Қаржылар және олардың нарықтық экономикадағы ролі

МАЗМҰНЫ:

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

І ҚАРЖЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.10
1.1 Қаржының қалыптасуы. Түсінігі, маңызы және мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ..5.7
1.2 Қаржы жүйесінің құрамы, қызметтері және принциптері ... ... ... ... ... ... ... .7.8
1.3 Қаржы механизмі, қаржылық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.10

ІІ ҚАРЖЫЛАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РОЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11.23
2.1 Қаржы жүйесінің қағидаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11.15
2.2 Қаржы жүйесінің құрамы, қызметтері және принциптері ... ... ... ... ... ... .15.18
2.3 Қаржы механизмі, қаржылық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18.19
2.4 Қазақстан Республикасында қаржы жүйесін жетілдіру бағыттары ... ... . 19.23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.25
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ...................................................................................................................3-4
І ҚАРЖЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ.............................................5-10
+ Қаржының қалыптасуы. Түсінігі, маңызы және мақсаты..............................5-7
+ Қаржы жүйесінің құрамы, қызметтері және принциптері.............................7-8
+ Қаржы механизмі, ... ... ... ЖӘНЕ ... НАРЫҚТЫҚ ... ... ... ... ... Қаржы жүйесінің құрамы, қызметтері және принциптері.........................15-18
2.3 Қаржы механизмі, қаржылық саясаты.........................................................18-19
2.4 Қазақстан Республикасында қаржы жүйесін жетілдіру бағыттары......... 19-23
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................................................24-25
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ....................................................26
КІРІСПЕ
Бүгінде елдер мен ... тіті - рен - тіп ... ... - дық ... ... - бұл ... әлі біліп болмаған айрық - ша құбылыс. Ол әлем тарихында теңдесі жоқ және әлемдік тәр - тіп - ті, ... ... ... түбе - гейлі өзгертетін құ - былыстар санатына жататыны анық. ... да оны тал - ... ... ... және ... ... ескі дог - ма - лар мен стереотиптерді қайта қарастыратын жаңаша көзқарас қажет.
Экономиканы дүниежүзілік тәжірибеде пысықталған классикалық теорияларға ... ... ... ... ... ... экономикалық өзгерістер барысында белгіленген оң өзгерістерге қол жеткізуге жекелеген салалардағы өндірістік құлдырауын тоқтатуға, инфляциялық болжауды төмендетуге, ... ... ... оң ... ... ... және қаржы-бюджет жүйелерінің қызметін тұрақтандыруға, бюджет тапшылығының ауқымын ауыздықтауға мүмкіндік берді.
Еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... көпшілігі жұмыспен қамтылмаған, шығарылған өнімнің басым көпшілігі бәсекеге қабілетсіз, халық шаруашылығы ... ... ... ... ... және т.б. орын ... жағдайда ұлттық валютаның белгіленген бағамы экономиканы қазынашылық және ақша -несие жағынан реттеу үшін ұлттық ақшаның дүниежүзілік ... ... ... көрсетпеуінен қолайсыз болады. Үкімет көпшілікті жұмыспен қамтуға және экономикалық өсуге бағытталған тәуелсіз экономикалық саясатты ... ... ... ... ... ұзақ уақыт сақталған жағдайда, Үкімет қаржы қорларын жоғалтуы мүмкін. Тіркелген ... ... ... ... ... үйлесімсіздіктерді пайдалануы, ықтимал ірі алтын-валюта резервтерінің болуын ... ... ... ... өз валютасының тұрақтылығын қолдау үшін алтын-валюта қорларының едәуір мөлшерін жоғалтты.
Қаржы секторының тұрақтылығы мен тұрлаулылығына қажетті жағдайлар туғызу ... ... ... ... ... ... - гіне жүктелгеннен бері Ұлттық Банктің басты мақсаты - инфляцияны қалыпты деңгейде ұстап тұру ... ... Осы ... ... ... ... ... да елімізде қаржы секторын тұрақ - тандыру жөніндегі барлық өкілеттік берілді. Ақша-кредит саясаты және ... ... ... саласында Үкіметтің және Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің ... ... ... ... реттеудің тиімділігін арттыруға және қаржы секторын дамытудың тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Осындай инфляциялық қысымның арту жағдайында елдегі іскерлік ... ... ... ... ... ... ... - туге қол жеткізу қажет, яғни ақша-кредит саясатын елдің эко - номикалық ... ... - ... ... ақша ... ... ұлғайтудың дәйекті сая - сатын жүргізуі тиіс. Бұл мақсатта ... ... ... ... ... Оның ... макроэкономикалық өзгерістер тізбегі арналарынан тұрады, атап айтқанда пайыздық ставка, валюта ... ең ... ... ... мөлшері, қысқа мерзімдік құнды қағаздар шығару көлемі, ашық ... ... және т.б. ... бұл ... ... кіретін арналар жиынтығы мен оның бұлжымас біртұтас құрылымы бар деген сөз емес. Қатып қалған заңның болмайтыны ... ... да ... ... ... қарай трансмиссиялық механизмнің оны жағдайға қарай реттеп отыратын тағы да бірнеше арналары жетерлік. Әрбір ... банк ... ... ерекшеліктерін есепке ала отырып, тек өзінің жеке арнаулы арнасын жасайды. Ұлттық банк те ... ... ... ... дайындық аясында өз механизмін жасау үшін бірқатар жұмыстар жүргізуде. Ол механизм ақша-кредит саясатының ұлттық экономикаға ықпалын сипаттауы тиіс.
Төлем жүйелері ... ... ... тиімділігін және қауіпсіздігін арттыру, тәуекелдерді басқару және төлем жүйелерін қадағалаудың тиімді жүйесін құру ... одан әрі ... ... Төлем жүйесінің тиімді жұмыс істеуін қолдау мақсатында Ұлттық төлем карточкалары жүйесін дамытуға және төлем жүйелеріне арналған жаңа ... ... ... ... ... бөлінетін болады.
Президент Н.Ә. Назарбаев: .
Ел Президенті берген тапсырмаларды орындау үшін үкімет ҚҚА-мен бірлесіп, Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі ... ... ... ... мақсаты - Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуалға жаһандық дағдарыстың теріс салдарын жұмсарту және болашақтағы сапалы экономикалық өсу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... экономикасын қалыптастыруда қаржының мағыздылығы - қаржы нарығында жүзеге асыратын операциялары шешуші роль атқарады, өйткені олар экономиканың ... ... ... ету ... ақша ... реттеуге бағытталған. Осы орайда курстық жұмыстың зерттеу объектісі ретінде таңдап алынған тақырыптың өзектілігі еш дау ... ... ... ... .
Курстық жұмыстың зерттеу объектісі: Қазақстан Республикасының қаржылық қатынастары болып табылады. Осы жұмыстың нысанасы қаржы саясаты дамуының ... ... ... ... ... ... табылады.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған ... ... ... ... ... түсінігі
1.1 Қаржының қалыптасуы. Түсінігі, маңызы және мақсаты
Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл атқарады. ... - ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік- экономикалық мәнін түсіне білудің, оның іс - ... ... ... ... ... ... ... ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің негізінен теориялық курс ... ... және ... ... ... ... ... бірін алатын курсында қоғамның өндірістік қатынастарының ерекшеліктері, шаруашылық және әлеуметтік ғылымдар құрамдастарының аса маңыздыларының бірі ... ... ... ... ... ... оқу курсы ретіндегі теориялық базасы болып табылатын экономикалық теорияның (саяси ... ... ... Ол ... ақша ... ... ресурстарының басты көзі болып табылатын ұлттық табыс туралы және мемлекеттің табиғаты мен функциялары туралы ілімге негізделеді.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының ... ... ... ... және ... жасаумен, оларды ұлғаймалы ұдайы өндірістің мақсаттарына және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты болатын экономикалық қатынастар қаржы туралы ғылымның мән - ... ... ... ... ... мен ... ақша ... олардың қалыптасуы, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының объектісі, ал қоғамдық өмірдің ұйымдастырушы ретіндегі мемлекетті қоса ... ... ... және ... емес сфераларының сан алуан шаруашылық, қоғамдық және басқа ұйымдары оның субъектілері болып табылады.
Қаржы - ақша ... ... ... олардың жасалуы мен қозғалысы, бөлінісі тұрғысынан алып қарайтын, сондай - ақ шаруашылық жүргізуші субъектілер арасындағы өзара есеп ... ақша ... ... ... ... ... ... құрылымында да, мемлекет оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл атқарады.
Қаржы - ... ... ... ... және мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту ... ... ... ... ... және ... ... әдістері мен амалдарын көре білудің маңызы зор.
Қоғамдық өнімді ... ... ... ... және ... ... оларды ұлғаймалы ұдайы өндірістің мақсаттарына және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға болатын экономикалық қатынастар қаржы туралы ғылымның мәні ... ... (, ... ... орта ... латын тілінің financia сөзінен пайда болған француздың finance сөзінен шыққан) ... ... өмір ... ... ... білдіретін ақшалай қаржы ресурстары мен қорларды жасау және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды қамтып көрсететін тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық ... бірі ... ... Ол ... ... жүйелі тауар - ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің және оның ресурстарға қажеттіліктерінің ... ... ... ... ... ... ... қолданысқа енгізетін авторды атау қиын.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар - ақша ... ... ... мен ... ... ... ... рөлі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады. Түрлі қоғамдық - ... ... ... ... негізінен мына себептерге байланысты:
* әртүрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық құрылымы сай ... ... ... ... ... ... ... бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын есепке алады.
* кез - келген қоғамдық - ... ... ... ... ... ... қорғайтын мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне бағынады.
* өндірістің жаңа әдісі ... ... жаңа ... ... ... құл иеленуші және федалдық формацияларға натуралдық қатынастар сәйкес келсе, мемлекет табыстың қалыптасуы да көбіне натуралдық сипатта болады.
* Егер ... ... ... ретінде қалыптасқан өндірістік қатынастардың ұдайы өндірісі мен таптық құрылымдық міндеттеріне қызмет ететін болса, онда бұл міндеттерге қаржы да ... ... ... ... ... ... орын ... және өзінің ішкі ерекшеліктерімен анықталады. Қаржының құндық бөлу стадиясында жұмыс істейтін басқа экономикалық категориялардан - кредиттен, ... ... ... ... ... - ақша ... ... олардың түрлі ажырамас бөлігі. Ол әрқашан экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... бүкіл ақша қатынастарын білдіреді. Сондықтан оның маңызы экономикалық қатынастарды ақша қатынастарының ... орын ... - бұл ... субъектілер жүргізуші және қайта бөлу процесіне ұшырайды. Бұл процестердің маңызды рөлін қаржы атқарады. Қаржының жұмыс істеуінің нақты ... ... ... ... ... ... жүргізуші еңбектерінің мемлекеттік қызметін қамтамасыз ететін ресурстарының қажеттілігі болып табылады.
Қаржының мәні - ақша нысанындағы құқық қозғалысынан туындайды. Бұл ... ... ... - ақша ... ... және экономикалық заңдылықтардың іс - әрекеті болып табылады.
1.2 Қаржы жүйесінің құрамы, қызметтері және принциптері
Қаржының мәні іс - әрекет механизмі және рөлі оның ... ... ... ... ... ... осы экономикалық категорияларға тән қызмет тобын; мәнін; іс - ... ... ... ... тән ... ... ... әдістерін білдіреді.
Қазіргі уақытта қаржының бөлгіштігі және ұдайы өндіріс тәрізді 2 тұжырымдамасы ... ... ... ... өндірістің 2 стадиясында ақшы нысанындағы қоғамдық өнімнің құнын бөлу процестерінде пайда болады. Қаржының бөлгіштік сипаты оның іс - ... ету ... ... Бұл ... сай ... 2 ... орындайды: бөлу және бақылау.
Бөлу функциясы қаржы құралдарын қоғамдық жалпы өнім мен оның аса маңызды бөлігі - ... ... ... байлықтың бір бөлігін бөлу және қайта бөлу процесінде пайдаланған кезде көрінеді. Қоғамдық өмірде бөлу алғашқы және кейінгі, ... бөлу ... ... бөлу кезінде жиынтық қоғамдық өнімнің жалпы көлемімен ... ... қоры мен ... аударымдар шығарып тасталады және жаңадан жасалған құн ұлттық табысты бөлудің нәтижесінде мемлекеттің өндірістік сферасының және ... ... ... ... бөлу кезінде салалық сондай - ақ аумақтық тұрғыдағы шаруашылық жүргізуші субъектілері бойынша қоғамдық өнімді мүшелеудің сан ... ... ... Қаржы көмегімен ұлттық табысты бөлу және қайта бөлу 2 әдіспен жүзеге асырылады:
Қаржылық - ... әдіс - ол ... ... ... және ... қаражаттарды қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
Несиелік - банктік әдіс - ол ... ... ... жұмылдыруды және қайтарымдылық негізде кредиттер беруді білдіреді. Қоғамдық өнімді құндық бөлудің процесі мемлекет белгілеген қаржы құралдарының - ... ... ... ... және т.б. ... ... асырылуы мүмкін. Қаржының бөлшектік функциясы аумақаралық, салааралық; ішкісалалық және ішкішаруашылық болып бөлінеді.
Аумақтық және ... ... бөлу ... ... ... жүзеге асырылады, бұл кезде ақша қаражаттары шаруашылық жүргізуші субъектілердің бірінен алынып, қаржы ресурстарының ... ... ... ... әкімшілік - аумақтық бірліктер мен салаларға беріледі. Қайта бөлудің бұл ... ... ... ... ... ... қол ... бұл Қазақстан жағдайында түпкі саладағы өндірістің дамуы үшін, артта қалған аймақтарда экономика мен әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ішкісалалық және ішкішаруашылықтық қайта бөлу сферасы ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектісінің тапқан қаражаттарын пайдалануды қажет ететін комерциялық есеп пен өзін - өзі қаржыландыру әдістерінің енгізілуімен байланысты ... ... ... ... ... функция арқылы ақшалай табыстарды қалыптастыру және қаражаттарды жұмсау жолымен ... ... ... ... ... қамтып, көрсететіні белгілі бір қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандырады.
Қаржының бақылау функцияларын жүзеге асырудың нысаны қаржылық көрсеткіштерді білдіретін ... ... ... Ұдайы өндіріс процесіндегі қаржының бақылау функциясының рөлі қаржылық тәртіп арқылы ... ... және оның ... ... мен ... ... ... болады.
Қаржылық тәртіп оны бұзушыларға қаржы санкцияларын қолдана ... ... ... ... негізделген. Бақылау функциясы қаржылық бақылауда - жалпы ішкі өнімді тиісті қорларға бөлуге және оларды мақсатты арналым бойынша ... ... ... ... қаржылық бақылаудың мынадай түрлерін ажыратады:
Қаржылық - шаруашылық бақылау. Оны фирмалардың, кәсіпорындардың, бірлестіктердің, министрліктердің, ... ... ... ақша ... бөлу ... ... Ұдайы өндірістің бүкіл барысына: өнімді шығару мен өткізудің ауқымына, өзіндік құн мен рентабельдікке, еңбекке ақы төлеуге ықпал жасайды. Бұл түрі ... ... ... ... ... ... - ... бақылау. Ол кәсіпорындар табысының бір бөлігін мемлекеттіу бюджетке алу арқылы, ... мен ... ... ... жүзеге асады. Қаржы жүйесі белгіленген төлемдердің бюджетке дер кезінде ... ... ... ... - ... ... құрылыс қарқының орындалуына қарай берілуін бақылайды.
Кредиттік - ... ... Ол ... мен ... ... ... ... Бұл жағдайда қаржының бақылау функциясы несие берудің мезгілдігі, қайтарылымдығы, арқылы қағидаларынан көрінеді. Бақылаудың бұл түрі банк арқылы өтетін ақшалай есептесудің ... ... ... ... ... ... ... саясаты
ұғымы қаржы ұғымының одан әрі дамуы және нақтылана түсуі болып табылады. ... ... ... ... мемлекеттік мекемелердің жиынтығы ретінде қолданылады, бұл жеткіліксіз. өзінің ... ... ... ... ұзақ ... ... ... қатынастарының пайда болуы кезінде қаржы жүйесі, жалпыға мәлім, бір ғана буынмен - мемлекеттік бюджетпен шектелді. ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде бұрынғы КСРО-ң қаржы жүйесін екі негізгі буын - мемлекеттік бюджет пен жергілікті қаржылар құрады. Олар ақша ... ... ... ... бұл ... көмегімен мемлекет өзінің саяси және экономикалық функцияларын ... ... ... ... 3 ... ... ... қатынастарының жиынтығы.
* Ақша қорларының жиынтығы.
* Басқарудың қаржы аппараты.
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық жүргізуші ... ... ... және жеке азаматтар арасында пайда болатын экономикалық, ақша қатынастарының жиынтығы қаржы қатынасын құрайды. ... ... ... 2 ... ... ... ... жинақталатын мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорларын қалыптастырып, пайдаланумен байланысты болатын экономикалық ақша қатынастары.
* Кәсіпорындардың орталықтандырылмаған ақша қорларының айналымын ... ... ақша ... ... ... ... ... жөнінен бөлгіштік қатынастар болып табылады.
Қаржы жүйесін құрайтын элементтердің орны мен рөлі бірдей емес. Бұл - бірінші ... ... ... ... мемлекеттің қаржысы.
Мемлекеттің қаржысы - бұл қоғамдық өнімнің құнын және ұлттық байлықтың бір бөлігін бөлу және ... бөлу ... ... пен оның ... ... ... қаржы ресурстарын қалыптастырумен және мемлекеттің қаражаттары олардың жұмысымен байланысты шығындарға жұмсаумен байланысты ақша қатынастары.
Мемлекеттік бюджет - ... ... - ... ... ... пен мемлекеттік басқарудың мұқтаждарын қаржыландыруға арналған елдің орталықтандырылған қорын жасаумен және пайдаланумен ... ... ... бөлу және қайта бөлу туралы мемлекеттің заңы және жеке тұлғалармен пайда болатын ақшы қатынастармен көрінетін экономикалық категория.
Мемлекеттік бюджет орталық және ... ... тыс ... - ... ... ... ... кешенді пайдаланатын бірқатар қоғамдық қажеттіліктерді қаржыландыру үшін тартылатын қаржы ресурстарын қайта бөлу мен пайдаланудың айрықшылықты нысаны, қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... мен үнемделген қаржы ресурстары;
б) бюджетпен берілетін субсидиялар;
в) ерікті жарналар және қайырмалдықтар;
Бүгінде ... ... ... ... ... ... ... дербес мына сфераларынан тұрады: мемлекеттің бюджет жүйесі, арнаулы бюджеттен тыс қорлар, мемлекеттік кредит, жергілікті қаржы, шаруашылық жүргізуші, ... ... ... ... ... ... алғашқы 3 бөлігі жалпы мемлекттік, яғни орталықтандырылған қаржыларға жатады. Қаржы жүйесінің функционалдық құрылысы мынадай негізгі қағидалары қанағаттандыруы ... ... ... жеке ... ... ... ақша қатынастарының аса кең шеңберін қамтиды, бұл жалпы ... ... ... тән қасиет;
Екіншіден: тұтас алынған қаржы жүйесі әрбір нақты сәтте объективті экономикалық категория ретінде қаржының қағидалы мәндік сипаттамаларына ... ... ... ... ... негізгі мына қағидаларды қамтиды.
Қаржы жүйесін ұйымдастыруда централизм мен демократизмнің үйлесуі. Мемлекеттік қаржы органдары тарапынан болатын орталықтандырылған басшылықпен бір мезгілде жергілікті ... ... және ... ... ... кең ... пен ... берілген. Бұл қағида жергілікті әкімшілікке және жоғарғы қаржы органдарына тиісті жергілікті қаржы органдарына екі жақты ... ... ... - ала ... Мемлекеттің қаржы жүйесінің алдындағы міндеттемелерді орындаған соң ғана, қаржы ресурстарын ... ... және ... ... ... ... дамытудың әлеуметтік жағынан қабылдауға болатын деңгейі сияқты бұл қағидалардың талаптары ... ... ... табыс, теңдікті қамтамасыз етеді. Қаржы жүйесін құрудағы оның көрінісі мемлекеттік қаржы ... ... ... - ... ... - ... құрылымына сәйкес аппараты бар. Қаржы жүйесі бірлігінің қағидасы орталық қаржы органдары ... ... ... ... ... ... алдын - ала айқындалып отырады. Қаржылардың барлық ... ... ... ... ... және ... ... негізделеді. Қаржы жүйесінің бірлігі қаржы ресурстарының басты көздерінің ортақтастығанда.
Мемлекеттік бюджеттің ресурстарын құрып, пайдалану жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың қаржы министрлігі мен ... және ... ... ... ... асырады.
Бюджеттен тыс қордың мақсатты міндеттерін тиісті аппараттар анықтап, шешеді немесе белгілі бір министрліктің және үкіметтің басқаруына беріледі. Ұлттық шаруашылықты басқарудың ... ... ... ... ... ... - ақ төменгі қаржы аппаратының тиісті қаржы аппаратын тиісті құралымен байланыстырады.
Қаржы ақпаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен, аралас, ... ... ... мен ... ... ... ... кезде қаржы жүйесі терең өзгеріске ұшырады. Оны қайта құрудың басты міндеті - оның Қазақстанның әлеуметтік - ... ... ... одан әрі ... ... жасау, ұлттық табыстың өсуін қамтамасыз ету, өндірістің барлық буындарында шаруашылық комерциялық есепті нығайту ... ... ... ЖӘНЕ ... НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РОЛІ
2.1 Қаржы жүйесінің қағидаттары
ұғымы тиісті акша қаражаттарының қорын құру және ... ... ... ... ... осы қатынастарды ұйымдастыратын органдарды қамтиды. Кейде бұл ұғым тар ... ... ... мекемелерінің жиынтығы ретінде қолданылады, бірақ бұл анық емес.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... мәндік сипаттамасынан туындайтын қаржы жүйесінің сыныпталуының қағидалық моделі, оның-қоғамдық-экономикалық үрдістегі орны берілген. Осы критерийге сәйкес қаржы жүйесі үш ... ... ... ... ... ... қорларының жиынтығы;
* басқарудың қаржылық аппараты.
Қаржыдағы функционалдық сыныптамаға сәйкес, салық, бюджет, сыртқы экономикалық қатынастар, қаржыны жоспарлау, бақылау және басқаларды функционалдық жүйеастылар деп ... ... ... ... ... ... басқа қаржы жүйесін звенолар бойынша шектеуге мүмкіндік беретін қаржы субъектілерінің нышаны бойынша мемлекет қаржысы, шаруашылық ... ... ... халық қаржысы деп жіктеуге болады. Сыныпқа байланысты болып келетін звенолар қаржы қатынастары, қаржы қорлары, басқару аппараты тәрізді ... ... ... ... ... ... ... интеграциялық сипат береді.
Қаржы жүйесінің жекелеген құрамдас бөліктерінің орны мен рөлі әрқилы болып келеді. Бастапқы элемент ... ... ... ... ... ие ... келеді. өйткені оның ролі звенолар мен элементтер жүйесінде басты орында болып келеді. Бұл - ең ... ... ... түрінде берілген мемлекеттік қаржылар.
Материалдық өндіріс саласындағы шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары қаржының негізін ... және олар ... ... ... буыны болып табылады, өйткені материалдық өндірісте нақты өнім қоғаның қаржы ресурсының негізгі көзін құрайды.
Өндірістік емес саладағы қржының ... ... орны мен ролі оның ... ... қолдануы мен бөлісіне байланысты анықталады. Бұл салада қаржылық қатынастар оның бастапқы құрылымы мен оның қаржылық жүйенің буындарымен, ... ... ... ... т.б. ... басқа экономикалық буындарымен пайда болады.
Халықтың қаржылары қаржы жүйесінің ерекше бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... жүйесімен және меншіктің барлық нысанындағы материалдық өндіріс пен өндірістік емес ... ... ... субъектілермен қатынасқа түседі.
Қазақстан Республикасында макро және микроэкономиканың қаржы жүйесін реттеліп отыратын қаржы қатынастары мен ақша ресурстарының ... және ... ... ұлттық шаруашылықты қаржыландыру мен несиелендіруге байланысты бөлуді жүзеге асыратын қаржы мекемелері құрайды.
Бүгін де Қазақстанның қаржы жүйесінің құрамы қаржы қатынастарының біршама ... мына ... ... ... жүйесі;
арнаулы бюджеттен тыс қорлар;
мемлекеттік несие;
жергілікті қаржы;
шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы;
халықтың қаржысы.
Қаржы ... ... үш ... ... яғни орталықтандырылған қаржыларға жатады және макродеңгейдегі экономика мен әлеуметтік ... ... үшін ... ... ... ... ... орталықтандырылмаған қаржыларға жатады және микродеңгейдегі экономика мен әлеуметтік реттеу және ынталандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... құрамы болып табылады. Жергілікті қаржының әлеуметтік ролі, оның құрамы мен құрылымы бүтіндей жергілікті ... ... ... сипатымен, сондай-ақ мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысымен және оның саяси экономикалық бағыттылығымен анықталады.
Жалпы, қаржылардың ... ... екі ... ... біріктіріледі:
мемлекеттік және муниципалдық қаржы;
шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы.
Мемлекеттің қаржысы қаржы ресурстарының орталықтандырылған қорын ... ... ... мен мемлекекттің негізгі қаржы жоспары ретінде мемлекеттік бюджетте, қоғамдық құжаттарды мақсатты қаржыландырудың қосымша көзі ... ... тыс ... қорларда, мемлекеттік несиеде көрінетін қаржы қатынастарын қамтиды.
Несие қатынастарының қаржы қатынастарынан айырмашылығы болғанымен мемлекеттік несие қаржы ... ... ... ... бұл түрі ... ... тапшылығын жабу мақсатына бағытталғандықтан, мемлекет қаржысының тұрақтылылығын қамтамасыз ... ол ... есеп ... ... ... ... болатындықтан - бұл буын қаржы жүйесіне де, сондай-ақ ... ... де ... деп ... ...
Қаржы қатынастары сфераларының әрқайсысының ішінде буындар бөлінеді, оның үстіне қаржы қатынастарын топтастырып, мақсатты ақша қорларының ... мен ... ... бір әсер ... ... қызметінің сипатына қарай жүргізіледі. Бұл белгі кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржысы сферасында мынадай буындары бөлуге ... ... ... ... мен ... қаржысы; коммерциялық емес ұйымдардың қаржысы.
Қаржы жүйесінің әр буыны өз ... ... ... ... байланысының ішкі құрылымына сәйкес) бөлінеді. Мәселен, салалық бғыныштылығына қарай коммерциялық негізде жұмыс істейтін кәсіпорындар (ұйымдар) ... ... ... ауыл ... ... көлік, құрылыс және т.б. кәсіпорындарының қаржылары болып мүшеленеді. Мемлекет қаржысының құрамында буындар ішіндегі қаржы ... ... ... басқарудың деңгейіне (республикалық, жергілікті) сәйкес жүзеге асырылады. Сақтық қатынастары сферасында буындардың әрқайсысы сақтандырудың түрлеріне (жалпы сақтандыру, ... ... ... ... ... қаржы жүйесін құрудың қағидаты - фискалдық (қазыналық) федерализм қағидаты.
Қаржы жүйесінің функциялық құрылысы мынадай ... ... ... ... ... ... жүйесінің жеке алынған әрбір буыны ақша қатынастарының аса кең шеңберін қамти ... бұл ... ... ... ... ғана тән ... ... алынған қаржы жүйесі әрбір нақты сәтте объективті экономикалық категория ретінде қаржының қағидалы мәндік сипаттамаларына және функциялық арналымына дәл ... ... ... ... ... ... мына ... қойылған:
Қаржы жүйесін ұйымдастыруға централизм мен демократизмнің үйлесуі. Мемлекеттік қаржы органдары тарапынан болатын орталықтандырылған басшылықпен бір мезгілде жергілікті ... ... және ... ... ... кең құқық пен дербестік берілген.
Бұл қағидат жергілікті қаржы ограндарының тиісті жергілікті әкімшілікке және ... ... ... екі ... ... ... алдын ала айқындайды.
Салалық қаржыларды басқарудағы дамократиялық негіз шаруашылық жүргізуші органдарға капипалды (негізгі және айналым капиталдарын) бекітіп беруге, оларға әр ... ... ... ақша қорларын жасауға және оларды пайдалануға құқық беріде көрінеді. Жоғары тұрған органдар өзінің құзыры шегінде салалық қорлар мен резервтерге ... ... бір ... ... бөлу ... ... ... оларды мақсатты пайдаланудың тәртібін анықтайды.
Кәсіпкерлік секторда қаржы дербестігі неғұрлым толық көрінеді: оның қатысушылары мемлекеттің ... ... ... міндеттемелерді орындағаннан кейін қаржы ресурстарын еркін иемденеді.
Ұлттық және аймақтық мүдделерді сақтау. Аймақтарды дамытудың әлеуметтік жағынан қабылдауға болатын деңгейі сиялқы бұл ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге шақырады. Қаржы жүйесін құрыдағы оның көрінісі мемлекеттік қаржы ... ... ... және әкімшілік-аймақтық құрылымына сай келуі. Әрбір облыста, ауданда және қалада қыржы органдардың тиісті ... бар. ... ... ... ... органдарының болмауы мүмкін, онда олардың функцияларын жергілікті әкімшіліктің ... ... ... ... бар ... мемлекеттерде бұл қағидаттың маңызы аса артып отыр.
Қаржы жүйесі бірлігінің қағидаты орталық қаржы органдары арқылы мемлекеттің ... ... ... ... ... ала ... ... Қаржылардың барлық буындарын басқару бірыңғай негізгі заңнамалық және нормативтік актілерге негізделеді. Қаржы ... ... ... ... басты көздерінің ортақтастығында (бірлігінде), олардың қозғалысының өзара байланыстығында, ... ... ... көрсету үшін қаражаттарды аймақтар, салалар арасында қайта бөлуде болып отыр. Қаржы жүйесі бірлігінің қағидаты экономиканы басқарудың ... ... ... қаржы жоспарлары мен байланыстардың өзара үйлесу жүйесінде өзінің нақтылы көрінісін табады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функциялық арналымының ... ... әр ... өз ... ... отыратындығынан көрінеді. Оған айырықша қаржы аппараты сәйкес келеді. Мемлекеттік бюджеттің ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... министрлігі мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі жүзеге асырады.
Бюджеттен тыс қорлардың (ресурстардың) мақсатты міндеттерін тиісті аппараттар анықтайды және шешеді ... ... бір ... және ... ... ... ... шаруашылықты басқарудың сатылас қағидаты жоғары органдар (министрліктер, ведомстволар, холдингтер, ассоциациялар, бірлестіктер) ... де, ... ... ... ... және т.б.) ... де қаржы аппаратының тиісті құрылымын байланыстырады (қамтамасыз етеді). Бұдан басқа, қаржы аппаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен, аралас, кооперативтік, сондай-ақ қоғамдық кәсіпорындар мен ... ... ... ... ...
Қазіргі кезе қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, қайта құрылуда. Қаржы жүйесін қайта құрудың басты міндеті оның ... ... ... ... одан әрі тездетуге ықпал етуді күшейту, ұлттық табыстың үздіксіз өсуін қамтамасыз ету, өндірістің ... ... ... есепті нығайту болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің ролі мен маңызы шұғыл артады. Қаржы-несие нарықтық мехенизмдердің неғұлрым ... ... ... секторларының біріне айналыу тиіс.
Қаржы және ең алдымен бюджет жүйесі жалпы ішкі өнімнің өсуіне және оның ... ... - ... ... ... және ... кәсіпорындарының, фирмаларының және салаларының дамуына және халықтың көптеген жігінің хал-ахуалына айтарлықтай ықпал жасайды.
Қоғамда істің жайы ... ... ... ... тұрақтану мен дамудың бағдарламасы бірінші кезекте экономиканың тиімділігін ... ... ... шараларды іске асыруды қарастыруы тиіс. Бұл шаралардың қатарыннда - өндірістік қатынастарды жетілдіру, экономиканы әлеуметтік қайта бағдарлау, ... ... ... жаңғырту, ғылыми-техникалық прогресті тездету.
Сыртқы экономикалық қызметті жандандыру, ішкі өндіріс есебінен ... ... ... ... шешу шаралары тұр. Қаржы шараларының ішінде иннвестицияларды оңтайластыру, басқару аппаратын ұстауға ... ... ... ... ... барлық деңгейінде үнемдеу режімін қатаңдандыру қажет: экономиканың төменгі деңгеінде - залалдылықты болдырмау, коммерциялық ... ... ... ... барлық буындарында қаржылық өзара қарым-қатынастарды индикативтік реттеу қажет.
2.2 Қаржы жүйесінің құрамы, қызметтері және ... - ... бip ... ақша ... Ол ... дамуы мен ұдайы өндіріс процесін камтамасыз етуге бағышталған. Кезкелген ... ... ақша ... құрамына мемлекеттік қаржы, шаруашылық жүйесінің қаржысы, кәсіпорынның және ... ... ... ... - ақша ... ... Ол ... тұрғындардың, әлеуметтік кепілдігін қамтамасыз етуде, зандылық пен ... ... ... пен ... ... ... ... Мемлекеттік қаржы құрамына : мемлекеттік бюджет, банктік және ... ... ... ... қоры, зейнеткерлік, тұрғындарды жұмыспен қамту қоры, әлеуметтік және медициналық ... ... ... қор, ... ... ... ... мемлекеттік салалық министрлік пен ведомстваның қорлары енеді.
Шаруашылық жуйесіндегі қаржыны (мемлекеттік және ... ... -- ... ... ... акционерлік қоғам, ассоциация, трест, бірлестіктердің ақшалай қаржысы ... ... ... ... ... ... және ... қаржылар, ғылым мен техника корының ақшалай қаражаты, әлеуметтік-мәдени даму мен материалдық ынталандыру қоры, амортизациялық қор, резервті және сақтандыру қоры енеді.
Тұрғындардың ... -- ... ... ... (жалақы, акция дивиденті, пай жарнасы мен банк салымының ... т.б.) ... ... және ... ... ... қаржылардың, зейнеткерлік қорды мемлекеттің icкe қосуының нәтижесінде ақшалай қаражатты құрайды.
Аталған құрылым қаржылық жүйені құрайды. Бұл ... ... ... ... жиынтығын тұрғызып, ақша қаражатын ұлғаймалы ұдайы өндірісте құру, бөлу, пайдалануды жүзеге асырады. Және басқа да қоғамдық қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... төрт кызметті атқарады: бөлу, реттеу, ынталандыру және бақылау.
Мемлекет ұлттық табыстың едәуір бөлігін қоғамдық ... ... -- ... ... ... басқаруға мен корғанысты дамытуға бағыттауын қаржының бөлу қызметі атқарады.
Қаржының ... ... ... ... ... мемлекеттің сырттай тәсілімен жүргізгенінде пайда болады. Мемлекет 4549139301307500оны салық салғанда, несие саясатында, әртүрлі экономикалық жеңілдіктер мен ... ... ... асырады.
Қаржының ынталандыру қызметі кәсіпорынның экономикалық дамуын әртүрлі ынталандырғанда жүзеге асады.
Қаржының бақылау қызметі бөлінген қаражаттардың ... ... ... ... тексеру арқылы жүзеге асады.
Қаржы рыногы - рыноктық экономиканың қалыптасқан элементтерінің бірі. Өз аясына капитал рыногын, валюта рыногын ғана емес және ... ... ... ... Бұл ... өз құрамына енгізудің мақсаты -- еркін қозғалыстағы ақша ресурстарын мемлекеттің, кәсіпорынның және акционерлік қоғамның мүддесіне жұмсау. Әкімшілдік - ... ... ... ... ... ... ... банктің несие жоспары, министрліктің қаржы жоспары т.б. тетіктер ... ... ... ... ... өз шаруашылығын жаңа түрде жүргізіп каржы ресурстарын қалыптасқан тәсілмен бөліп, қолдануға барынша шектеу қойылды. ... ... ... ішкі сала ... бөлінуін барынша қысқартты. Сондықтанда қаржы нарығы құрудың қажеттілігі пайда болды. Оның экономикалық ... - ... ... ... ... оны беру ... қысқартты.
Қаржы рыногы - өзінің инфрақұрылымымен айқындалған күрделі механизм және жаңа ... ... ... ... ... құру үшін ... мәселелерді меңгеру қажет. Оған бағалы қағаздар эмиссиясы және оның курсының өзгеруі, инфрақұрылым мен ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығын дамыту несие -қаржы жүйесін қайта құруды талап ... ... ... ... экономикаға eкi түрлі қаржылық қатынастар әсер етеді -бюджеттік және рыноктық. Мемлекеттік бюджет пен ... ... ... және бюджеттік емес орталық қаржы қорларының қалыптасуы, әдетте кәсіпкерлер отбасының қайтарылмайтын бip бөлігінен жене азаматтар ... ... Осы ... ... ... ... мен ... қайтарылмайтын бюджегтік қаржыландыру жолымен қолданылады.
Ақша ресурстарын бюджеттік пайдалану нарықпен толықтырылып ... ... ... ... ақша ... ... ретінде жұмыс атқарады. Оның қолдану бағасы рынок санына сәйкес сұраным мен ұсыным негізінде белгіленеді. Қаржы ... ... ... ұйымдар, тұрғындар тұрақты ақшалай қорланған табысты қалыптастырып, оны алуға ұмтылыс жасайды. Ал, халық шаруашылығы қосымша ... ... ие ... ... капитал нарығынсыз кәсіпорындарды өзін- өзі қаржыландыру мүмкін емес. Олардың инвестициялық мүмкіншіліктері тек ... ... ... ... ... ... жоқтың қасы.
Біздің шаруашылық өмірімізде ақша ресурстарын пайдалануда бюджеттік әдіс кеңірек белен алып, қаржы нарьғы тіпті болғанда жоқ. Ақшаның ... қоры ... ... ... ... ... ... ұлттық табыстың үштен eкici бөлінді. Несие жүйесінде тек қана ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік бастамаға шек қойылды. Бюджеттік қор мен несие ресурстары "жоспарға негізделіп" бөлініп, ... ... ... және ... қолданылуы ескерілмеді. Рентабельділігі төмен және шығындары көп кәсіпорындар осылай күн кешіп, берекесіздік белен алып, ... ... ... ... ... ... асырылған шаруашылық реформасының (1965 жылғы) нәтижесінде кәсіпорынның қаржы ресурстары біршама өсті. Ал, оларды пайдалану қатаң ... ... ... мен ... ... мен ... кәсіпорын мен банктердің қорларды өзара бөле-бөлісуіне тиым ... ... ... ... есеп ... ... сақталды.
Қаржы нарығын қалыптастырудың өзіндік қиындығы бар. Сондыктанда бағалы қағаздар институтын құру қажет және қаржы нарығы инфрақұрылымын дамыту абзал.
Республика президенті ... ... ... ... ... ... ... органымен келісе отырып Конституция заңы бойынша мемлекет ішкі және ... ... ... ... саясатын іске асырылады. Президент мемлекеттік бюджет, бюджеттен тыс ... және ... ... ... ... және ... қатынастардың дұрыс жүргізілуін, қадағалап басқарып отырады. Республика парламенті республика қаржы жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... заңдарын және бюджет құрамын және оның орындалуына қарай бекітеді. Республика қаржы бюджетінің салық және валюта саясатын дұрыс жүргізілуін ұйымдастырушы-Қаржы ... ... ... ... ... ... ... келісе отырып жүзеге асырады.
Қаржы министрлігінің негізгі орындайтын міндеттері:
* Республикадағы бюджет жүйесін дамыту;
* Бірыңғай қаржы бюджеті, салық және ... ... ... оны ұйымдастыру;
* Республиканың әлеуметтік-экономикалық жағдайын дамуын қамтамасыз ету;
* Мемлекет бюджет құрып, оның орындалуын ... және ... ... есеп ... ... ... ... жоспарлап, оның дұрыстығын қамтамасыз етеді;
* Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру мен әдісін басқару.
Қала, аудан көлемінде жергілікті органы әсер етеді. Олардың ... ... ақша қоры ... қаржыландырылады. Заң бойынша олар мемлекеттік бюджетттің құраушы бөлімі болып саналмайды. Салыстырмалы өзіндік ... ... ... бөлігі болып: жергілікті бюджет, арнайы қойылған жергілікті қорлар, муниципиалды кәсіпорынды қаржыландыру болып саналады. Мемлекеттік бюджет жергілікті басқару органның ... мен ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттің кіріс бөлімі салықтан түскен түсімдер кәсіпорындардын есебінен іске асырылады. Жергілікті басқару ... ... ... мен ... қарыздары субвенция және дотациялары бойынша іске асырылады. Жергілікті бюджеттің іске асырылуы үшін жер салығы, транспорт ... ... ... газ электр жүйесі мен іске асырылуы, сонымен қатар сауда-саттықпен айналысуға лицензия алатын өнімдер, кәсіпорын қызметіне төлемдер және басқа да мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... қаржылық саясаты
Қаржы басқа жүйесінің негізгі элементі-қаржылық саясаты. Бұл саясат мемлекет қаржылық қарым-қатынастық мемлекет экономикалық және әлеуметтік дамуын негізгі бағдарламасын ... ... ... ... ... ... қаржы механизмі арқылы жүзеге асырылады. Қаржы механизмі дегеніміз- бұл қаржы тәжірибесінің сыртқы ... ... ... ... ... ... ... формалары, оларды іске асыру тәсілдері, заң шығарушы нормативінің жүйесі, мемлекеттің кірістерін мен шығыстарын анықтау, қолданылатын бюджет жүйесін ... ... ... ... ... ... ... жататындар: қаржы туралы заңдар, қаржылық қатынастарды ұйым формалары, орталықтандырылған ақша қаражатының ресурстарын жасап, оны пайдалану, қаржы ... ... және ... ... басқару формаларын жасау. Қаржы механизмі қаржы саясатының бір бөлігі олардың қарым-қатынастың орындаудағы мемлекеттік шараларының жиынтығы.
Қаржының қажеті әр субъектінің ... ... ... ... ... әрқашанда керектігінен туады. Қаржының арқасында ғана шаруашылықтардың айналым қорының негізгі қорларын ... ... ... ... және ... ... ... сол шаруашылықтардың қаржы ресурстарға байланысты болады. Шаруашылық ұйымдардың әр сатысында қаржы қажеттілігі анықталады. Қаржы мемлекеттің халық шаруашылығын ... үшін ... бір ... ... ... ... ... дамыту үшін және халықты қорғау үшін негізінде мемлекеттің басқару және ұйымдастыру жұмыстарын ... үшін ... ... зор. ... ... ... ... мекеменің қаржысы;
* Кәсіпорынның, шаруашылық субъектінің және мекеменің формасы;
* Қоғамдық мекеменің қаржысы.
Кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... негізінде сол мекеменің шарушылығын жүргізү және дамыту үшін қолданылады. Кәсіпорынның, мемлекеттік мекемелердің қаржысы дегеніміз- өндіріс ... ақша ... ... оны ... ... ... жинақтарды, табыстарды пайдалану кезіндегі қаржылық қарым-қатынастарды көрсетеді. Қаржылардың үлғайту субъектілердің, жүмыскерлердің әлеуметтік жағдайын жақсарту, ... және банк ... ... ... ... үшін ... ... қаржысы коммерциялық және коммерциялық емес мекемелердің, кәсіпорындардың қаржысы болып бөлінеді.
Коммерциялық емес ... ... оку ... ... ... негізінде мемлекеттік бюджетке түскен қаржылар арқылы және қосымша көрсеткен кызметі үшін ... ... және ... ... ... берілген ақша қаржылары бойынша қаржыланады. Бұл мекемелер тиісті қаржының қаржы сметасы бойынша ... ... ... ... ... беру ... шығынды жабу үшін банк алдындағы міндеттерді орындау үшін және әлеуметтік қор ... үшін ... ... ... ... ... мекемелер мен олардың мүліктердің арасындағы қоғамдық мекемелер мен кәсіпорындар арасындағы немесе қоғамдық мекеменің өздерінің араларындағы ақща қорын жасап, оны ... ... ... айтады. Қоғамдық мекемелердің қаржылары кәсіпорындардан, мекемелерден түскен қаражаттар және сол ... ... ... ... міндеттерінен түскен қаржы-қаражаттар олардың каржылық ресурсы болып табылады. Қауіпсіздендіру саласының қаржы ресурсы мыналардан тұрады:
* Әлеуметтік қауіпсіздендіру;
* Мемлекеттік және жеке ... ... ... қауіпсіздендіру;
* Кәсіпкерлікті қауіпсіздендіру.
2.4 Қазақстан Республикасында қаржы жүйесін жетілдіру бағыттары
Қаржы жүйесі мынадай үш бөлікті ... ... ... жиынтығы;
* ақша қорларының жиынтығы;
* басқарудың қаржы аппараттары.
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық жүргізуші субъектілер, салалар, аймақтар және жеке ... ... ... ... ... ақша ... жиынтығы қаржы қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мынадай екі сфераны құрайды:
* ... ... ... ... ... ақша ... қлыптастырып, пайдаланумен байланысты болатын экономикалық ақша қатынастары;
2) кәсіпорындардың орталықтандырылмаған ақша ... ... ... ... ... ақша ... меншік және мемлекеттік кәсіпорындардың қаржысы сферасының бастапқы табыстары, сондай-ақ азаматтардың табысы кез ... ... ... ... ... негізін қалайтынын ескерту қажет. Жеке бұл тек ... жәйт қана ... ... бұл ... ... жиынтығы Қазақстанның қаржы ресурстарының балансында қамтып көрсетіледі.
Екінші сфераның - шаруашылық жүргізуші субъектілердің екі дербес ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің қаржысы;
өндірістік емес сфера салаларының ұйымдары мен мекемелерінің қаржысы.
Бірінші қосалқы жүйеде- өндірістік сфера қаржысында өндірістік кампанияларда, фирмаларда, корпорацияларда, ... ... ... басқа нысандарында орталықтандырылған ақша қорларын қалыптастырып, оларды тиімді пайдаланудың мәселелері шешіледі. Бұл қосалқы жүйенің қаржысы өндірістік қызметке қызмет ... ... ... ... ... өсуіне, өндірістің басқа салалық көрсеткіштерінің тиімділігін арттыруға белсенді ықпалын қамтамасыз етеді.
Екінші қосалқы жүйенің - өндірістік емес сфера ... орны мен рөлі оның ... ... бөлу және ... ... байланысымен анықталады. Бұл қосалқы жүйедегі қаржы қатынастары оның бастапқы құрылымдарында және олардың арасында, қаржы ... ... ... өзге ... ... бағалардың, кредиттің және басқалардың буындарымен пайда болады.
Қаржы қатынастарының буындарына тән болып келетін ... ... және ... ақша ... жиынтығы қаржы жүйесінің екінші бөлігін құрайды.
Қаржының материалдық мазмұны өзінің ... ... ... ... ... ... бұл ... бюджет, мемлекеттік және мемлекеттік емес әлеуметтік сақтандыру және қамсыздандыру, амортизация, айналым қаражаттары, тұтыну, резерв және ... ... ақша ... ... ... ... нысандары мен ақша қорлары басқарылатын материалдық объектіні құрайды. Басқарушы субъект қаржыны ... ... және ... ... ... ... аппараты болып келеді, бұл қаржы жүйесінің үшінші ... ... ... Қаржы қызметін ұйымдастыру мен жоспарлау процесіндегі экономикалық және жұмысымен қаржы қатынастары ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесінің басқа бөліктерімен қабысып, етене ұштсып жатады. Бұл қаржы жүйесінде базистік қатынастардың да, қондырмалық қатынастардың да айқыш - ... ... және оның ... ... жүйесі ұғымымен қатар қаржы- кредит жүйесінің жалпылама ұғымы да бар, оған қаржы жүйесінің буындары ғана ... ... ... ... де қамтылады. Қаржы - кредит ... ... ... ... ... ... ... қызмет етеді, өйткені кредит мекемелері өндірістік емес сфераға жатқанымен өндірістік емес сферада ... ... ... ... қағидалы біртұтастығына қарамастан, қаржы қатынастарын ұйымдастырудың нысандары мен олардың сыртқы көрнісі әр түрлі. Бұл мағынада қаржы құрамы туралы ... ... ... ... ... - бұл ... қатынастарының әр түрлі сфералары мен буындарының жиынтығы, қатынастардың бұл процесінде түрлі ақша ... ... ... ол ... ... бүкіл экономиканы қамтиды.
Қаржы қатынастарының сфералары мен буындары өзара тығыз байланыста болады және елдің бірыңғай қаржы жүйесінің құрамын құрайды. Сонымен бірге ... ... ... қаржы саясатын жүзеге асыруға қызмет ететін нақтылы қаржы органдары болып табылатын қаржы жүйесінен ажырата білген жөн.
Бүгінде ... ... ... ... ... атап өтілгендей, қаржы қатынастарының біршама дербес мына сфераларынан тұрады:
мемлекеттік бюджет жүйесі;
арнаулы бюджеттен тыс қорлар;
мемлекеттік кредит;
жергілікті қаржы;
шаруашылық ... ... ... ... ... алғашқы үш бөлігі жалпымемлекеттік, яғни орталықтандырылған қаржыларға жатады және макродеңгейдегі экономика мен ... ... ... үшін пайдаланылады. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы орталықтандырылмаған қаржыларға жатады және микродеңгейдегі ... ... ... және ... үшін ... ... мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды құрамы болып табылады. Мемлекеттің қаржысы қаржы ресурстарының орталықтандырылған қорын жасаудың экономикалық нысаны мен мемлекеттің негізгі қаржы ... ... ... бюджетте, қоғам ретіндегі бюджеттен тыс арнаулы қорларда, мемлекеттік кредитте көрінетін қаржы қатынастарын қамтиды.
Қаржы жүйесінің әр буыны өз кезегінде буыншаларға бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... істеитін кәсіпорындар қаржысынаң құрамына өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, сауда, көлік, құрылыс және т.т. ... ... ал ... ... ... ... ... акционерлік, жекеше және басқа кәсіпорындарының қаржылары болып мүшеленеді. Мемлекет қаржысының құрамында буындар ішіндегі қаржы ... ... ... басқарудың деңгейіне (республикалық, жергілікті) сәйкес жүзеге асырылады. Сақтық қатынастар ... ... ... сақтандырудың түрлеріне (жалпы сақтандыру, өмірді сақтандыру) бөлінеді.
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар ... ... ... ... централизм мен демократизмнің үйлесуі. Мемлекеттік қаржы органдары тарапынан ... ... ... бір ... жергілікті қаржы органдарына және шаруашылық жүргізуші субъектілерге кең ... пен ... ... ... ... жергілікті қаржы органдарының тиісті жергілікті әкімшілікке және жоғарғы қаржы органдарына екі жақты бағынышты жүйесін ... ала ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші органдарға капиталды бекітіп беруде, оларға әр түрлі мақсатты айналымның ақша ... ... және ... ... ... беруде көрінеді. Жоғары тұрған органдар өзінің құзыры шегінде салалық қорлар мен резервтерге орналастырылатын қаражаттардың бір ... ... бөлу ... ... ... ... мақсатты пайдаланудың тәртібін анықтайды.
Кәсіпкерлік секторда қаржы дербестігі неғұрлым толық көрінеді: оның қатысушыларымемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ... ... еркін иемденеді.
Ұлттық және аймақтық мүдделерді сақтау. Бұл қағидат қаржы қатынастарында аймақты дамытудың қабылдауға болатын деңгейі сияқты ... ... ... етуді де талап етеді. Қаржы жүйесін құрудағы оның көрнісі мемлекеттік мемлекеттік қаржы органдары құрылымының ұлттық-мемлекеттік және әкімшілік-аймақтық құрылымына сай ... ... ... ... және ... ... ... тиісті аппараты бар. Төменгі құрылымдарда арнаулы қаржы органдарының болмауы мүмкін, онда олардың функцияларын жергілікті әкімшіліктің аппараты атқарады. ... ... бар көп ... ... бұл ... ... аса артып отыр.
Қаржы жүйесі бірлігінің қағидаты орталық қаржы органдары арқылы мемлекеттің ... ... ... ... ... ала айқындалып отырады. Қаржылардың барлық буындарын басқару бірыңғай негізгі заңнамалық және нормативтік актілерге негізделеді. Қаржы жүйесінің бірлігі ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстығында, қажетті қаржылық көмек көрсету үшін қаражаттарды аймақтар, ... ... ... ... ... ... Қаржы жүйесі бірлігінің қағидаты экономиканы басқарудың барлық деңгейлерінде жасалтын қаржы жоспарлары мен байланыстардың өзара үйлесу жүйесінде өзінің нақтылы көрнісін табады.
Қаржы ... жеке ... ... функционалдық арналымының қағидаты қаржының әр буыны өз міндеттерін шешіп отыратындығынан көрінеді. Мемлекеттік бюджеттің ресурстарын құрып, пайдалану жөніндегі ... ... ... Қаржы министрлігі мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі ... ... тыс ... ... ... ... аппараттар анықтайды және шешеді немесе белгілі бір министрліктің және үкметтің басқаруына беріледі.
Ұлттық шаруашылықты басқарудың сатылас қағидаты жоғары ... ... ... ... ... ... ... де,сондай-ақ төменгі деңгейде де қаржы аппаратының тиісті құрамын байланыстрады. Бұдан ... ... ... ... ... ... ... коопиративтік, сондай-ақ қоғамдық кәсіпорындар мен ұйымдары басқарудың ерекшеліктері қамтып ... ... ... ... басты міндеті Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуын тұрақтандырып, одан ары тездетуге ... ... ... ... табыстың үздіксіз өсуін қамтамасыз ету, өндірістің барлық буындарында ... ... ... нығайту болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің рөлі мен маңызы шұғыл ... ... ... механизмдердің неғұрлым тиімді жұмыс істейтін секторларының біріне айналыуы тиіс.
Қаржы және ең алдымен бюджет жүйесі жалпы ішкі ... ... және оның ... ... - ... табысқа, макро және микроэкономика кәсіпорындарының, фирмаларының және салаларының дамуына және халықтың көптеген жігінің ... ... ... ... ... жайы ... ахуалымен анықталады, сондықтан тұрақтану мен дамудың бағдарламасы бірінші ... ... ... арттыру жөніндегі жалпыэкономикалық шараларды іске асыруды қарастыруы тиіс. Бұл шаралардың ... ... ... ... ... ... бағдарлау, ұлттық шаруашылықтың құрылымын жаңғырту, ғылыми-техникалық прогресті тездету
Сыртқы экономикалыққызметті жандандыру, ішкі өндіріс есебінен тұтыну рыногін ... ... шешу ... тұр. ... шараларының ішінде инвестицияларды оңтайластыру, басқару аппаратын ұстауға жұмысалатын ... ... ... жүргізудің барлық деңгейінде үнемдеу режімін қатаңдандыру қажет: экономиканың төменгі деңгейінде- залалдылықты ... ... ... дамыту, қаржы жүйесінің барлық буындарында қаржылық өзара қарым - қатынастарды ... ... ... ... ... жоғары заң шығарушы органның үкіметі жүзеге асырады. ҚР-ның қаржылық басқаруыніске асырушы- ҚР-ның ... ... және оның ... ҚР-ның қаржы министрлігінің негізгі міндеттері:
* Мемлекеттің қаржы жүйесінің біржақтылығы- стратегиялық бағытының таратылуы;
* Мемлекеттік бюджеттің ... және ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету және мемлекеттің әлеуметтік экономикалық дамуына белсенді әсер етуі. Қаржы нарығының дамуына шаралардың іске ... ... ... ... ... ... қорғау;
* Бюджеттік жоспарлауды қаржыландыру және есеп беру әдістерін ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің, сонымен қатар мемлекеттік бюджеттен тыс қорлардың орындалуын қамтамасыз етеді;
* Мемлекеттің салық қызметінің көмегімен іске асыру. ҚР-ның ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесін жетілдіру;
* Баға белгілеу саясатын анықтауға қатысу;
* Мемлекеттік қамсыздандыру қызметін ... ... ... ішкі ... ... Қаржы нарығының даму ұсынысын іске асыру.
ҚР-ның Қаржы министрлігінің басты департаменттері болып: ... ... ... ... жобасын құрайтын, өнеркәсіп қаржыландыратын департаменті, құрылыстық және құрылысты индустриялық даму, трансферт ... және ... ... ... өнеркәсібі, ауылшаруашылық және табиғи қорғау, әскери қорғау кешендері, шетел несиелері және ішкі қарыздар, салық реформасы, мемлекеттік бағалы қағаздар және қаржы ... ... ... көшу ... ең ... мағынаға қаржы менеджменті деген ұғым қолайлы.
Қаржы менеджменті дегеніміз- бұл ... ... ... ... ... ресурстарының тиімді басқару.
Мемлекет қоғамдық өмірдің әртүрлі жүйесінде саяси қызметтерін іске асырады. Бұл ... ... ... ... ... ... және оның жеке ... элементтері баға, ақша айналымы, қаржы, несие, валюта қатынастарымен ... ... ... ... мына ... ... ... саясатының жалпы концепциясын талдау, оның негізгі бағыттарын, мақсаттарын, басты талаптарын анықтайды;
* Қаржы механизмін құруы;
* Мемлекеттің қаржы ... және ... ... субъектілерін басқару.
Қаржы саясатын негізін стратегиялық бағыт құрайды. Мемлекеттің экономикалық-әлеуметтік жүйесін іске асыруға қажетті басты ұзақ ... және ... ... ... шешуге қаржының пайдаланудың қажетті басты мақсаттары. Қаржы стратегиялық ... ... ... ... ... болады. Мысалы, қаржы ресурстарын тиімді пайдалануға, экономикалық және әлеуметтік тұрақтандыру экономиканың салаларындағы және ... ... ... ... ... жағдайлар бұлар бір-бірімен байланысты және бір-бірімен тәуелді болып келеді. Қаржы саясатының басты құралы болып қаржы механизмін орнату ... ... ... Оның ... мемлекет қаржы облыстарындағы барлық қызметі іске асырылады.
Қаржы -- бұл ... ... бөлу және ... бөлу ... ... ... айрықша экономикалық қатынастардың жиынтыгы, мұның нәтижесінде ұдайы ... ... сан ... жеттіліктерін қанагаттандыру үшін олардың ақшалай табыстары, қорланымдары мен қорлары жасалып, пайдаланылады.
Қаржының қажеттігі объективті мән-жайдан -- ... ... ... және ... ... ... ... Қаржының басты арналымы -- табыстар мен ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет пен ... ... ... ... ... деген қажеттіліктерін қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау жасау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ :
1) Ядгаров Я.С. Москва ... ... ... , ... ... ... Ғабит Ж.Қ. және басқалар. Қазақстандағы өтпелі экономика мәселелері (Үсенов С.І., Дугалов А.Н.) - Астана: Дәулет, 2001-250б.
4) Мельников В.Д., ... К. ... ... ... К.Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы: Экономика, 2001ж.
6) Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. А, ... ... ... ... ... Юрист, 2001
8) Кеулімжанов Қ.К., Әжібаева З.Н. Қаржылық есеп.- Алматы: Экономика, 2001-230б.
9) Сейітқасымов Ғ.С. Алматы, 2007ж.
10) Көшенова Б.А. ... ... ... Оқу құралы- Алматы: Экономика, 1999
11) Мемлекет және құқық негіздері. Оқулық- Алматы: Жеті жарғы, 2001
12) Реуэль А.Л. ... ... ... Ө.Қ, ... ... Кошагин.Б.И, , Алматы 2009ж.
14) Бункина М.К., Семенов В.А. Макроэкономика. Учебник- 3-е изд. Перераб. И доп. - М: ... , 2000- 512 ... ... С.С. және ... ... ... С.Қ., Құдайбергенов Е.Қ.) Оқу құралы- Экономика,2003- 194б.
16) Мамыров Н.Қ. және ... ... ... Қ.С., ... М.Ә.) Оқу ... Алматы: Экономика, 2000- 420б.
17) "Бюджет жүйесi туралы" 1999 жылғы 1 сәуiрдегi Қазақстан Республикасының Заңы (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң ... 1999 ж., N 7, ... N 20, ... N 21, ... N 23, 916, 928, 930-құжаттар; 2000 ж., N 21, 395-құжат; 2001 ж., N 1, ... N 10, ... N 23, ... 2002 ж., N 18, ... 2003 ж., N 14, ... N 24, ... Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2007ж.
19) Көшенова Б.А. Ақша,несие, банктер,валюта қатынастары. Оқулық - ... ... ... ... , ... ... Майдан Әли- Байгісиев. Халықаралық экономикалық қатынастар. Оқулық - Алматы: Санат, 1998ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін жетілдіру жолдары31 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Билирубин4 бет
Г. Киссинджер:тұлға әрі саяси қайраткер69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь