Ішкі секреция бездерінің физиологиясы

Ішкі секреция, немесе эндокриндік, бездер деп өздері түзген биологиялық белсенді заттарды тікелей қанға немссе сөлге (лимфаға) бөлетін, бездік құрылымы бар органдарды айтады. Грек тілінен аударғанда «эндон» деген сөз — ішкі, «крино»— бөлемін деген мағына береді. Ішкі секреция бездерінің шығару өзектері болмайды, оларда пайда болған заттарды гормондар (грек тілінен аударғанда гормон қозғаймын деген сөз) деп атайды.
Эндокриндік бездер қызмет ерекшеліктеріне қарай екі топқа бөлінеді:
1) тек эндокриндік қызмет атқаратын бездер. Оларға қалқанша, қалқанша серік бездері, гипофиз, бүйрек үсті бездері, серік (плацента), эпифиз және тимус жатады.
2) аралас қызмет атқаратын бездер. Бұл топқа ұйқы безі мен жыныс бездері жатады.
Ішкі секрециялық бездерді топографиялық орналасу жағдайы мен табиғатына қарай бес топқа бөлуге болады.
1. Нейрогенді бездер тобына гипофиз бен эпифиз жатады.
2. Бронхиогенді бездер тобына табиғаты жағынан ұрықтың желбезек аппараты мен жұтқыншақ қабырғасынан дамитын қалқанша, қалқанша серік бездер мен айыршық без (тимус) жатады.
3. Хромофинді бездер тобына бүйрек үсті безі жатады.
4— топқа үйқы безінің аралық бөлігі жатады.
5— топқа жыныс бездерінің эндокриндік бөлігі жатады.
Ішкі секреция бездеріне секреторлық құрылым тән. Олардың мөлшері үлкен болмайды, бірақ қанмен мол жабдықталады. Безде қан тамырлары
        
        Ішкі секреция бездерінің физиологиясы
Ішкі секреция жайлы жалпы түсінік
Ішкі секреция, немесе эндокриндік, бездер деп ... ... ... ... тікелей қанға немссе сөлге (лимфаға) бөлетін, бездік
құрылымы бар органдарды айтады. Грек ... ... ... ... сөз ... ... бөлемін деген мағына береді. Ішкі секреция бездерінің шығару
өзектері болмайды, оларда пайда ... ... ... ... ... ... қозғаймын деген сөз) деп атайды.
Эндокриндік бездер қызмет ерекшеліктеріне қарай екі топқа бөлінеді:
1) тек эндокриндік ... ... ... ... ... ... ... гипофиз, бүйрек үсті бездері, серік (плацента), эпифиз және
тимус жатады.
2) аралас қызмет атқаратын бездер. Бұл ... ұйқы безі мен ... ... ... бездерді топографиялық орналасу жағдайы мен ... бес ... ... ... ... ... ... гипофиз бен эпифиз жатады.
2. Бронхиогенді бездер тобына табиғаты жағынан ұрықтың желбезек ... ... ... ... қалқанша, қалқанша серік бездер ... без ... ... ... ... тобына бүйрек үсті безі жатады.
4— топқа үйқы безінің аралық бөлігі жатады.
5— топқа жыныс бездерінің ... ... ... ... бездеріне секреторлық құрылым тән. Олардың ... ... ... қанмен мол жабдықталады. Безде қан тамырлары орасан ... ... ... ... без бөлген өнімдер қанға тез сіңеді.
Без тамыр қимылдатқыш және секреторлық нервтермен де мол жабдықталған.
Организмде әр ... ... ... әсер ... оның ... ... отыратын арнаулы ... ... ... ... ... XVII ғасырдың басынан айта бастаған. Бірақ,
нақтылы деректер мен ... ... ... ... ... ... ... болып келді. Тіпті XIX ғасырдың орта кезінің өзінде осы
ерекше безді ... ... ... әр ... ... ... Мысалы,
қалқанша без көмекейді дымқылдау, мидағы қан айналымды реттеу үшін қажет
деген ұғымдар болды.
Кейінірек бұл ... ... ауру ... ... ... ... Мысалы, шырышты ісіктің — микседема, қалқанша безінің семуіне
(атрофия), Аддисои ауруының ... үсті ... ... ... екені дәлелденді. Осы сияқты деректер аталған безді ... ... зор ... ... 1856 жылы ... бүйрек
үсті безін сылып тастағаннан кейін малда діріл пайда болып, оның өліп
кететінін ... ... ... ... ... ... ... тастағанда да байқалған.
«Ішкі секреция» деген түсінікті ғылымға Клод Бернар енгізген. Ол ... ... ... барлық органдарын жатқызған. Бұл тұжырымды ... ... ... өнімдерінің қанға бөлінетінімен негіздеген. Ал,
дәл мағынасында бұл жүйеге ол қалқанша, айыршық ... ... ... көк ... ... лимфа түйіндерін жатқызған.
Ішкі секрециялық қызмет организмнің барлық ұлпаларына тән қастиет. Өзінің
тіршілік әрекеті үстінде олар ... ... ... ... қанға әр
түрлі физиологиялық процестерге әсер ететін өнімдер бөледі. ... ... ... ... ... ... ... жолының эндокриндік торшалары т.б. жатады. Организмде ... ... ... гормондар, нейросекреттер мен үлпаларда пайда
болған көмір қышқылы мен ... да ... ... ... ... тетігі қалыптасады. Әр түрлі гуморальдық заттар нерв жүйесінің
басқаруымен денеде ... ... ... ... ... ... ... сыртқы орта жағдайына қарай бейімдей өзгертіп отырады.
Ішкі секрециялық қызметке көп ... тым кең ... ... ... бұл ... ішкі ... бездерге жатпайтын органдардағы
биологиялық белсенді заттардың ... ... де ... Шынында
көптеген органдар мен үлпалар организмнің әр ... ... ... ... биологиялық белсенді заттар (көмір қышқыл ... ... ... ... т.б.) ... Бірталай биологиялық
белсенді заттар ас қорыту жолында да түзіледі (секретин, ... ... ... ... аталған заттарды шын мәнісінде
гормондарға жатқызуға болмайды, ... олар ішкі ... ... және ... гормондарға тән барлық қасиеттері болмайды.
Эволюциялық даму кезінде ішкі секреция бездері нерв жүйесінен әлдеқайда кеш
пайда болған. Мысалы, ішек қуыстыларда ... нерв ... ... ... бездеріне ұқсас құрылымдар алғаш рет тек буылтық ... ... ... ... ... тұрғыда кешірек пайда
болады. Ішкі секрециялык қызмет ... ... ... ... тән ... ... омыртқалы жануарларда қалыптасады. Олар алғаш
рет жұмыр ауыздылар мен ... ... ішкі ... ... ... кешірек қалыптасқан және
эндокриндік бездердің дамуына байланысты пайда болған ... ... ... ішкі секреция мен гормон деген түсінікті органдардың, ұлпалардың,
торшалардың ... ... ... болмайды (1-схема). Жеке
торшаларда түзіліп, солардың өзіне ғана әсер ететін ... ... ... ... деп атайды.
1-схема. Физиологиялық белсенді заттардың жіктелуі.
Ішкі секреция бездері қызметі мен нерв ... ... ...... ... орталық нерв жүйесі мен ішкі секреция бездері ... ... ... ... функциялардың үйлесімділігін қамтамасыз етеді.
Ішкі секреция бездері рефлекстердің эффекторлық (орындаушы) бөлігі болып
табылады. Әрбір без ... нерв ... ... ... ... жабдықталады. Нерв талшықтарымен таралған
тітіркеніс ... ... мен ... белсенділігін өзгертеді де,
ішкі секреция бездеріне тікелей әсер етеді.
Гормондар қан арқылы орталық нерв жүйесінің ... әсер ... ... ішкі ... ... ... ... орталық нерв жүйесі,
оның аралық мида орналасқан гипоталамус ... ... роль ... ... қызметін реттейді, ал гипофиз барлық ішкі секреция
бездерінің әрекетін өзгертеді. Осымен байланысты бұл екі ... ... ... ... — гипофиздік жүйеге біріктіреді.
Гормондар нерв жүйесімен салыстырғанда баяу әсер ... ... ... ... ... ... Сондықтан гормондар ұлпалардың жіктелу
процесін, мүшелердің қалыптасуын реттеуде маңызды роль атқарады.
Гипоталамус ... ... ... нейросекреттер
түзіледі. Олар гипофиздің артқы бөлігіне нерв талшықтары арқылы, ал алдыңғы
бөлігіне — гипофиздің қақпалық жүйесі деп ... ... қан ... әсер етеді.
Гипоталамустың супраоптикалық және паравентрикулярлық ядроларының ірі
торшаларында вазопрессин (антидиурездік гормон) және ... ... ... ірі ...... — құрамында түйіршіктер
түрінде нейросекрециялық торшалар аксонымен нейрогипофиз ... ... ... — гипофиздік жол құрайды да, олардың ұшы
капиллярлармен тығыз жанасады. Нейросекрециялық торшалар ... ... ... ... ... ... Бұл процесс медиаторлардың
бөлінуіне ұқсас ... ... ... ... зерттеу әдістері
Ішкі секреция бездерінің қызметін төменде баяндалған әдістермен зерттейді.
1. Клиникалық бақылау. Бұл қарапайым және ертеде қалыптасқан ... ... ... ... ... онда осы жануарды бақылауға
алып, организмде сезілген өзгерістерді тіркеп отырады. Жеке ... ... ... ... ... осы әдіспен жинақталған.
2. Экстирпация, немесе бездерді сылап тастау. Бұл ... ... ... ... жеке ... алып ... ... болатын
өзгерістерді анықтайды. Безді не толық, не жартылай ... ... ... ... белгілі бір гормонды жояды, немесс оған тапшылық ... ... ауыл ... ... ... ... тәсілін айтуға болады. Қазіргі кезде операция жасамай-ақ бездерді
арнаулы химиялық заттар егу ... ... ... ... ... ... егу арқылы қалқанша безін, аллоксан егу
арқылы — ұйқы ... ... ... ... ... Трансплантация, немесе бездерді алмастырып отырғызу. Бұл әдіс үш түрде
қолданылады: ауто-, гомо — және гетеротрансплантация. ... ... ... орынынан сол организмнің басқа бөлігіне ... ... бір ... ... ... безі ... ... организмге қондырылады. Ал, гетеротрансплантацияда бір
түлік малдың безі екінші ... ... ... ... сәтті аяқталады. Гомотрансплантациядан кейін орган көп
жағдайда біраз уақыттан кейін сорылып кетеді, ал ... ... ... аяқталады, аударып қондырылған без ... ... ... ... ... ... ... қызметі тоқтаған болса,
немесе без алдын ала ... ... онда ... без ... ... ... Мысалы, жыныс бездері ... ... ... бітеді.
4. Эндокриндік бездер сығындысын және гормондар егу. Сығынды дайындау үшін
без ұлпасы майдаланып, ... де, әр ... ... ... Бұл ... ... ... бірге басқа да
биологиялық белсенді заттар ... ... ... таза ... ... ... кезде көптеген гормондар таза күйінде
алынады, немесе фармакологиялық өндіріс мекемелерінде синтезделеді.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы және функциялық реттелу жолдары31 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет
Балалар мен жасөспірімдердің жалпы өсу мен даму заңдылықтары3 бет
Өсімдік морфологиясы6 бет
Өсімдіктер физиологиясы6 бет
Өсімдіктердің дамуы6 бет
Өсу мен даму антропометриясы5 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Ішкі секреция бездері4 бет
Ішкі секреция бездері жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь