде ... ... ... ... үшін ... ... Судың оттектегі биологиялық қажеттілігі - ОБҚ (ВПК ... в ... ... ... ... тотығуы
кезіндегі (нитрификация процестерінен басқа) сынаманың (проба) белгілі-бір
уақыт аралығындағы ... ... ... ... ... 5, 20, 120 тәулік), мг О2/л су (ОБҚП -20 ... ОБҚП - 5 ... ... ... ... ... - ОХҚ (ХПК- ... в кислороде) – судағы бар барлық ... үшін ... ... яғни ... тотықтырғышқа оттектің
эквивалентті мөлшерде жұмсалуы әдісімен анықталған оттектің мөлшері, ... су. ... ОХК ... ... ... ... биохимиялық
тотығу нәтижесі туралы тұжырымдама жасалады.
III. Топырақта:
Аударылған (айдалған) топырақ қабатындағы ... ... ... ШМКа ... - в ... слое ... мг/кг. Бұл концентрация
адам денсаулығына тікелей немесе жанама жарамсыз әсері болмағандықтан және
топырақтың өздігінен тазалану қабілетіне де әсер ... ... ... заттардың шектік мөлшерлік концентрациясы
ШМКа.з. (ПДКпр. - вещества в продуктах питания), мкг/кг.
Егер ШМК түрлі ... ... ... онда уақытша гигиеналық
норматив уақытша шекті концентрация - УШК (ВДК ... ... ... ОБУВ - ... ... ... воздействия)
енгізіледі. Уақытша норматив белгілі бір мерзімде анықталады (2-3 жыл).
Кейде қасиеттері әр ... ... адам ... бір-біріне ұқсас
зиянды әсер етуі мүмкін. Мысалы, азот диоксиді мен формальдегид, фенол және
ацетон, этанол және бір топ ... ... ... ... ... нәтиже деген ұғым бар.
Қоршаған ортаға әсерді толығырақ бағалау үшін ... ... ... қолданыла бастады.
Шекті мөлшерлік экологиялық жүктеме
(ПДЭН - предельно допустимая экологическая нагрузка); су үшін ... ... ШМА (ПДС - ... ... ... г/с; ауа ... ... тастау ШМТ (ПДВ - предельно допустимый выброс), г/с. Бұл
шамалар уакыт бірлігі ішінде өндіріс орындарының қоршаған ортаға ететін
әсерін сипаттайды, ... ... бұл ... ... ... ... сол ... ие басқа құжаттарға енгізілуі шарт.
Жоғарыда көрсетілген қоршаған ортаға әсерді бағалау критерийлері ... ... ... қорғау органдары мен министрліктердің
қоршаған ортаны қорғау функцияларынан ... ... әрі ШМК ... әр елде бір-бірінен өзгеше болуы.
Біз тыныс алатын ауада, көптеген зиянды заттар бар. Олар - ... ... күл ... ... ... суда еріген ұсақ
тамшылары және әр түрлі газдар. Бұл ластағыштардың барлығы адам организміне
биологиялық әсер етіп, тыныс ... ... ... ... ... ... шалдықтырады. Ауадағы күкірт диоксиді мен көміртек
(II) және көміртек (IV) оксидтерін ... ... (IV) ... SO2 суда еруі ... қышқыл жаңбырлар
түзіледі. Н2О + SO2 = H2SO3. Бұл газ ... жылу ... ... ... ... көмір, күкіртті мұнай өнімдері) жанғанда бөлінеді.
Көмір немесе ... ... ... ... ... тотығы екі
қосылыс, күкірттің диоксидін және триоксидін ... ... ... ... ... ... бар ... 3% тотығады. Қышқыл жаңбырлар
өсімдіктер дүниесін бүлдіреді, топырақ пен ... ... ... 1м3 ... ... 100 мкг ... ал ... қалаларымыздың ауадағы SO2 мөлшері кейде бұдан әлдеқайда жоғары
екенін тәжірибелер нәтижесі көрсетіп отыр, ... бұл ауа ... ... ... тыныс алу органдары ауруларының көбейгені
байқалған.
Азот оксидтері (NxOy) көбінесе ... ... ЖЭС (ГЭС) ... азот ... өндірісі мен қопарғыш заттар өндірісі де
бұлардың бөліну кезі ... ... ... NO - азот ... (II) ... нерв ... әсер
етеді, әрі қандағы гемоглобинді азайтып, оттектің жетіспеуіне себеп ... N2O4- ... ... ... азот ... ... оксидтері фотохимиялық түтінді тұман (смогтың) түзілуінде, ал ол
пероксиацетилнитраттар түзіп, оның 0,1-0,5 мг/м3 ... ... ... фотохимиялық ластану дәрежесі әсіресе,
автокөліктердің жиі қозғалыстары уақытында, ... мен ... ... ауаға көмірсутектер мен азот оксидтері көп мөлшерде бөлінеді.
Көміртек (11) оксиді (СО) - қала ... ... ... ... ... ... бұл ... иісі, түсі, дәмі
болмағандықтан біздің сезу органдарымыз оны байқай алмайды.
Оның қаладағы ең үлкен көзі – ... Оның 90% ... ... жанбауы нәтижесінде түзіледі. 2С+О2 ═2СО, толық жанғанда С +О2 ... 1960 ... ... ... 1,5 км 73г ... ... ал 1981ж.автокөліктер CO белуі 1,5 км 3,4 ... ... (IV) ... СО2 - ... ... ... (700-1400
нм толқын ұзындығындағы), сөйтіп парниктік азаю болумен залал келтіреді.
Өйткені, жер беті ... ... ... ... бөлігінің (400-
700 нм) сәулелерін сіңіріп, ал ИҚ ... ұзын ... ... жылы ... ... ... нәтижесінде СО2-нің
атмосферадағы мөлшері 0,027-ден 0,033%-ке дейін өскен. ... ... ... табиғи отындарды жағу мөлшері оның XX ... ... ... отын ... ... екен.
Шаң-тозаң атмосфераға бөлінген топырақтың эрозиясынан, вулкандардан,
шаңды ... ... ... ... ... әрекеті нәтижесінде, тау-
кен өндірісі шаңдары, цемент және басқа ... ... ... ... ... эколог О.Бартон атмосфераның шаңмен ластануы
жөнінде былай деген: "Екінің бірі: не ... ... ... ... азайтуы қажет, немесе шаң-тозаң жер ... адам ... тек ... ... ... ... қана ... климаттың
өзгеруіне де үлкен ықпал етеді, өйткені ол күн сәулесін шағылыстырып,
жерден жылудың кетуін қиындатады.
Сонымен, адам ... ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Бұл өзгерістердің атмосфераға ... ... ... ... ... оның ... бөлігі болған
адамға әсер етуші негізгі фактор ... ... (ауа ... екі ... ... және оның ... әсерлердің нәтижесінде өзгеруі мен
антропогенді әсерлердің (макроклимат) нәтижесіндегі өзгерісі және ... ... ... ... ... Бұл ... ... деп отырған жобаның антропогенді қызметіне климаттың ықтимал
әсерін болжауды да көздейді.
1.Атмосфераның ластануы алдымен оның ... ... ... біреуінің көмегімен бағаланады: атмосфераның ... ... ... ... ... ... (АШҚ) және
басқа.
Содан соң, сол ... ... ... ... бағалау
жүргізіледі. Климаттық-метеорологиялық ерекшеліктер мен ... ... ... сол ... гидромет қызметі орталығынан
алады. Нақты түрде алынған ластағыш көздері мен бағалар негізінде жобаланып
отырған ... ... ... ... ... ... бағдарламаларда ("Эколог", "Гарант" және басқа) есептеліп, ол
тек атмосфераның ластануын ғана ... ... ... ... ... ... ... мен сол алаңға түсе алатын
ластағыш заттар туралы ... де ... ... басты белгісі - ластағыш заттардың шекті
мөлшерлік ... (ШМК) (ПДК) ... ... ... ... ... ... есептелінген концентрациясы ШМК(ПДК)-мен
салыстырылады, сөйтіп ... ... ШМК ... ... ауаның санитарлық сапасын анықтау үшін, ондағы ластағыш
заттардың мөлшерін көлемі 1м3 ... ... ... ... ... бұл ... ... ластағыш заттың кез-келген
агрегаттық күйін анықтауға қолдануға болады. Шет ... ... ... ...... ... / ... ауаның 106 көлемі ═ -4% (көлемдік)
Мг/м3 =млн -1М / ... М - ... ... ... 22,4 - 1 моль ... ... 760 мм сн. бағ. ... литрмен алынған көлемі.
Қоршаған ортаға өндіріс орындарының әсерін бағалау негізі ... ... ... ... іс ... ... ... концентрациямен (ІІІМК) салыстырғандағы шамасы болып
табылады. Атмосфералық ... ... ... ... мәндері белгіленген.
Өндіріс ғимараттарының ауасындағы зиянды заттардың концентрациясының
ШМКж.з (ПДКр.з) мөлшері, ауаландырылатын цехтардың ауасындағы шамасы ... ... елді ... ... ... ... ... разовые), демалыс және курортты жерлерде -0,8 ШМКМ,6 (ПДКмр.)
болуы қажет.
ШМК нормалары жаңа кұрал-жабдықтар, машиналар, жаңа ... ... ... ... оларды сараптау үшін, сонымен бірге ауа
тазаландырғыштар, газ, ... ... ... жүйелері, есептеуші-бақылаушы аспаптар және ... ... ... ... ... ... ... мен фабрикалардың және басқа да объектілердің
атмосфера ауасына ластағыш ... (л.з.) ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау комитеттері ... ... ... қалалық, аудандық ... ... ... ... ... алу үшін ... барлық
көздері тізімге алынып, қатаң қадағалау үшін олардың ... ... ... және т.б.) ... бекітілген. Әрбір өндіріс орны мен
жекеленген объектілер үшін әрбір аудан, әрбір шаршы метрге ... ... ... ... ... ... түріне, белгілі уақыт
аралығында (г/с) сол аудандағы барлық ластағыштардың мөлшерінің ... ... әсер ... ... (ШМК) ... қатаң түрде
қадағаланып отыруы тиіс.
Ластағыштардың атмосфераға нормативті шығарылу ... ... көзі үшін (г/с) ... және ... ... ... жалпы мөлшер
(т/жыл) болып бекітіледі.ШМК белгіленгенде, ластағыштардың ... ... ... ... гидрометеорология және қоршаған орта мониторингі
қызметі жариялаған негізгі улы ... ... ... ... ... ... SO2 – ... NO2, - 0,003 мг/м3
CO - 1,5мг/м3, шаң-тозаң - 0,2 мг/м3.
ШМК есептеу әдісі ластағыштың жекелеген қасиеттерін ескеретін модельді
қолдануға ... ... ... Сф; ... көзінің
геометриялық өлшемдері (һ - биіктігі, м; Д - ... ... ... газ ... ... (Т - қоршаған ауа температурасы мен
шығарылатын ... ... ... V - қоспаның шығатын ... ... ... f - ... ластағыштың тіке және көлбей таралу шарттары;
Аі - салыстырмалы агрессивтілік көрсеткіші;
F - ауада шөгіп қалу жылдамдығын ескеретін коэффициент;
n - ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік класын ескере отырып ШМК-мен
салыстырғанда қандай жиілікте қайталанатыны мен еселігі және ... (л.з.) ... ... ... ... анықталады.
Ауаның әр түрлі класс ластағыштарымен ластану дәрежесін кейде олардың
концентрацияларын ШМК-ға ... ... ... 3-класс
қауіпсіздігіне сәйкестендіріп анықтауда қолданады.
Ауадағы ластағыштардың адам денсаулығына ықтимал кері әсерін ... ... ... – төтенше қауіпті;
2-ші класс - өте (жоғары) қауіпті;
3-ші ... - орта ... ... - ... қауіпті.[7]
2.2. Беттік сулардың ластануына экологиялық сараптама жүргізу
әдістемесі.
Гидросфера планетамыздың ең жұқа ... ... ... ол жалпы
планетаның массасының 10-3 % құрайды.Өндірістің қай ... ... ... бір де бірі ... ... ... алмайтыны белгілі.Мысалы: 1т өнім
өндіру үшін төменде көрсетілген шамада суды тұтынады:
Шойын – ............ айтылған салалар тек тұщы суды пайдаланады. Ал,тұщы су планетадағы
барлық сулардың бар ... 2,5% ... ... 85% ащы ... сулардың құрамында 35 г/л тұз ... ... ... ... суды тұщы (25г/л тұз) деп бөледі.Мысалы, мұхиттарда 35г/л, ... ... ... ... ...... Каспий теңізі – 11-13г/л, Қара
теңіз,Қызыл ...... ... ... ... ... келу ... өздігінен
тазалану процесі деп аталады.Олардың ішіндегі негізгілеріне:
1.Каллоидты қоспалардың каогуляциясы мен ірі ... ... ... ... ... (минералдануы).
3.Минералды қоспалардың оттекпен тотығуы.
4.Су қоймасының буферлік сиымдылығы әсерінен ... ... ... гидролизі нәтижесінде нашар еритін гидроксидтердің
түзіліп, олардың ерітіндіден бөлінуі.
Жер беті суларын сарқынды сулардың ластауынан қорғау ... ... ... су қоймаларына жіберілетін сарқынды суларға қойылатын
талаптар ... ... ... – лайлылықты өлшейтін ... ... суды ... ... салыстырады, оны каолинді
дистильденген суда (немесе инфузорлық топырақты еріту арқылы) еріту ... ... ... түсі – зерттелетін судың түсі стандартты шкаламен салыстыру
арқылы анықталады. Стандартты ерітінділерді ... ... ... ... ... – суды ... ... қалған тұздар мен басқа заттардың
салмағымен анықталады.Өлшем бірлігі мг/л.
4.Қышқылдағы–сутектік көрсеткіші pH-метр көмегімен анықталады, ... ... pH >7 ... – Са2+ және Mg2+ ... ... ... үш түрі белгілі: а)жалпы кермектілік – ол ол кальций
және магний тұздарының мөлшеріне ... ... ... ... ... б) ... ... – ол CI- және SO42- ... олар суды 1 ... ... кейін де жойылмайды; в) уақытша
немесе кетірілетін кермектілік – бұл ... суды ... ... ... Са(НСО3)2→СаСО3+СО2+Н2О. кермектілік кальций және магний
тұздарының судағы мөлшері мг-экв/л-мен өлшенеді (1 мг-экв СаО-ның 28 ... ... және ... ... ( ... 10 ═ ... және ... 1л судағы 10мг СаО-ға сәйкес келетін мөлшері).10 кермектілік ═
10мг-экв ═ 2,80С кермектілік.
6. ... ...... ... ... ... болып, мг/л-мен өлшенеді.
7.Оттектегі биологиялық қажеттілік (ОБҚ) - ... ... ... ... ... ОБҚ - бағалау критериіне 200С
температурада 5 немесе 20 тәуліктегі судағы оттектің кему мөлшері алынған.
Әрбір категориялы ... қояр ... та әр ... ... ... ... пайдаланатын сулар құрамында ШМК ═ 0, ал
мәдени тұрмыстық шараларға пайдаланатын су ... ШМК ═ 0,02 ... ... ... ... ең шешімді күтіп отырған мәселе, ол
жер үсті ... ... мен ... күйі. Жер беті суларының
проблемаларының екі ... бар: ... және ... ... ... соның ішінде адам тіршілігін қамтамасыз етуде маңызды орын
алады. Су ресурстарының ластануының ... ... ... екі
мақсаты бар. Біріншісі жоспарланып отырған қызметтің су ... ... ... ... ... ресурстардың ластануы мен
оның басқа өндіріске және ... ... ... бағалауды жүргізу үшін пайдаланылатын су ... ... мен ... ... ... жоспарланып
отырған жобаның іске асырылуы үшін қажетті су ... ... ... қажет.
Жер беті сулары ресурстарын бағалау критериіне екі үлкен көрсеткіш
ұсынылады: ... ... ... мөлшері және бір мезгіл алынатын су
көлемі. Бұл критерилер әр кластың ... ... ... нормативті
құжаттарда келтіріледі.Төменде мысал ретінде 8- кестеде көрсетілген.
8 - кесте - Жер беті сулары ресурстарын ... ... |Жер беті ... ... кластары ... | |
| |I ... |II ... |III ... |IV Апат(А) |
|Өзеннен ағатын су | | | | ... ... кем |15-20 |50-70 ... ... | | | ... ... %) | | | | ... ... ... кем |1-5 ... кем |жоқ ... ... (куб м/с)| | | | |
8 – ... ... ... су ... өзіне тән гидрохимиялық
сапаға ие, ол оның қалыпты жағдайына сәйкес ... және ол су ... ... ортаның оны ластау қарқындылығының әсерінен, сонымен бірге
гидрологиялық және гидрохимиялық процестердің әсерімен ... ... ... әсер ... ... су қоймасына түсетін
антропогенді ластағыштар ... да ... ... ... ол су ресурсының сапасын төмендетіп ластануы да мүмкін.
Жоғарыда айтылғандай, судың ластануының негізгі бағалау белгісінің бірі
ол ШМК ... оны ... ... ... ... және ... ... үшін гидробионттарды қорғау үшін
(субъектілердегі тірі организмдер) деп ... ... ... ... ... ... ... адамға қарағанда
өзгерістерге сезімтал келеді.[4]
2.3. Топырақтың ластануын бақылау
Топырақтың табиғаттың ... ... ... ... ... - ... микроорганизмдер мен көп клеткалы организмдер (құрттар,
насекомдар және т.б.) ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен жануарлардың қалдықтары
ыдырап өсімдіктер тіршілігіне қажетті түрлі ... ... су ... (IV) ... (СО2) ... ... ... топырақта ұзақ уақыт
ішінде күрделі процестер ... қара ... ... ... ... ... Осындай құнарлы қабаттың 10 сантиметрі жасалуы үшін
400-500 жыл ... ... ... ... дәлелденгені ақиқат.
Енді осындай құнды да тіршілікке өте қажетті топырақты, яғни адамдардың,
жануарлар мен өсімдіктер дүниесінің жалпы ... көзі ... ... ... 85% - топырақ егістігінен, 11% ормандардан және 4% теңіз,
мұхиттардан алады) жердің топырақ қабаты адамның антропогенді ... ... ... ... ... ... ... қабаты литосфера деп ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің бірі -
құрамындағы микроорганизмдер мен көп ... ... ... және т.б.) ... ... тазалануы. Бұл процестер
нәтижесінде органикалық заттар, өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... ... қосылыстар, су және
көміртек (IV) оксиді (СО2) ... ... ... ... ұзақ уақыт
ішінде күрделі процестер нәтижесінде қара ... ... ... ... құнарланады. Осындай құнарлы қабаттың 10 сантиметрі жасалуы үшін
400-500 жыл қажет екені ғылыми жолмен ... ... ... ... да ... өте ... ... яғни адамдардың,
жануарлар мен өсімдіктер дүниесінің ... ... көзі ... (адамдар
қажетті заттардың 85% - топырақ егістігінен, 11% ормандардан және 4% теңіз,
мұхиттардан алады) жердің ... ... ... ... ... жылдан-жылға ластанып келеді. Солардың ішінде зиянды қалдықтар,
тұрмыс қажетінен түзілген ... ... және ... да ... көзі болатын объектілердің төмендегідей тізімін жасауға болады:
1. Тұрғын үйлер және тұрмыс қажетін етеуге ... ... ... азық-түлік қалдықтары, құрылыс және жылу ... ... ... ... және т.б. ... ... мен
жарамсыз дүниеліктері. Литосфераның негізгі ластағыштарына ... ... ... қалдықтары жатады. Қаладағы әрбір тұрғынға жылына 1
тоннаға ... ... ... ... әрі бұл ... жыл ... ... Өндіріс кәсіпорындары. Өнеркәсіп орындарының ... және ... ... әрдайым тіршілікке зиянды заттар ұшырасады.
Мысалы, металлургия өнеркәсібінің қалдықтарында, түсті және ауыр ... ... ... ... ... қоршаған ортаға - цианидтер,
мышьяк қосылыстарын, ал пластмасса өндірісі - бензол, фенол, скипидар ... ... ... ретінде шығарады.
3.Жылу-энергетика жүйесі. Отын жандыру нәтижесінде түзілетін: күл,
шлактар, атмосферадағы күйе, ... ... және ... ... отын
тозаңдары.
4.Ауыл шаруашылығы. Минералдық тыңайтқыштар, улы химикаттар пайдалану
барысында сумен шайылып, не буланып, ... ... ... әсер ... жану ... жұмыс барысында бөлінетін азот оксидтері,
қорғасын, комір оксидтері, көмірсутектер, топырақ бетіне ... ... ... ... таралады да, жалпы айналымға ... ... ... - ... ... зат ... табылады.
Қалаларда қатты қалдықтарды жинауға үлкен территориялар бөлінеді.
Бұларды қысқа мерзімде ... ... онда ... ... ... зиян келтіруі мүмкін, сондықтан көптеген үлкен қалаларда тұрмыстық
қалдықтарды өңдеу ... ... ... ... ... 1 млн ... ... 1500 тонна металл және 45 ... ... ... ... ... Дұрыс технологиямен ұйымдастырылған қалдықтарды
сақтау қоймасында ... ұзақ ... жата ... әрі ... және
микроорганизмдер қатысында өңдеуге мүмкіндік береді.
Жер бетінің ... ... - әр ... геохимияльқ өзгерістер
нәтижесінде, өсімдіктер мен микроорганизмдердің тіршілік етуінің ... ... ... орын ... ... төмен
биогеоценоз компоненттерінің ең маңызды бөлігі. Жер қыртысының топырақ
бөлігіне түсетін ... ... ... әр ... ... ... өзге дүниелерге айналады. Көп жағдайда ... ... ... ... оның ... ... ... бойында оның құнарлылығын арттыратын, әр түрлі өлі органикалық
заттарды, минералды қоректік ... ... ... бар. Лас ... топырақ бойында жиналуы, оның
құрамындағы аталған бактерияларға, микроорганизмдерге зиянды әсер ететін
процестердің жүруіне ... ... Бұл ... ... ... иісті
және улы газдардың түзілуі ықтимал. *
Топырақтың құрамындағы қалдық заттардың ондағы тіршіліктің өмір сүруіне,
олардың тіршілігіне зиянды әсер ... ... яғни ... ... (ШМК) ... ... енді ... алынып отыр.Қазіргі кезде,
елуге жуық улы ... және әр ... ... мён ... ... ... пайдаланылатын заттардың (гербецидтер,
инцектоцидтер, фунгицидтер) ШМК мәні анықталған.
Шын ... ... ... бойындағы қалдық заттар, адамның өмір
сүруіне, ауа мен суға ... ... ... есер ... ... ... заттар - адам өміріне, жан-жануарларға ауыл шаруашылық
өнімдері арқылы зиянды әсер етуі ... ... ... ... ... мөлшерін анықтауда, ШМК-ға қарағанда ... ... Бұл ... ... топырақ бойында қалған қалдық
шамасы арқылы сипатталады да, шекті ... ... ... деп аталады.[15]
ШҚМ - топырақ кұрамында, азық-түлік өнімдерінде, жеміс-жидектерде және
басқа тағамдық дақылдарында, оның 1 ... ... ... ... мөлшері. Жалпы топырақ құрамын, оның күйін - арнаулы санитарлық-
эпидемиялық қызмет ... ... ... төмендегідей жұмыстарды
орындайды:
Санитарлық физико-химиялық зерттеулер (жалпы азот мөлшерінің ... ... ... ... ... ( ... биохимиялық пайдалану шамасы, тотығуға бейім құрғақ ... ... ... және ... бақылаулар (синантропты насекомдардың өсіп-
жетілу барысын қоса алғанда);
3.Адамдар жиі ... ... ... ... ... ... санитарлық-гельминтологиялық бақылаулар жүргізу;
4.Санитарлық-бактериологиялық зерттеулер жүргізу.
5.Зерттеу барысында, әр түрлі басқа да көрсеткіштер анықталады.
Топырақ дегеніміз - тау ... ... және ... ... өте ... табиғи дене.
Құнарлылық оның негізгі айырмашылығы болып табылады. Сондықтан, топырақ
қабатын өндіргіш ... ... ... ... ... ол жылу мен ... үйлестірудің нәтижесінде өндіргіш күш ретінде
озін толық мағынада ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығы дамыған аймақтарда оны ластанудан корғау жоспарланып отырған
шаруашылық қызметтің алдындағы ... ... ... ... ... біреуі болып саналады.
Топырақ кұнарлылығының төмендеуі әртүрлі әсерлерден болуы ... және ... деп екі ... ... ... ... ... немесе жанама антропогенді әсер етудің
нәтижесінде ... ... ... ... ... ауыр ... ... айдалмау нәтижесінде жел және су эрозиясының шиеленесіп
кетуі) топырақтың құнарлы қабатының (гумустық ... ... ... мен ... ... міндеті, жоспарланып отырған
қызметті егжей-тегжейлі талдаудың (анализдеудің) нәтижесінде осы жоба ... жер ... ... және ... ... бөлімдерге,
құрылыс әдісін және құрылыс соңындағы (рекултивациялау) ... ... ... ... ... қорытынды шешім беру.
Бұл бағалау тек ауыл шаруашылығында қолданылатын ... ғана ... ... ... ... алып ... ... мен барлық
географиялық зоналарды қамтиды, ... ... ... ... ... тізбектеп орналасқан экологиялық кері әсерлердің
себебі болуы мүмкін ... ... су ... кетуі, жануарлар
ареолының азаюы жәнет.б.).[3]
Топырақтың күйін бағалаудың ресурстық белгілерін өлшеу параметрлерін
қамту (механикалық және т.б.), ... ... ... бағалаудың негізі
болып табылады, өйткені топырақ қасиетінің нашарлауы экологиялық ... ... болу ... ішіндегі ең негізгілерінің бірі.
Топырақ ластануының интегралды көрсеткіштерінің ... ... ... жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің өсіп дамуын
басып тастауы) және ... ... ... ... кабілетіне әсер етуі) болып табылады.
Топыраққа химиялық әсер әр түрлі әдістермен, әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Тікелей ластау
ластаушы ... ... ... ... түсуі (қатты тұрмыстық
қалдықтардың тасталуы, мұнайдың ағуы, түрлі улы сұйықтықтар, ... улы ... және ... ... ... - ластағыш заттардың аэрогенді жолмен және жер
асты суларымен топыраққа түсуі. Бұл ластану ... ... ... бірден жоспарланып отырған антропогендік қызметпен байланысты
болуы мүмкін.
Белгілі-бір топырақтың ... ... ... ... мен оның ... ... ... міндеті - топырақтағы
және онымен ... ... ... ... ... ... мен ... және
олардың кері әсері болуының алдын алу үшін ... ... ... ... ластану критерийлеріне ластағыштардың шекті ... ... ... ... ... ШМД ... допустимый
уровень) ұғымдары да жатады. ... орай ... олар ... ... ғана ... ... ... - Топырақ қабатының техногенді ластануын бағалаудың кластарға
бөлінуі
| | ... ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| | | |
| | ... ... ... |IV-Апат |
| | |(Н) |(Қ) |(К) |(А) |
|1 ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |0,6-1 |1,0-3,0 ... |
| |(% ... |аз | | ... |
|2 |Улы | | | | |
| ... | | | | |
| ... (%- ... |0,3-0,4 |0,4-0,6 |0,6-дан |
| ... |аз | | ... |
| | | | | | |
| | | | | | |
|3 |Улы | | | | |
| ... | | | | |
| |мен | | | | |
| ... |0,1-ден |1,0-2,0 |2,0-5,0 ... |
| ... |аз | | ... |
|4 ... және | | | | |
| ... | | | | |
| ... (% | | | | |
| ... |0,1 -ден |1,0-5,0 ... ... |
| | |аз | | ... |
|5 ... ... |1,0-3,0 ... ... |
| |(ШМК-мен) |аз | | ... ... ... ... ... жасалатын әсерді бағалау,
атмосфераға әсерді бағалау жұмысынан әлдеқайда күрделі, өйткені, топырақтың
әр түрлі ... ... ... ... ... зерттелмеген.
Мемлекеттік экологиялық сараптама жүргізуге қажетті топыраққа жасалатын
әсерді ... үшін ... ... мен ... ... қажет.
1.Объекті әсер ететін зонадағы топыраққа сипаттама ... ... ... қабаты күйінің бағалануы.
2.Объектінің әсер ететін ... ... ... ... төмендетуге шектеулер қою.
3.Топырақ қабатын территорияның өндіріс қалдықтары және ... ... ... ... ... (қауіптілік класы,
түрі, улылығы, қалдық көлемі, қалдықтар жиналған алаң ауданы және т.б.).
4.Топырақтың объекті құрылысы ... ... ... ... ... және ... жөніндегі шешімдердің үйлесімділігі.
5.Топырақ қасиеттерінің төмендегілердің әсерінен өзгеруінің болжамы.
-жаңа рельефтер жасау үшін территорияны қайтадан түзету;
-табиғи процестер ... ... ... ... және ... өндіріс қалдықтарымен
ластануы.
6.Апат бола қалған күнде топырақ қасиетінің өзгеруін болжау.
7.Жобаның шешімдерін іске асыру кезіндегі ... ... ... ... территорияны қалпына келтіру жұмыстары.
9.Қалдықтарды залалсыздандыру және жою жұмыстары.
10.Территорияны су ... ... ... ... ... топырақтарды қалпына келтіру жұмыстары (яғни қалдық сулардың
жиналуы,техникалық және ... ... ... ... ... ... жобаны іске асыруда табылатын пайдасын
қосып есептегендегі келтірілген шығынның көлемі.
13.Табиғат ... ... ... және ... ... қалпына келтіру және апат болған жағдайдағы жұмыстарды ескеріп құнын
бағалау.
3.1. Қаламқас ... ... ... ... экологиялық-
сараптамалық баға беру (ШМК...).
Қаламқас өңірінің атмосфералық ... ... және ... ортаның
сапасына экологиялық сараптама жүргізу барысында қолданылған ... ... ... ГОСТ ... ГОСТ ... ГОСТ ... ГОСТ ... лақтырылатын ластаушы заттардың мөлшері 10 - кестеде
берілген. ... - да ... ... ... ... ... мөлшері 20,947г/сек немесе 651,011т/ж.
10- кесте - ... ... ... ... ... көзі ... ... ластаушы | |
| ... ... ... |ШМК |
| | ... |т/ жыл | |
| | | | ... ... ... |3,339 |95,551 |4,2 |
| | | | | |
| ... ... |0,490 |15,508 |0,3 |
| ... ... |14,329 |451,944 |13,0 |
| |Күл |1,585 |49,980 |2,0 |
| ... |1,204 |38,028 |1,5 ... ... ... ... ... атмосфералық ауасының
құрамындағы азот оксидтері және көміртегі оксидтері шекті рұқсат етілген
мөлшерден салыстырмалы түрде ... Бұл ... ... ауа
құрамында жоғары болуы ... ... ... ... ... сондай-ақ, адам денсаулығына кері әсерін тигізеді. Ал күл, метан,
көмірсутектер мөлшері шекті рұқсат етілген мөлшерден аспайды.
3.2. ... ... ... ... ... негізге ала
отырып, баға беру (СЛИ-судың ластану ... ... ... дәрежесін анықтауда сульфаттың, нитраттың, ауыр
металдардың, органикалық заттардың сандық мөлшері (ШМК) және судың ластану
индексі қолданылады.
Беттік сулардың ... ... ... жатады. Беттік сулар
құрамындағы аталған иондар ГОСТ 51.01-03-84, ГОСТ 17.1.3.08-82, ГОСТ ... ... ... ... ... ... ГОСТ ... ГОСТ
17.1.5.01-80 сәйкес жүргізілді. Ауыр металдарды анықтау ГОСТ 8288-2005
сәйкес жүргізілді. Ал ... ... ... ГОСТ ... ... Топырақ және өсімдік жамылғысының ластануына экологиялық
сараптамалық баға беру
Ландшафттың компоненттері ішіндегі антропогенді әрекеттерге барлық
географиялық ... ... оның ... ең бірінші және ең көп мөлшерде
сезінетін - өсімдіктер ... Бұл ... ... ... ететін,
табиғаттағы зат алмасудың негізі болатын, қоршаған ортаның бөлінбейтін
бөлігі.Өсімдік қабатының бұзылуы адам ... ... ... ... ... яғни ... апатқа әкеліп соғады.
Өсімдіктер дүниесі алғашқы тақырыптарда айтылғандай, адамзаттың
тіршілігі үшін ... ... ... мәні бар, ... ... қоректік
заттардың 80-85%-і, дәрі-дәрмектер, құрылыс ағаштары мен рекриациялық
талабын, ғылыми эстетикалық талаптарын ... ... ... ... ... биосфераның негізгі бөлшегінің бірі.
Өсімдіктерсіз жер бетінде тіршіліктің ... ... емес және оның ... үшін толып жатқан шаруашылық мәні бар. Өсімдіктер планетаны
оттегімен байытады, ... ... ауа ... ауаның қозғалысы, жердің
ылғалдануы, топырақтың эрозиядан қорғанысы, көптеген химиялық элементтердің
айналуы сияқты кұбылыстар ... ... ... ... ... бәрінің табиғи ырғағы өсімдіктердің қатынасуынсыз жүрмейді.
Бұған қоса өсімдік адам үшін дәрі, тағам, ... ... ... т.б. көзі ... ... ... ... шөптесін өсімдіктер, мүктер, қыналар
сияқты әр ... ... ... ... Олардың тіршілігі де бір-
бірімен тығыз байланыста, үйлесімді болып ... ... тек ... ... ғана емес жануарлардан, құстардан, саңырауқұлақтардан,
насекомдардан, ... ... ... ... ... ... онсыз тіршілігі жоқ. Дәлірек айтқанда орман дегеніміз -
күрделі экологиялық жүйе немесе биогеоценоз, яғни тірі ... ... ... ... ... заттар, энергия мен аппарат алмасуға
байланысты табиғи орта. Топырақ өсімдіктердің тіршілік нәрін алатын негізгі
қоры. Онда тұқымдар ... ... ... ... ... мен ... ... арқылы топырақты қопсыту, оған қоректік заттар мен судың
сіңуін қамтамасыз етеді. Бұталарға ... ... ... ... ұя ... ... ... жасауда мәні зор. Бір гектар егістік жылына
алты тонна, жайылым торт тонна ... зат ... ... ... орман да ... алты ... ... зат ... қала ... әр ... зиянды газдардан тазартады. Қылқан
жапырақтылар сияқты тағы ... ... ... ... және
өсімдіктердің қауіпті ауруларын туғызатын микробтарды өлтіріп жіберетін
фитонцид деп ... ... зат ... ... ... ... ... күн сәулесінің қуатын кемітіп,
ультракүлгін сәулелерді ... ... ... ... да ... көп. ... бір гектар шырша орманы бір жылда -32 тонна, қарағай -
35, қарағаш - 43, емен - 54 тонна ... жоқ ... үш есе ... ... мен көмірқышқыл газының балансын реттейді. ... ... ... ... ... ... Бұл ... сапасына
байланысты. Жақсы өскен ормандар көп мөлшерде оттегін шығарып, оның ... және көп ... ... ... ... ... реттеуі, онда өсетін ағаш түрлеріне де байланысты. Бұған
мынадай мысалдар келтіруге болады: бір ... ... ... ... (СО2) 100 % ... деп ... болсақ, жапырақты орман - 120,
қарағайлы орман - 160, жөке орманы -250, емен орманы - 450, ... ... ... ... ... газын сіңіреді. Бір гектар орман сағатына 2 литр
көмірқышқыл газын (СО2) ... Бұл сол ... 200 ... ... ... шығаратын көміркышқыл газының мөлшеріне тең. Ал ... ... - 2-3 кг ... затын беліп шығаратын болса, ол затты кылқан
жапырақты орман - 5, арша - 30 кг ... ... ... ... ... ... қала ... 60 процентіне кедергі болады.
Өсімдіктер қабатын қорғау - ең маңызды жене өте жауапты әрі қиын жұмыс.
Кез келген антропогендік ... ... ... ... оның ... адамзаттың тіршілігі мен ландшафттардың өмір сүруі
үшін тікелей және жанама ролін ескерген ... ... ... ... соншалықты, тіпті жер
бетіндегі барлық тіршіліктің көзі өсімдіктерде деп ... ... ... қана ... ... ғана ... ... органикалық заттарды
синтездейтін организмдер, сонымен қатар ... ... ... ... ... ресурстық (тамақтық және жемдік), биостациялық,
санитарлық - емдегіш рөлдері оның ... ... ... ал ... ... су ... ... басқа функциялары онымен жанама түрде байланысты. Осы айтылған
функциялардың біреуінің ғана ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты бұзады.
Өсімдіктер қоршаған ортаның басқа компоненттерінің ... ... ... дұрыс орындалуын қамтамасыз ететін, атмосфераның газ
құрамынан бастап, әр түрлі беттік ағымдар және ауыл ... ... ... ... ... ... ... үлкен бір бөлігі.
Қазір мәлім болып отырғандай дүниенің әр түрлі аймақтарында флораның
кейбір ... ... ... ... ... кету ... ... қажет етуде. Бұлардың көбі әр түрлі дәрежедегі Қызыл кітаптарға
енгізілген. ... ... ... ... ... ... ... түрлерін және олардың сол территориядағы өсетін ортасын
айқындап, егер жоғарыда айтылған түрлер сол аймақта болса ... ... үшін ... ... ... ... өзгертулер енгізілуі қажет. Тек
жайылуға бет ... ... ... ... ... ғана ... ... Сондықтан, өсімдіктер дүниесіне әсерді бағалау барысында, сол
региондағы бүкіл экожүйенің антропоэкожүйемен қоса ... ... етіп ... өсімдіктердің біртұтастығының бұзылу салдарын да
талдау керек.[22]
10 – кесте - Экожүйенің ... ... ... ... ... күйінің кластары ... | ... | |
| | |
| | |
| ... ... (Қ) |III- Кризис |IV-Апат (А)|
|1 |2 |3 |4 |5 ... |12-8 |8-6 |4-6 ... аз ... - ... | | | | ... | | | ... |
|мүмкін | | | | ... | | | | ... Cd, Hg, As, |1,1-1,5 |2-4 |5-10 ... ... | | | | ... ... ... |2-4 |5-10 ... ... Т1, S |аз | | ... ... Sn, Bi,Te, Wo,| | | | ... Ga, In фоннан |- |1,5-2,0 |2-10 |10-50 ... | | | | ... |- |30-60 |60-100 |100-500 ... мөлшері (кг/кг)| | | | ... |10-20 |30-70 |80-100 ... ... ... (кг/кг)| | | ... ... ... |- |50-100 |100-200 |100-500 ... ... ... |3-10 |10-50 ... |
| | | | ... ... ... (мг/кг)|- |0,3-1,0 |1-5 |5-50 ... ... ... ... ерекшеліктеріне
байланысты өзгеріп отырады. Өсімдіктердің фитоценотикалық құрылымы мен
құрамы, олардың ... ... ... ... тиімділігі,
оның динамикалық тенденциясы осыған байланысты болады. Бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Өсімдіктер дүниесіне әсер сипаты тікелей және жанама болуы мүмкін.
Тікелей әсерлерге өсімдіктер дүниесінін ... ... яғни ... ... ... өсімдіктермен бірге алаңдардың өртелуі,
жайлымдардың ... және т.б.). ... ... ... ... пайда болатын әсерлер: жер асты сулары деңгейінің өзгеруі,
микроклиматтың өзгеруі, атмосфераның және ... ... ... ... атмосфералық ластануға жақсы индикаторы ... ... ... ... ... ... сезімтал болуы,
ауадағы ластағыш заттардың ... ... ... үшін ... болады (әсіресе кылқанжапырақтылар үшін).
Өсімдіктер үшін ... ... ШМК ... жоқ. ... ... де ... заттардың шектеулі мөлшерлік концентрациясы ... ... жоқ. Тек ... ... мен улы ... ауыл шаруашылық нормативтері белгіленген.
Геосфера қабаты мен экожүйе күйінің биотикальқ көрсеткіші ретінде кейде
кеңістіктік, ... және ... ... түрінде, соның
ішінде ботаникалық критерийге үлкен мән ... ... ... ... ортаның бұзылуына ғана
сезімтал емес, сонымен қатар ... ... ... ... уақыт аралығында сатылап өзгеруін бақылауға мүмкіндік
береді. Өсімдіктердің әрбір түрі әр ... ... ... ... әр ... ... және ... көрсететіндіктен түрлі
зонаға бірдей ... ... ... ... ... ... ... әрбір ландшафт үшін ботаникалық көрсеткіштердің өзіндік
ерекшеліктерін ескеріп, ... ... ... ... ... Ю.Б.Осиповтың кітабында келтірілген (әдебиеттер
тізімін қараңыз).
Өсімдіктерге ассимиляциялық органдары ... ... ... ... ... әсерімен орман
биогеоциноздарынын деградациясына жол ... ... ... бұл орайда зияны орасан. Бұл өндіріс орындары ... ... ... ... ... ... шамасына байланысты өседі. Ал басқа металдар (өндірістен
бөлінбейтін) ... ... ... ... ... ормандық
экожүйенің биохимиялық көрсеткіштері көрсетілген.
Өсімдіктер дүниесіне (фаунаға) ... ... және ... ... мемлекеттік экологиялық, сараптама жүргізу үшін төмендегілерді
қарастыру ұсыналған:
1.Объекті іске ... ... ... территориядағы өсімдіктер және
ормандар бірлестігінің сол күнге сипаттамасы.
2.Эндемикалық, сирек және Қызыл кітаптарға енгізілген ... ... ... ... ... ... бағалау.
4.Жоба іске асқан күнде өсімдіктер бірлестігіндегі ... іске ... соң ... ... ... ... ... зонадағы көпшілік өсімдіктер бірлестігінің
функционалдық мөлшері.
7Өсімдіктер бірлестігінің өрт ... ... ... ... отырған өзгерістердің адам өмірі
мен шаруашылық кызметіне әсері.
9.Рекриациялық әсерді бағалау және ... ... ... дүниесіне әсері.
10.Өсімдіктер бірлестігін сақтау жұмыстары (өсімдіктер өнімінің ... ... ... ... ... ... және ... және басқа да өсімдіктер бірлестігінің өрт қаупінен сақталуы
үшін ... ... ... ... мен ... су, топырақ) бұзылуының
(орманды кесу, жер ... ... және т.б.) ... ... ... бағалау.
13.Орман және басқа өсімдіктер бірлестігін сақтау, оларды қорғау ... ... ... ... ... ... ... дүниесін
биосфераның жекеленген төменгі сатыдағылардан бастап ірі сүт қоректілерге
дейін, жүйелі түрде әрбір топтың өзінің функциясын ... ... ... бойы ... біртұатастығын сақтаушы факторлармен бірге
қарастыру қажет. Антропогенді кызметтің нәтижесіндегі ... ... ... ... ... ... ... әлдеқайда
сезімтал болғандықтан, кері әсерді және оның салдарын жою әлдеқайда қиынға
соғады.[12]
Жануарлар дүниесіне әсер ету ... ... ... ... алатын
ауданымен салыстырғанда әрқашан әлдеқайда үлкен болады,өйткені жануарларды
"мазаландыру факторы" ... және ... ... ... шуы мен түнгі
жарықтар, аңшылардың мылтық дауысы және т.б.) қосымша әсер ... ... ... бағалауда жанама әсерлерге ерекше көңіл
бөлген жөн, өйткені ... ... ... ... сулар меп көл және
басқа суарылу көздерінің ластануы, ... ... және ... ... ... төндіруші факторлар. Сондықтан флора мен
фаунаға әсерді ... және ... ... ... комплексті түрде
жүйелеп талдау жүргізу арқылы өсімдіктер мен жануарлар және қоршаған орта
арасындағы бірлестікті үздіксіз байланыста ... ... ... келтіре
алатын зиянды әсерлерін мейлінше азайтудың және ... ... ... үлкен мәні бар.
Жануарлар дүниесіне әсерді бағалауда өсімдіктердегі сияқты нақты
белгіленген, ... ... мен ... жоқ, ... көбінесе
сараптаушының тәжірибе жүзінде анықтаған бағасы негізі белгі болып алынады.
Зоологиялық белгілер бойынша территориядағы экологиялық бұзылу процесін
сатыларға жіктеуге ... ... ... негізінен бұзылудың бастапқы
сатысында ... яғни ... ... өзгеруі, табыр түрінде (отар
түрінде ) жүрмеуі, толеранттық реакциялары және т.б. Бұзылудың ... ... ... және ... ... ... Апат ... жануарлар ареалының немесе тіршілік алқаптарының
жойылуынан, ересек бас ... ... ... ... антропозооноздық
инфекциялардың өсіп кету және т.б. ... ... ... өзгерістер шамаларының әркелкілігі ... ... 5-10 ... ... ... ... ... жасалады.
Жануарлар дүниесіне (фаунаға) әсерді негіздеу мен бағалау кезінде
мсмлекеттік экологиялық сараптама жүргізу үшін ... ... әсер ... ... ... дүниесіне сипаттама.
Объекті әсер ететін зонадағы жануарлардың ... ... ... ... ... ... және іске қосу ... жануарлар дүниесіндегі
өзгерістерді болжау.
Жоба іске асырылған соң ... ... ... ... салдарын бағалау.
Объекті салынуы және пайдалану кезінде су және жер беті фаунасына ететін
әсерлерді азайту және негізгі тіршілік алаңдарын ... үшін ... ... іске ... кезінде келтірілген зиянды
қалпына келтіру жұмыстарының қаржыландару көлемі және ... ... ... 1990 ж. 30 ... бекітілген мемлекеттік стандарт
ГОСТ 17.0.0.04-90 "Өндіріс орнының экологиялық паспортын" табиғат қорғау
қызметін ... ... ... ... ... үшін ... ... деп
қарастыруға болады. Өндіріс орнының экологиялық паспорты оның ... ... ... ... ... мен коршаған ортаға ететін
әсеріне ... ... ... ... ... паспортта
өндірістің сызба-нұсқасында келтірілген барлық бөлімдердің қоршаған ... ... ... ... ... орны ... жалпы мағлұмат;
өндірісте қолданылып отырған технологиялар туралы деректер;
қолданылатын ресурстардың сапалық және ... ... ... шикізат, отын, энергия, шығарылатын өнімнің ... ... ... қалдықтардьң сапалық және мөлшерлік
сипаттамасы;
-су тұтынудың сипаттамасы, өндіріс орнындағы сарқынды суларды тазалау
және қайта тұтыну;
-өндіріс қалдықтарын көму ... мен ... ... ... қабатының жаңалануы, бұзылған топырақ қабатын алып
тастау;
-өндіріс көліктері;
-өндіріс калдықтары (шығару, орналастыру, тасымалдау, төлем ... ... ... ... сияқты ашық жазылуы қажет.
Экологиялық паспорт 19 қосымшадан ... ... ... ... корғау
қызметтерін және олардың бағыттарын сипаттайды. Паспорт дайындалып болған
соң оны өндірістің бас ... ... ... соң ... ... ... органдары тарапынан келісіліп бекітіледі және бұл ... бір рет ... ... ... ... жасау кезінде ауа және судың анализі, тазалағыш
қондырғылардың көрсеткіштері, ... ... ... ... ... ... жұмыстарының егжей-тегжейлі кешенді қарастырылған
қорытындылары, толық сипаттамасы, жақын орналасқан елді ... ... ... ... және т.б. ... ... отырып
толыққанды паспорт жасалады. Бірақ, көбінесе бұл ... ... ... ... ... (Алматы қалалық экология)
жасайды. Экологиялық паспортта атмосфераньң және жер үсті ... ... ... ... су алынатын жерлер, қалдықтар
орналасатын орындар, арықтар, санитарлық-қорғау зоналарының территориялары
жөне басқа көрші объектілермен ... ... мен ауыл ... ... жол ... елді мекендер, демалыс ... ... ... ... және т.б. мен ... ... өнеркәсіптің қоршаған ортаға және оның ішінде
атмосфераны ластауыштарын бақылаушы ... ҚР ... ... стационарлық посттарының болуы; өндіріс орны ... ... ... ... ... ... метрологиялық сипаттамасы.
Бұлар өндіріс орнының қоршаған ортаға шығаратын зиянды ластағыштар
мөлшерін, яғни шекті ... ... (ШШМ) ... (ПДВ) ... үшін
қажет. Өйткені қарастырылып отырған өндіріс орны қоршаған ... ... ... ... ... ... ... бұл территорияда осындай аз
мөлшерде зиянды заттар шығаратын өндіріс орындары екі, үшеу ... ... ... ортаға түсірілетін жүктеме мөлшері мейлінше көп болуы
ықтимал. ... ... ... ... ... ... табиғат
қорғау органдары әрбір өндіріс орнының шығаратын ластағыштар мөлшерлерін
алдын-ала білетіндіктен, олардың әрқайсысына әрбір ластағыш үшін ... ... ... ... ... су тұтыну көзінің сипаттамасы және ... ... мен су ... орналасуы, өзеннен алынатын бір айлық ең
аз су тұтыну ... су ... ... ... және шығарылатын жерден
төмендегі аралықтардағы судың сапасы. Бұл деректер ... үшін ... ... МША (ПДС) ... ... ... ортаның сапасы ... ... ... ... ... ... сондықтан экологиялық паспортта
өндірістің кысқаша сипаттамасы, шығарылатын өнімнің көлемі туралы деректер,
соңғы және аралық өнімдер мен ... түрі ... ... ... ресурстары туралы деректерде ғимараттар мен қоймалар, жол, ... ... ... ... ... су ... санитарлық-
қорғағыш зоналар көрсетіледі.
Экологиялық паспортта шикізаттық құрамы мен ... ... ... ... ... ... тұтынылуы мен энергиялық
ресурстардың ... ... мен ... өнім ... ... ... ... қажет. Энергетикалық ресурстар электроэнергия,
газ, көмір, мазут және басқа энергия көздерінің ... ... ... ... болуы керек.
Атмосфераға шығарылатын заттар сипаттамасы кең түрде қарастырылады. Ол
үшін, атмосфера ластағыштар көздерінің жеке-жеке бағаланып ... ... ... ... көзі - ... заттың атмосфераға түсетін
объектісі.
Бөліну көзі - ластағыш зат түзілетін объект ... ... ... дайын өнімдер қоймасы). Ластағыш заттар ластағыш көзінен
атмосфераға газ шығарғыш құбырлар арқылы ... ... ... ... ... шығарылуы мүмкін. Бұндай ... ... ... ... ... ... газ тазалағыш қондырғымен жабдықталған болса, онда
оның жұмысы туралы толық мағлұмат келтіріледі.
Экологиялық паспортта су пайдалану, қолданылған суларды ... ... ... ... сипаттамасы келтіріледі. Бұл деректер өнеркәсіп
орнының су ... ... ... есепке алу үшін қажет. Бұған қосымша
су тұтынудың баланса нұсқасы жене су бөлу әрі ... ... ... ... ... ... ... да есепке алынады.Экологиялық
паспорттың мәні. Экологиялық паспорттың ... есеп ... ... байланыста, яғни барлық ластағыш түрлерінің статистикалық есебі
туралы деректер: олардың аттары, мөлшері, қоршаған ... ... ... әлде ... шығарыла ма, залалсызданған және ... ... ... ... ... мөлшері, өндіріске ... ... ... қалдықтары, ластағыш заттар мен тікелей
шығарылатын немесе ағызылатын ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы:
олардың мөлшері, құрамы, қасиеттері, олардың қоймаланатын орны, қайтара
өңделуі жөне ... ... ... ... ... ... ... арналастыру, тасу,
шектеуші мөлшердегі нормаларға сәйкес шығару, ағызу ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
комитеттер тарапынан сараптамаға жіберілуі мүмкін.
Қаланың экологиялық паспорты - қаланың техногенді-табиғи жүйесіндегі
сапалық күйді жанама ... және даму мен ... ... ... ... ... экологиялық паспорты" төмендегі ... ... ... ... қала ... ... ... күйіне әсерін бағалау; мониторинг
жүйесіндегі комуналды шаруашылық пен ... - ... ... ... ... ... ететін әсерін зерттеу, бақылау және
болжау;
-қалалық шаруашылықтың қызметін жетілдіру: жоспарлау, басқару,
құрылыс, табиғи-техногенді ... ... ... жұмыстарымен
бірлестіре отырып пайдалану.
1990 жылда өндіріс орны стандартының бекітілуінен ... ... ... ... ... оң нәтижесі бірден байқала бастағанына
тек бір ғана дерек жақсы дәлел болады, ол өндіріс орны ... ... ... есеп жүргізіп аудан, қала, бүкіл ... ... ... ... қажетті нәтижелерді алуға қол ... ... ... ... ... табиғат қорғау жұмыстарын шешуге
қолданылады:
- қоршаған ортаға өндіріс ... ... ... ... нормалары;
өндіріс орындарының табиғат қорғау ... ... мен ... ... ... ... және ... жобаларының сараптамасы;
табиғи және материалдық ресурстарды пайдаланудың тиімділігін арттыру.[21]
3.4. Аса ластаушы заттарды нақтылау, түсініктеме беру
Қоршаған ортаны ластайтын ластаушы заттар көзі ... ... ... ... ... ... Аса ... заттар қатарына көмірқышқыл
газдарын жатқызуға болады. Себебі бұл ... әлем ... ... ... ... ... туғызады. Сонымен қатар зерттеліп отырған
аймақта мұнай өндірістері шоғырланғандықтан, ... ... ... ... ... Атап айтқанда топырақ жамылғысының
мұнаймен ластануы кең өріс алуда. Мұнайшламдары ... ... (5 ... ... бөліктен (20 %-ке дейін) және судан (75 %-ке дейін)
құралған күрделі жүйе. Құрамында ... бар ... 20 % -ті ... ... мұндай жыныстарды өндірістік бағытта ... ... ... бар жыныстардың органикалық бөлігінің химиялық
топтық құрамы 51 % ... 34 % ... 15 % ... Ал цеолиттің минералды түрі кварц, дала ... ... ... фракциясынан (5 мм -ге дейін) тұрады.[35]
3.5. Кең таралған масштабты ластануды бағалау (карта, сызба-нұсқа ... ... ... жылы шетелдік географтар компьютердің көмегімен жүйе ойлап тапты. 10
жыл өткеннен кейін осы ... ... ... «географиялық
ақпараттық жүйе » атауын алды (ГАЖ), яғни ГИС ... ... ). ГАЖ кең ... қолданылады.
Қазіргі кезде ешбір өндіріс саласы географиялық ақпараттық жүйені
қолданбауы мүмкін ... ГАЖ- бұл, ... ... табиғи ресурстарды
басқару, бағалау, қоршаған орта жағдайын болжау және т.б.
Географиялық ақпараттық ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі қоршаған ортаға экологиялық зерттеу және қадағалау
жүргізгенде ГАЖ ... ... ... ... картаның да түрі болады. Тематикалық ... ... ... ... ... аудандары, сонымен қатар мұнайлы, газды
және ... кен ... ... ... ... жүйелі картасы сол өңірге байланысты мұнай;
газ, ... ... т.б ... ... келесі
беттерде)
ҚОРЫТЫНДЫ
Маңғыстау облысы Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Барлық кен орны үшін олардың әсер ету деңгейі,
мұнайды өндіру, тасымалдау ... ... ... Бұл ... ... бағалау Қаламқас кен орнына ... ... ... ... кен орнының қоршаған орта компоненттерінің
жағдайына эколого-сараптамалық баға беру ... ... ... ... ... ... төмендегідей:
1) Қаламқас кен орнынан бөлініп шығатын атмосфера жағдайын ... ... ... ... ... баға ... Өндіріс шығарып жатқан ластаушы қалдықтар деңгейі және беттік сулардың
жағдайына экологиялық баға берілген. ... ... ... ... ... және ... шаралары көрсетілген.
3) Топырақтың химиялық ластануына баға беру және ... ... ... жоғары екендігі көрсетілген.
4) Қаламқас өңіріне жүйелік, кешенді талдау жүргізе отырып, осы аймақтың
табиғи орта жағдайына ластаушы, ... ... ... ... ... ... сонымен қатар табиғи климаттық
жағдайының ерекшеліктері ... ... ... жақсы көрсеткіші ретінде жұмыстың толықтығы
және кешенді эколого-эксперттік бағалау ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... және ... элементтері қолданылған.
Жұмыста ғылыми-негізделген табиғи қорғау шаралары ұсынылған.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1.Букс И.И., Фомин С.А.Экологическая ... и ... ... на
окружающую среду (ОВОС): Программа курса и ... ... ... 1997.-С.96.
2.Лебедева А.Н., Лаврик О.Л. Природоохранное законодательство развитых
стран. Защита ... ... от ... ... ... ... Ч.2. Новосибирск, 1992.-С.360.
3. Мамбетказиев Е.А., Сыбанбеков Қ. Табиғат ... ... ... ... ... Н.Р.Мажренова., А.Г.Сармурзина. Экологиялық сараптама.
Бағалау. Бақылау. Алматы, 2003.
5.Демегенов А.Н., Жаңбыршин Е.Г., Аренова ... ... ... ... ... ... Г.П. Экологический аудит. М.:Экзамен,1999.
7. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Алматы: Ғылым, 1998.
8. Жумадиллаева С., Баешов. А., ... ... орта ... ... ... С.Б. ... М.: Знание, 1999.
10. Колверт С., Интлунд Г.М. Защита атмосферы от промышленных загрязнений.
М.: Металлургия, 1988.
11.Когановский А.М., Клименко Н.А.,Левченко Т.М. ... и ... вод в ... водоснабжении:. М.: Химия, 1983.
12.Подобедов Н.С. Природные ресурсы земли и охрана ... ... ... ... ... Д.М. Химия окружающей среды. М.: Химия и жизнь; 2001.
14. Баимбетов Н.С. Правовые основы экологической экспертизы в РК. ... ... ... ... Г.К. ... ... Алматы, 1995.
16. Материалы III Всесоюзного семинара по экологической экспертизе (24-25
сентября 1990г., ... ... ... Сборник нормативных документов по ... ... ... РФ, ... Керро Н.И. О некоторых зарубежных ... по ... ... на ... ... ⁄⁄ Экология промышленного производства, 1998,
№ 3,4.
19.Экологическая обстановка в РК. ... ... ... ... ... ... Экологическая экспертиза ⁄⁄
Информационно-аналитические материалы РГП ... за III-IV кв: ... ... о ... ... ... ... Никоноров А.М., Хоружая Т.А. Экология. М.: Природа, 1999.
22. Баешов А., Дәрібаев Ж.Е., ... Б.С., ... Ө.Қ., ... ... Г.М. ... ... ... Яссауи университеті; 2000.
23. Шустов С.Б., Шустова Л.В. Химические основы экологии. М.: ... С.А. ... и ... экологической экспертизы ( на примере
деятельности Москомприроды ). М.: ... 1995 . – С ... ... Ә.С., ... Ж.Б., ... Г.З. ... ... 2001.
26. Донченко В.К. Международная практика проведения процедуры оценки
воздействия на ... ... ( ОВОС ) ⁄⁄ ... ...... ... Европа Экономикалық Бірлестігі Директивасы 85⁄ 337⁄ ЕЭС « По ... ... ... ... на ... среду». Европейское
экономическое сообщество, Люксембург, 1985.
28. Инструкция по проведению государственной экологической ... и ... ... в ... ... РК, ... 21.02.1997.
29.Временная инструкция о порядке проведения государственной экологической
экспертизы Госкомприроды РСФСР. Утверждена Госкомприроды ... ... ... А.Б., ... Е.Т., Тугельбаева А.Т., Жантаев Б.С, Ерубаева
Г.К. ... ... ... ... ... ... на
окружающую среду ⁄⁄ Материалы межд: науч-практич. конф., посвящ. ... ... ... ... ... ... региона» ⁄ Под ред. Т.М.Шалахметовой.- Алматы: ... 29-30 ... 2004. -С. ... ... Е.Н. и др. ... окружающей среды в нефтеперерабатывающей и
химической промышленности: -Львов, 1989.-С.158.
32. Лавриенко И.А.,Лавриенко О.В. Аккумуляция растениями ... ... ... ... ⁄⁄ ... ... журнал: 1998. № 3-4. -
С. 299-309.
33. Белянин Б.В., Эрих В.Н. Технический анализ нефтепродуктов и ... ... ... Б.М. Анализ нефти и нефтепродуктов. М., Гос. науч.-технич. изд.
нефт. ... ... ... Л.Ф., ... Т.Н. ... ... ... на
предприятиях нефтяной и газовой промышленности.-М.:Недра,1986.
36. Роев Г.А., Юфин В.А. Очистка сточных вод и ... ... - М.: ... 1987.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
VСT шаблон негізінде «Компьютерлік желілер» пәні бойынша электронды оқулық құрастыру»73 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Компанияның ақшалай қаражаттарын басқарудың мәні мен оңтайландыру әдістері31 бет
Компанияның инвестициялық портфелін қалыптастыру тетігі28 бет
Компьютер туралы12 бет
Компьютер ұғымы10 бет
Компьютерлік неологизмдер83 бет
Мақал-мәтелдер құрамындағы сан есімдердің этнолингвистикалық сипаты103 бет
Модель және компьютерлік модельдеу негіздері50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь