Бурабай ұлттық табиғат паркінің ландшафтық ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

І. ТАРАУ. ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМА БЕРУ
1.1. Географиялық орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2. Геологиялық құрылымы және жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3. Гидроклиматогенді ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.4. Биогендік сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

ІІ. ТАРАУ. БУРАБАЙ ҰЛТТЫҚ ТАБИҒАТ ПАРКІНІЛАНДШАФТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Рекрациялық орманды игеру жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.2. Рекрациялық орман кешенінің биогеноценозына әсері ... ... ..25

ІІІ. ТАРАУ.ТАБИҒИ ЛАНДШФФТАРЫ ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙҒА БАҒА БЕРУ
3.1. Рекрацияның орман өртінің тууына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3.2. Мәдени ландшафтарды сақтау мен төзімділігін арттыру шаралары ... ... .39
3.3.Бурабайда жабайы туризм белең алуда ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.4.Қоршаған ортаны қорғау мәселелерінің шаралар ... ... ... ... ... ...53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ГЕОГРАФИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
Физикалық география кафедрасы
БАКАЛАВРЛЫҚ БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Бурабай ұлттық табиғат паркінің ландшафтық ерекшеліктері
Орындаған:
4 курс ... ... ... ... ... ... оқытушы ... ... ... ... ... ... 2006 ... ... ... ... ... Ұлттық табиғат
паркінің ландшафтық ерекшеліктері». Ол бір карта, бір ... ... және он бір ... ... ... Бұл үш ... ... шолу, қорытынды және қолданылған әдибеттер тізімінен тұрады.
Жиі кездесетін сөздер: Рекреация, эрозия, биогеоценоз, ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: Бурабай табиғат паркіндегі ... ... ... ... ... ... орман биогеоценоздарының
өзгеруін, қазіргі кездегі туындап отырған мәселелерді, туризмның ... парк ... ... қалу ... жүргізіліп жатқан шараларға
сараптама жасау.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................3
ӘДЕБИЕТТЕРГЕ
ШОЛУ........................................................................
.4
І. ТАРАУ. ФИЗИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ
СИПАТТАМА БЕРУ
1.1. ... ... ... және ... ... ... ... БУРАБАЙ ҰЛТТЫҚ ТАБИҒАТ ПАРКІНІ
ЛАНДШАФТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. ... ... ... ... ... ... ... әсері..........25
ІІІ. ТАРАУ.ТАБИҒИ ЛАНДШФФТАРЫ ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ
ЖАҒДАЙҒА БАҒА БЕРУ
1. Рекрацияның ... ... ... ... ... ... мен төзімділігін
арттыру
шаралары..................................................................
...39
3.3.Бурабайда ... ... ... ... ... мәселелерінің шаралар.......................53
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................55
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................56
КІРІСПЕ
Бұл бітіру жұмысымның тақырыбын осылай алу себебім: ... ... сұлу ... оның ... қорларын, ондағы ... ... жай ... ... ... да бұл ... жұмысыма мен мынандай мақсат қойдым. Олар:
Бурабай паркінің табиғаты және табиғи қорларына қысқаша тоқталу, яғни ... ... жер ... геологиялық құрылысы, гидроклимотогенді
ерекшелігі, биогендік сипатын қысқаша да болса ашып ... ... ... қоршаған орта болып табылады. Осыған байланысты ... ... ... мәселелерді қарастырдым.
Орманды рекеациялық мақсатта қолдану ерте кезден-ақ басталған. Бірақ
бұл соңғы ... ... ... ... ... ... табйғатты
қорғау қоғамы мен мамандардың дабыл қағуына әкеліп соқты. Бұл тек Қазақстан
ғана емес, басқа да ... ... ... айналған мәселесі. Рекреациялық
салмақ күнен-күнге артуда. Бақылауға алынбаған әрекет орны толмас өкінішке
айналуда. Топырақ сапасын, тығыздығын, физикалық және ... ... ... ... ... ... ... шалдығып
бұзылу сатысының жоғарлауына ықпал жасауда. Орман шаруашылығын жүргізудің
ғылыми негізін ... ... ... ... ... ... ... өзекті мәселеге айналып отыр. Осының бәрі парк ... ... осы ... ... ... тоқталып, әрқайсысына
сипаттама беруге тиістімін.
ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Орманды рекреациялық мақсатта қолдану ... ... ... бұл демалушылардың көптеп жиналған аймағында (жағажай
маңы, ... ... ... ... анық байқалады. Орман
экожүйесіне ... кері ... ... оның ... ... ... орман биогеоценоздарына әсерінің түрлерін
көрсеткен/1/:
- механикалық әсер:
а) таптау
б) зақымдау (өсімдіктер, ... алау жағу ... ... үркіту, ағаштарды зақымдау)
-Келушілер әсер:
а) органикалық және органикалық емес заттармен (азық-түлік, ... жаңа ... ... тарату (әр түрлі өсімдіктер тұқымдары
арқылы)
Ормандар бұзылуының ... ... ... ... ... мен
топырақтың физикалық құрамының өзгеруін айтамыз. ... ... ... ... ... рет осы ... анықталған. И.М.Сокол өз
еңбегінде орманның сұрғылт топырағында физикалық-механикалық өзгерістердің
байқалуы келесідей: көлемдік мөлшері артады, топырақ ... ... ... есе механикалық құрамы төмендейді. Осының барлығы
топырақтың сапасының өзгеруіне ықпалын ... ... ... ... ... да сонымен қатар оны құраушы:
қатты, газ тектес және сулы фазалар өзгереді. Топырақтың тығыздануы арқылы
беткі бөлігінің қуаттылығы ... Бұл 10-20 см ... ... Ал ... қабаттарда жоғарлау болады. Су өткізгіштігі, ау ... ... ... [6]
Зерттеушілер көрсеткендей топырақтың тығыздығына әр ... ... ... ... ... ... жоғарылап, кеңістіктегі
булану азайған. Жер телімдеріндегі топырақтың су өткізгіштігі рекреациялық
аймақта 1/20 ... ... ... ... ... ... ... белгілегендей қаратопырақтағы тығыздық жоғарылағанда 0,1 г/см3
өзгеріп, ... ... 10% ... ... ... су өткізгіштік
қасиеті төмендеп, жауын-шашын нашар өтеді. Орманда негізінен су ... ... ... ... ... ... сұр топырағында ол
4,7-5,0 мм/млн көрсеткішке жетсе, тың игерген жерде 0,5-0,6 ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің тамырына өтетін өткізуді қиындатады.
Қыналы орман жамылғысындағы топырақ тығыздануы, күрт ... ... ... ... құртыпта жіберіледі. Тығызданған
топырақтарда вегетациялық кезеңдегі ... ... ... ... ... ... жасайды. [7]
Н.П.Ремезов, П.С. Погребняк тұжырымдауынша топырақтың өте тез
тығыздануы саларынан ... ... ... ... ... ... төмендеп кетеді. Н.Г.Кратова және басқалар ... ... ... азот пен ... да ... қабілеті өте
төмен деңгейге жетеді.
Рекреациялық қолдану тек қана топырақ тығыздығына ... ... ... су және ауа ... ... ... ... соғады.
В.А.Кучеряев, П.И.Стасевич, В.А.Крамарец келтіріленг дәлелдерге сүйенсек
топыраққа көп жылдар бойы көшеттерді егуде ... ... ... ... ... ... бұзылуы топырақтың құрамындағы
қарашірінділердің барлық тобының төмендеуіне әкеледі, топырақтың 0-20 ... ... ... 50% ... ... және Н.П. ... Украинаның шығыс бөлігінде жүргізу нәтижесінде ... ІІІ ... ... 1,9-3,3 ... ... қоры ... ІV
сатылы бұзылуға өзгерген. Бірақта бұзылу сатысы жас, жетіле қоймаған
ағаштардың ... ... ... ... орманда
демалушылар келесіде: бұтақтарға, жапырақтарға зиянын тигізеді. А.А.Роде
көрсеткендей топырақ жамылғысы органикалық заттардың ... көзі ... ... олар ... әсерінен топыраққа түседі. [8]
Айтарлықтай рекреациялық салмақ әсерінен топырақтың беткі бөлігінде
эрозияның болу мүмкіндігі беткейлерге тән
Топырақ ... ... ... 20-30 см ... Осының
нәтижесінде өсімдіктердің тамырлық жүйесіне зиянын тигізеді. Өсуін тежейді.
Тамырлық жүйеге тікелей әсер беретіндіктен ағаштардың ... ... ... ... ... өсімдіктердің жетілу жағдайын қарастыру
керек. Тығыздықтың өзгеруінің көрсеткіші болып көлемдік массасы ... ... ... ... ... ... Көптеген зерттеулер
бойынша қазіргі уақытта топырақтың тығыздануына рекреациялық ормандардың
бұзылуы әсерін ... Бұл ... пен ... ... ... ... ... өсімдіктерінің төмендеуімен қатар топырақтың
тығыздығына кейбір зеттеушілер ... ... ... ... ... ... шектеулі көлемнің өсуіне және өсімдіктердің тамырының қайта
қалпына келуін қамтиды. Көлем массасының ... шегі ... және ... ... ... ... терең
бойлауы топырақта көлем массамһсының 1,6-1,8 г/см3 1,4-1,5 г/см3 ... ... ... ... қайыңның тамыры топырақ тығыздығынан
өзгеріске ұшыраған. Кейбір зерттеулер мәліметтеріне ... ... 25 г/см2 ... ... болса 40-55 г/см2 қауіпті саналмақ.
Жекелеген түрлерді өзі топырақтың тығыздануына бір қалыпты ... Бұл ... ... жүйелерін анықтайды. Қарағай мен шырша
топырақтың беткі 0-20 см ... ... 90 % ... ... м
ен қайыңдарға қарағанда тығыздалуы аздау. Қайыңдардың өсуі орташа ... ... ... 0-20 см жетсе, қайың мен көктеректе 1,17-
г/см3 . Бірақ В.Н.Спиридонов бойынша ... ... ... ... ... шолулар көрсеткендей бүл үрдіске авторлардың ойлары
әркелкі. Кеде ... ... ... Топырақтың тығыздануы
өсімдіктердің тамырлық ... ... әсер ... сөзсіз. Бұл топырақ
өнімділігіне және ағаштардың биологиялық түрлерінің ... кері ... мен ... ... ... дамуы мен
өмірщеңдігіне осында өсетін өсімдіктердің де әсерінің ... ... ... ... ... ... ... шалдығуы,
мезофауналардың азаюынан болады.
Көптеген авторлар топырақ тығыздығы ректеациялық салмақтың негізгі
көрсеткіші деп саналған. Зақымданбаған ... ... ... ... г/см3 болатын болса, Зақымдануға ұшыраған сүрлеулер мен
грунттық жоларда 1,61-1,63 г/см3.
Әдебиеттерге жасалған талдау көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... өте ... тығыздануына әкеліп
соғады. Осыған байланысты көлемдік ... ... және ... ... ... су, ауа ... ... миниралды қоректенуі зақымдалып, орианның
топырақ жамылғысы нашарлайды. Топырақтың тығыздануы өсімдік ... ... ... тұра ... ең ... қабатта механикалық
бұзылу байқалады. Ортаның өзгеруі, көшеттер яғни мәдени ... ... ... ... рекреациялық бұзылуына әкеледі.
Рекреациялық салмаққа шөптесін бұталар мен тасты қаналар әсері басым.
Топырақ жамылғысының бұзылуының ... ... ... ... құрамның төмендеуі, рекреациялық аймақтың көркем табиғатын бұзу
болып саналады. Орман биогеоценозыкешенінің топырақ жамылғысында нашарлауы,
орман ... ... ... келу ... жояды. Адамның орманға
келуінің өзі сүрлеу мен жалғыз аяқ ... ... ... ... Р.А.Карымсонов ойынша шөптесін шалғыдар түрлерінің болуы
мен олардың өзара өзгерісі орман биогеоценозын төмендетеді. ... ... ... ... ... ... ... жинау арқылы олардың жер асты ... ... ... ... ... жапырақтар үзіліп, бұтақтар сынып, топырақтар
зақымданады. Өсімдіктердің саны азаяды. Оңтүстік Сібірдегі зерттеулер
көрсеткендей, ... ... әр ... ... ... ... ... топырақ жамылғысында бір келкі ... аз ... оң ... ... де ... Бірақ та, тұтастай алғанда
ормандардағы шөптесін өсімдіктер, шалғында сосын, сосын ... ... ... ... ... ... тізбегі пайда болып, онда өсімдіктер
тізімін яғни топырақ тығыздануы мен тапталу ... ... Ол ... ... мен ... өсімдіктердің төзімділігін анықтап көрсетуде
қалыптасады. Көбнесе аласа өсімдіктер, жол жағасында ... ... ... Тез көбейіп төзімділігі мықтылары ғана
өсіп жетілуде.
Н.М.Горшенин және басқалар қарағайлы көшеттерді ... ... ... ... шөптесін қабатта гелитрофты және ... ... ... Авторлардың ойына сүйенсек шөптесін бұталы
өсімдіктерге топырақтың тығыздануы және жалпы рекреациялық ... ... ... ... топырақ жамылғысында орманды
рекреациялық қолдануда оның ... ... ... ... ... ... бұзылған экожүйенің негізі болып ... ... ... ... ... орманда маңыздысы ағаш түрларінің табиғи қалпына ... ... ... көрсеткендей антропогендік қысым көшеттердің өшіп
жетілуіне кедергі келтіреді. өзіндік қалпына келу жүрісін зерттеуде құрамы,
құрылымы, ... ... ... азаюының басты себебі, тапталу
және топырақ беті жамылғысының тығыздануы мен механикалық зақымдануы және
сыну жатады. [13] ... ... ... ... ... өсімдіктер азайып, рекреациялық бұзылудың ІV ... ... ... ... V стаысында мүлдем дерлік жойылады. Басқа авторлар ... ... ... ... ... ... жамылғысында бұзылу ІІ-
ші сатыдан ІІІ ... ... ... күрт ... Бұл ... ... механикалық зақымдану, яғни демалушылардың ... және ... ... тебу ... ... ... ... салдарынан орманның ағаштарына зақымдану, сызат түсу, ... ... ... ... ... ... әсіресе әр түрлі
шөптесін өсімдіктерде түрлердің араласуы, яғни қайыңдар мен көктеректер
азаяды.
Рекреация үшін орманды ... ... ... оның ... жетілуіне
және фитоценоздар жағдайына, соның ішінде ағаштарға кері әсер береді.
Б.А.Зайцев мәліметінде рекреациялық салмақтың өсуінен І ... ... ... ... ... шамамен 20%-дан 100%өскен. Өте күшті
зақымдалған ағаштарда 5 тен 35% ... өзен көл ... ... 99,3%. ... ... ... ... тексеруден
өткізіп, сосын кесіп тастайды. Бұл кезде құстар ұясы ... ... ... ... жасайды. Механикалық зақымдалу ... ... ... белең алған. Әсіресе су көздеріне жақын
жерлерді атап айтуға ... ... ... ... бұзылудың бес сатысынан
өтеді. Бұл геоботаникалық мәліметтерде келтірілен. Рекреациялық салмақ
арасындағы ... өте ... ... ... әсерінен биогеоценоздар жағдайының
көрсеткіші төмендеген. Рекреациялық салмақтан топырақ тығыздығы, физикалық
құрамы мен су ... ... ... ... ... да ... ... зерттеулер нәтижесінде рекреациялық бұзылу
әдіс бойынша анықталады.
Курортты дала орманындаңы қарағайлы орман өте ... ... ... ... салдарынан ағаштардың құруы көбейген. Сондықтан да
Латвияның мемлекеттік университеті әдістемелер кешенін жасап шығарды. Оған
классикалық және ... ... ... ... ... назарын
ағаштардың өсуі биогеоценоз көрсеткіш басты ... ... ... ... ... ... екі кезең тән. Олардың әрқайсысының өз
кезеңі бар. ... ... ... факторлары әсер ете бастаған сәтінен
ағаштардың өскені қарастырылса, ағаштардың ... 20-30 ... Бұл ... ... да тікелей әсер етеді. Қарағайлар үшін бұл
кезеңдегі сәтіне 40 жасқа дейінгі топтағы 7-ден 10 жас ... ... ... ... 10-15 жас ... 90-120 ... 15-25 жас кіреді. Жасы
ұлғайған сайын ағаштар антропогендік әрекеттерге төзімділігі төмендейді.
Рекреациялық салмақ ... ... ... ... ... ... деген атауға ие болған. Бұзылудың І сатысына
бұзылмаған немесе өте аз ... ... ... Ал ... ... ... көшеттер жатады. Ағаштардың азда болса механикалық
бұзылуы үрдісмен сипатталады. Бұл ... ... ... ... ІІІ ... ... ... түрлері
зақымдалады. Бұзылудың ІV сатысын өте қатты бұзылған көшеттер құрайды.
Үлескілердің тең ... ... ... ... ... ... ... сатысын түгелдей зақым шеккен ағаштар құрайды. Топырақ
жамылғысы жойылған. ... ... ... жерге тән өсімдіктер
мен маусымдық шөптер кіреді. Қалған ағаштар механикалық зақымдалған немесе
ауру. Осының бәрі ағаштардың ... ... ... ... ... әкеліп соғады.
Орман көптеген уақыт бойына ІІІ және ІV сатылы бұзылу аралығында бола
береді. Ормандық өсімдіктері бар ... ... дала ... ... ... және V ... бұзылу кезінде қайта қалпына келтіру тек қана арнайы орман
шаруашылық шаралар нәтижесінде іске асуы ... Өте ... ... үлескелерін қайтадан қалпына келтіру үшін шамамен 20 жыл кетеді.
Рекреациялық орманды қолданудың өсуі топырақтың беткі ... яғни ... ... ... төмендетуін әкеледі. Сирек
ағаштарда топырақтың тығыздалуының үрдісі беткі қабат аралығында, ... ... ... ... Өте ... ... соң орманның кейбір
үлескілері қайта қалпына келмейді.
Орман шаруашылық шараларын жобалауда рекреациялық аумақтың белсенділік
шегін анықтап білу ... Бұл ... ... ... мәліметтері бар.
ТМД географиялары мен ландшафтары орманда демалушылардың тығыздығын
келесідей көрсеткен: паркпен, шалғынды паркте-50 ... ... ... ... орманда-5адам/га келген. жасыл зоналардағы кішірек
қалалардың өзінде ... 12/16 ... ... ... Ал ірі ... 20-
27 адам/га жеткен. Белорусия парктерінде демалушылар ... ... ... ... тек жусандар өскен жерлермен жүруіне ғана
рұхсат етіледі. ... 10 ... ... орман паркінде түгелдей
серуен құруға болады. жасыл зона жүйесі бойынша ТМД елдерінде келесі ... Қала ... ... 50 ... ормандық парктерде 10-20
адам/га, орманды парк үлескелерінде 5-10 ... ... ... 0,1-5 ... уақытта орман экологиясына ас назар аударылуда. Мысалы, кейбір
облыстарда осы ТМД мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін анықтауда беткелерді де ескеру қажеттілігі айтылып
жүр. Беткейлерде демалушылардың қалыпты мөлшері болып: 30С-тан төмен ... ... ... ... ... ... ал 160С ... болса-7,5
адам/га.
Қазақстан ормандары қазіргі уақытта антропогендік факторлар әсерінен
үнемі өрт тұтанумен сипатталады. Әсіресе ... көп ... ... ... Тәулік бойынша өртке қауіпті уақыт-жұмыс уақыты
табылады. Өрттің пайда болуына қысқа ... ... ... ... ... ... ... отыру қажет. Орманның өртке қауіпті
аймақтарына адамдардың өсуіне тиым ... ... шолу ... ... ... ... шараларын дер кезіндегі қолға алу арқылы ... орны ... ... ... ... ... СИАТТАМА
1.1. Географиялық орыны
Көкшетау-Қазақстанның солтүстігінде орналасқан тарихи-географиялық
аймақ. ... ... ... солтүстік бөлігі мен оған шектесіп жатқан
Солтүстік Қазақстан ... ... ... Ғ.Мүсірепов, Ақжар,
Ш.Уалиханов аудандарын қамтиды. Орталық ... ... ... ... ... ... ... 60 шақырым жерде
орналасқан қорықтық аймақ. Құрамына Шалқар, ... ... ... ... Шығыстан батысқа қарай Көкше, Жақсы Жалғызтау, ... ... ... ... Зеренді таулары жатыр. Бұл аймақта
Оқжетпес, «Жеке батыр», Кенесары үңгірі секілді тарихи ... ... ... ... Есіл ағып ... ... орыс шаруаларын біртіндеп қоныстандыруына байланысты
ХІХғасырдан бастап Ресей империясының ... ... және ... ... ... ... ... «Сібір қазақтары
туралы жарғы» жасалып, орта жүзде хандық билік жойылды. 1824жылы ... ... ... ... ... ... 1895жылы Көкшетау
бекінісіне қала мәртебесі берілді. Ақмола облысының әкімшілік ... ... ... қаланың аумағы 420,0км2. [16]
Сондай-ақ «Бурабай» курорты, «Оқжетпес», ... ... ... ... ... ... ... істейді.
Бурабай Ұлттық табиғат паркінің карта-схемасы
Сурет 1
Оқжетпес
1.2. Геологиялық құрылымы және жер ... ... ... ... мен геоморфологиялық жағынан күшті
көтерілген табиғи аймақ. Жер бедері негізгі үш түрмен сипатталады: ... ұсақ ... және ... ... ... жер бедерін таулар
құрайды. Олар қайыңды, қарағашты ормандар мен ... ... ... мен ... ... тұр. ... ... заңдылықтары кейбір ғылыми
басылымдарда көрсетілген. Биік тау жыныстары жартас, ретсіз шашылып ... ... және ... тас күйінде жер бетіне шығып жатады. Ұсақ шоқының
палезойдың орта тұсынан ... осы ... ... жалғанып келген
континенттік даму процесінің, яғни ... ... және ... ... қалыптасты.
Көкше тауы батысқа қарай отыз бес шақырымды алып жатқан таулы жүйені
құрайды. Оң жағында ... ... ... ... Үлкен Шабақты көлі
мен Бөлектау ... ... ... жүйе ... және солтүстік
жоталарымен ... ... ... ... алып ... ... ... шатқалдармен, тау арасындағы қазаншұңқырлармен, адыр тәрізді
су айрықтармен айқын бөлінген тасты жоталар қоршаған. Жер ... ... ... ... ... ... байқалады.
Ең үлкен нүктесі-Көкше шыңы ... 947м. Тау ... ... зонасын түгелдей дерлік көруге болады.
Тауларды ормандар алып жатқандықтан, ... ... ... ... яғни ... ... далалық желдерден қорғайды. Сонымен
қатар сипатталған ауданда көтеріңкі жер бөліктері және ... ... ... ... жер бедерімен ерекшеленеді. Бедердің ұсақ формалары,
тау жұрнағы, төбелер, жыралар кездеседі. Берілген жер бедері шегінде ... Кіші ... ... ал ... ... ұсақ көлдер мен ойпаңдар
мен сорлар жатыр. Үгілу процесі бірдей жүрмегендіктен түрлі ... ... мен ... ... ... ... және ... құрылымдарын қамтиды. Бұл жерде
жер бедерінің ұзаққа созылған геологиялық дамуының іздері айқын ... ... ... бұдан 250-300 милион жыл бұрын-таулардың ... ... ... оның ... кейін құмдаққа, әктасқа, кристалл тақтатасқа
айналған қатты заттар жинақталды. Бірте-бірте су ... ... ... 1,5 млн жыл ... ежелгі палезой қалқанын гранит
ығыстырып шығарды. Тау түзілген учаскелердің блокты көтерілуі, оның ... неше фаза ... ... цикл болып өтті.
Алқап салыстыра алғанда жас: мұны ... ... қал ... тау ... ... дамыған қазіргі морфологиялық эрозия және
шөгінді процестері көрсетеді. ... ... ... мен ... алып
плиталардан құрастырылған пирамида тәрізді. Желдің мүжілуімен, судың
химиялық және ... ... ауа ... ... ... кереметтей түрге енген. Үңгірлер және тас аспалары ... ... және ... ... ... саңыраулар, тісті мұнаралар дара тұрған
тұрған баға тәріздес фигуралар кездеседі. Тастар түсі ... ... және ... ... ... легматиттік жер жарықтары-қына өскен
қара жер және ұсақ тау жыныстары ашық сұрда қызғылт ... ... ... ... ... болғанына қарамастан көрікті. Дала сипатында
сары немесе қызыл фонында ақ кварциттың және ... ... ... шашылған. кейбір гранит кесектерде дала ... ... ... және ... жарықтары бар қара слюда басым. Үлкен ... ... ... ... ... кварциттермен және тақтатастармен
жабылған.
Көкшетау қыраты-Сарыарқаның солтүстігіндегі аласа таулы белесті жүйе.
Ол солтүстігінде ... ... ... шығысында Сілеті
жазығымен, оңтүстігінде Атбасар жазығымен және Есіл өзенінің ааңғарымен,
батысында ... ... ... ... ... қарай 400-450
шақырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай 200-250шақырымға созылған. Қырат
көптеген ... ... мен ... ... ... ... ... тауы, Жақсы Жалғызтау (729м), Зеренді (653м), Имантау (626м),
Сандықтау (626м), Жақсытүкті (559м), ... ... ... мен ... көне ... ... ... кристалды тақтатастар)түзілген. Шығыс жағы төменгі полезойдың
эффузифті шөгінді ... ... ... ... ... ... ... темір, таскөмір және қоңыр ... ... бар. Бұл ... силур кезеңі граниттерінен түзілген. Тектоникалық
жарықтардан, ... ... ... денудаттанудан беткейлері көп
тілімденген. Соның салдарынан сан ... ... ... ... ... ... тәріздес тастардан тұратын аласа таулы жартасты
бедер құрайды. Қылшықты өзені осы ... ... ... ... ... құрылыс материалдарына бай өлке болып табылады.
1.3.Гидроклимотогенді ерекшелігі
Қазақстанның солтүстігінде орманды дала зонасы ... ... ... мен Жалпы Сырт қыратының аз ғана бөлігін алып ... ... ... ... жұмсақ. Қар жамылғысының орташа жату ... ... мен ауа ... ... ... ... жылдық және тәуліктік жүрісі байқалады. Бурабайда ең бұлтты
күндер саны күз бен қыстың ... ... ... ... ... ... Көп жылғы бақылаулар ... ... ... шілде мен тамызда бұлтты күндер ... ... ... Сәуір, мамыр, маусым айларында сирек болсада байқалған. ... ... ... шуақ ... мамыр-шілде айларында байқалады.
Жаз уақытында қарастырылып отырған територияда желдің ... 2,5-3,4 ... ... қыс ... 3,6 ... ... ... жел болмайды. Көл жағалаулары мен тау шыңдарындағы қатты
желдің ... ... ... ... ... оңтүстік-оңтүстік-батыс
желдері соғады. Жазда солтүстік желі блмайды.
Күн радиациясының жоғарылығы таза ... ... ... ... ... ... шағылуының салыстырмалы түрде жоғары болуы ұсақ шоқылы аймаққа
айтарлықтай күн ... мен адам ... ... ... ... үшін гигиеналық мөлшерді анықтайды: ауа температурасы +15(-+25(С ... ауа ... 30%-60% ... ... ... жағдайы қолайлы. Көп
жылдық мәліметтердің ... ... ... гигиеналық норма шілде
мен тамыз айында 92 күнді құрайды екен. [19]
Жаз кезіндегі табиғи ландшафтардың (орман, тау, көл) ... ... ... ... осы ... ... қана ... курорттарда
ем алуға да қолайлы мүмкіндіктерге жол ... ... көп ... ... ... ... ... отырып, Көкшетау ұсақ
шоқыларының климттық қолайлы кезеңдерін орнатты. Олар: мамыр айында-түстен
кейін, ... мен ... және ... ... Осы уақыттарда ауа
ваннасын қабылдаған адам ысынуды да тоңуды да сезбейді. Бұл адам ... ... ... келеді.
Тұтастай алғанда аудан рекреация үшін қолайлы. Жаз мезгіліндегі
жиынтық радиациясының ... ... ... ашық күндердің көптігі
демалушыларға бос уақыттарда келуіне жағдай ... ... Күз ... ... мен жеміс-жидектер жинаушылар үшін таптырмас
орын. Демалыс үшін ... ... ... ... ... күндердің ұзақтығы жылына 2300-2400 сағат, оның ең жоғарғы мәні
шілде ... ... ... ... ... мәні 100 ... ал
шашыранды радиацияныкі 48 ккал/см-ге дейін. Аудан жеріне ауа массасының үш
негізгі типі ( арктикалық, ... ... ... әсер ... суық ... ауа райының қалыптасуына азияантициклонының ... ... әсер ... ... ... бөлігінде ашық ауа-райы қалыптасады.
Әдетегідей ауа-райының көктемде сақталатын антициклондық режимі әсерінен
күндіз ауа температурасы ... ... ... келеді де, түнге қарай күрт
салқындайды. Көктемгі ауа-райы құбылмалы.
Ауданың неғұрлым ... ... ... қыс ... байқалады.
Қараша- наурыз аралығында жердің көпшілік бөлігінде оның орташа ... 72-32 ... тең. ... ... бойынша жылдың жылы
мезгілінде ауаның салыстырмалы ылғалдығы солтүстіктен ... ... ... ... шілдеде ауаның ең төменгі салыстырмалы ылғалдығы
байқалады ( 53-58 пайыз) жылдық жауын-шашын мөлшері 125-тен 512 мм ... күрт ... ... да , ... 298 мм ... ... Ең ... маусымда (47 мм) және шілдеде (46 мм) ... Ең ... ... (16мм) сай ... Жыл ... ... ... 15 м астам күшті
жел 24 күн, ал ... ... ... орташа жылдық жылдамдығы 5,5 м/сек.
жел жылдамдығының ең төменгі орташа айлық мәні ... (4,3 ... ... ... дейін жел жылдамдығының орташа айлық
мөлшерінің артуы байқалады. Жылдың суық ... жел ... ... антициклонының батыс тармағының ықпалы әсерінен қалыптасады. Жылдың
жылы бөлігіндегі жел ... ... ... бар ... байланысты
келеді. Боран жиі болып тұрады, орташа есеппен 36-38 күн, кей өңірлерде 50
күн боран соғады. Жауын-шашынның көп ... ... жылы ... ... мен ... айының арасында түседі.
Климтты түзуші факторлардың халық шаруашылығының, оның ішінде
ауылшаруашылығын дамытуда ... ... ... ... қоршаған аудан мен салыстырғанда
бірнеше ондаған әлсіз тұзданған сулы көлдер алып ... ... ... Үлкен Шабақты, Кіші Шабақты, Бурабай, Шортанды, Қотыркөл, Жайнақ
көлдері.
Шортанды және Үлкен ... ... ... ірі ... жүйелер
кездеседі. Кейбір көлдерде жартастар мен аралдар бар.
Кесте 1
Бурабай Ұлттық табиғат паркіндегі жайма шуақты күндер ... ... | |
| | ... ... | ... |
| | | |
| | | | | |
| |1994 |1995 |1996 |1997 |
|1 |2 |3 |4 |5 ... негіздегі |5442,3 |192,1 |5634,4 |5211,9 ... | | | | ... ... |1174,6 |22,4 |1197,0 |966,4 ... парк |510,0 |90,6 |600,6 |471,9 ... ... | | | | ... | | | | ... ... |3810,0 |725,0 |4535,0 |3611,0 ... | | | | ... ... |31710,0 |11424,0 |43134,0 |25873,0 ... | | | | ... салынған орман |21,0 |79,0 |100,0 |21,0 ... | | | | ... ... тиым |1963,0 |411,0 |2374,0 |1722,0 ... ормандар | | | | ... ... |11735,0 |894,0 |12629,0 |11129,0 ... ... |58,2 |26,8 |85,0 |55,2 ... ... | | | | ... | | | | ... |56458,1 |13864,9 |70323,0 |49094,4 ... шоқ ... ... ... оңтүстік және шығыс бөлігінде
орналасқан. Олар табиғи – сауықтырушы ормандық кешен ... ... ... ... ... үй ... әсерінен бұзылу
ұшыраған.
Бұл жердегі орман бөлігі 49094,4 га ... ... ... ... 30%-дық жер аумағын алып жатыр.
Оған стацианарлық рекреациялық н.ысан мен елді ... де ... ... ... ... әркелкілігі мен ерекшелігін бейнелейді.
Қылқанды қарағайлар, Мәдени сібір шыршасы, ... ... ... ағашы
таралған. Жапырақтылар тобынан кең түрде ... емен және ... ... және ... ... ... құраса, соның
орта жастағылары 27,2%, ал ... ... ... ... ... ... алып жатқан қарағайлы
көшеттер 64,8%, ... 31,8%, көк ... 2,8 %, ... ... ... көрсеткіші болып көшеттердің тығыздығы және
орман ландшафттарының элементтерінің түрлілігі мен ... ... ... ... ... ... ... ормандар өте құрғақ ,
жас және ылғалды болып ... ... ... ... ... қылқанды ормандардың 7%-н
құрап, жалаңаш тасты, дөңесті, шыңдар мен беткей ... ... ... ... ... ... ... топ бойынша таралуы
|Орман тобының түрі ... га |% ... ... |31789,0 |64,8 ... ... |31789,0 |64,8 |
|- өте ... |2307,7 |4,7 |
|- ... |12329,0 |25,1 ... және ... |16424,3 |33,5 ... ... |16993,4 |34,6 ... ... ... |15626,3 |31,8 |
|- ... |6182,5 |12,6 |
|- жас және ... |8054,2 |16,4 |
|- сулы |815,2 |1,7 |
|- ... |574,4 |1,1 ... ... |1367,1 |2,8 |
|- ... |357,1 |0,8 |
|- ... |992,4 |2,0 |
|- сулы |17,6 |- - ... 3-тің ... |279,4 |0,6 ... |490618 |0,6 ... ... ... және ұсақ қималы сұрғылт жер ... ... Бұл ... таза ... ... ... класының Vа- VБ құрайды.
Төменгі ярус өсімдіктері қыналар мен сұрғылт бөдене шөп, ... ... ... мия, ірі ... көбенқұйрық, қоянқұлақ, бадана
жұпар шөппен сипатталады. Барлық айтылған өсімдіктер ... ... ... ... мен көшеттер үлкен эстетикалық жоғарғы топырақ қорғаушы
маңызға ие. Рекреациялық мақсатта аз қолданылады.
Табиғи ... ... ... ... үшін Қазақстан
ормандары өте құрғақ қарағайлы ... ... ... ... жатады. Құрғақ тасты қыналы қарағайлар қылқанды орманның 39%-
ін құрайды. Олар шыңдар мен дөңесті беткейлерде элювиальді – ... ... ... ... ... сәйкестенеді. Торпырақтар ұсақ,
орташа қыналы, жеңіл саздақты, сұрғылт ... және ... ... Құрғақ тасты қыналы таза қарағайлы көшеттер
қалыптасуда олар шығу тегі бойынша 4- ші ... 5- ші ... ... келген көшеттерге ксерофиттердің кейбір түрлері : жебір
бөдене шөп, ... ... ... ... ... ірі массиві негізінен ... ... ... Шортанды және Бураба өзендерінің ... ... ... ... және ...... ... рекреациалық мақсатта кең түрде қолданылады. Сонымен бірге тапталуға
қарсы төзімділігі төмен ... ... ... ... ... ... ... және ылғалды қарағайлар қылқанды орманның 52 % - ін құрайды,
осы топқа ормандық топ түрлерінің келесі ... ... : жас ... жас тасты көде, жас шөптесін итбүлдірген және ... ... ... ... кездеседі. Жасқарағайлардың көшеттері әлсіз дамыған таудың
төменгі беткей бөліктерінде ұсақ ... ... ... ... ... ... есебінен жүреді. Топырақтары ормандық
сұр, терең қимасы әлсіз сорланған.
Бұл ... таза және ... ... қайыңды көшеттер
II-III класты бонитеттер қалыптастырады. Топырақ ... ... ... мен ... ... ... ашық алаң қай жерде болса, ... ... ... ... ... ... жекелей және
топтасқан әр түрдегі бұталар итмұрын, қара қарақат, шырғанақ өседі.
Жас қарағайлар осы аймақтың орталық ... көз ... ... сондай-ақ солтүстік шығыс бөлігіндегі Қотыр көл мен Шортандымен
үйлеседі. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... ұйымдастыруда таптырмайтын аймақ.Міне тура
осы жерде рекреациялық нысананың жоғарғы кок ... ... өрт ... ... ... жас ... жоғарғы өрт
қауіпсіздігі бойынша жанғыш материалдары орташадан сәл жоғары қорда. Барлық
өрт қауіпсіздігі мүмкін ... ... ... ... қазіргі
көлдік қазан шұңқырлардың жақсы дамыған терассаларында және ... ... ... ... ... ... ... бөлігін
қамтыған, кейде аккумуляция атмосфералық жауын-шашындар есебінен ... ... сұр ... және аллювиальды қалдықтар ... таза және ... ... ... ... және ... класты
бонитеттер кездеседі. Топырақ қабатында қара қарақат, кәдімгі шырғанағы
таралған, қарағайлардың табиғи дамуында ... ... ... су
жинау ылғал реттеуші маңызға ие, ылғалды қарағайлар солтүстік ... ... ... жиі ... Олар ... эстетикалық санитарлық гигиеналық
құрылымының төмендігі мен тірі топырақ жамылғысының әлсіз дамуы мен топырақ
ылғалдығының жоғарғылығы мен сипатталады. ... ... ... ... жылдары , саңырауқұлақтар мен
жеміс-жидектерді жинау уақыттарында әсіресе ... ... ... ... ... ... бұл жерде жаз мезгілінде жиі
болып орташа өртке қауіпті жанғыш материалдар мен ... сулы ... ... ... ... ... ... Топырағы сазды,
батпақты, торфты. Кей жерлерде қарағайлар қайыңдар мен араласа келіп 3 ... ші ... ... қалыптастырады. Тірі топырақ жамылғыларында.
2. . Рекреацияның орман кешенінің биогеоценозына ... ... ... әрекеттері табиғатқа үнемі әсер етіп, оны
өзгертеді. ... ... ... ... ... ... ... айналып отыр. Адам табиғатты өз мақсатына ... ... де ... ... осындай іс-әрекетінің нәтижесінде
ерекше биогеоценоздар қалыптасады. ... ... ... ... ... ... ... әсері де алдын-ала ескерілуі
қажет. Бұл кезде ... ... ... бүлдіруінен (эрозия) қорғау,
топырақ жамылғысының табиғи құрылымы мен ... ... ... ескерудің ерекше маңызы бар.
Биогеоценоздарда бір түрге жататын өсімдіктердің үлкен аймақтарда өсуі,
онымен қоректенетін бунақденелілердің жасанды ... тез ... және ... сол ... өсуіне зиян келтіруіне мүмкіндік
туғызады. Табиғи биогеоценозда Күн ... ... көзі ... ... ... биогеоценоздардың өзін- өзі реттей отырып тұрақты
күйге көшуі сыртқы орта жағдайларының түрлі әсерлеріне байланысты өзгермелі
болып келеді. ... да ... ... тек ... ғана ... ... түрлердің арақатынасына адамның іс-
әрекеті де зор әсер етеді.
Қарағайлы орманды қоректену ... де ... ... ... Орманда
өсімдіктер сатылы болып өседі. Биогеоценоздардың барлық ... ... ... ... сол ... ... ... синтездейді.
Биогеоценоздарда тіршілік өте күрделі.
Топырақ беті жамылғысына рекреацияның ... кең ... ... ... ... та ... ... өсімдіктердің тұрақтылығы,
зерттеліп отырған аймақтағы мөлшерлі және сапалы өзгерістері, отырғызылатын
көшеттер жағдайын ... ... ... ... ... бұзылған
фотоценоздарды қайта қалпына келтіру іске асырылған.
Зерттеу нәтижесі бойыншы ... ... ... 59 ... ... яғни 24 ... бөлінген. Соның ішінде көшеттердің 46 түрінің
15 түрі құрғақ қарағайлар. Кең түрде: ... ... ... ... ... топырақ беті жамылғысы 5,5(-дан 0,5(-ға, яғни 15
есеге артқан. Жас қарағайлы шөптесін орманда ... беті ... ... 5,3 ... төмендеген.Күрт төмендеу көрсеткіші шөптесін, ... мол ... ... ауытқу деңгейі 58,3( жеткен. ... ... ... ... ... дамуы мен қатар топырақ беті
жамылғысы 2,5 еседен 7,5 есеге дейін өскен. Осындай ... жас ... ... ормандарға тән.
Аталған түрлер бойынша фитомассаның тоғыз тұрі ... ... ... ... ... және тағы ... ... 30 түрінің 13-і бұзылған жер телімдеріне тән
фитомасса, 8 түрі ІІ сатылы ауытқуға ұшыраған, ал клевер, жгунь, ... ... ... ... [7]
Рекреация әсерінен қайың көшеттеріндегі фитомасса IV ... ... ... 14 есе ... ІІІ және IV ... ауытқуларға жол
жапырақ, қияқшөп ұшыраған. Бұл жерде тығыз топырақ байқалады.
Топырақ беті жамылғысының ... ... ... ... ... байланысты рекреациялық ауытқудың сатысы, топырақ жамылғысының
фитомссасы жер асты ... ... ... ... көрсеткендей
рекреация салмағынан кейбір өсімдік жойылып кетеді, кейбіреулері салмаққа
төзімбілік көрсетеді.
Олар ... ... ... ... ... түрлер:
біржылдық қоңырдас, бақбақ,жол жапырақ рекреацияның ІІІ сатысындағы жер
телімдеріне ... Жас ... ... ... қияқ пен көдеден
басқалары VІ ауытқулардан тұрады. Құлпынай, кекірегүл түрлері рекреация
салмағын ... ... ... кету қаупі төніп тұр. ІІ және ІІІ ... ... жер ... ... ... қазтастақ өседі.
Кең түрде рекреация салмағына тұрақты әртүрлі шөптесін және ... ... және ... ... ... мыңжапырақ, кәдімгі
бақбақ, клевер, қазтамақ, құлпынай VІ сатылы ауытқуларға ... ... ... ... ... жалпы санымен қатар, түрлерді де жойып ... ... ауа мен ... мөлшерлері қалыпты жағдайда ... ... ... ... орта ... ... ... жағдайдың туындауына байланысты. Рекреациялық
қолдану да маусымдық сипатқа ие. Жекелеген көшеттерді ... ... ... ... жидектер мен саңырауқұрақ терушілердің әсеріне
ұшырайды. Сонымен рекреациялық ... ... 2-3 есе ... салмақ
түсіретіндіктен қарапайым белсенді демалыста орман шаруашылығының
қызметкерлері осыған назар ... ... ... ... 5%-ын және ... ... алып жатыр. Өсімдіктердің төменгі ярусында шалғынды саздақ түрлі
шөптесін өсімдіктер ... ... ... ... ... ... селбесіп
өседі. Олардың негізгі орталықтары шығыстағы Қотыркөл көлі, көлдің ... ... ... ... ашық ... Сарыбұлақ және Қарабұлақ
өзендері аралығында. Жас жетілген қайыңдар Эстетикслық және ... ... ... ... экотоптары нашар болып келеді.
Бұл көшеттерді рекреация үшін қолдануға шек қойылған.
Қайыңды ... ... ... астамы ылғалы мол қайыңдар құрайды.
Топырағы шымтезекті, саздақты және шалғынды саздақты, кварцитті болып
келеді.
Бониттеттік ... 4-5-ті ... ... ... ... Зерттелген аумақтың 2,8%-н көктеректер алып ... ... ... ... және ... ... бөліктері Бурабай массивінде
таралған. Тамырлары ылғалды көктектер, көктеректік ормандар 72%-өзен
терресалары мен ... ... ... ... ... ... топырақ. Таза көктеректер 3-ші класты бонитетте қалыптасады. Топырақ
ылғалдануымен су өткізгіштігі жеткілікті. Топырақ бетінде шалғынды ... ... шие, ... ... ... Рекреациялық салмақ
бұл жерде саңырауқұлақ теру кезінде кең ... ие ... ... 26%-н уақытша көктеректер құрап, шығыс беткейлік
жондарда кең етек алып жатыр. Мұнда күңгірт сор топырақ таралған. ... ... ... рекреациялық мақсатта қолданылмайды. Жас ... ... ... өрт ... ... 3-ші клас болса,
қайыңдар мен көктеректер 4-ші класқа, қалған түрлері 5-ші класқа жатады.
Бұл ... ... ... ... бірі ұзаққа созылған құрғақшылық.
Бұл рекреациялық аймақтың ормандық беогеоценозына демалудың тигізетін
әсері анкета ... ... ... Бұл ... ... ... ... түрінің құрамына байланысты демалушылар аралас
көшеттерді аралағанды ... 46%, ал ... ... демалғысы
келгендер 14%-ды құраған.
Жастық көлеміне келсек демалушылар көбінесе орта жастағы ағаштарда,
яғни 66% жөн көрсе, жас ... ... 28%-ы, өте ... ... енді ... ... көп ... демалғысы келетінде 76 пайызға
жеткен. Ал орманның сирек бөлігінде демалушылар 12%-ды құраған.
Демалушылардың ... ... ... өзен ... ... ол
көрсеткіш бойынша 69%-ға жеткен. Тыныш жағажайлы мекенді қалайтындар 28%
болса, ал табиғи ескерткіштер ... ... тек қана ... ... байланысты демалушылар көбінесе көлдердің
жағалауларында шомылып, балық ... ... 59%-ға ... жаяу ... ... 21%, ал жай ғана ... ... қалайтындар 13%, ал мұнда спортпен айналысатындар 2%, міне сонымен
бірге ... ... теру үшін ... 80%, ... ... ... серуендейтіндер 20%. Жыл мезгіліне қарамастан
демалушылар ... 69%, ... жыл ... ... ... ... ... 6%, көктемде 7%, демалыс күндері демалатындар 27%, мейрамдарда
6%-ды ... ... ... ... ... ... көсеткені келесідей: 4және 6 ... ... 38%, ... 35%, ал ... ... ... 16%.
Демалушылардың ойларында жүрген өкініштеріне назар ... ... ... ... көргісі келетіндер 36%, көлік
тұрақтарын болғанын қалайтындар 24%, кенетен жаңбыр жауып кеткен ... ... ... 21%, жолдардың ... ... 19%. ... ... ... көп болуын-34%, ас әзірлейтін
арнайы жерлердің болуын талап ететінде 31%, жасанды көшеттер мен ... ... ... ... 12%-н көрсеткен.
Соңғы уақыттарда орманды рекреациялық қолдануы жоғарылап, бұл әсіресе
сауықтыру ... ... ... ... ... ... ... ауырлық түсіруде. Құрғақ қарағайлар берілген
аудандарда жоғарғы эстетикалық, ... ... ... ... кең қолданылады. [23]
Бұл көрсеткіштер демалысты ұйымдастырула өте қолайлы ... ... ... жас ... ... ... ... және өртке қауіпті орман түріне ... ... ... материялдармен байланысты. Алдыңғы қатарда болса, өте құрғақ
және жасатры кейінгі орында.
Анықталғандар көптеген ... ... орта ... ... ... ... ... Бос уақыттарының көбін
көл жағалауында шомылып, ... ... ... ... көп ... ... ... орман бөлігінде өтізуді қалайды екен.
Рекреациялық ормандардың табиғи қайтадан қалпына ... ... ... ... келу үрдісі орман бөліктерінде жүргізіледі.
Бұл өзіндік қайтадан ... ... ... ... ... ие кешенді шараларды қажет ететін, төзімділігін арттыру әрекеттерін
жан-жақты қарастыратын көшеттерді атауға ... ... және ... де ... ... ... ... құрамына әсерін
тигізеді.
Рекреациялық салмақтың өзі көшеттердің құлымына толықтай әсер ... ... да ... жер ... ... ... ... байқалады.
Тәжрбиелік аймақтар үшін рекреациялық салмақ мөлшері жаз соңына таман
айтарлықтай ... ... ... ... ... жамылғысына
тікелей әсер етеді.
Құрғақ тасты-қыналы қарағайлардың санының өсу тенденциясы рекреациялық
салмақтың күшеюіне ІІІ ... ... ... жер ... 2-3 ... ... ... әсерден басқа ... ... ... ... жер ... ... ... кері
әсер береді. Ол топырақтың мехеникалық өзеруінен көрінеді.
Зеттеулер көрсетткендей құрғақ ... ... ... де ... ... ... шаруашылығын жобалап ұйымдастыруда рекреациялық салмақ мөлшерін
ормандық аумақтың экологиялық бірлігіне, шаруашылықты ... ... күту ... ... ... санын осы аймаққа бөлу
арқылы анықтап, ... ... ... рекреациялық бұзылулардан сақтау үшін төзімділігін
үнемі ... ... іске ... ... ... ... сақтау
мақсатында демалушылар арасында жаппай үгіт насихат жұмыстарын жүргізу,
парктің өрт ... ... ... ... ... ... ... ландшафтарды сақтап қалу үшін сирек және құрып кету
қаупі бар ... мен ... ... ... ... ... ... демалысқа жарату мақсатында осы Бурабай табиғат паркі
құрылған.
Топырақ құрамының өзгеруі Бурабай курорттық зонасының ... ... ... ... әсерінен топырақтың физикалық, химиялық, су
балансын да өзгерістер болуда.
Зерттеліп отырған ауданда көлемді масса, су ... ... ... ... бірге ортақ гумус, азоттың қозғалмалы формасы, фосфор
байқалған. Аталғандардың барлығы орманның сұр саздақ ... ... ... салмақ әсерінен топырақтың көлемді массасында өзгерістер
туады. Орманның сұр саздақ топырағының көлемді массасы антропогендік ... ... ... ... ... күрт ... 5-10 см ... тығыз бөлігінде II және IV ... ... ... сұр ... ... ... ... 30 см дейінгі аралықты қамтуда. Орман теліміндегі топырақтың II
және IV сатылы ауытқуларға ... 20-30 см- ... 5% ... ... ... рекреациялық салмақ әсерінен топырақ
қабатының 10-15 см бөлігінде және ... да ... яғни 30-50 ... ... ... [25]
Топырақтың салыстырмалы массасы оның минералды құрамына гумус ... ... ... ... ... ...... жер
телімі 20 см дейінгі аралықтан төмен.
Рекреация салмағының артуы топырақтың 0-5 см ... ... ... ... ... II сатылы ауытқулардың
орташа 22% көрсетеді. Топырақтың маңыздысы болып физикалық ... ... су ... ... мен көтеріңкі сулары осы
физикалық құрамға тәуелді. Ол көлемімен ... ... ... ... және ... ... ... формаларымен
анықталады. Біздің зерттеулерде орманның сұр топырағы ... ... ... ... ... фазасы 20 см тереңдікке дейін
өзгереді.Орманның сұр топырағында беткі бөлігі 1,25 г/см3 яғни ... ... ... Ортақ аңыздардың өзара қатынасымен көлемі
жағынан біздің мәліметіміз сәйкестенеді. ... ... (у) оның ... (х) ... ... [26] Орманның сұр саздақ
топырағы (19%-дан 40 % дейінгі ... ... ... ... ... 55% ... ... телімдеріндегі 10 см төмен тереңдіктегі III-IV сатылы дигрессия
«қанағаттандырғысыз» көрсеткішімен бағаланады /5/.
Топырақ тығыздығының ... және суды ... ... оның ... эрозияға ұшырауына әкеліп соғады. Алғашқы ... жер ... 10 ... ... ... сұр ... 4,7 ... сіңірілген. Орманның сұр топырағында суды сіңіруі 4 ... ... мен су ... жылдамдығы тура сызықпен байланысады: Орманның
сұр саздақ ... (0-5 см) Ч- ... және ... қоңыр саздақ
топырағында (0-5)ч=0,99+ 0,10 бұлар келесідей теңеседі:
- Орманның сұрғылт саздақ топырағы үшін : У= ... ... ... ... ... үшін: У=332,57-280,23хХ,
Мұнда Х- көлемдік масса г/см 3
У-су өткізгіштік мм / сағ.
Топырақтың ... ... ... ... ... Орманның қоңыр саздақ топырағында беткі қабатында 10 см дейін
0,1 г/см3-нан орташа 10% ... ... ... ... түрде: Мұнда Х-топырақтың көлемдік масса (тығыздық) г/см3
У- Жер ... тірі ... ... ... ... ... жамылғысына ғана емес,
ағаштарға да кері әсер ... ... шешу ... ... жағдайларда топырақ тәжірибелік маңызбен анықталады.
Топырақта ылғалдың жетіспеуі, қалыпты дамумен тамыр ... ... пен ... фитоценозына кері әсер береді. Орманның сұрғылт ... ... ... салыстырмалы түрде II сатылы
дигрессияны құрайды. Бірақ-та III және IV сатылы ... 5 см ... ... ... байқалады. Тереңірек қабаттағы топырақ ылғалы оның
физикалық – механикалық құрамына негізделеді. ... ... қоры 5 ... ... бақыланған нәтиже бойынша 60% астамы ... ... ... ... ... ... ... 30 см тереңдікте орманның
сұр топырағында 6% аз. Ал IV ... ... сұр ... 26% дейін
жеткен.
Топырақ элементтерінің қоректенуін қамту рекреациялық әрекет
әсерінен болады. Ойын алаңындағы ... ... ... 0-5 см ... ... қарағанда 5-10 см қабатта 2 есеге төмен.Қарағайлы орманда
ортақ қарашірінді жоғарғы қабаты 15 см ... ... ... IV
сатылы ауытқуларда қарашіріндінің жоғарғы қабаты 15 см ... 3 ... ... ... қабатының төмендеуі, орманның сұр
саздақ топырағының 20 см тереңдікке тән.Жоғарғы ... IV ... ... ... 39% ... қоры төсеніші мен масса қуаттылық рекреациялық қолданыс
әсерінен орман ... ... ... 52, 5%- 79,2% (t-5,0- 13,7) ... 73%, жас қарағайларда 44%-60% (t=3,2-3,8) орташа 50% ... 70%-ке ... ... ... мен орман төсеніш қоры 5-6 ... ... ... ... зерттеулер көз жеткізгендей орман телімін
ұзақ уақыт рекреация ... ... ... ... 30 ... дейін, көлем массасының ұлғаюы, су өткізгіштік көрсеткішінің
төмендеуі жер беті жамылғысын ... ... ... ... ... ... өзгеруі
| ... ... ... |Жас ... |Өте жас ... ... мол қайыңдар |
|Бұзылу ... | | | ... | | | | |
| ... ... % ... жобасы,% |
| |% | | ... |130 |76,54 |0,59 ... |115 |124,48 |1,08 ... |127 |253,75 |2,00 ... |275 |871,54 |3,17 ... |647 |1326,31 |2,05 ... ... ... қарсы шаралардың әлсіз жүргізуі мен орман
шаруашылығының орман өртімен ... ... ... ... мен рекреацияның салмағының артуы.
Өрт қауіпі күшейген айлары, уақытты біле тұра демалушылардың ... ... өрт ... ... кері әсер ... өрттерінің таралуы өрттің маусым бойынша көрсеткішінде олрадың
максималды мөлшері мамыр, маусым, шілде ... тән ... ... көп болған сайын орман өрті де жоғары. ... ... ... мұнда өте көп. Өртенген алаңдардың көбі, яғни 84 пайызы әлсіз
дамыған, адам аз ... ... ... тыныстанған курорт зонасының орман алаңының маусым
айларында 40 пайыз өртке оралады ... ... ... үлесі болған тамыз
бен қазанда 38 пайызды құраған. Маусым айында демалушылардың себебінен өрт
қауіпі жиі белең ... ... ... саңырауқұлақтар теруден, жеміс-жидек
есебінен өртке ұшырайды. 1997 жылы Бурабайда тау баурайында бір апта ... та жер ... ... Негізгі себеп отты сөндірмей кетуі болып отыр.
Сонымен өрт себебі болып антропогендік фактор саналады. Адамдардың
табиғатты ... ... ... ... ... ... ... қарағай, терек, қайыңдардың өртке ұшырауына әкеліп отыр.
Зерттеулер бойынша өрттің көбі демалыс ... ... ... яғни ... ... өрт ... 234-і осы демалыс күндеріне келеді екен. Ал
қалған жағдайлар жұмыс күндеріне сәйкестенеді. Бейсенбі күнге өрттің ... ... ... өрт ... зор күндермен айларды сараладық. Осыған сәйкес
сол күндер мен апталарға қауіпсіздік шараларын алдын-ала жүргізу қажет-ақ.
Өз уақытында өртті дәл табу ... ... ... ... үшін ... үшін ... қай ... көбнесе өрт болатынын білу артық емес.
Орман өртінің болу кездері өте көп ... ... 9-дан 13-ке ... ... 14-1800 ... ... деңгейін көрсетеді. Курорт зонасындағы
тіркелген өрттің 49,9 пайызы сағат 14-1800 арлығында ... ... ... ... ... және әлсіз игерілген ормандардың бәріне
тән.
Зерттеулер көрсеткендей М.З.Мусин және ... өрт ... ... ... ... екені дәлелдеді. Бұл аз уақытқа ғана
келген демалушылардың тікелей әсерінін болады. Орманның өртке ... ... ... ... ... Курорт зонасындағы өрттің
98 пайызы төменгі өрттер болса, қалғаны 2 ... ... жер ... ... ... ... рекреациялық ормандағы
төменгі өрттің пайда болуын үш тенденциямен береді: а) елді ... ... ... ... ... өрт ... ... табиғи өрттің толық жетілмеуіне байланысты; б) рекреациялық ... ... ... ... қатар І сатылы өрттер ұлғаюда.
Сақтық шараларын ... ... өрт ... ... ... ... өрттер А.П.Добрынин, В.И.Преловский мәліметі бойынша жер
бетіне жанғыш заттардың көптігінен туындайды. ... ... ... ... ... отын ретіне, ал ... алау жағу ... ... ... ... уақытында тазалап отыру өрттен алдын-
алады екен.
Өртті болдырмау шараларының бірі орманшылар ... ... ... ... ... ... ... себепшілерді тауып, оларға қатаң түрде ескерту немесе шаралар
қолданып, шығынды өтеткізіп, көптеп ... ... ... ... ... ... жалғыз аяқ жолды қалдыру жөн болар еді. Бұл көліктер
орманға өтпес үшін алдын алады.
Әдеибеттерде көптеп ... ... ... ... ... Көп ... жел кері әсер ... Батыс Еуропа елдерінде
20 жылдан бері жарықшақтарды ... ... ... қарсы
тосқауыладар қою қазіргі таңда таптырмас ойдың бірі деуге болады.
Орманды өрттен қорғау шарттарының ... ... ... ... ... ... дер кезінде техниканы жеткізе алмаудан да ... ... ... соғады. Орман ішінен өте алмау, бұл да бір кедергі
және бұл су ... ... ... ... да ... еді. ... ... мен жергілікті жерді көркейтуге де үлесін қосады.
Парк аумағында ... ... құру оның ... күні бойы сол
аймақты бақылап, өрт бола қалған жағдайда дер кезінде тежеу үшін. ... ... ... мен ... ... ... ... өртті ауыздықтау үшін химиялық өрттік станциялардың екі
түрін құру керек. парк аумағына ... түрі де ... Бұл ... ... ... ... АЦЛ-147 керек. Бұл машина өрт ... ... ... ие.
Өртке қарсы цистернадан бөлек өрттік және кәдімгі мотоциклдер
көмегімен бір ... өрт ... ... алдын алуға да болады.
Парк орманы үшін өртке қарсы нысандардың нормасы белгіленген. Сонымен
тосқауылдар орташа 215 шақырым, ені 30 ... ... ... ... ... 8, ... ... станциялар 8 болуы қажет екен.
Келтірілген мәліметтерден көргеніміздей орман өрттерінің 82 пайызында
0,5 га дейін өрт шалған. Ал қалған ... ... ... ... Бұл 1997 жылы ... ... болған. Таулы жағдайда
өрт сөндіруші техниканың жетіспеушілігі машина және механизм тапшылығымен
қатар, мүмкіндіктің жоқтығы тікелей әсер ... ... ... ... тапсырмасы болып демалушылар мен ... ... ... шараларымен қамту, техникамен, яғни қазіргі соңғы технологияны
өрт сөндіруде қолданысқа енгізу болып табылады.
Өрттен болған зиян ... ... 1981 және 1991 ... олар ... ... ең көп ... ... шілде айларына
келеді, ол кезде ормандарға демалушылар мен ... ... ... ... ... ... ... күштері жеткіліксіз
жағжайларда басқа өндіріспен ұйымдардың өндірісі орналасқан ... ... ... Бірақ өрттердің көп бөліктері жанбай жатып
сөндіріледі (92% жағдайында).
Орман өрттерінің ошақтарын табуда кей ... ... ... күш ... Ал өрт қауіпі бар кезеңдерде орман қорының бүкіл
территориясының үстінен бақылау ... ... ... ... құруда жеткіліксіз болып, бұл
мәліметтердің ... ... және ... ... ... ... жүріп өткен аудандары жайлы мәліметтер өрттен туған ... және ... ... ... ... ... ... жатады.
Өндіріс территориясы 47 айналымға бөлінген техникалық үлескілер жоқ.
Орман қорғау штатының ... ... ... қорын оперативті бөлуге
жеткілікті. жетіспеушілік ретінде автомототранспорттың жоқтығын және оларды
орман қорғауға байланысты емес ... ... ... болдаы. Өткен
бақылау кезеңінде өндіріс жоспарланған шаралардың көп бөлігін орындады.
Өткен бақылау кезеңінде өз ... ... ... кесу және ... орын ... болатын. Басқа да қылмыстардан орман дақылдарын мал
жаю арқылы таптау, өрт қауіпсіздігін сақтамау және т.б. тіркелген.
Орман ... ... ... ... ... ... уақытында
отырғызулардың жалпы санитарлы жағдайына орманның ... ... ... ... ... ... Орманға санитарлы
бақылаудың деңгейінің жалпы ұлғаюына ... ... ... ... ... ... ... түрлі құрамын және орманның
ауыруларын, ақауларымен танысу керек және олар пайда болған жағдайда дабыл
беруге дайын ... ... ... саласына орман шаруашылығын жүргізуді бір ... ... ... 3 ... ұсталары және 53 орманшылар өз міндеттеріне
дұрыс қарамайды, орман қорғаушылардың ... ... ... аралап шығу
жұмыстарын нашар біледі мүлдем білмейді, себебі өз ... ... емес ... ... ... ... территорияны қоқыстан
тазалату қорғаулы рекреациялық аумақты тазарту және құрылыс жұмыстарымен
айналысуда.
Ормандардың экологиялық жағдайлары және ... ... ... іске ... ... ... еліміздің кез-келген салаларындағы халық
шаруашылық жоспарының құрама бөлігі ... ... оның ... ... да. ... ... сақтау орман ресурстарын өндірумен
пайдалануды жақсарту қарастырылады. Орман зиянды әсер ететін факторлар мен
көздерді өз ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс орындары
жағынан да көрсету керек. ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық негізінен мал шаруашылығы
және жер игеру. Мал жаюды реттемеу және күш түсу мөлшерін сақтамаған ... ... ... мен ... зиян ... топырақ үсті жамылғылары
бұзылады, ал жеке жағдайларда топырақ эрозияларының белгілері пайда болады.
Өткен бақылау ... орын ... ... ... ... өліп қалу ... тіркелген. [28]
Өтіп кеткен бақылау кезеңінде өндіріс аумағында 32 га көшеттер
орманөрттеріне ... ... ... бақылау кезеңінің ішінде көшеттердің
отырғызуларынан кейін басқалары 3 жыл ... ... ... ... ... және ... ... табиғи жолмен қалпына
келтірілген. өткен бақылау кезеңінде ағаш кесудің барлық ... ... мың ... ағаш ... ... 90,5 пайызы ағаштардың жапырағы
молдарының үлесіне тиеді. ... жоқ ... 10,6 ... ... жағдайда қалыпты фактор болып табылады және де ауыл шаруашылық
өндірістерінің мал жаю ережелерін ... ... көп ... ... және ... жоқ ... ... әкеледі,
әсіресе елді мекендер мне мал тұратын қашалар жанында.
Өндіріске орманның ... ... ... ... ... ... ... арасында түсіндіру жұмыстарын күшейту керек
және де ... ... ... ... көп ... ... қажет.
Болашақта болатын бақылау кезеңіндегі оорман ... ... ең ... ... ... ... бағытталған. Аралық
қолдану мен басқа да ағаш ... ... ... керек. Ормандарды
сақтау қоршаған экологиялық ортаны сақтау болып табылады.
3.2 Мәдени ландшафтарды сақтау мен төзімділігін
арттыру шаралары
Біз жүргізген кешенді зерттеулер төрт ... ... яғни ... ... ... ... ... негізінен
рекреациялық бұзылуды бес сатыда көрсетеді. Бірақта ... ... ... бес ... бөлу ... ... ... болмақ. Сондықтанда орман телімдерін төрт сатыға бөлу арқылы
көрсетеміз. Олар ... ... ...... түрде бұзылмаған
II сатылы бұзылу - әлсіз
III сатылы бұзылу – орташа
IV сатылы бұзылу – күшті
Топырақтың өзгеруі мен тығыздалуына негізделе отырып, ... ... ... ... мен ... және құрғап кеткен ағаштарды
бұзылу ... бөлу үшін ... білу ... ... ...... ... бұзылмаған жағдай.
Соқпақ жолдың аумағының көлемі 15% құрайды, зақымданған ағаштар
көрсеткіші 5%, құрғап қалған ... мен ... ... қайыңдар 2%
көрсеткентопырақ жамылғысының тірі бөлігінде, орман типіне тән жамылғылар
жеткілікті. ... ... ... ... ... ... ... 120-240 адамға дейін яғни бұл бір маусымдық көрсеткіш.
II сатылы бұзылу - ... ... ... ... жолдың территориясы 30%.
Зақымданған ағаштар мөлшері 25%, құрап қалған ... ... ... ... тығыздану 25% асқан. Бұл бақылаудан асқан мөлшер. Орманды
шалғынды жерлерде соқпақ ... ... ... ... ... және
жас қарағайларда қазтабан, көде, бидайық, ақ алабұта бірігіп себелесіп
өседі.Бір маусым ... саны 1200 ... ... сатылы бұзылу – орташа бұзылған жағдай.
Тапталған аумақ көлемі 31-50% топырақтың тығыздалуы 50%-да көп ... ... ... 50%, ... ... ... 6-10%) Бұл ... өсімдіктер жоңышқа, қазтабан, бақбақ, усасыр,
ақшабақ, бетеге, иткендір өседі. ... саны ... ... 1200- ... адамды құрайды.
IV сатылы бұзылу – күшті бұзылған жағдай.
Соқпақ жолдар мен сүрлеулер аумағы 50%. Құрғақ қарағай мүлдем жоқ. ... ... 30% көп. ... ... ... жер
телімінен гөрі 50% артық . Жас қарағайлар мен қайыңдар да шалғынды ... ... ... ... бақбақ, қазтамақ кездеседі. Ормандық
түрлер мүк, тек ... ... ғана бар. ... ... телімдері толықтай өсімдік жамылғысыз. Орман төсенішінде ауа,
биотоптар ара-тұра кездесіп қалады. Келушілер саны 2000 ... ... ... ... ... ... ... кейбіреулері
ғана көрсетіледі. Далалық жағдайда орман биогеоценозы айқын да толықтай
беріледі. Мұндай критерийлерге топырақтың 5 ... ... ... ... ... жер ... ... және құрғап қалған
қарағайлар мен қайыңдар жатады. Көп жағдайда рекреация сатысы ... ... ... Бұл ... бір ... өзі әр түрлі деңгейдегі
бұзылуды ... ... ... орташа арифметикалық деңгейін
айқындайды. ... ... ... ... ... бере отырып, рекреациялық
бұзылу сатысын айқындайды. Сонымен ... ... ... ... ... дәл уақытында және орман шаруашылығын жүргізу шараларын
жобалауда пайдалы.
Көшеттердің ... ... ... ... III тен ... ... ... тоқтату жекелеген орман бөліктерінде және
демалу уақытын 7-10 жылға ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруді тоқтату қажеттілігі туындайды. Бұл
келесі кестеде көрсетілген.
Кесте 6
Рекреациялық ... ... ... ... ... | |
| ... ... сатысы |
|1.Негізгі белгісі |I |II |III |IV ... мен ... ... |50 ... ... ... |50 ... Топырақ қаттылығы % | | | | ... ... аз жер ... |20 ... Зақымданған жалпы мөлшері |30 ... ... | | | | ... зақымданған ағаштар мөлшері % |50 |
|б) қураған және ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | |
| | | | | |
| |15 |
| |10 ... ... ... топырақтың физикалық құрамының өзгеруі
|Көлемдік массасы, г/см3 ... ... г/см3 ... % ... ... ... ІV ... |ІV сатылы бұзылу | |ІV ... ... ... ... | |(І ... | | | ... | ... | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | |
| |Жай ... |Демалыс күндер ... |0-1 |1-2 ... |2-3 |5-10 ... |5-6 |20-25 ... |8-10 ... көп ... ... ... ... ... ... жай күндері
де баршылық. Орманның жер телімінде ІІІ және IV сатылы ... ... Бұл ... биогеоценозына айтарлықтай өзгеріс енгізуде.
Парк зонасындағы мәдени ландшафтарды бақылау көрсеткендей барлық жер
телімдері ... ... ... әсеріне ұшыраған. орташа келушілер
көрсеткіші 1,5-тен 30 адам/га ... ... ... ... ... 45-ден 900 адамға дейін. Тапталынған жерлер мен сүрлеулер
арасында тығыз байланыс орнаған. Ол ... ... ... ... мен ... ... байланыс
|Бір маусымдағы келушілер|Тапталған жерлер мен ... ... ... ... % ... ... |15-аз |І ... |16-30 |ІІ ... |31-50 |ІІІ ... |51-80 |IV ... ... орташа маусымдық рекреациялық салмақты есептеу арқылы
анықтауды алғашқыда қарағайлар мен тірі топырақты білу ... ... ... Cladonia тектес қынылар 85 пайызы қысқа ұлпалы
гибриттер 5 пайыз, ... ... 2 ... Бір адам санаулы ғана 7 мин
ішінде жер телімін толықтай таптап, тірі ... ... және ... ... ... нәтижесінде қыналар толықтай жоғалып, шөптесін
өсімдіктер құрамын өзгерті, зақымданған. болашақтағы ... ... ... ... ... ... ... Тәжірбие жүзіндегі
таптаулар нәтижесі көрсеткендей, ... ... ... ... үшін 2 ... бір күнге.
Жас қарағайларда тірі топырақ жамылғысын таптамас бұрын, ортасы үш
жер аумағында ... ... ... кәдімгі орляк-5%, кәдімгі
мыңжапырақ-3%, тышқаншөп-2%,солтүстік ... ... ... болса астық
тұқымдастар, емге кең ауқымда қолданатын шөптесін өсімдіктер кездеседі,
бұталы ағаштарға келсек: қоңыр ... ... жиі ... ... ... да ... екен. Оларда айта кетерліктей ... ... ... санаулы ғана 1 минут ішінде 0,43 шаршы
метр жер ... 8 ... ... 206,4 шаршы метр, яғни 48 адам 8 ... ... 6 адам бір ... ... ... ... ... Мұндай салмақ
жас қарағайларға да қолданылады.
Әртүрлі шөптесін аққайыңдар аумағындағы тірі топырақ ... ... ... ... тәуелсіз болған. Бұл қабат келесідей:
жасыл бүлдірген 40%, қысқа шолақ шарбылар 40%, солтүстік ... ... шөбі 5%, ... ... 2%, ... ... ... шөптесін
өсімдіктер, келтебас, жанаркүл, ... сиыр ... ... ... ... ... ... 10 жастықтары
бар. орташа алғанда жердің 3/1 бөлігінің тірі ... ... 41 ... ... Бір ... 0,24 ... метр, яғни 8 сағатта 115,2 шаршы
метр жер аумағы ... 87 ... аса ... күнделікті келіп,
демалады. Бұл салмақ ылғалды қарағайлар мен қайыңдарда да қолданылады.
Тәжірбиелік зерттеулер негізінде және ... ... ... ... ... ... ... және орташа жылдық бір
уақыттық рекреациялық салмақтар және қысқа уақытта және де ұзақ ... ... ... ... ... мөлшері анықталған.
Далалық зерттеулер арқылы көз жеткізген мәліметтерде орманға ... ... ... ... ... шартты келісімдерге қалған територияларды
экологиялық белгілері бойынша талдаған.
Курорт зонасының қатысты ... ... ... ... ... болып, орман бөліктерінің тұрақтылығының өзгеруіне келесі
экологиялық белгілер қолданылған: ылғал өткізгіш түрлер сипаты, ылғалдық
деңгейі және ... шығу ... ... ... ... бөлігімен тығыздығы үшін құрылымы
және төзімділігі ... ... ... құрамы жеңілірек (құм)
болса, ылғал өзткізеді өзгеріп ... ... ... ... Бұл ... ... ауыр ... қарағанда шұғылырақ деуге
болады. Алғашқы рекреациялық салмаққа төзімділік көрсете алмайды. [29]
Төзімділікке кең түрде сипатталатын жер ... ... ... жас және ... орта ... ... Ылғалдылықтың өзгеруінің бір
қыры арқылы жоғарылау көрсетілсе, екінші қыры бойынша төмендеу яғни ... ... ... кетуі ... ... ... мен сулы және топырақтың ауа режимі нашарлайды.
Әр түрлі фитоценоздар рекреациялық салмақтарда ... әсер ... ... ... ... ... ... болса, қайыңдар
мен көктерек төзімділігімен сипатталады.
Сонымен бірге жасанды көшеттер орнатылған территорияларда жастаулары
ауқымды ... ... ... болып келеді. Бұл табиғи орманмен
салыстырғанда ... ... ... ... Оның ... адам әрекеті
салдарынан болып отыр. Ғылыми тұрғыдан алғанда көшеттерді игеру ... ... шығу ... араластыру айтарлықтай төзімділік көрсете
алады екен.
Рекреациялық салмақтың негізгі ... ... ... немесе
таулы жағдайлардағы мөлшер жазықтық жер ... ... ... ... ... ... ... қарағайлардың өсуіне тигізетін әсерін талдау
|Бұзылу түрі ... ... ... ... ету |
| | | ... ... ... ... және ІІ ... ... топ |15644,5 |1 |N2 =0.13 ... топ |8492,5 |12 | ... |9042,6 |13 |F=1.84 |
І және ІІІ ... ... ... топ |307841,4 |1 |N2 =0.62 ... топ |15683,9 |12 | ... |38157,5 |13 |F=19,6 ... ... және ІІІ сатылы бұзылу
|Аралық топ |349690 |1 |N2 =0.82 ... топ |26978,4 |8 | ... |62835,3 |9 |F=37,88 |
| | | | ... үшін ... арналған төзімді көшеттерді отырғызу маңыздырақ:
топтық, белдеулік. Олар барьер негізінде және ... ... ... ... ... Олар ... және ... да
орындарды желдік, су эрозиясына қарсы қолданады. Шығу тегі ... ... ... маңызына сәйкестеніп, биімделу
ортасын құрайды. Мысалға, қоршаған бұталы өсімдіктер: барбарис, таңқурайды
айтуға болады.
Топтық бұталы ... ... ... ... ... ... бірдей ағаштармен араластыра отырып отырғызу керек-ақ. Бұл ландшафты
көрінісін жақсартып, келушілерді ... ... ... ... мұндай
топтасқан өсімдіктер орманның 30 шаршы метрін алып жатуы мүмкін. Олар
изоляция үшін де ... яғни ... ... Бұл көшеттерді
қайта қалпына келтіру кезінде де қолданылады. Белдеулік көшеттер ... ... ... ... ... ... ... құылыстарында:
ғимарат маңында, спорттық алаңдарда, демалу орындары ... ... ені 1 ... ... ... ... 20-30 метр аралықта жүргізілуі
шарт.
Парк зонасын архитектуралық жобалау, жолық сүрлеулерді дұрыс жүргізу,
сулардың оңтайлы орналасуы, жағажайлардың құрылысы ... ... ... ... ... Бұл шараларды жүргізу кезінде маңызды назар
аударатыны Бурабай, Щучье, Қотыркөл ... ... ... ... ... ... реттеп, сонымен бірге топырақ
және ... ... кері ... ... қорғау, тапталу
салдарының алдын-алу болып саналады. Осындай тапсырманы шешу бірінші орында
жолды сүрлеулердің ... ... ... ... зонасының негізгі
сәні болып Бурабай мен Шортанды көледері табылады. Бұл жағдай жолдар мен
сүрлеулердің торабын ... ... ... мен ... және ... көл ... ... қамтымақ. Жаппай ағаш көшеттерін ... ... ... де ... ... ... болғанымен зияны да
бар. Ол үшін ... ... ... ... Сол көрініс нүктелері
демалушылар игілігіне асып, жолдың сүрлеу ... ... ... ... ... әр түрлі элементтерді таратуы керек. ... ... ... және Бурабай көлінен қашықтау жүргізу арқылы
көшеттерді сақтауға ... ... ... ... және ... ... қалып, топырақ грунтының жағдайын құм себу арқылы жақсартып,
көптеген демалушылар болған ... не олар ... ... мен немесе
тас жолмен көмкерілмек.
Сурет 2
Кенесары мазары
Сурет 3
Кіші Шабақты көлі
Сүрлеудің енін кеңейту негізінде ... ... ... ... аяқ жол үшін 0,75 м, үш адам жүретін ... м ... ені ... ... ... ... ... арналған жолдардың категориялары
|Жалғыз аяқ жолдың категориясы |Сүрлеу мен жолдардың ені ... | ... ... |0,46 ... ... |0,48 ... ... |0,50 ... ... ... ... ... | ... баласымен |0,75 ... ... ... ... |0,50 ... ... |0,75 ... ... ... ... ... енін ... арқылы
анықтауға болады. [15]
L=KX 0.75
Мұнда К-сүрлеу саны
0,75-коэфицент, бір сүрлеуге ... ... ... Таяу шетелдік
елдерде демалушылар арасын кең түрде сауықтырушы сүрлеулер ... ... ... ... көз қарасымыз бойынша бұл әдіске
көшу үшін сүрлеудің мұндай категориясын ем алу ... ... ... мен
демалушылардың физикалық ауырлығын бірлестіріп, қалыпқа енгізеді. Аз
назарды біздің ... аз ... ... ... ... ... қатар экологиялық тәрбиелеуге аударады. Парк аумағы толықтай
сүрлеулер жасауға қолайлы. ... мен ... ... топырақ жағдайы, флорасы мезофаунасы қойылған сұрақты
шешуге, ... ... ... ... ... ... және ... қолдануға, баулуға толықтай ... ... ... ... ... нұсқауларға сүйену керек. [16]
Демалушылар территориясындағы жаппай ... ... ... маңызды элементі болып, аз архитектуралық
пішіндер құру ... ... ... ... ... территориялар
талап етілген элементтермен сәйкестенбейді. Кішірек архитектуралық пішіндер
құрастыруда индивдуальды қатынас, өзара гармондық үйлесімділік қажет. Осы
мақсат үшін ... мен ... ... ... ... Кіші архитектуралық пішіндер топтамасы жасалған. Сонымен
қатар жақын ... ... ... ... тәжірбиесіне де әбден
сүйенуге болады. Жиі түрде олар өндірістік негізде шығарылады. Бірақта бұл
барлық ... ... ... ... ... Орындықтар әр
түрлі пішінде, ауыр материалдардан ... ... ... Басқа да
варианттар қарастырылуы мүмкін. Жеңілірек орындықтар демалыс орнына ... ... үшін ... Кіші ... пішіндер негізінен
демалушылар көп жерлерде, серуен құратын жол ... және ... ... ... су ... жол ... ... нүктелер айналасында орнатылады. Оларды орналастырудың өзіндік
мөлшері болады. Мысалға, 100 га жер аумағына, ... жол ... ... ... ... 200-250 м құрайды. Кіші формалы
элементтерді жиілетуден аулақ болуы шарт. Балалар ... да осы ... ... ... орман бөліктеріндегі рекреациялық үрдістердің
қатты бұзылуын қолдануда сақтау мақсаты мен ... ... ... ... ... ... әлсіреген және зақымданған ағаштарды
изоляциялау ... ... ... және И.В.Таранов ұсынысымен
жасалаған.Оның негізі мынада: ... ... жар ... 4-5 жыл
мерзімінде және 7-10 жыл аралығын ... ... ... ... ... ... шаруашылық шаралары, тез арада қалпына келтіру
функциялары: сантарлық іс-жүзінде жабу, бос және ... ... 10-15 ... ... өсіру, көшеттер отырғызу құрылымы, бұталарды қалпына
келтіру, ағаштардағы ұяларды орнында қалтыру саналады.
Әрбір зақымдалған, ауырған ағаш үшін ... ... ... Егер ... жазу ... ... ... тастамау керек. Жарамсыз болып қалған
ағаштарды ғана шабу қажет. ... ... ... ... жазу ... Ормандық изоляторлар әдісін қолану қысқа мерзім ішінде қалпына
келтірудің алғы ... ... 1 га ... ... ... ... процесі
үшін 20-30 есе аз шығын кетеді. Ал жасанды рекреацияны ... ... ... ... ... ... құрт-құмырсқалардың массалық таралуына
қарсы рекреациялық орманда кешенді қадамды іспен ... ... ... ... ... ... ... Кешенді
қадамды әдісті кең түрде жүргізгеннен кейін, химиялық қоспалармен өңдеу
жүргізіледі.
Антропогендік және ... ... ... ... сақтау саздақтар мен ... ... ... ... ... ... ... құбылысы болып
далалық қоршаған орта, яғни Шортанды көлі аймағы. Сонымен қатар қорғауға
табиғи ... мен ... ... ... ... Оқжетпес,
Кенесары үңгірі, Абылай хан алаңы және басқаларды тауға болады. Ботаникалық
нысандарға–«биші» қайыңдар жатады. Сондай-ақ ерекше ... ... ... кету ... бар ... ... ... қажет. Олардың экологиялық
фотоценозының ерекшелігін ... Л.В, М.С. ... және ... анықтаған. Зерттеулер нәтижесінде парк зонасында
500-ден астам өсімдіктер тіркелсе, соның 25-і сирек кездесетін ... ... ... ... ... ... ойлары бойынша өсімдіктердің осы түрлерінің толықтай жойылып
кетуінен сақтану үшін қорғауға алу ... ... ... ... ... қызыметкерлерінің
назарында болып, демалушылар арасында және жергілікті халықтан орманды
сақтау қажеттілігін ... ... ... ... ... ... шаруашылық шараларын
курорттық емдеуші орындар мен табиғи рекреациялық әлеуетті, демалыс пен ем
қабылдауды, ... ... ... ... ... ... ... антропогендік әрекеттердің орман биогеоценозына
демалыс үшін қолданумен қатар халықтың ... ... ... мен
қажеттілігі күннен-күнге артуда.
Керемет табиғи ландшафтарды ... ... ... флорасын,
фаунасын және басқа да қонақтарға ... ... ... ... ... ... ... демалысына және қоршаған ортаны қорғауды
ұйымдастыруды қолға алғанда ғана іске асады.
3. ... ... ... белең алуда
«Арқада Бурабайға жер жетпейді» деп Мағжан ақын ағамыз жырласа,
көргенде, көрмеген де ... ... ... сұлу ... ... ... ... Кешікпей қынжылуы мүмкін. Себебі бұл
аймақтың экологиясы сын ... ... ие ... тән. ... көл ... ... жолға темір
тор тартып, екі жерден тосқауыл бөгеті мен күрке орнатып, серуендеушілерден
ақы алғаны болмаса, жағажайда ел ... ... жағы ... құрушылар ішкен-жеген қалған қалдықтарын үйіп тастап-тастап кете
береді. Күркедегі ақша ... ... ісі ... ... мінгендердің бей-берекет ылаңын көріп, «бұған адам
түгілі, ... ... ... деп таңданасың. Жөн айтар жан болмаса
жанкештілер несіне ... ... ... тозығы жеткен тіреудің, күшімен әрең тұрған
үйлер ... сұлу ... ... ... тұр. ... сұрасаң
Астанадағы үйлермен бірдей. Иесі ме, күзетші ме, қайдам, тұрғындары кемпір-
шалдар. Биліктің билігін ұстағандар жер ... ... ... ... ... Бір ... айтсақ Оқжетпестен оқ бойы салынған қос ғимарат.
Сондайдан мен ... Ал оы ... жол, ... жүйе ... Онда ... аз ба, көп пе ... ... тиері хақ. Кеңес кезінде
жоғары лауазым иелеріне арналып Зеренді тауына салынған саяжайларға баратын
асфальт жол төселгенде етегіндегі ... ... 6 ... көзі ... ... ағаш көлеңкесіне қазан-ошақ көтеріп, алаңсыз ас
қамдайды. Бұл өрт болу қаупун ... ме? ... ... ... ... 2001 жылы осындай ас пісіруден өрт шыққан. Тіпті екі ... оны ... 1500 адам ... ... пен Оқжетпестің
майда тастарына жазылған неше түрлі есімберді көріп, зираттарға құлыптаспа
дейсің. Көлдер лайланып, жердің ... ... ... шөп ... ... сиреген. Тоқетерін айтсақ Бурабайды жабайы туризм
жайлап барады. Осыны тиып, бірегей туристік база ... ... ... ... ... ... ... түзесе деймін. Болмағанда,
Бурабайдың өзін сақтап қалу қажет.
Туристер қызық үшін ақша ... бар. ... ... ... тарихынан
панорама жасасақ, салт-дәстүрімізді таныту жағын ойласақ, қане тарихи
оқиғаға Бурабай кенде емес. Ұлы ... ат ... ту ... жер. ... ... ... көл ... әркімнің иелігінде, Жөнді-
жөнсіз, ұрықсатсыз балық аулаушылар көп. Бурабай аумағына жататын ауданның
аты, Щучье, орталығы Щучинск, ... ... ... деп ... ... ... қаласына Көкшетау жағынан кіреберістегі таудан қиыршық тас
алу үшін карьер қазып, жер қыртысын қопарып тастағандықтан оның ... ... ... ... ... тұр. ... ... жер-су
атарын қазақшалап, жөнге келтіру қажет. Қазір барлық атау орысша-Боровое,
Чебачье, ... гора ... гора ... ... бор, ... ... аумағын үлкейтіп бір орталықтан басқарылаотын құрылым жасаған
жөн. Мұнда үлкенді-кішілі халықаралық, респубикалық жиын, басқосулар жиі
өтеді.
Сурет 4
Жұмбақтас ... ... ... ... ... ... қорғау мәселелерінің шаралары
Қазіргі заманда табиғатты қорғау әлеуметтік және ... ... Адам ... қауіпсіздігі осы проблеммалардың
дұрыс шешілуіне байланысты. Күн ... ... ... ... ауа ... бұл ... адам ... шешілуін тежеп шиеленстіре түседі.
Өндіргіш күштердің дамуына кедергі жасайды. Негізгі ... ... адам ... ... ... ... ... өндіріс пен
техниканың кең дамуына байланысты экологиялық жағдай күн сайын ауырлап
барады. ... ... ... ... адам ... ... ... зор
проблеммаға айналып отыр.
Демалыс үшін орманды жерлерді қолдану ерте кезден-ақ бастау ... ... жүз жыл ... ... ... ... қолданудың
өскені соншалықты, бұл шетелдер мен бірге Қазақстанды да алаңдатып отырған
мәселе. Ормандық шаруашылықты дұрыс жүргізу негізінде бір ... ... ... ... ... ... әрекеттер орман үшін кері әсері басым.
Мәселен: топырақтың тығыздануы, сонымен бірге сапасының ... ... ... белсенділігінің күрт нашарлауы байқалуда.
Жер байлығының негізі құнарлы ... Ол ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында, орман
биоценозын келтіретін зияны ұшан теңіз. Өйткені ... ... ... 200-300 ... уақыт керек.
Республикаға одан әрі шетелдерде қайталанбас сұлу табиғаты ... ... ... ... ... табиғи аймағы екені белгілі. ... ... ... Ұлттық табиғат паркі деп аталады. Жан-жануарлары
мен орман ландшафтарын қорғау ... ... ... және биоресурстар басқармасы «Бурабай паркін
экологиялық сауықтыру» ... ... ... Онда төмендегі
мәселелер ұсынылған:
1. Аудандағы экологиялық және биоресурстар басқармасы, село ... ... ... ... жер ... жердің азып-
тозуын болдырмау мақсатында өңделген ... ... ... ... ... ... жасыл желек көлемін арттыру.
2. Жануарлар әлемін қорғау жөніндегі мемлекеттік аудандық ... ... ... ... ... мен балық қорын қорғауда
қырағы бақылауға ала отырып, қажетті биотехникалық шараларды орындау.
3. Қоғамдық ұйымдар, мектептерден, ... ... және ... мен бірге оқушыларды, жастарды және қоршаған ортаны
қорғауға, су қоймаларын, ауаны таза ... ... мен ... ... ... ... және білім беруді ұдайы жүргізу.
4. Аса құнды табиғи ескерткіштерді есепке алып, осы ... ... ... мен орманды сақтап қалу мақсатында
рекреациялық салмақты ... ... ... ... ... жүргізіп арнайы орман ... және ... ... жүргізу.
6. Осы аймақтағы адамзат әрекеті салдарынан зақымдалған табиғи кешендерді
қайта қалпына келтіру.
7. Халықтың демалуы мен туризм үшін ... ... ... ... танысу, тарихи ескерткіштерін сақтау.
8. Демалушыладың көп бөлігі жаз ... ... ... жөн ... да олар орта ... ... көшеттерді орташа
тығыздықтағыштарын таптап, сүрлеу жасап, көл ... ... ... ... мен ... ... ... да
бір шек қоылуы керек-ақ.
9. Адамның жерді таптауының әсерінен топырақтың физикалық ... ... ... жоғарылап, су өткізгіштігі төмендеп, ылғалдылық
қарашірінді мөлшері нашарлап кетеді. Осыған жол ... ... ... ... ... ... мен ... түсуден тұтанады.
Бұл әсіресе орманның адам көп жүретін жерінде таралған.
Қазіргі ғаламдық мәселелердің негізгі буыны болып экология ... Бұл ... ... ... ... ... тиіс табиғи
аймақтары туралы» және «Экологиялық сараптама» туралы заңдар шығып, осы
салада бірқатар шаралар жүзеге асырылуы ұйытқы болып ... ... ... ... сұлу табиғатын жасыл желек орманын, шықтай
таза көлдерін, саф ауасын сақтау әр ... ... ... ұрпаққа қалдыратын асыл мұра да, қазына да осы Бурабайдың ... ... ... үш ... ... тарау. Физикалы-географиялық сипттама деп аталады. Мұнда, мен осы
аймақ табиғатына, оның ... ... шолу ... Оның ... жер ... ... ... ішкі ағын суларына, өсімдік
және топырақ жамылғысына тоқталдым.
ІІ тарау. Бурабай Ұлттық табиғат ... ... ... аталады. Бұнда рекреациялық орманды игеру ... ... ... ... ... қорғалуы мен өзгеру қарқынына жан-
жақты сипаттама бердім.
ІІІ тарау. ... ... және ... баға беру деп ... мен ... ... ... аймақтың шешілмей қауіп
төндіріп тұрған мәселелеріне, Бурабайдың әсем табиғатын келер ... ... ... жатқан шаралар мен міндеттерге, туризмнің
белең алу ... ... ... ... ... И.Л. Направление суксесий некаторых лесных биогеоценозов под
влианием рекреационной деятелности: Автореф. канд. дисс.-М.,1977.-26с.
2. Сокол И.М. ... ... ... на рост и ... ... лесостепи: Автореф. кан. дисс. Харков, 1966.-20с.
3. ... ... С. А. ... ... ... ... Алма-Ата: наука, 1987.-С.20-43.
4. Иванов А.,Стоинев К. ... ... ... почевы на ее
плодородие и ... ... ... в неи // ... почв и
приемы их обработки. Л.: Колос, 1967,-вып.14.-С.193-203.
5. Спиридонов В.Н. ... И.В. ... ... ... в резулътате рекреационого исполъзования. // Лесное
хозяйство,1979,-С.18-20.
6. Ремиезов Н.П., ... П.С. ... ... 1965.-324с.
7. Кротова Н.Г. Влеание подлеска на физико-химические своиства ... ... дачи ... ... ... Кучерявый В.А., Стасевич Л.И., Патогеная микофлора и ... ... зоны ... ... Н.Н.,Жижин Н.п. Связъ прироста ... с ... в ... ... // Тез. ... 3-й ... конф. по
дендроклиматологий.-Архангелъск, 1978.-166с.
10. Роде А.А. Основы учения о почвеной влаге.-М.:Гидрометеоиздат, 1969.-
278с.
11. Гаелъ А.Г., ... А.А. ... ... ... на пешаных почвах
Казахстана и Дона //ботанический журнал, 1965., т.50,-С.503.-516.
12. Ханбеков Р.И. , Органезация зеленых зон. – ... ... Л.В. Арно Г.И. ... в ... ... Л.: 1986.-43с.
14. Гаврилов Г.М., Игнатенко М.Н. Блогоустроиства лесопарков. М, 1987.-
182с.
15. ... С.М., ... Е.А. ... ... ... ... ... Акмола,-1995.
16. Чижова В.П. Методика организации учебных троп зонах отдыха. ... ... ... ... М.: Гос ... 1979-228с.
18.Тарасов А.И. Рекреацонное лесополъзование. Агропромиздат, 1986.-
176с.
19.Мусин С.М. Восстонавление рекреационных насаждений в ... ... ... ... Н.Д. Курорт Боровое-Алма-Ата: изд-во АН Каз, 1958.
21.Мусин М.З., ... В.А. ... ... ведения лесного
хозяйства Казахстана.,-Алма-Ата, 1982-с112-121.
22.Грин А.М. почваведение. 1962.-с.66-73.
23.Курбатский Н.П., Цветков П.А. ... ... ... ... В.П. Проблема охраны природы зонах одыха. М: 1974-24с.
25.Гурский А.А. Ковалъ И.А. Рекомендации. Щученск., 1999-20с.
26.Анндреиова Е.А. Флора растени ... ... ... С.А. ... Е.Р. ... ... ... Наука,
1987-264с.
28.Калиев Б.-Русско-Казахский словаръ названи растений. Алматы., 1993-
104с.
29.Сперидонов В.Н. Изменение запасов ... ... // ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«сұрыптау станциясының жұмысын ұйымдастыру»28 бет
Автобус паркінде жолаушылар тасымалын ұйымдастыру19 бет
Достық даңғылы16 бет
Жобада ГНПС "Шымкент" жағдайында резервуар паркін автоматты басқару41 бет
Жол эмульсиясын әзірлейтін жабдықтар3 бет
Мұнайдың физика-техникалық және реологиялық қасиеттері57 бет
Мұнайтранспорт кешенінің тиімді қызмет ету негіздері17 бет
Резервуар паркінің құрамы40 бет
Сайрам - Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің дендрофлорасы54 бет
Теміржол көлігі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь