Лизингтің теориялық негіздері. Қазақстандағы лизинг бизнесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Лизингтің мәні, пайда болуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Лизингтің жіктелуі және лизингтік операциялардың түрлері, ерекшеліктері ... ...13
1.3 Лизингтік төлемдердің түрлері және халықаралық лизингтік ұйымдар...19

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГ БИЗНЕСІ
2.1 Қазақстан Республикасындағы лизингтің құрылу және даму ерекшеліктері ... ... 26
2.2 Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялардың құқықтық қамтамасыз етілуі ... ... ...33
2.3 Отандық лизинг бизнесінің дамуының ұйымдастырушылық факторлары ... .36

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
3.1 Қазақстан Республикасындағы лизингтік операцияларды
тездетуді мемлекеттік ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
3.2 «Альянс Лизинг» АҚ.ның мысалында лизингтік төлемдерді есептеу ... ..49
3.3 Қазіргі кезеңдегі лизингтік қатынастарды ұйымдастыруға талдау: әлемдік және ұлттық тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
1 ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Лизингтің ... ... ... ... ... жіктелуі және лизингтік операциялардың
түрлері,
ерекшеліктері...............................................................
...........................13
1.3 Лизингтік төлемдердің түрлері және халықаралық ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы лизингтің құрылу
және ... ... ... ... ... ... ... лизинг бизнесінің дамуының ұйымдастырушылық
факторлары..................................................................
...........................................36
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ДАМУ БОЛАШАҒЫ
3.1 ... ... ... ... ... «Альянс Лизинг» АҚ-ның мысалында лизингтік төлемдерді есептеу......49
3.3 Қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... және ... ... ... ... Бүгінгі күні Қазақстан экономикасының
дамуы экономикалық өсуді қамтамасыз ... және оның ... ... ... ... құру ... шараларды жүргізуге бағытталған.
Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі стратегиялық даму ... ... ... ... ... өзгерістерді қарастырады.
Экономиканы басқару стратегиясында лизинг механизмінің маңызы зор, ... ... ... ... ... үшін ... потенциал қорланған.
Өзіндік қаржылық ресурстардың, бюджеттік қаражаттардың және шетел
инвестицияларының ... ... ... ... техника алғандығы үшін ... ... ... жоқ, ... өндірушілердің өздері үлкен қаржылық ресурстарды қажет етеді,
ал банктер шаруашылық субъектілерді несиелеу үшін ... ... ... ... ... ... жабдықталуын талдау негізгі қорлардың
физикалық және моральды ... ... ... ... ал бұл ... ... ... жұмысының төмен тиімділігінің себептерінің
бірі болып табылады. ... ... ... ... ... ... әсер етеді және несиемен немесе сатып алумен салыстырғанда
негізгі қорларды жаңартудың балама жолдарын іздеуді талап етеді.
Лизингтік ... ... және ... ... ... ... ... бойынша
мүмкіндіктерді және шарттарды ... ... ... ... ... ... ... лизингтің дамуының деңгейі, оған қойылатын
талаптарға толық жауап бере ... Оның ... ... ... ... ... әлсіз тиімділігі,
лизингті басқарудың сұрақтары бойынша заңды және құқықтық ... ... ... ... олардың құрамы жайлы мәліметтік
базаның жетімсіздігі, көптеген потенциалды лизинг алушылардың лизингтік
қатынастарға ... ... ... ... ... лизингтік
компаниялардың инвестициялық потенциалының әлсіз болуы. Осы жағдайларға
байланысты, бүгінгі күні көп ... ... ... ... -ол ... және ... секторының қаржылық ресурстарын тарту
арқылы жүзеге асады. Бұған қоса, лизингтік ... ... мен ... ... ... байқалады, бірақ лизингтік
қатынастардың бұл жағы ... және даму ... және ... лизингті пайдалану тиімділігінің ... ... ... ... етеді.
Осы шарттарда негізгі қорларды модернизациялаудың және құрылымдық
дағдарысты жеңудің тиімді ... ... ... ... қаржыландырудың ерекше формасы ретінде болады. Лизингтік
бизнестің кең масштабта дамуы Қазақстан үшін ... ... ең ... ... бірі бола алады және болуға
міндетті.
Осы себептен, лизингтің қызмет ... ... ... мәселесі
және осы негізде оны жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... деңгейі. Лизингтің құрылуының және ... ... оны ... ... ... ... жұмыстарында
бейнеленген. Мұнда, маңызды теоретикалық және ... ... ... ... ие: Бука Х, ... У, Бейли Дж, Брейли Р, Майерс ... ... ... ... ... және ... ғалымдарының
еңбектерінде бейнеленген: Газман В.Д, Қабатова Е.В, Комарова В.В, Прилуцкий
Л.Л, Лещенко М.И, Сағадиев Қ.А, Смагулов А.С, Сейтқазиева А.М, ... ... Б, ... Ш, ... Т.А, Чекмарева Е.Н және т.б.
Оған қоса, лизингтік қатынастардың ұйымдық механизмін жетілдірумен
байланысты ... көбі ... ... ... Сондықтан да, лизингтің дамуының ... ... ... ... және оның Қазақстан Республикасындағы
қызмет етуінің ... ... ... ... отыр.
Зерттеудің мақсаты және міндеттері. Бұл жұмыстың мақсаты, Қазақстан
экономикасындағы ... ... ... ... кешенді зерттеу және оның дамуының
мәселелерін, перспективаларын, жолдарын зерттеу. Бітіру жұмысының тағы ... ... ... лизингті қолдану тәжірибесінің кешенді
талдауының және теориялық зерттеудің ... ... ... ... лизингтік қатынастардың дамуы және ... ... ... ... ... ...... ұғымы мен мәні, ... ... мен ... ... және ... ... түрлері мен
ерекшеліктерінің теориялық әдістемелік негіздері зерттеліп, ... ... ... - ... ... ... ... соның
ішінде Қазақстан Республикасындағы ... ... және ... ... ... лизингтік операциялардың
құқықтық қамтамасыз етілуі, отандық лизинг ... ... ... ...... күні ... Республикасындағы лизингтік
операциялардың даму болашағы, Қазақстан ... ... ... ... ынталандыру және лизингті жетілдіру
жолында ұсыныстар жасалған.
Зерттеу объектісі. Қазақстан Республикасы экономикасының ... ... ... пәні ... экономикалық субъектілер арасындағы лизингтік
қатынастардың құрылуының ұйымдастырушылық-экономикалық факторлары болады.
Зерттеудің ... және ... ... ... Республикасының
құқықтық, нормативтік және инструктивті актілері, статистикалық ... ... ... ... ... ... және шетел
ғалымдарының ... ... ... ... ... ... есеп ... құрайды.
1 ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Лизингтің мәні, пайда ... және ... ... ... байлықтың пайда болуы және қоғамның бөлінуінен
бері адамдар алдымен жерлерді және ауыл ... ... ... ... ... және ... ... Кейінірек мұндай мәмілелердің
объектілері қайықтар, кемелер, қару-жарақтар болып келді, ал 20 ... ... ... құралдар жалға берілді. Өткен ғасырдың 50-шы жылдары
лизинг пайда болды.
Экономиканың дамуындағы инновациялық факторды күшейту ... ... ... ... базасының түбегейлі
модернизациясын болжайтын лизингтің қайта өндірістік ... ... Тек ... ... мен ... ... ғана емес, жалпы мемелекеттің
алатын артықшылықтарына байланысты лизингтің дамуының нақты ... ... ... және ... ... ... ... артықшылықтары жалпы мемлекеттік деңгейде келесі
бағыттар бойынша мәселелерді шешуге мүмкіндік береді:
• экономиканың шикізаттық бағыттылығын жеңу
... ... үшін ... ... ... ... көтеру
• өндірісті техникалық және технологиялық жаңарту үшін ... ... ... ... ... жағдайын жаңарту
• жаңа техниканы меңгеру мен құру мерзімін қысқарту
• мемлекеттің сыртқы қарызын тұрақтандыру, ... ... ... ... ... ... ... сыртқы
қарызына кірмейді
Мемлекеттің позициясынан қарағанда, лизингтің тиімділігі-ол қысқа мерзімді
несиелеудің механизмі сияқты ағымдағы шығындарды қаржыландырмайды, ... ... ... мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның лизингтік механизмін жүргізу кезінде-лизинг алушылар өз
қаражаттарын бөлмей немесе ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін алады және мұнда лизинг мүлігі кепіл
(залог) ретінде болады, ал бұл өз ... ... ... жағынан қосымша
гарантияларды қажет етпейді, яғни оның жалпы шығындарын төмендетеді.
Лизинг жүйесіндегі бастысы- лизинг алушының лизингтік ... ... ... ... ... ... қаражаттарды табу мүмкіндігі,
өйткені лизингтік келісім-шарттың жұмыс ... ... ... ... осы мүлікке деген меншік құқығын сақтайды. Тиімді шарттарда қарыз
алу мүмкіндігі болмай және ... ... ... шаруашылық
субъектілері лизинг болмаса дами алмас еді. Лизинг жаңа құрал-жабдықты
меңгеру кезіндегі шығындардың пайда болу ... ... ... ... ремонт, сату бойынша лизинг алушының жағынан қаржылық
ресурстардың экономиясын ... ... осы ... ... өзіне лизинг беруші алады. Түрлі авторлар мен экономикалық қайнар
көздері ... ... ... түсінігімен тар және кең мағынада
танысып көрейік.
Лизинг сөзі “to lease” ағылшын етістігінен аударғанда ... ... ... ... ... ... ... беруде екі
тарап қатысса: жалға беруші және ... ... ал, ... үш ... ... ... алушы және жабдықтаушы болады. Берілген термин
жайында түсінік беретін ... аса ... бар: ... жалға беру
қызметіне, іскерлік қызметке, құрал-жабдықтарды ... ... ... ... қаржыландыруға, экспортты несиелеу формасына, сыртқы
экономикалық қызмет ... т.с.с ... ... ... ... ... толығымен келесі анықтама
ашады.
Лизинг-бұл ... ... ... ... ... ЭЕМ, ... техникаларды, өндіріске, сауда-саттыққа және
қоймаға арналған құрылғыларды лизинг алушыға лизингтік ... ... ... ... ... ... қарастыратын жалға беру
шартын білдіреді.
Неміс тіліндегі «leasingvertrag» термині ... ... ... ... кісі ... ... ... және бұзылғандығы үшін
жауапкершілік жалға алушыда жатады» деген мағына береді, ағылшын қаржылық-
инвестициялық сөздігінде келесідей ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды немесе басқа қаражаттарды
пайдалануға құқық беретін жал немесе жал келісім-шарты». Тек француз тілі
ғана ... ... ... ашуға мүмкіндік береді: «жалға
алушы кәсіпорын үшін арнайы алынған ... ... [4,185 ... ... ... ... ... беру құрайды деген нәтиже
шығарады, «лизинг-түрлі ... ... ... ... ... олар ... ... көшеді». Мұндай пайымдауларды шет ел ... ... ... С ... және ... ... ... Ольхова Р.Г, Лукасевич И.Я,
Волынский В.С, Киселев И.Б, ... В.Я ... ... ... ... ... ... анықтамасы шектеулі болады және
бұл инновациялық құралдың көрінуінің барлық формаларын аша алмайды. Екінші
жағынан, «лизинг» ... көп ... ... ... ... Осылай мысалы Ольхова Р.Г қаржылық лизинг үшін бұл үйлесімділікті
былай түсіндіреді: «лизинг, құрал-жабдықты сатып алу үшін ... ... ... деп айтады. Несиеде жалға алушы негізгі қорларға белгіленген
мерзімде қарызын өтеу үшін төлемдер ... және ... банк ... қамтамасыз ету үшін несиеленетін объектіге ссуданы толық өтегенше
дейін меншік құқығын сақтайды».[14,б.243] Онымен лизингті ... ... ... М.И ... ... ... ... лизингті өндірісті жаңартудың құралы
ретінде пайдалану келесідей артықшылықтарды береді:
1) мүлік түріндегі ... ол ... ... ... ... тәуекелділігін төмендетеді, өйткені лизинг
берушінің берілген мүлікке құқығы сақталады.
2) лизинг жүз пайыздық несиелеуді ұйғарады және төлемдерді бірден ... ... ал бұл өз ... ... күштенусіз өндірістік
қорларды жаңартуға, өндірісте қымбат ... ... ... ... жиі ... ... ссуда немесе несиеден гөрі, мүлікті лизинг
бойынша алу жеңіл болады, себебі лизингтік мүлік кепіл түрінде болады.
4) өндірістік қорларды жаңарту, өндірісте қымбат ... ... ... ... ... ... икемді, мұнда екі жақ ... ... ... ... ... Мұнда төлемдерді тек ақшалай
формада ғана емес, дайын өнім түрінде ... ... ... ... үшін ... моральды және физикалық ... ... ... ... санын және өткізу нарықтарын кеңейту үшін қосымша
мүмкіндіктер алады.
Лизинг ... ... ... ... ... ... дамуына және құрылымының өзгеруіне ықпал етеді, ішкі нарықта
ғана емес, сыртқы ... да ... ... ... кеңейтудің және
отандық кәсіпорындардың өнімінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... қатынастардың мәнін түсіну үшін лизингтің қызметтерін
қарастырайық: «лизинг, күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде көп
қырлы ... және ... ... ... құру ... функцияларды атқарады».
Лизингтің көп қызметтерінің ішінен тек төртеуін қарастырамыз:
1) Лизингтің ... ... ... ... қажетті
қаражаттарының құнын бірден төлеуден босатады, яғни ... ... ... түрінде болады.
2) Өндірістік қызмет өндірістік есептерді уақытша пайдалану жолымен тез
шешуде көрініс табады. Бұл ... ... ... және жаңа ... ... прогресстің
нәтижелеріне қол жеткізілімділігінің тиімді әдісі.
3) Лизингтің өткізушілік қызметінің мәні-тұтынушылар санын көбейту және
өткізудің жаңа нарықтарын ... ... ... кейбір мүлікті бірден
ала алмайтындарды тарту.
4) Лизингтің салықтық жеңілдіктерді пайдалану қызметі. ... ... ... ... ... шығару, ол лизинг алушының салық
салынатын пайдасын азайтады.
Біздің мемлекетте лизинг бизнесінің рөлі ... ... ... ... ... ... ... лизингтік операциялары несиелік операцияларымен ұқсас болып
келеді. Алайда, лизингтің несиеден ... ... ... ... ... ... ... де лизинг обьектісінің лизинг
берушінің меншігінде қала беруінен ... ... Ал, ... ... ... ... қарыз алушының берген кепілдігі қалады.
Лизингтік мәміле бұл ... ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыру үшін қажетті келісім-шарттар
жиынтығы.
Лизингтік келісімнің объектісі ... ... ... ... ... ... бола алады. Тәжірибеде лизингке көбінесе
моральды тез тозатын технологиялық құралдар, ... ... ... автомобильдер, теңіз кемелері, ауыл ... ... және ... ... да ... ... ... мен құрылыстарды, машиналарды, құрал-жабдықтарды, транспорттық
құралдарды, жер учаскелерін және т.б ... ... ... ... ... ... қатыса алады: лизинг беруші,
лизинг алушы, мүлікті сатушы, банк, сақтандыру компаниясы.
1.Лизинг беруші-лизингтік мәмілені іске ... ... ... ... ақша ... ... ... объектісін сатып алып, ... ... ... ... және ... негізінде уақыты біткен
кезде меншік құнының ауысуымен немесе ауысуынсыз ... ... жеке ... ... ... ... ... беруші болып:
1) қаржылық несиелік және лизингтік ұйымдар
2) арнайы лизингтік компаниялар
3) техника немесе ... ... ... ... ... ... ... уставында қызметтің осы түрі көрсетілген коммерциялық банктер
6) лизингке негізделмеген, бірақ уставында қызметтің осы түрі жойылмаған
кез-келген ... ... ... ... ... ... сату-сатып алу шарты
негізінде лизинг берушіге немесе лизинг алушыға белгіленген уақытта ... ... жеке ... ... тұлға.
3.Лизинг алушы-лизинг келісім-шартына сәйкес лизинг объектісін белгілі-бір
төлемге, ... және ... ... ... пайдалану үшін алуға
міндетті жеке немесе заңды тұлға.
4.Банк (немесе басқа да ... ... ... сатып алуға
қажетті қаржы ресурстарын беретін заңды тұлға. ... ... ... ... ... ... ... Оларға:
5.Сақтандыру компаниясы-лизинг мәмілесін іске асыру кезінде пайда болатын
әр түрлі тәуекелдерді сақтандыратын заңды ... ... ... Қазақстан Республикасының резидент немесе резидент емес тұлға
болуы мүмкін, сонымен бірге ол шет ел инвесторларының ... ... ... ... бола ... лизингтік операцияның классикалық схемасы көрсетілген. Бұл,
түсіну үшін өте ... ... ... Е.Н ... ... ... болашақ лизинг алушы, белгілі-бір құрал-жабдықты алғысы келіп,
берілген мүліктің өндірушісін ... ... ... және ... ... болмағандықтан, ол берілген құрал-жабдықты сатып алуға ... ... ... берушімен сөйлеседі. Лизинг беруші және лизинг алушы
келісім-шартқа отырады, кейін лизинг беруші ... ... ... ... және құрал-жабдықтарды лизинг алушыға уақытша пайдалануға
лизинг келісім-шартында көрсетілген белгілі-бір шарттарда ... ... ... ... ... ... ... отырып,
лизингке берілетін объетілерді келесі топтарға бөлуге болады:
1) Транспорттық ... су ... ... жол вагондары
және т.б);
• Байланыс құралдары (радиостанциялар);
• Ауыл шаруашылық құрал-жабдықтары;
• Құрылыстық топ (крандар, бетонараластырушылар және т.б);
• Басқа да ... кең ... ... ... ... ... ... болуы:
1) Лизинг көмегімен кепілге беретін ... жоқ, ұсақ ... ... Бұл ... ... жасалған мерзім бойына
лизинг объектісі лизингке ... ... ... да, ... алушы
банкротқа ұшыраған жағдайда несиелік тәуекел деген болмайды
2) Лизинг 100%-ға ... ... ... яғни ... қысқа мерзім
ішінде өзінің меншікті капиталын жұмсамай-ақ, жаңа ... ... ... өнім ... және пайда табуға
мүмкіндік береді
3) Кәсіпорынға мүлікті ссудаға сатып алғаннан, лизинг ... ... ... бұл ... ол ... ... ... Құрал-жабдықтың лизинг берушінің меншігінде болатындығына байланысты,
өнімнің құнына лизингтік төлемдер ғана ... ... ... ... ... өзі ... ... лизинг алушы салықтық
жеңілдіктер алады
5) ... ... ... ... ... ... пайдалануына
ешқандай да қадағалау болмайды
6) Лизингтік келісім икемдірек. Ссудада мерзім және өтеу ... ал ... ... ... ... ... мен шығындарын
есептеп қаржыландырудың икемді схемасын жасау мүмкін
7) Лизинг алушы үшін мүліктің моральды және ... ... ... ... ... сатып алынбайды, уақытша
пайдалануға алынады
8) Лизингтік мәміледе лизинг алушы бірден және көп ... ... ... ... дәл сол ... ... ... Оған қоса, лизингтің арқасында уақытша бос қаражаттарды
басқа мақсаттарға пайдалана алады
9) Лизинг өнімді өткізудің және өндірісті ... ... ... ... ... ... ... және
кеңейтеді
10) Халықаралық Валюталық Қор мемлекеттің сыртқы қарызын санағанда
лизингтік ... ... ... яғни несиелік қарыз
шектерінен асып түсуге мүмкіндік бар
Лизингті пайдаланудың ... ... үшін ... ... ... өз өнімін өткізудің құралы болып табылады
• Лизингтік компаниямен екіжақты ынтымақтастық арқылы клиенттік базаны
кеңейту
• Бәсекелік ... ... ... ... ... ... қызмет ету арқылы
табыс табу)
Лизингтік операцияларға тән кемшіліктер мыналар:
• Жалға алушы құрал-жабдықтың қалдық ... ... ... ... ұшырауы мүмкін
• Ұйымдастырудың күрделілігі
• Лизинг құны ссудаға қарағанда ... ... та ... ... ... ... лизинг берушінің басында болатынын
ұмытпау қажет, сондықтан да ол осындай шығынның орнын толтыру ... ... ... тырысады
• Қаржылық лизинг кезінде ғылыми-техникалық прогресс құрал-жабдықтың
ескіруіне ықпал етеді, ал лизингтік ... ... ... біткенге дейін төленеді
Ендігі кезекте лизингтің пайда болуы мен даму тарихын қарастырайық.
Шын мәнінде, «лизинг» термині айтарлықтай болмағанымен, лизинг ... ... ... ... ... ашу ... ... кезеңдерімен
байланысты (384/388-322 жж б.э.д). ... бір ... ... ... тән: «Байлық меншік құқығында емес, пайдалануда».
Басқа сөзбен айтқанда, табыс алу үшін ... ... ... ... ... ... ... тек оны пайдалану құқығы және соның
нәтижесінде табыс алу ... ... ... ... ... пікірінше, лизингтік қатынастар
Аристотельге дейін де ... ... ... және Б.Майджер өзінің
«Европалық лизинг мектебі» кітабында ертедегі Шумер ... (2000 ... ... ... ... сипаттайды.
Шумердегі Ур қаласында табылған балшық кестелерінде ауыл ... ... ... және т.б ... ... беру туралы
мәліметтер бар. Ағылшын авторы Т.Кларк б.э.д 1760 ж қабылданған ... ... ... ... ... баптарды көрсеткен.
Басқа ертедегі цивилизациялар, гректерді, римдіктерді, египеттіктерді
қоса санағанда жалға беруді қол ... ... ... және құрал-
жабдықтарды, жерді, малдарды алудың жалғыз мүмкін әдісі деп санаған.
Халықаралық саудада өздерінің сәттіліктерімен ... ... ... ... ... ... кездердегі кемелерді жалға беру
бойынша мәмілелердің мәні, ... ... ... ... ... Өздерінің клиенттерінің қажеттіліктерін максималды түрде
қанағаттандыру үшін финикийліктер, кемелердің өздерін жалға беруден ... ... ... кемедегі топтарды ұсынған. Жәй ... ... ... жалға беруді (лизинг) алғашқы тапқан осылар болды.
Тарихта тағы белгілі нәрсе, жалға тек түрлі ауыл ... ... ... ... ... та ... ... алғашқы болған лизингтік
мәміле туралы куә мәліметтер 1066 ... ... бұл ... ... Жаулап
алушы нормандтық кеме иелерінен Британ жерлеріне басып кіру үшін кемелерді
жалға алған. Міне осы ... ... ... кемелерді, экипажды алу
үшін жалға берудің ерекше түрі-лизинг қолданылды.
19 ғасырда жалға беру қызметінің әжептеуір өсуі көрініс ... ... ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылығында,
өндірісте, транспортта технологиялардың дамуы ... ... ... өте ... ... жол ... ... күшпен дамуы АҚШ-да жалға берудің бір
сала ретінде дамуына жол ашты. Алайда тек Европада ғана ... ... ... мен ... ... жалға берілуін қаржыландыруға
сұраныс өсті. Өзіндік ... ... ... ... беру ... ... басында Солтүстікамерикалық Құрама Штаттарында көрініс тапты.
Нәтижесінде, инвесторлар қажетті салымдар рентабельділігін қамтамасыз
етті, локомотивтердің және темір жол ... ... ... ... ... ... жүргізілді, ал олардың артында
банктер тұрды.
Қазіргі кездегі лизингтік қатынастарда сияқты, трасттың басқарушысы
(лизингтік ... ... сол ... ... құрал-жабдық үшін
өндірушіге төлеген, ал одан кейін келісімнің қызмет істеу мерзімі бойында
осы құрал-жабдықты пайдаланушыдан арендалық төлем алып ... ... оның ... В.Хойер өзінің «Европада қалай
бизнес жасау керек» деген кітабында 1877 жылы ... ... ... ... компанияның телефондарды сатудың орнына жалға бергендігін тілге
тиек етеді.
Осы кездерде транспорттық қаражаттармен байланысты лизингтік бизнес
масштабтарын үлкейте бастады. ... ... ... ... ... ... Одан кейін 30 жылдары Генри Форд өз автомобильдерін өткізуді
кеңейту үшін жалға беруді тиімді қолданған. Алайда ... ... ... ... ... ... 40 ... автомобильдерді ұзақ мерзімге
жалға берген, Чикагодан шыққан сауда агенті.
Алайда, жалға беру шарттарында болған ... ... ... ... 50-жылдарының басында болды. Арендаға көп мөлшерде өндіріс
қаражаттары: ... ... ... механизмдер,
кемелер, самолёттер берілді.
В.Хойердің айтуы бойынша, лизингтік ... ... ... ... ... ... ... қоғам-1952 жылы Сан-Францискода
құрылған белгілі американдық компания «United States Leasing Corporation».
Компанияның негізін ... ... ... ... ... ол ... бір ... үшін жасаған, одан кейін лизинг бизнесі өте перспективті
бола алатынын ... ... States Leasing ... болды. Лизингтік операциялар АҚШ шекараларын тез басып өткен,
сәйкесінше лизинг бизнесі үшін ... ... ... ... ... ... жылдан кейін компания басқа елдерде филиалдарын аша бастаған
(1959 жылы Канадада). Әрі қарай ол «United States Leasing ... ... ... ... ... ... лизингтік
операцияларға қатыса бастады.
2. Лизингтің жіктелуі және лизингтік ... ... ... ... байланысты сұрақтарды нақтылау үшін,
лизингтің формаларын және түрлерін тереңірек зерттеу керек. Лизингтің
механизмін өткізу ... ... ... ... ... ... ... түрлерін классификациялануын және әрқайсысының сипаттамасын
талап етеді.
Кейбір авторлар лизингтің ... екі ... ... ... ... оперативтік [14,б.251; 18,б.25]; басқалары- үш ... ... ... ... ... ... 4 ... да көп [19,б.183]: қаржылық, оперативтік, жылжымайтын мүлік және құрал-
жабдық лизингі.
Лизинг түрлерінің жіктелуінің жақтаушылары оперативтік лизинг құрамына
рейтинг және хайрингті кіргізеді, ал ... ... ... ... қоса жүретін лизингті кіргізеді. Рейтинг-машиналардың, құрал-
жабдықтың, транспортты құралдардың, тұрмыс техникасының және ... ... ... ... ... ... ... жалға алушының мүлікті
өзінде қалдыруға құқығы жоқ. Ал егер ... ... ... және
транспорттық құралдар орташа мерзімге жалға ... онда ... ... ... ... ... ... лизингтің көптүрлілігіне келесі
факторлар әсер етті:
7) Шет ел ... ... және ... ... ... мемлекеттердегі лизингтің құқықтық статусының және зандылық
базасының айырмашылығы
9) ... ... ... ... мемлекеттік қолдау
деңгейлеріндегі айырмашылық
10) әртүрлі мемлекеттердегі лизинг ... үшін ... ... ... ... лизингтік мәміленің барлық қатысушылары үшін лизингтің несиемен
салыстырғандағы ... ... ... ... ... ... ... мазмұны және анықтамалары бойынша нәтижелерді зерттеп, лизинг
түрлерінің жіктелуін келесі 16 сипаттама бойынша нақтылауын ұсынамыз, ... ... ... және мәні А ... ... Осы
жерде, біз лизинг түрлерінің бөлінуі мына критерийлер бойынша болатындығын
көреміз:
1) қатысушылардың құрамы және ұйымдастыру формасы
2) мәміленің ... ... өтеу ... және ... ... қызмет көрсетуінің көлемі және деңгейі
5) қаржыландыру түрлері
6) ... ... ... бағыты
8) келісімнің сипаты
9) төлемдердің сипаты
10) мүлікті сатып алуға қатынас
11) мәміленің ұзақтығы
12) меншіктің формасы және аясы
13) лизингтік келісім сомасына тәуелділік
14) лизинг ... үшін ... ... деңгейіне тәуелділік
15) ұлттық нарықтың дамуына тәуелділік
16) әртүрлі елдердегі бухгалтерлік есепті жүргізу стандарттары
Лизингтің барлық ... ... ... ... ... атап ... мүлікті сатушы-өндірушінің пайда болуы
2) лизингке беру үшін лизинг берушінің мүлікті арнайы алуы және мұнда
мүлікті және ... ... еркі ... ... ... ... сапасы бойынша барлық талаптар; дефектілері, тозғандығы жайлы
барлық талаптар лизингтік мүлікті өндірушіге, яғни сатушыға қойылады,
ал ... ... ... ... ... ... ... бұзылуының, жойылуының тәуекелділіктері, лизингтік
мүлікті қолдану туралы алу-беру актісіне қол ... ... ... өтеді
Соңғы екі пункт қаржылық лизингтің оперативтік лизингтен айырмашылығын
көрсетеді. Тек оперативтік лизингті сипаттайтын белгілерді ... ... бұл ... ... біз ... ... ... көрсетеміз:
1) лизингтік келісім нормативтік мерзімнен аз уақытқа жасалады
2) ... ... ... ... арнайы мәлімдеме бойынша алынған емес,
лизинг берушінің өзінде болған мүлік беріледі
3) лизингтік мәлімдеменің екі жақты сипаты болады
4) мүлік ... көп ... ... ... ... ... біткеннен кейін мүлік лизинг ... және жаңа ... ... ... ... 1 - ... лизингтің ерекшеліктері
| Қатынастардың мазмұны | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... лизинг берушіге қайтару|
|Мүлікті қайтарар кездегі қатынас |Лизинг алушы келісімде айтылған |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... беруші |
| ... ... ... ... |
| ... ... шығындар кіргізіледі |
|Лизингтік мәміленің мерзімі |Мүліктің ... тозу ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... мүлікті төлемін созып |
| ... ... ... ... |Мүлік бұзылған немесе құрыған |
| ... оның ... ... ... ... ... ... |Келісімнің мерзімі біткен уақытқа |
| ... ... ... ... |
| ... ету ... ... ... [25] ... ... ... және ... ... ... ... ... ... табылды (Кесте 2).
Кесте 2 - Қаржылық және оперативтік лизингтің ұйымдастырушылық
ерекшеліктері*
|Қаржылық лизинг ... ... ... ... ... |Кемшіліктері |
|Амортизациялық |Тәуекелділігі |Мүлікке құқық ... ... ... және ... ... ... ... ... ... | ... ... ... талап |
|клиетке | | ... ... | | | ... |Клиенттердің ... ... | ... ... жағдайын |мүмкіндігі | ... ... ... | | ... ... |қосымша жұмысты | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... |Өзіндік құнда |
|төлемдер өнімнің|төлемнің болуы |төлем жоқ ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... |Лизингті ... ... ... ... |тұрақсыздығы |көрсетуімен және ... ... ... | ... қоса ... ... | ... ... ... көзі : ... [ 25] ... бойынша құрылған ... ... және ... ... ... дамыту үшін нақты шетел инвестицияларын ... ... ... ... ол қаржылық лизингтің бір түрі болып
табылады. ... ... ... рәсімделетін, лизинг
объектісін пайдалану құқығын үшінші тұлғаға берумен сипатталатын ерекше
қатынастар ... ... ... ... іске ... тұлға лизинг
объектісін лизинг берушіден лизинг ... ... ... тұлғаға
уақытша пайдалануға береді. Объектіні сублизингке беру кезінде ... ... ... міндетті түрде болу керек. Халықаралық сублизинг
халықаралық лизингтің бір түрі болғандықтан, ол ... ... сай ... асырылу керек. Халықаралық сублизингтің бір ерекшелігі
ретінде лизинг объектісінің Қазақстан ... ... ... тек сублизинг келісім-шартының мерзімі аралығында ғана ... ... ... ... ... ... ... және лизинг алушы
әртүрлі елдерде болса қолданылады. Бұл жағдайда, құрал-жабдықтың дұрыс
пайдаланылуын, төлемдердің ... ... ... ... шешуді
жергілікті лизингтік компания жүргізгені дұрыс. Сублизингтік ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... ... белсенді түрде
пайдалану қажеттіліктерін айтып қана ... ... ... ... білікті түрде басқаруға да өте көп көңіл бөлу ... ... ... ... ... ... бірнеше
деңгейін қалыптастырудың қажеттілігі бар. Оны келесі ... ... 3- ... қатынастарды басқару деңгейлері
|Лизингтік қатынастарды басқару |
| ... | ... | ... | ... |
| ... | ... |Лизнгек беруші |Лзингке ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... | ... | |
| | ... | |
| ... ... ... ... қатынас-|Лизинг объектісін |
|қатынастады рет- |жа- ... ... ... ... ... ... ұсы-|сау арқылы, |моде- ... ... беру ... |лін ... ... ... ... |тік қатынастардың | |қол ... ... ... ынталанды-| | ... ... |ру. | | |
| | | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... ... ұйымдар үкіметтік емес ұйымдардың, универ-
ситететтердің, халықаралық ... және ... ... ... ... жобалар жасау арқылы елдегі лизингтік
қатынастардың дамуы үшін ... ... ... отырып, лизингтік
қатынастарды мегадеңгейде ... ... роль ... ... ... тағы бір инновациялық құралы-қайтарылатын
лизингтің механизмі, көбісі тұрақсыз қаржылық жағдайда, ... ... ... ... ... кәсіпорындарда әсіресе көп
пайдаланылады. Қайтарылатын лизингті екі ... ... жүйе ... ... Бұл ... ... құралдың иесі оны үшінші тұлғаға
сатады да, сол сәтте үшінші ... ... ... ұзақ ... жал келісім-
шартына отырады. Бұл кезде сатып алушы ретінде әдетте коммерциялық банктер,
инвестициялық, сақтандыру немесе лизингтік ... ... ... ... нәтижесінде мүлік иесі ғана ауысады, ал ... ... ... ... сатушының мүлкіне меншік құқын кепілдікке ала отырып,
мүлік иесін несиелендіреді деп ... ... ... ... ... ... ... кезінде, кәсіпорындардың қаржылық
жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі.
Осылайша, ... ... ... ... иесі ... ... шартында меншік құқығын лизингтік компанияға береді және бір ... ... ... ... ... ... Қайтарылатын лизингті тікелей
лизингтің бір түрі ретінде қарастыруға болады. Бұл жағдайда, ... ... ... бір ... ... ... ... алынатын мүлікке қатысы бойынша лизинг:
1) Таза ... ... ... ... ... ... ... алушы төлейді және ол лизинг берушіге тек таза немесе ... ... ... ... ... ... ... тек таза лизнг болы п табылады.
2) Толық лизинг- бұл ... ... ... ... ұстау бойынша барлық
шығындарды қаржыландырады. Бағасы бойынша толық лизинг ең қымбат
лизинг болып табылады, ... ... ... ... ұстау бойынша,
қажетті шикізаттарды әкелу бойынша шығыстары өседі
3) Бөлшектік лизинг- бұл жағдайда лизинг ... ... ... бойынша тек
кейбір қызметтерді ғана өзіне алады
Қаржыландыру түрі бойынша лизинг келесідей ... Бір ... ... яғни ... беру бір рет қана жүзеге асырылады
2) Қайталанылатын лизинг-мұнда бір ... ... ... кезде, лизинг келісім-шарты жаңа кезеңге жасалады.
3) Бас лизинг - лизингтің бұл түрі ... ... жаңа ... ... ... ... тізімін толтыруға мүмкіндік береді.
Лизингтік мәмілеге қатысушылардың құрамы бойынша лизинг:
1) Тура лизинг-бұл ... ... иесі өзі ... ... ... ... мәмілені классикалық лизингтік мәмілеге
жатқызуға ... ... ... компания көрініс таппайды.
2) Жанама лизинг-бұл жағдайда мүлік лизингке белгілі-бір делдал арқылы
беріледі.
3) Бөлек ... бұл түрі ... ... ... ... жол ... қаржы салымдарын жасау
үшін қолданылады.Лизингтің бұл түрі ... ... ... ... аталады, себебі мұнда бірнеше лизинг беруші,банктер жұмыс істейді.
Мүлік түріне байланысты лизинг:
1) Жылжымайтын мүлік лизингі (ғимаратар мен құрылғылар);
2) Жылжымалы мүлік лизингі ... ... ... ... ... ... өтелетін лизинг, яғни лизинг келісім-шартының мерзімі аралығында
мүліктің толық немесе толыққа жақын ... ... ... ... ... құны ... Толық өтелмейтін лизинг-бұл жағдайда лизинг келісім-шартында
көрсетілген ... ... тек ... ... ... оның тек бір ғана ... өтеледі.
Өтеліну белгілеріне байланысты лизинг:
1) Шұғыл лизинг-мүліктің қызмет ету мерзіміне қарағанда,оның пайдалану
мерзімінің қысқалығын және ... ... ... ... Қаржы лизингі-уақытша пайдалануға берген лизинг затының мерзімі ішінде
өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығуымен ... ... ... ... ... ... ... секторына байланысты лизинг:
1) Ішкі лизинг-бұл, оның ... бір ... ... келуімен
байланысты сипатталады.
2) Халықаралық лизинг-бір тарап немесе барлық тараптардың әр елден болып
келуін сипаттайды
3) Сыртқы лизинг-экспорттық және ... ... ... ... ... алушы болса, импорттық лизингте шетел лизинг
беруші болып табылады.
Амортизация шарттарына байланысты ... ... ... ... Толық амортизациясы болатын лизинг, сәйкесінше ... ... ... ... ... ... ... болмайтын лизинг, сәйкесінше мүлік құнын бөлшектеп
төлейтін лизинг
1.3 Лизингтік төлемдердің түрлері және ... ... ... ... үшін ... ... алушы лизинг берушіге
лизингтік төлемдер түрінде жүргізеді. Лизингтік төлемді анықтаудың
объективті ... ... ... ... жағдайы және амортизация
нормасы, уақыты құрайды. Төлемдердің мөлшері, ... ... ... екі ... ... ... төлемдердің жалпы сомасы келесілерден құрылады:
1) Лизингтік мүліктің толық құнының орнын толтыратын сома
2) Лизинг келісіміндегі ... алу үшін ... ... үшін ... ... төленетін сома
3) Лизинг берушіге берілетін коммисиондық сома
4) Лизинг ... ... үшін ... ... ... ... ... лизинг берушінің басқа да шығындары
Лизингтік төлемдер өнімнің өзіндік құнына кіргізіледі. Лизингтік төлемдер
әр түрлі болады, ол жақтардың ... ... ... ... жасаудың формасына байланысты келесідей
бөлінеді:
1) Ақшалай төлемдер, ... ... ... қаражаттардың негізінде
жүргізіледі
2) Компенсациялық төлемдер, мұнда есеп айырысу тауарлармен немесе лизинг
берушіге қарсы қызмет көрсетумен ... ... ... ақшалай төлемдермен қатар, төлемдер тауарлар немесе
қызметтер түрінде болған жағдайда пайда болады.
Лизингтік төлемдерді есептеудегі қолданылатын әдіс ... ... ... ... ... бар ... бұл ... келісім-шартында тұрақтанған
шарттарда төленетін, сәйкес жақтармен келісілген төлемнің түрі болып
табылады. Әдетте, төлемдердің графигі ... және онда ... ... ... күні ... көрсетіледі, ал одан
кейін ай сайын, квартал сайын, жылына екі рет және жыл сайын. Тұрақты
сомасы бар ... ... ... ... ... үшін ... лизинг берушіге комиссиондық сыйақы және
қосымша қызметтер үшін төлемдер кіреді.
2) Авансы бар төлем, бұл жерде ... ... ... ... лизинг
объектісінің құнының 15-20%-ы мөлшерін келісімге қол қойған кезде
аванс немесе салым түрінде төлейді де, ал ... ... ... ... ... 3-5 жыл ... ... сайын төлеп отырады.
3) Минималды лизингтік төлемдер- лизинг келісім-шартының жұмыс жасау
уақытысындағы ... ... ... және ... келісім-шартының
уақыты аяқталғаннан кейін мүлікті өзіне алу мақсатындағы мүлік ... ... ... төлем тұрақты сомамен емес, өткізу көлеміне
байланысты белгілі-бір негізде, пайыздарда ... ... ... ... ... төлемдер (жыл сайын, квартал сайын, ай сайын) лизингтік
келісімде келісілген ... ... ... Бір ... ... егер келісімде лизинг берушіге аванс төлеу
қарастырылса, периодты салымдармен бірге қолданылады.
Төлеу әдісіне байланысты лизингтік төлемдер былай ... Тең ... ... төлемдер
2) Прогрессивті төлемдер, алдымен кіші сомалармен төленеді, одан ... өсе ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақсыз
лизинг алушылар қолданады
3) Регрессивті ... ... ... ... ... ... және мұнда төлемдердің мөлшері біртіндеп азайа береді.
Мұндай төлемдер мүлік ... ... ... және ... ... ... бостандығын азайтады.
Лизингтік төлемдерді жасау келесі тізбектілікте болады:
1) Лизинг төлемдерін жыл сайын есептеу
2) ... ... ... ... ... ... ... жалпы сомасын анықтау
3) Лизингтік салымдарды төлемдердің периодтылығына байланысты есептеу
Лизинг құны тұрақты арендалық төлемдерден құралады, ал ... ... ... ... оның ... ... беру мерзіміне,
тәуекелділіктерге, төлемдердің жиілігіне ... ... ... сомасына тағы амортизациялық төлемдер ... ... ... үшін ... ... ... кеткен шығындар да ықпал етеді[13,б.98]
Тең бөлікті арендалық қойылым ... ... ... құнының төлемдер
санына қатынасымен келесі формула бойынша анықталады:
АМ = ... ... ... беру ... ... - жал ... сатып алу бағасы
П- несие үшін пайыздардың сомасы
Н- мүлікке салынатын салық
С- сақтандыру ... ... ... беру ... ... ... қалдық құны
Т- жалға беру уақытындағы айлар саны.
Қазіргі уақытта лизингтік төлемдерді ... ... ... және олар ... ... ... ... де негізделген.
Лизингтік төлемдердің жалпы сомасы мына формула ... ... ... ... ... ... алу үшін ... берушінің қолданған несиелік
ресурстарына төлем
КС-лизинг берушіге ... ... ... үшін ... ... төлем
ҚҚС-лизинг берушінің қызметі үшін лизинг алушының төлейтін қосылған құнға
салынатын салығы.
Амортизациялық ... АА мына ... ... ... ... ... ... құны
АН-амортизация нормасы (пайызда)
Лизинг объектісін сатып алу үшін ... ... ... несиелік
ресурстарына төлем НТ мына формула арқылы табылады:
НТ=(НР*СТН)/100
(4)
мұндағы,
НР-несиелік ресурстар
СТН-несиені қолданған үшін пайыз ставкасы. Мұнда несиелік ... мына ... ... ... ... жасалатын мерзім (жылдарда)
ҚҚБ және ҚҚС - жылдың басындағы және ... ... ... ... берушіге комиссиондық сыйақы КС былай есептеледі:
КС=р*БҚ
(6)
мұндағы,
р-комиссиондық сыйақы қойылымы,
БҚ-келісім объектісінің баланстық құны
Немесе
КС=((ҚҚБ+ҚҚС)/2)*(СТС/100)
(7)
мұндағы,
ҚҚБ және ҚҚС - жылдың басындағы және соңындағы ... ... ... ... ... ... берушіге түсетін комиссиондық сыйақының формуласын
табамыз:
КС=Т/Сома(КС)
(8)
мұндағы,
Т-лизингтік келісімнің ... ... ... ... ҚҚС мына ... ... ... құнға салынатын салық салынатын табыс
СТС-қосылған құнға салынатын салықтың ставкасы
Егер ҚҚС-ын лизинг беруші ... онда Т ... ... ... ... пайдаланғаны үшін төлем, лизинг берушіге
комиссиондық сыйақы және лизинг берушінің ... ... үшін ... ... ... ... төлемді төлегеннен кейін, оның мөлшері мына
формула арқылы табылады:
ЛСЖ=ЛТ/Т
(11)
мұндағы,
ЛСЖ-әр ... ... ... ... ... төлемдер
Т-лизинг келісімінің жұмыс істеу уақыты
Лизингтік төлемдерді квартал сайын немесе ай сайын төлесе, әр ... ... ... ... ... ... ... он екіге
бөлеміз.
Лизингтік төлемдерді есептеудің басқа әдістерін ... ... ... ... ай ... жалпы шығындарына келесілер
жатады:
ЖШ=(С1+С2+С3+С4+С5+С6)
(12)
мұндағы,
С1- амортизацияның әр жылғы сомасы
С2- ... ... ... ... ... ... техникалық қызмет көрсету бойынша шығындар
С4- лизинг құралын сатып алу үшін алынған несие бойынша пайыздар
С5- лизинг беруші-фирманың жалпы ... ... ... ... ... жыл сайынғы сомасы былайша анықталады:
С1=(Б1-Б2)/Т
(13)
мұндағы,
Б1- жаңа құрал-жабдықтың бағасы, оған лизинг берушіге ... ... ... ... ... ... беру бойынша шығындар жатады.
Б2- қалдық құн
Т- құрал-жабдықтың қызмет істеуінің экономикалық тиімді ... ... ... ... ... әдістемесі әмбебап болып
табылмайды. Әрбір мәміле ерекше тәсілдемені қажет ... және әр ... ... мөлшері лизинг келісімінің ерекшеліктеріне, лизинг
түріне, таңдалған ... ... ... ... ... ішкі және халықаралық бола алғандықтан, оны реттеу үшін және
басқа да ... үшін ... ... ... ... ... Евролиз ұйымы белгілі [35,б.246].
Евролиз-құрал-жабдықтың лизингі бойынша ұлттық ассоциациялардың
Европалық федерациясы, халықаралық лизингтік ... ... ... ... ... ... ... заңдылық нормаларын
салыстыру және талдау; барлық құқықтық, салықтық, экономикалық, ... ... ... ... ... ... нәтижелерін
және статистикалық мәліметтерді жинау; лизингтік мәмілелерге байланысты
талаптар мен шарттар туралы мәліметтер ... ... ... мен ... ... ... байланысты сұрақтарды талдау.
1979 жылы ұлттық лизингтік ассоциациялардың Европалық ... ... ... күні ол 17 ... 700 ... ... ... Бельгия, Болгария, Швейцария, ФРГ, Дания, Испания, Франция,
Ұлыбритания, Ирландия, ... ... ... Нидерланды,
Португалия, Швеция және Финдляндия.
Лизингтік қатынастарды реттеу саласында мемлекеттердің ынтымақтасуынан
бөлек, құқықтық актілерді, статистиканы, талдауды ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
лизингтік компаниялар құрылады. Мұндай компаниялардың бірі- «Эбиклиз»
(Брюссель), Голландия, ... ФРГ, ... ... ... лизингтік компанияларын біріктіретін компания. Жиі ... ... ... ... ... ... ... қаржылық корпорацияның (ХҚК), Әлемдік банк тобының
мүшесінің қызметі-дамып келе ... және ... ... ... жеке ... ... ықпал жасау. Бұл жерде, жобаларды
жасау банктік құрылымдармен және басқа да қаржылық институттармен ... ХҚК ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайды.
ХҚК құрамына, Әлемдік банк тобының мүшесінің құрамына 174 ... ... ... ... ... ықпал жасай отырып, ХҚК
олардың өнімділігінің өсуін және жеке сектор кәсіпорындарының тиімділігі
мен капитал нарықтарының дамуын ... ... жеке ... ... ... ... жобаларды жасауды қаржыландырады; ішкі
және сыртқы жиналымдар мен ... үшін ... ... ... ... ... ... кеңес береді. Лизинг саласында
ХҚК 20 жылдан аса жұмыс жасайды. Бұл ... ... ... ... ... лизингтік қызметтері дамыған нарықтары бар мемлекеттердің
жартысынан көбі өздерінің лизингтік компаниялары үшін ХҚК ... ... Көп ... ХҚК әртүрлі елдердің алғашқы ... ... ... ... ХҚК ... дамуына көмектеседі,
мемлекетке лизингтік заңдылықтармен байланысты сұрақтарға жауап беруде
техникалық көмек көрсетеді, жаңа ... ... ... мен ... серіктер іздеуде ат салысады.
Лизингтік индустрияға инвестициялау, әдетте техникалық жәрдемдесу
жобасымен шамаланады. Осы жоба барысында құқықтық және ... ... ... ... ... ... ... Бұл жұмысты
лизингтің дамуы бойынша топ атқарады. ХҚК-ның ... ... ... ... ... компанияларға техникалық жәрдемдесу
жобаларымен инвестициялау ... Осы ... ... ХҚК ... ... ... құрылуына және дамуына қатысты. 1976 жылы ХҚК
лизинг қызмет нарығының құрылуы және ... үшін ... ... ... ... Корея мемлекетіне техникалық жәрдемдесу жобасын жасады, ал
одан соң Оңтүстік Кореядағы бірінші лизингтік ... Korea ... Co (KDLC) ... ат ... Бүгінгі күні Корея лизингтік
операциялардың ... ... ... 5 ... ... Оңтүстік Кореядағы
лизингтің дамуы бойынша жоба ХҚК-ның лизингтік қызмет нарығындағы алғашқы
тәжірибесі ... Одан бері ХҚК ... ... ... аса ... шамамен 40 мемлекеттің лизингтік секторына 120-дан аса инвестициялық
жобаны жүзеге асырған. РФ-ның Үкіметі ХҚК-ның лизинг ... ... ... оны ... ... ... Ресейде жасауға және
лизинг қызметтері нарығының дамуының шарттарын жақсарту бойынша ұсыныстар
беруге ... ... ... Алматыда Орталық Азиядағы лизингтің ... ... ... тобы ... ... Мұндағы көңіл аударатын жайт,
Индияның, Турция және Пәкістанның лизингтік секторына инвестицияның жиынтық
мөлшері осы сектордағы ... ... ... ... ... ... 1983 ... 1998 жылдары аралығында осы мемлекеттердің
лизингтік қызмет ... ... ... дамыды. Лизингтік секторға
инвестициялай ... ХҚК ... ... бір ... сатып алады,
қарыз береді. ХҚК инвестицияның шамамен 13%-ын лизингтік секторға уставтық
капиталға салым арқылы ... ... ал ... ... ... ... ... Экономикасы дамып келе жатқан
мемлекеттердің лизингтік ... ... ... ... ... ... көмектесу, қаржылық нарықтардың
және жалпы экономикалық өсудің дамуына жәрдемдесу.
Техникалық жәрдемдесу жобаларын жүзеге ... және ... ХҚК ... ... ... жақсы дамуы үшін қажет шарттарды
жасауға ұмтылады. Бұл базалық шарттарға мынадай элементтер кіреді: ... ... ... ... ... салық салу режимі, лизингтік
операциялардың бухгалтерлік есебі [26,б.147]
Осылайша, ... ... ... ... ... және ... ... үлкен. Таза экономикалық саладан басқа бұл
ынтымақтастық ... да ... ... ... ... ... ... информациялық.
Халықаралық ұйымдардың қызметтерін айта ... ... ... ... және ... ... ... халықаралық
нормаларды айтпай кетпеуге болмайды. Лизинг саласындағы мемлекеттер қарым-
қатынасының нақты ... ... ... көпжақты документтердің
ішінде халықаралық қаржылық лизинг бойынша Оттавалық конвенция бөлініп
шығады (1988 жылы ... ... ... ... Бұл ... бойынша үлкен емес, бірақ мазмұны ... ... ... ... ... ... мақсаты- лизингтік операцияларды
біріңғайландыру, кеңейіп жатқан әлемдік лизинг нарығына тұрақтылықты
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Республикасындағы лизингтің құрылу және даму ерекшеліктері
Бүгінгі күні Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің басты
шектеуші факторларының ... ... ... ... ... ... бойынша, негізгі қаражаттардың тозғандығы 60-80%-ды
құрайды және мемлекеттің экономикасы үшін ... ... ... ... ... ... ... жағдайын ескере отырып, лизинг
туралы осы мәселені шешетін жалғыз механизм деп ... ... күні ... ... ... ... ... қорларды
байытудың және жаңартудың ең тиімді әдісі деп түсінеді. Потенциалды сұраныс
күннен-күнге нақтыланып, артып ... ... ... ... ... ... алады. Ресейде
алғашқы лизингтік компаниялар пайда болғаннан кейін, олар Қазақстанда да
пайда бола ... және ... ... ... ... ... ... бастады. Бірақ, ол кезде нормативтік база да,
ондай мәмілелерді жүргізудің тәжірибесі де болмаған.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан ... және ... ... ... бері ... ... ... және мемлекеттік
документтердің қатарында жиі кездесе бастады.
1997 жылдың басында Қазақстан Республикасының Министрлер кабинетінің
қаулысымен ... ... ... ... ... тобы құрылды.
Министрліктер мен ведомстволардың ... ... ... ... және ... ... Юстиция Министрлігі американдық «Pepper
Hamilton and Sheets» заң компаниясымен бірге ҚР-ның ... ... ... ... ... ... бастады.
1994 жылдың 9 маусымында Жоғарғы ... ... ... ... сөзінде және ҚР-ның Жоғарғы советіне «Нарықтық өзгерістерді
тездету мен кризистан шығу ... ... ... ... ... және реформаларды тереңдету» ІІІ бөлімінде былай айтылған: «Егер
кең ауқымда ... ... ... және лизинг, олармен байланысты
процедуралар туралы жаңа ... ... банк пен ... ... ... қажет...»[15,б.2]. 1994 жылдың мамырында ... ... ... ... ... талдау үшін жарияланды.
1994-1998 жж Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлікті дамытудың және
мемлекеттік қолдаудың ... жеке ... ... ... үшін «мүліктік жалға бос өндірістік ғимараттардың,
қолданылмаған құрал-жабдықтың 10%-дан кем емесі берілу, шағын ... ... және ... ... ету үшін лизингтік
компаниялар жүйесінің дамуына және ... ... ету ... деп
айтылған.
Берілген программаны жүзеге асыру үшін 1995 жылдың сәуірінің соңында
Министрлер Кабинеті ... ... ... ... лизинг
департаментін құру туралы қаулы қабылдады. Ол өндірістік салаға ... ... ... және ... ... ... етудің құралы ретінде лизингті ... ... ... ... ... болу ... ... Алайда, мемлекеттің лизингті,
инновациялық саясаттың құралдарының бірі ... ... ... аяғына дейін жеткізілмеді. Лизинг бойынша департамент, ... ... ... ... үлгермей жатып, сол кезде болып
жатқан мемлекеттік қызметтердің араласуының және ... ... ... ... 10 ... мемлекет, өзінің қатысуымен Ұлттық
лизингтік компанияның- «Азия ... ... ... ... ... ... ... қаржылық-инвестициялық корпорациясының
көпқырлы лизингтік компанияны құру туралы ұсынысын қабылдады. «Азия лизинг»
мемлекеттің, «Алемсистемнің», кәсіпкерлік құрылымдардың, шетел ... ... ... құрылады. Құрылтайшылық туралы ниеттер
протоколына «Алексей ... және К», ... ... «Караван» және т.б шамамен 20 компаниядай қол қойды. Оған қоса,
Алембанк, Казкоммерцбанк, Техакабанк, Центробанк ... болу ... Тағы үш ... ... ... ... компаниялары
құрылтайшы болады деп болжанған. Жарғылық қор 100 млн.теңгені құрайды.
Компанияға келесі қызметтер ... ... ... қажеттіліктеріне сәйкес, машина-техникалық
импортты қамтамасыз етеді.
2) өндіріске капитал салымдары ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету
3) өндірістік салаға масштабты инвестицияларды тартудың құралы ретінде
халықаралық лизингті қолдану
1995 жылдың сәуірінде «Азия ... кең ... ... ... лизингі бойынша жобаларды қарастыратын, заңды тұлғаларға
лизингке автомобильдер, ... және ... ... ... ... ... тіркелді.
1995 ж 23 желтоқсанындағы № 1851 ... ... ... ... өніммен қамтамасыз етуді ұйымдастыру туралы»
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жағдайы. Бұл лизингтің кең анықтамасы
және оның ... ... ... ... және ... ... келісімінің анықтамасы, келісімге ... мен ... ... ... ... ... ең
маңызды документтердің бірі. Берілген документ «Қаржылық лизинг туралы»
Заңның құрылуына ... ... Дәл осы ... республикаға комбайндарды
жеткізу бойынша «Joon Deer» АҚШ-тық және Батысгерманиялық «Claus Oh» ... ... ... ... және даму ... ... ... лизингтік қатынастарды
ұйымдастырудың Қазақстандағы бес бағытын айтуға болады: мемлекеттік ... ... ... лизинг, коммерциялық лизинг, аралас
лизинг.
1996-1997 жж ... ... ... ірі масштабты инвестициялық
жобаларды өткізуде Қазақстанда мемлекеттік, мемлекетаралық ... ... ... ... ... алынған.
Қарқынды бастамасына қарамай, бірінші мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... механизмін
толығымен дұрыс ұйымдастырмағаннан екі мың ресейлік комбайндарды жеткізуде
залалға ұшырады, «Енисей» және «Нива»-астық жинағыш машиналардың көп ... ... келе ... ал жер ... бойынша негізгі жұмыстар ол ... ... «Кең ... АҚ-ы ... ... «Joon Deer» ... Қазақстанға алып келумен айналысқан. Мемлекет гарант ретінде
болды. Лизинг алушы-ауыл шаруашлық өндірушілер ... үшін ... ... беру керек болатын, ол астықты «Кең дала» АҚ-ы ... одан ... ... ... аудару керек болатын. Алайда, ... ... ... күрт ... ... да ... төлем қабілеттілігі сұрақ
астында болды. Мемлекет «Кең дала» АҚ-ы үшін ... ... ... ... ... барды. Нәтижесінде 630 «Joon Deer» комбайны мемлекетке ... ол ... ... ... ... ... бойынша
техниканы таратты.
Шетел инвесторлары ... ... ... ... ... 1997 жылы ... ... Asia Leasing» компаниясын
жатқызуға болады. Бұл компания «Lease holding B.V» атты ... және ... ... ... ... ... ... алғашқы жеке лизингтік компаниялардың бірі.
Қазақстан нарығындағы белсенді лизингтік жұмыс 1997 ... ... ... ... ... жалға беру ретінде Қазақстандағы
салыстырмалы жаңа ... түрі ... ... Сондықтан да,
заңның кейбір ... ... ... ... ... ... ... өзгертуді мұқтаж етеді.
«Central Asia Leasing» компаниясының лизингтік қызметтер ... ... ... ... кіші ... ... және ... 3-те
көрсетілген коммерциялық лизинг болып табылады.
«Central Asia Leasing» компаниясының алғашқы клиенті «Жібек Жолы» АҚ-ы
болып табылады және ол ... ... ... диірмен алған.
Кесте 4 - 1997-2001жж «Central Asia Leasing» компаниясының
лизингтік қызметтерінің ассортименті*
|Атауы ... ... |% ... |
| ... ... уақыты | ... ... |15 жыл | 3 жыл |11.2 ... дайындау |10 жыл |2.5 жыл |10 ... құю ... | | ... | | | ... |10 жыл |2.5 жыл |10 ... ... | | ... құю ... | | ... | | | ... майын |10 жыл |3 жыл |10.5 ... және | | | ... ... | | | ... | | | ... |8 жыл |2 жыл |9.2 ... | | | ... | | | ... |25 жыл |4 жыл |11.5 ... ... ... [29] берілгені бойынша құрылған ... А.С ... ... лизингтің дамуы 4 канал ... ... ... фирмалар мен компанияларды жүргізуде болатын
техникалық қаражаттардың прокаты ... ... мен ... ... ... деңгейлі банктердің лизингтік операциялары
3) қайтадан құрылып жатқан мамандандырылған лизингтік фирмалар
4) республика территориясындағы бірлескен лизингтік ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы әзірше ұзақ емес лизинг бизнесінің даму ... ... ... ... ... жж- ... 120 банк пен 20 лизингтік компанияның
дүниеге келуі және коммерциялық банктердің көлемі ... ... ... ... ... ... ... «Туран-лизинг» және т.б)
2. 1993-1994 жж- сыртқы және ішкі нарықтағы экономикалық күйзелістің
нәтижесінде лизинг бизнесінің күйреуі
3 ... жж- ... бір түрі ... ... ... қызығушылықтың қайта ... ... ... ... 2001 ж ... күнге дейін- лизингті ынталандыруға және
мемлекеттік қолдауға бағыт, лизингтің нормативті-құқықтық ... ... ... құрылу кезеңі
1.кезең рентабельді экономиканың жаңа ... ... ... ... ... ... ... лизинг сияқты, инвестициялаудың жаңа дәстүрлі емес формаларын
қолдануға ... ал сол ... ... ... 20 ... ... период ішінде Қазақстан лизинг негізінде 42 000 трактор, 25 000 ... ... ... ... ... ... СССР ... экономикалық байланыстың жоғалуы, рубльдік
зонадан Қазақстанды шығарып тастауы, ол республика үшін жабдықтаушылардың
және ... ... ... білдіреді, ал бұдан шығатын ... ... ... ... ... ... ... триумфы.
3.кезеңде республикалық бюджеттен лизингтік операцияларды өткізуге
1.4 млрд тг сомасында ақшалай ... ... 1996 ж- 600 ... ... 800 ... жж ... даму тәжірибесінің талдауы жалпы Қазақстандағы
лизингтің дамуын тежейтін негізгі ... ... және ... ... ... осы ... жаңа ... қолдану
бойынша нақты мүмкіндіктерді көруге мүмкіндік туғызады. Лизингтік
операциялардың ішкі ... ... ... ... бар ... ... ... бастап бағалардың жаппай либерализациялануынан ... ... мен ... ... ... және оларды алудың жоғарғы
қиындығы периодында барлық жаңадан құрылған лизингтік фирмалар үшін ... ... ... ... ... ... ... нарығында
пайда болып, олардың көбі өз қызметтерін тоқтатып, делдалдыққа, саудаға
ауысты. ... ... ... ... ... ... инвестициялық потенциалын әлсіздендіретін басқа бір маңызды ... ... ... ... және дұрыс өңделмегендігі, ал жаңадан
құрылған лизингтік компанияларға осында жұмыс ... тура ... ... ... ... нақты статусы болмай тұрып және оның
дамуын ... ... ... ұйымдастырушы құрылымдардың болмауы
шарттарында ... тура ... ... ... заң шығарушылық үшін мүлдем ... ... ... және ... ... ... ... жал
заңдарының негізінде жүргізілді, ол ... ... ... және ... аз ... ж бір ... лизинг қызметінің жақсаруына алып келген, ал екінші
жағынан оның құлдырауына алып келген Салық ... ... ... 5 ... ... ... ... қызметтердің қатарынан жойылды,
ал бұл өз кезегінде лизингтік қызметтерге ҚҚС-ын есептеу қажеттілігіне алып
келді. Ал бұл ... ... ... ... ... ... себебі
лизингтік төлемдердің мөлшерін көбейтті. Екінші жағынан, 34 ... ... ... ... үш жылдан асса, табыс салығын төлеу
бойынша ... ... ... бұл онша ... шара ... ... мерзімі әдетте екі жылды құрайды.
Лизингтің дамуындағы бірінші және екінші кезеңдер ... үшін ... ... ... ... лизингтік қызметтер нарығы даму
сатысында болды және келесі факторлармен тоқтатылып тұрды: құқықтық өрістің
толыққанды ... ... ... ... ... ... жеңілдіктердің және жеңілдікті несиелеудің көмегімен ... ... мен ... ... болмауы. Осы периодтарда
лизингтік операцияларды ұйымдастыруда келесі негативті жақтары ... ... ... ... көп бөлігін амортизациялаудың мүмкін еместігі,
оның себебі олар лизинг ... бір ... ... ... ... ... ... билігі бар, бірақ лизингтің даму идеясы
қызықсыз, тек өз жеке ... ... ... ... ... бөлінген лизинг қаражаттарының «шашылуына» алып келген
қаржылық қамтамасыз етудің сенімсіздігі
3) лизингтің өткізушілік қызметінің ... ... ... ... ... және қажет емес ассортиментте, сапада алып келетін ... ... ... болғанда орын алады. Ал ... ... ... ... ... көзі ... ... идеясы жойылды.
Төртінші және бесінші кезеңдер лизинг саласында нормативті-әдістемелік
базаның, лизингті мемлекеттік ... мен ... ... ... ... Аграрлық секторда лизинг негізінде ірі ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасындағы лизингтің даму программасында
келесі жұмыстар ... ... ... лизингтің сәтті дамуы үшін заңды-құқықтық
шарттарды құру
2) Қазақстан Республикасындағы ... ... ... қолдаудың
механизмін жасау
3) Қазақстан Республикасындағы лизингтің институционалды негізінің
құрылуы
4) ... ... ... ... мемлекеттермен халықаралық
ынтымақтасуының дамуы
Бұл Программа екі кезеңде іске асты. Бірінші кезеңде 1999ж ... ... үшін ... ... ... ... Осы ... істегі
және жаңа заң шығарушылық базалар іске асырылып отырды. ... ... іске қосу үшін ... ... жасалды, оның ішіне Қазақстан
Республикасының «Қаржылық лизинг туралы» заң ... ... ... лизинг ұйымының жарғысы, лизинг қызметін лицензиялау қаулысы және
т.б кірді. Алайда, бұл документтерді ... ... олар ... ... ... документтер ретінде қабыл алынбады. Оған ... ... ... ... кезінде жаңа лизинг институтының-
Қазақстандағы лизингтің дамуы бойынша ... ... ... Бұл орталық берілген программаны ... ... ... ... ... ... құруға көмектесетін үйлестірімді
кеңес беретін-әдістемелік, оқытатын орталық болу қажет болатын. Бірақ,
берілген программа бүгінгі күні ... ... ... ... 2000 ... 5 шілдесінде 26 баптан тұратын
Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг ... ... ... Бұл лизингтік мәмілелердің сұрақтарын реттейтін Заң Қазақстан
Республикасындағы лизингтік қаржыландырудың нақты дамуы үшін негіз болды.
Қазақстандағы лизингтік ... ... өсуі ... 2004 ж ... ... лизингтік операцияларға салық салудың прогрессивті
тәртібі жұмыс жасайды, ал 2004 ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасының «Қаржылық лизинг туралы» Заңына ... ... ... ... ... ... енгізілді. Қазақстандағы 2003 жылдағы
қолайлы заң және қолайлы тәртіп келесі нәтижелерге алып келді:
1) Аймақтағы лизингтік операциялардың үлкен көлемі
2) 2002 ... ... 4 есе ... байқалуы
3) Мемлекеттің барлық аймақтарында жұмыс жасайтын 20 ... ... ... ... ... 2000 жылдан бастап белсенді дами
бастады. Мұндағы лизингтік мәмілелердің негізгі бөлігі, ... ... ... ... Программасы шектерінде ауылдағы
әлеуметтік ... шешу үшін ... ... құрылған
«Казагрофинанс» лизингтік компаниясының үлесіне тиеді.
Қазақстан ... ... ... бөлек лизинг
компанияларын құру арқылы лизингпен айналысуды ... ... ... 20 ... ... компания жұмыс жасайды, олардың 8-і
жергілікті банктердің еншілес компаниялары болып ... және ... ... лизингтің жалпы көлемінің 51%-ы келеді, ал 26%-ы
«Казагрофинанс» лизингтік компаниясының үлесіне келеді.
Кесте 5 - ... ... ... ... ... ... ... |2003 ж |2004 ж ... ... ... |7 797.4 ... ... АҚШ млн.долл | | ... ... АҚШ ... |21.1 |85.2 ... ... % |0.26 |1.00 ... көзі: кесте [15] берілгені бойынша құрылған ... жылы ... ... ... ... ... жалпы
көлемінде лизинг үлесі 1% құрайды және бұл көрсеткіш 2003 ... 4 есе ... ... ... ... ауыл шаруашылығын қолдау үшін
құрғандықтан, лизингке берілетін мүліктің құрылымында негізгі үлесті ауыл
шаруашылық техникасы ... Оның ... ... ... 47%-ын ... берілетін ауыл шаруашылық техникасының 60%-ы «Казагрофинанс»
лизингтік компаниясының үлесіне ... ал 27%-ы ... ... ... келеді. Қазақстандағы ресейлік ауыл шаруашылық
техникасын өндірушілердің қызығушылықтарын білдіретін тағы бір ... ... Ауыл ... ... ... астық
жинайтын комбайндар мен тракторлар құрайды, комбайндардың үлесі-80%.
Егер мемлекеттік емес ... ... ... онда
лизингке берілетін мүліктің құрылымында негізгі ... ... және ... ... ... ... ... мүліктің жалпы құрылымында
екінші орынды жол-құрылыстық техникасы ... Оның ... ... ... жылда Қазақстанда құрылыстың қатты өркендеуі, «Астана-жаңа қала»
тәуелсіз экономикалық аймағында жаңа ... ... ... ... құрылысы немесе СССР-дің құлауы кезінде бұзылған тұрғын ... ... ... орнату.
Лизингтік мәмілелерді қаржыландырудың негізгі қайнар көзі коммерциялық
банктердің ссудалары болып табылады. ... ... ... ... есебінен қаржыландырылады. Айтып кететін жайт, коммерциялық
банктер ... ... ... ... ... банк орнатқан
шектеулерді пайдаланады. Бұл талап лизингтің дамуын тежейтін негізгі фактор
болып ... және ... ... ... сұраныс болған
жағдайда лизингтік мәмілелерді қаржыландыруға мүмкіндігі болмайды. Бұл
мәселені шешу шетел инвестицияларын ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
қамтамасыз етілуі
Қазақстан Республикасындағы лизингтік қатынастарды азаматтық-құқықтық
реттеу 1999 ж шілдеде қабылданған Азаматтық ... 29 ... ... және 2000 ж ... ... ... «Қаржылық
лизинг туралы» қабылданған Заңының негізінде жүзеге асырылады. Азаматтық
Кодекске және ... 2004 ... 18 ... ... ... ... ... реттеген бірінші нормативті
документ Қазақстан Үкіметінің 1995 ж 23 ...... ... ... ... машинақұрылыстық өніммен
қамтамасыз етуді ұйымдастыру туралы» қаулысы болды, онда ... ... ... ... ... ... ... тәртібі, ресейлікке қарағанда тек
агроөнеркәсіптік кешенде ғана лизингтік ... ... ... ... ... негізінде ауыл шаруашылық тауар
өндірушілерін ... ... ... қамтамасыз ету үшін
Қазақстанның бюджетінде арнайы ... қор ... ... ... ... 2000 ... дейін Қазақстандағы лизинг
өне бастау қалпында болды. Азаматтық кодексте лизингтік ... ... ету ... ... және ... ... ... арнайы заң қажет
болды.
Бұл оқиғаны екі жылдан аса ... ... тура ... және 1999 ж ... ... ... ... Кодексінің ерекше бөлімі
қабылданды (бұдан былай АК), мұнда «Мүліктік жал» 29 ... 2 ... ... ... 8 ... арналған.
АК-ке сай «лизинг келісімі бойынша лизинг беруші сатушыдан лизинг алушы
көрсеткен мүлікті ... ... ... және бұл ... ... ... ақыға кәсіпкерлік мақсаттарға уақытша иеленуге және
қолдануға беру ... ... ... ... ... таңдау лизинг
берушінің еркінде деп айтылған»[17,б.18].
Лизингтің объектісі ғимараттар, құрал-жабдықтар, машиналар, құралдар,
инвентарь, транспорттық қаражаттар, жер учаскелері және т.б ... бола ... ... ... ... ... мен ... ресурстар
бола алмайды.
Қазақстан Республикасының АК-де лизингке жер ... ... ал ол ... ... лизингінің дамуына ықпал жасайды.
Лизингті нормативті қамтамасыз етуді дамытудың ... ... ... ... ... ... ... 2000 ж 5 шілдесінде № 78-
ІІ қабылдануы, бұл оқиғадан кейін көптеген банктер ... жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... құруға
кірісті. 2004 жылдың 10 наурызында лизинг ... ... жаңа ... ... ... күші бар ... ... келесі
түрлері мен формалары қарастырылады.
Лизинг формалары:
1) Ішкі лизинг
2) Халықаралық лизинг
Лизинг түрлері:
1) Қайтарылатын лизинг
2) Екінші ... ... ... ... беруші ретінде банк болатын лизингтің түрі
4) Толық лизинг
5) Сублизинг
6) Таза ... ... ... ... ... ... ... кодексі
негізінен қаржылық лизингті реттеуге бағытталған. Қаржылық ... ... ... лизинг туралы» Заңына сәйкес,- бұл
инвестициялық қызметтің бір түрі. ... ... ... 565 ... ... ... ... бұл кәсіпкерлік
қызметтің бір түрі.
Қаржылық лизинг түсінігінің ерекшелігі «Қаржылық лизинг туралы» Қазақстан
Республикасының Заңында берілген анықтамада нақты бейнеленген.
Заңға ... ... ... ... ... үшін 3 ... кем
емес уақытқа уақытша иеленуге немесе пайдаланылуға белгілі-бір ақыға және
белгілі-бір ... ... ... ... ... ... ... лизинг алушыға беруге міндеттелетін инвестициялық қызметтің бір
түрі. Және мұнда лизинг ... ... ... ... ... ... беру керек:
1) Лизинг объектісін лизинг алушының меншігіне аудару ... ... ... ... ... ... меншігіне алуға құқығының
берілуі лизинг келісімімен анықталады.
2) Лизингтің уақыт мерзімі лизинг объектісінің пайдалы уақытының ... ... ... төлемдердің барлық лизинг уақытысындағы ағымдық құны
берілетін лизинг объектісі құнының 90%-нан асады.
2003-2004 жж ... ... ... ... және ... ... ... айқындайды. Бүгінгі күні лизинг бойынша
қазақстандық заң, операторлар мен сарапшылардың пікірінше, постсоветтік
кеңістік ... ең ... заң ... ... ... ... ықпалын тигізетін негізгі өзгерістерді пункттар бойынша бөлуге болады:
1. Лизинг уақытысы қысқартылған. Егер ... ... ... ... ... ... ... уақытысынан 80%-нан асатын болса, қазір
ол 75%-ды құрайды.
2. Сублизинг түсінігі енгізілген.
3. Лизинг берушінің ... ... ... ... берушінің банкрот
немесе таратылуы жағдайында лизинг объектісі конкурсты массаға кірмейді да
лизинг берушіге ... ... ... сыйақы сомасы толық көлемде салық салынатын табысты
анықтағанда ... ... Ақыр ... ... лизингке берілу үшін негізгі қаражаттар
импортының ҚҚС-нан босатылуы мәнді ... ... ... Берілген
статьяда көрсетілген негізгі қаражаттардың тізімі Қазақстан Республикасы
Үкіметімен бекітіледі.
6. ... ... ... ... ... алу ... және ... компаниялар және барлық мүдделі жақтар, оның ... ... ... ... ... сарапшылары заңды жетілдіру
бойынша және заң шығару актілеріндегі қайшылықтарды жою бойынша ... ... ... ... ... түріндегі
лизингтің бөлек анықтамасы жоқ. Алайда, бұл ... ... ... лизингті жүргізе алмайды деген сөз емес.
Халықаралық Қаржылық лизинг туралы Конвенцияда да оперативті лизингтің
категориялары жоқ. Конвенция халықаралық ... ... ... мәмілелерді шектейді. Ол үшжақты сипаттама тән ... ... ... ... екі ... ... келісімі және сатып
алу-сату келісімдерінің арасында үздіксіз байланыс орнайды. Осы себептен
Конвенцияның қызметі аясынан екі ... ... бар ... ... ... ... ... оперативті лизинг, өйткені оларға екі
жақты сипаттама тән.
Мүліктің ... ... ... ... ... ... ... берілетін мүліктің уақыт мерзімі ұзақтығы
бойынша, мүліктің құнының барлық немесе басым ... ... ... ... ... Қаржылық лизингтің дәл осы ... ... ... және ... ... ... да міндетті
төлемдер туралы Заңында, Салық ... ... ... ... ... ... негізделген. Заңда лизинг объектісін
лизингке басқа лизинг ... ... ... бұзу ... ... ... беру ... қарастырылады. Ары қарай Заң, лизингті
екінші рет ... ... ... беруші сатушыны хат ... ... жаңа ... ... ... және пайдалануға берілгендігіні
туралы хабардар ету керек. Лизинг объектісін ... рет ... ... және ... ... ... лизинг беруші жүргізеді.
2.3 Отандық лизинг бизнесінің дамуының ұйымдастырушылық
факторлары
Дамыған мемлекеттердің жетекші мамандарының ... ... ішкі ... шетелдік емес, отандық тауар өндірушілердің өніміне
бағытталған мемлекеттер жеңіп шығады. Бұл факт Қазақстан үшін өте ... ... ... ... ... ... ... отандық
өндірушілерінің экономикалық потенциалын көтеруге және мемлекеттің ішкі
нарығында өнімді өткізу масштабтарын үлкейтуге бағытталған.
Қазақстан үшін экономиканың ... ... ... ең ... ... ... пайдалану және шетелдік жаңалықтарды ұлттық
экономикаға тасымалдау, атап айтқанда «тасымал» стратегиясы, ... ... ... ... ... және ... ... табылады.
Лизинг туралы, шаруашылық жүргізудің инновациялық-кәсіпкерлік әдісі
ретінде сөз ... ... бұл ... қолдану, біріншіден,
кәсіпорындардың жаңа жоғары технологиялық, бәсекеге қабілетті өніммен
нарыққа шығу ... ... ... ... ... ... байланысты өзіне ұқсас өнімнен артық өнім өндіру бойынша
есептерді шешуге көмектесетінін ... өту ... және ... ... ... тапшылығы шарттарында
кәсіпорынның құнын өсіру есебін шешуге және ... ... іске ... ... ұйымдастырушылық механизм-лизингтік
компаниялар болып табылады.
Лизингтік компанияның қызметінің ішкі ... ... ... ... ... шешу ... Лизингтік компанияның инвестициялық стратегиясын жасау;
2) Инвестициялық жобалардың ... ... ... және ... тематикалық бағыттарын анықтау;
3) Ұйымдастырушы құрылымның құрамын және инвестицияларды ... ... ... ... және ... ... жоспарлау;
5) Кадрларды жинау, оқыту және кәсіпорынның потенциалын тиімді
пайдалануды ... ... ... ... құру және интеллектуалды еңбектің жоғары
мотивациясын құру;
Белсенді инвестициялық-инновациялық қызмет жүргізетін лизингтік компания
кәсіпкерлік түрдегі компания болу ... Бұл ... ... асты мәселелерді
дербес шешуі, ал әрбір қызметкер ... ... ... ... үшін ... компанияның сәтті жұмыс ... көп ... ... ... ... Бұл түсінік тек ұйымдастырушылық
формаларынан ғана емес, басқарудың ұйымдастырушылық құрылымынан да тұрады,
яғни жобаның ... ... ... ... ... ... байланысты органдарының жиынтығынан да тұрады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... түрлі ұйымдастырушылық-құқықтық формалары бар. Лизингтік
компанияны құрған ... оның ... және ... жасау ерекшеліктері
ескеріледі. Лизингтік компанияның ұйымдастырушылық құрылымы ... ... ... ... ... ... аясына
(өнеркәсіп, ауыл шаруашылық, сауда, ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне, жинақталған
тәжірибеге, коммерциялық ұйымдардың түрлеріне байланысты лизинг процесін
басқарудың өндірушілік ... орын ... ... ... операцияларды
өткізу мен дайындау бойынша жұмыстарды ... ... ... ... Бұл әдіс жаңа ... оперативті түрде
өткізуге, оның сапалы ремонтын жасауға мүмкіндік береді.
Қазақстандық лизингтік ... ... ... жабық
акционерлік қоғам және жауапкершілігі шектеулі серіктестік ... ... Оған ... ... ... ... ... байланысты болады:
1) Лизингтік компаниялардағы мүлікті табу бойынша ... бар ... және ... ... ... ... ... Қосымша несиелік ресурстарды тарту мүмкіндігінің және минималды
қаражаттардың бар болуы
3) ... ... ... қаражаттарының
минимизациялануын қамтамасыз ететін бірнеше ... ... ... даму ... Лизингтік компания үшін тиімді лизингтік маржаның деңгейін құру
мүмкіндігі
5) Амортизациялық ... ... ... ... бар ... ... компанияға гарантияларды беру
7) Лизинг алушылардың төлемдерінің қамтамасыз етілуінің тиімділігі
8) Лизинг ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компанияның ұйымдастырушылық құрылымы
басқарудың үш блогымен ұсынылады: ... ... ... ... ... компанияларының тәжірибесінің анализіне
қарасақ, лизингтік келісімдер бөлімін қаржылық-құқықтық қызметтен шығарып
тастап және ... ... ... ... себебі орындайтын қызметтері
бойынша ол сарапшылық қызметке жақын.
Лизингтік компанияның құрылымында, Бас Директордан басқа ... және ... ... бойынша директордың қызметтері
қарастырылады. Коммерциялық директордың ... ... ... ... коммерциялық-делдалдық операцияларды зерттеу,
техникалық қаражаттарға лизингтік келісімдерді жасау, ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобалар анализін ... және ... ... ... ... ... болу керек. Қаржылық
директордың ... ... ... ... ... байланысты, келісімдердің қаржылық сараптануымен байланысты, ... ... ... ... ... ... ... клиенттерді зерттеу сұрақтары кіреді.
Шамамен барлық лизингтік ... ... ... ... ... өзіндік мәнін және лизингті пайдаланушылардың
ортасын, мүмкіндіктерін терең білетіндігіне ... ... ... стратегиядан бастау керек. ... ... ... ... ... кезеңінде маркетингтік зерттеулер
көлемі қажетті лизинг мүлкін іздеу мен ... ... ... ... ... ... қызметтеріне көрмелер мен презентацияларды ұйымдастыру,
жарнама буклеттерін дайындау, барлық қызығушылық ... ... ... ... ... ету, ... ... лизинг алушылармен семинарлар мен кездесулер жүргізу
қызметтері жатады.
Жалпылай ... ... ... ... құрылымы
қойылған мақсаттарға жету үшін, адам ... ... ... ... ... ... ... біз Қазақстандық лизингтік компанияларды ұйымдастырудағы келесі
тенденциялар мен бағыттарды анықтауымыз қажет:
1) Басқарудың административті деңгейлерін қысқарту және ... ... ... ... ... ... ... бола алатын көптеген құрылым
астыларын құру
3) Басқарудың түрлі түйіндерінің арасындағы қызметтеріне нақты шек қою
4) ... ... ... жеке және ... ... ... ... аймақтық және салалық белгісі ... ... ... ... ... ... жүйесін құру және лизингтік компанияның
инновациялық мәдениетін құру.
Елімізде жұмыс ... ... ... ... соңғы екі
жыл-
да бекітілген лизингтік келісімдердің жалпы ... ... 1- ... ... 1 – ... лизингтік келісімдердің жалпы құны
Статистикалық ... ... 2002 жылы ... ... ... лизингтік келісімдердің жалпы құны шамамен
22
млн. АҚШ доллларын ... ... 2004 жылы ... ... құны 2002 жылмен салыстырғанда 91%, ал 2003 ... 63% жуық ... ... лизингтік қызметтер нарығы
осындай ... ... ... үлкен жетістіктерге қол
жеткізіледі деген болжам ... ... ... маңызды ұйымдастырушылық фактордың бірі-лизингтік
қаржыландыруға қызығушылық ... ... ... қамтамасыз
ету. Бұл ақпараттың ішіне Қазақстан ... ... ... заңдық, нормативтік актілері, лизинг төлемдерін есептеу бойынша
нұсқаулар пакеті, экономикалық пособиялар мен кітаптар кіру ... ... ... және ... ... ... ... ассоциацияларға және басқа бірлестіктерге өз еркімен бірігуін
білдіреді.
Қоғамдық өзін-өзі басқару органын- ... ... ... ... құру ... өз ... ... қазақстандық
авторлар: Сағадиев К.А, Смагулов А.С көрсеткен [25,б.86].
Лизингтік компаниялар Ассоциациясының қызмет жасауы келесіде көмектеседі:
1) Қажет ... ... және ... ... оптималды
шарттарын анықтау үшін лизинг алушылардың ... ... ... ... және ... жүргізу
2) Технологияларды, Интернетті қолдануға негізделетін, лизингтік жобалар
бойынша жалғыз ақпараттық мәліметтер банкін құру
3) Қазақстан кәсіпорындарының негізгі қорларын жаңарту ... ... ... ... ... туралы қажет ақпаратты жинау
мақсатымен лизинг ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың толық құралы болуына алып келетін
жағымды ортаны құру бойынша тәжірибелік және ... ... ... ... ... ұқсас ассоциацияны құруды қолдауға сақтандыру компанияларын
және мемлекеттік муниципалды органдарды тарту
Лизинг механизмін жетілдіруді ... ... ... ... лизингтік қорларды құруды қамтиды, олар келесі сұрақтармен
айналысу керек:
1) Құрал-жабдықтарды және техниканы өндіруші- ... ... ... және ... ... ... тарту
2) Лизинг механизміне тартылған кәсіпорындардың салалық мамандануын
ескере отырып, лизингтік ... ... ... ұйымдастыру
және дамыту
3) Жеңілдікті несиелеуді пайдаланумен қоса мемлекеттік және шетелдік
инвестицияларды тарту, ... ... ... кәсіпорындардың
қызығушылығын қамтамасыз ету ... құру үшін ... ... Мәнсіз капитал салымдарынсыз Қазақстандық кәсіпорындардың өндірістік
қуаттарын техникалық қайта қаруландыру
Жалпы, лизингтік қызметтің Қазақстанда дамуы инвестициялық ... және ... ... ... ... ... ... шетелдік инвестицияларды тартудың бас бағыты болу ... ... ... ... ... ... үшін барлық
алғышарттар бар. ... күні ... ... ... ... факторлардың
арасынан инфляцияның төмендеуін, қайта қаржыландыру қойылымының 1996 ж 59%-
дан 2001 ж 9%-ға ... ... ... ... табыстылығының
төмендегенін айтуға болады [25,б.54].
Қорыта айтқанда, отандық лизингтің дамуының келесі ... атап ... ... төлем қабілеттілігі бар ... ... ... ... ... өндірістік қуаттарды көбейтуге және
дамытуға күш беретін ірі трансұлттық ... ... ... ... кешен: арзан электр қуатының ... ... ... ... ... ғылыми-электрсыйымдылықты өндірісті құрудың
алғышарты болып табылады
4.Қазақстан ТМД елдері арасында экономиканы трансформациялау процестерін
дамыту бойынша алдыңғы қатарда ... ... ... ... тарту үшін
қолайлы алғышарттар жасалған
5.Нарықтың шикізаттық және еңбек потенциалының үлкен болуы
Қолайлы инвестициялық ... болу үшін ... ... ... ... ... стратегиясын нақты анықтау ... ... ... ... ... ... ... тарту
арқылы орындала алатын мақсаттарды нақты ... ... ... ... келесі мәселелерді шешу бойынша шетел
инвесторларының қатысуы ... еді: ... ... ... ... көзі ... халықаралық лизингті пайдалану,
Қазақстандық лизингтік кәсіпорындардың жалпы ... жеке ... ... ... механизмі арқылы істегі кәсіпорындардың техникалық қайта
қарулануы және модернизациясы.
Лизингтің дамуының маңызды ... ... ... жолымен лизингтік қаржыландырудың біріккен жобаларын ұйымдастыру
және пайдалану.
Инвестициялау, оның ішінде лизингтік механизм ... ... көп ... ... қаражаттарды қайтару ... ... ... ... ... байланысты.
Лизингтік операцияларды жүргізу кезіндегі жалпы тәуекелділікке әсер
ететін түрлі параметрлерді ... ... ... ... ... ... Лизинг алушымен байланысты тәуекелділік
2) Құрал-жабдықпен байланысты тәуекелділік
3) Мүлікті сатушымен ... ... ... ... ... ... Нарықпен байланысты тәуекелділік
Лизинг алушымен байланысты тәуекелділікті төмендету, лизинг жобасымен
жұмыс істейтін сарапшылардың ... ... ғана ... ... тәуекелділік- құрал-жабдықты пайдалану
сапасының тәуекелділігі, ... ... ... ... ... жасау персоналының дайындығымен байланысты тәуекелділік.
Мүлікті ... ... ... ... ұяттылығы мен
сенімділігі жағынан, ... ... ... ... ... бағалануға жатады.
Ұйғарылатын өндіріспен байланысты тәуекелділік- фирманы ... ... ... ... ... ... екендігіне өндіріс циклінің үздіксіздігі байланысты болады.
Нарықпен байланысты тәуекелділік, көп жағдайда берілген ... оны ... ... ... түрлердің болуына байланысты болады.
Лизингтік инвестициялауды пайдаланған кезде ... ... ... ... ... факторларды жетілдіру
мақсатында мына жұмыстарды атқару керек:
1) Гарант ретінде 5-6 қатысушыны тарту
2) Гарант ... ... және ... ... ... ... ... Лизинг жобасының сомасынан 5-25% көлемінде ... ... ... ... ... ... мүлкін жеткізушілерді, осы құрал-жабдықты лизингке алушыларды,
сақтандыру компанияларын, лизинг компанияларын кіші топтарға бөлу
5) ... ... ... ... қорын құру, мұнда оның қызметіне
лизинг берушілерге ... ... ету де, ... ... ... деңгейінде қамтамасыз ету де кіреді.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ДАМУ ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе көрсетіп отырғандай, Қазақстан Республикасындағы
лизинг ... ... ... ... ... перспективалы
бағыттарының бірі және ... ... ... ... ... ... қайта құрудың қуатты импульсі бола алады.
Алайда, лизингтің сәтті дамуына белгілі-бір жағдайлар қатары бөгет
болады, ... ... ... ... ... жетілмегендігі болып
табылады.
Лизинг, кәсіпкерлік қызметтің жаңа бір бағыты ретінде, ... ... ... қызмет көрсетулерді қажет етеді.
Қазақстан экономикасының дамуына ең бір ... әсер ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдері, металдық
аллюминий мен ... оған қоса ... ... мен ... ... лизингтік мәмілелердің объектілері бола алады.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... Экономиканың барлық салаларындағы негізгі қорлардың шекті тозуы
2) 2000 ж 5 шілдесінде «Қаржылық лизинг туралы» Заңның қабылдануы
3) Аймақтардағы лизингтің даму ... ... ... ... ... отандық және шетел инвестицияларының ағымының
көбеюі
5) Кіші және орта бизнесте кәсіпкерліктің жандануы
Мемлекет экономикалық алғашқы ашылған салаларда ... ... ... ... ... және ... коммерциялық
банктерге мемлекеттік кепілдіктер ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорындардың инвестициялық белсенділігін қолдай
алады.
Бірақ та, тікелей мемлекеттік ... ... ... ... да ... ... ... қаражаттарының шектеулілігі, кіші және орта ... ... ... ... ... қаражаттарды ірі
кәсіпорындарға жинақтау, аймақтардағы түрлі ұйымдастырушылық сұрақтарын
шешкендегі ... ... ... ... ... көтерудің негізгі
бағыттары келесілер болу керектігіне көзіміз жетті:
1) Жеке кәсіпкерлікті дамыту бойынша шарттарды құру үшін және ... ... үшін ... реттеуді белсендіру
2) Заң актілерінің жүйесі және кепілдікті ... ... ... жинаған қорларын пайдалану
3) Экономиканың нақты секторын несиелеуге банктің қызығушылығын арттыру
шарттарында банктердің және басқа да несиелік ұйымдардың ... ... және ... ... ... ... ... пайдалану және мобилизациялау
5) Шетел капиталын өндірістік секторға тарту, халықаралық ... ... ... ... және ... ... ... шарттарында мемлекеттік саясаттың
маңызды элементі- инвестицияланатын капиталдың масштабтарын және ... ... ... ... ... ... бола
алады.
Кәсіпорындардың инновациялық қызметін кеңейту мен техниканы ... ... ... ... ... үшін ... «инвестициялық
климатты» құру мүмкіндігін жанама экономикалық әдістер ... ... ... үшін ... ... ... ынталандыруды активизациялауда келесі өнім түрлерінің
өндірісін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... қажет:
1) Шетелде ұқсас түрлері жоқ өнімдер
2) Экспортты, ең жақсы әлемдік мысалдарының деңгейіндегі сыртқы нарықта
сұранысы бар тауарлар
3) ... ... ... ... импортты ауыстырушы
өнімдер
4) Ішкі нарықта сұранысқа ие өнімдер
Жанама қолдаудың мақсаттарына салықтық, ... ... ... ... ... Ерекше маңызды-салық саясаты болып
табылады. Лизингтік операцияларды тездетуді мемлекеттік ... ... мен ... ... ... салықтық преференциялар салық төлеушілердің жиынтық жылдық
табысынан қосымша шегерулерге құқық береді.
«Тікелей инвестицияларды мемлекеттік реттеу туралы» Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... [9,б.16]:
1) Мемлекеттік гранттар
2) Келісімге отырған уақыттан бастап 5 ... ... жер ... және мүлік
салығын төлеуден босату
3) Салық салынған табысты алғаннан бастап 5 жыл уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... отырғаннан кейін 8
жылдан артық емес
4) Инвестициялық жобаны өткізу үшін қажет шикізатты, материалдарды, құрал-
жабдықтар ... ... баж ... салудан толық немесе үлесті
босату
Салықтық жеңілдіктер ... ... ... ... экономиканың жаңа секторларына жатуына байланысты беріледі.
Салық кодексі 74 статьясы бойынша,салық салу мақсатындағы қаржылық лизинг-
негізгі қаражаттарды ... ... ... беру және ... ... ... ... қалдыруға толық құқығын білдіретін
лизингтің түрі, бірақ бұл ... ... ... ... ... асу ... салу ... негізгі қаражаттарды лизингке беру, лизинг ... алу ... ... Мұнда негізгі қаражаттардың құны лизинг
келісімімен ... ... ... ... ... ... ... кеткен шығындар кіргізіледі, Бұл пункт лизинг алушы үшін
тиімсіз, өйткені мүлікке салынатын салықтар бойынша шығындар ... ... ... ... ... ... ... тек мынау
міндетті шарт орындалса ғана мүмкін болады: ... ... 3 ... ... ... ... ... алушыға лизинг келісімінің аяғында беріледі.
Лизингке алынған негізгі қаражаттардың құнын Қазақстан ... және ... ... басқа да төлемдер» Заңындағы 20; ... ... ... және ... ... ... ... шегерімдерге жатқызамыз. Бұл жағдай тағы да
лизинг ... ... ... оған ... ... ... ... қоюына тура келеді.
Біз, қаржылық лизинг пен жалға беру арасындағы мәнді экономикалық
айырмашылығын ... ... ... ... беру ... ... жалдаушыға беруін қарастырады. Қаржылық лизинг кезінде жал ұзақ
мерзімге беріледі (3 жылдан аса) және келісім ... ... ... ... ... ... қаржылық лизинг инвестициялық қызметке
жатады, ал жалға беру кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін қажет уақытша
құрал ... ... ... ... және ... ... барлық экономикалық
дамыған мемлекеттермен екі жақты келісімге қол қоя ... ... ... ... ... кіру үшін маңызды қадам
жасады. Бұл құқықтық документтер салатын ... ... ... тәуекелділіктерін және қауіптенулерін азайтады.
Қазақстан Республикасы Халықаралық Валюталық Қордың және Әлемдік банктің
мүшесі ... ... ... ... ... қосылуы, Экономикалық
ынтымақтастық және даму Ұйымымен және ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық және халықаралық
құқықтық нормаларының жақындауына ықпал ... ... күні ... ... жоба ... Кодексінде өзгертулер енгізілді - Ұлттық банктің 1,5-ға тең ... ... ... ... ... пайыздарды төлеу шығындарын
шегерімдерге жатқызу керек. Берілген өзгеріс бірінші ... ... ... ... ретіндегі лизинг алушылар үшін лизингті
қолданудың қызығушылығын арттырды.
Лизингтік компаниялар үшін, мүліктің ... ... ... ... ... ... себебі амортизациялық аударымдар ... және ... ... ... алып тасталынады. Фактілі түрде,
лизинг объектісі меншікке тек лизингтік төлемдерді толық төлегеннен ... ... ... дамуы толығымен құқықтық базаға тәуелді екендігін
жоғарыдағыдан біле аламыз. Қазақстандық лизингтік компаниялардың жұмыс
тәжірибесі көрсеткендей, ... ... және ... ... салу ... сәттілікке және Қазақстандағы лизинг бизнесінің дамуына
сенуге болмайды.
Лизинг ... үшін ... ... байланысты салықтық шарттар
қажет. Ресейде лизинг алушылар үшін ... ... ... ... ... құнын және қаржылық нәтижелерді құрайтын шығындардың
құрамына кіреді. ... ... ... төлемдер табысқа
салынатын салық бойынша шегерімдерге жатқызылады. Қазақстандық лизинг
алушылар онша тиімді ... ... ... оларда нәтижесінде салық
салудың жоғарырақ базасы болады, сәйкесінше оларға көбірек салық ... ... ... білдіретін бір пункт бар - лизинг объектісін даусыз
алу құқығы. Біздің пікірімізше, егер ... ... ... ... ... компания лизинг объектісін соттың араласуынсыз алып
алуға құқылы. Бірақ, Қазақстанның ... ... ... алып ... ... тек лизинг келісімін соттың шешімі бойынша бұзуға болады. Ал
сот дау-шары ұзаққа - алты ... одан да көп ... ... мүмкін.
Лизингтік компания меншік иесінің құқығын: алып қою, сату ... ... ... ... ... көре аламыз. Мұнда ... ... ... ... ... қолдану
керек.
Лизинг берушілер үшін де, лизинг алушылар үшін де тең ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының құқықтық ... ... ... ... қатынастарға түскенде бірінші
ретте лизинг берушілер емес, лизинг алушылардың қорғалмағандығын көрсетеді,
себебі ... олар ... ... ... ... ... ие бола ... қарағанда, салық төлемдерін азайтудан мемлекет залал шегеді,
алайда мемлекет үшін ... жағы - ... ... ... ... ... кететін несиелік қызметтің қайта құрылуына және
ҒТП-тің жоғарғы қарқындары, ссудалық ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік береді.
Лизингтік мәмілелердің механизміне мәнді салық жеңілдіктерін ... ... ... ... ... лизингті қолдануда ... ... ... ... алып ... еді. ... ... тәжірибе Қазақстанда лизингің дамуы үшін жақсы қызмет атқаратын
өндіріс керектігін дәлелдейді. Сонда лизинг те ... ... ... қолдауынсыз-ақ үлкен үлес алады.
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті масштабты қолдау үшін, ... ... ... арқасында шағын кәсіпорындарды
қолдайтын шетел ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзіндік ... ... ... ... ... ... ... және
тездетіп жаңартудың, өндірісті материалдық-техникалық қамтамасыз ... ... бірі ... табылады.
Лизингтік мәмілелердің механизміне мәнді салық жеңілдіктерін енгізу және
мемлекеттік реттеуді құру, несиемен салыстырғанда лизингті қолдануда ... ... ... алып ... ... ... ... бизнесін мемлекеттік қолдаудың
шаралары, біздің ойымызша, келесілер болып табылады:
1) Экономиканың приоритетті салаларына лизингтік жобаларды өткізген ... ... ... ... ... өткізу үшін инвестициялық несиелер бойынша,
жеңілдіктерді ұсыну
3) Республикадағы лизингтік қатынастарды ... ... ... механизмі
арқылы шетел инвестицияларын тарту
4) Лизинг механизмдерінің нормативтік-құқықтық негізін ... ... іске ... ... ... ... кезде қолданылып
жүрген лизинг формасын сипаттауды, лизинг беруші және ... ... ... резиденттері болған, ал ... ... яғни ... ... ... сатып алатын жағдайда жүргізу
5) Лизинг құрал-жабдығын қолданғанда амортизациялық жеңілдіктерді қолдану
6) Банктер мен басқа несиелік ұйымдардың берген несиелері үшін ... ... қоса ... ... ... ... беруші-шаруашылық субъектісінің өндірген өнімнің өзіндік құнына
жатқызу
7) Меншік құқығы лизинг ... ... ... мүлікке салынатын салықтың
төлемін тоқтата тұру
8) Лизинг ... іске қосу үшін ... ... ... ... және ... Бұл ... компанияның жарғысы, мүліктің
қаржылық лизингісінің келісімі, лизингтік төлемдерді ... ... ... Қазақстан Республикасындағы қызметінің
лицензияланғандығы туралы қаулылар, бухгалтерлік есептегі бейнеленуі.
Лизингті ... ... ... ... ... ... ... жаңа жұмыс орындарының құрылуы, халықтың
жұмысбастылық ... ... ... ... дамуы, отандық нарықты
Қазақстанның бәсекеге қабілетті тауарлармен қамтамасыз ету.
Қазақстандағы лизингтік компаниялардың қызметтеріне ... ... ... ... ... мәселелеріне жауап беретін шарттарды
қамтамасыз етудің қажеттілігін көрсетеді. Жүргізілген ... ... ... ... ... алады. Түрлі жеңілдіктерді қолдану
ең приоритетті инвестициялық жобаларды ынталандыруға ... ... ... ... инвестициялық қаражаттарды тартудың
мемлекеттік шараларының үш негізгі тобын ... ... ... ... қарыздар, тездетілген амортизация)
2) Фискалдық (салықтарды, баждарды, тарифтерді ... ... алып ... ... ... ... қызметін лицензиялаудан босату,
квоталау, жалпы инвестициялық ынтымақтастық)
Капитал салымдарын мемлекеттік реттеу шараларының ... ... ... ... ... керек, яғни экономиканың барлық салаларын
материалды-техникалық жаңарту арқылы инвестициялық қызметтің жоғарғы тиімді
және қазіргі ... сай ... ... ... және ... жеңілдіктерді енгізу барлық
елдерде лизинг бизнесінің қарқынды дамуына алып ... ... ... ... салық жеңілдіктерінің қысқаруы бірден лизинг
операцияларының азаюына алып келді. Лизингтің негізгі ... ... ... ... ... ... ... орындағандағы қосылған құн
салығынан босату. Ал бұл сәйкесінше, лизинг алушы үшін ... ... ... ... алып келеді, бұл ақырында Қазақстан
нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... нарықтық процесс шарттарында, лизингтік
қызметтегі экономикалық ынтымақтастықты бүкіл әлемдік тереңдетуге көмектесу
мақсаттарында, 1988 ж 28 ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық заңдылықтардың негіздерінен,
жалпы қабылданған нормаларынан шыға ... 1998 ж 25 ... ... лизинг туралы Конвенция қабылданды. Конвенция халықаралық
лизингтің жан-жақты дамуы және қолайлы ... ... ету ... ... ... ... тиімді негізде құрылды.
Конвенцияға қатысушылар: Әзірбайжан, ... ... ... ... ... ... ... Түркменстан, Өзбекстан,
Украина мемлекеттері. Конвенция қаржылық, оперативтік, қайтарымды,
компенсациялық, ... және ... ... ... ... ... ... негізгі қаулылары Қазақстанның «Қаржылық
лизинг туралы» Заңын құрудың ... ... ... ... ... ... болашағында халықаралық
нарыққа жас отандық лизингтік компаниялардың және ... ... ... жеңілдетеді. Оған қоса, бұл Конвенцияға қатысудағы
Қазақстан үшін тағы бір ... ... ... ішкі ... ... жол ... ықпал етеді, себебі халықаралық
келісімге қосылу отандық лизингтік бизнестің дамуына ... ... ... ... ... ... ... отырып,
инвестициялық процесті қаржыландыру қаржылық ресурстарды пайдалану мен
мобилизациялауда ... ... ... күні ... ... анықтамасы қаржылық есептің халықаралық
стандарттарына (ҚЕХС) және АҚШ-та қолданатын қаржылық есептің ... ... ... (АҚШ ... ... болжауларымызша, Қазақстандық лизингтік компаниялардың лизингтік
операцияларының үлесі негізгі капиталдағы ... ... ... үш ... Ресейдің деңгейіне жетеді, яғни 4-5% немесе 500-550 млн. АҚШ
долл.
Қазақстанның шикізаттық бағытын ескере отырып, ... ... ... ... негізгі қорларды жаңарту
арқылы мемлекеттегі өндірістік секторды ... ... ... күні ... ... қорлардың тозуы 60-80% құрайды).
Берілген мәселеден кіші және орта бизнес саласында дұрыс шығудың ... - ... ... оған ... сұраныс жақын жылдарда өсу керек.
Лизингтік қызметтер нарығы ... ... ... үшін де, ... де өте ... ... отыр.
3.2 «Альянс Лизинг» АҚ-ның мысалында лизингтік төлемдерді
есептеу
Альянс Лизинг компаниясы 2002 ж 25 ... ... және ... ... ... ... ірі ... бірінің,
компаниялары тобына кіреді. Альянс Банк Альянс Лизинг компаниясының
құрылуын ... ... ұзақ ... ... ... үлесін арттыру бойынша стратегияның ажырамас бөлігі
ретінде қарастырды. Сол уақыттағы ... ... ... клиенттерінің лизингтік жобаларын қаржыландыру болып табылды.
Альянс ... ... ... ... тарту арқылы өзінің қызметін
кеңейтуге ұмтылатын Қазақстандық кіші және орта ... ... ... Оған қоса, компания фокторингтік қаржыландырудың
қызметтерін ұсынады. Берілген қызмет Қазақстан нарығында үш жыл ... ... ... әлі кең ... ... ... Лизинг дебиторлық қарызға
қайта жол беру арқылы кәсіпорындардың айналым қаражаттарын қаржыландыруды
ұсынатын ең ... және ... ... ... табылады.
Компанияның мақсаты - акционерлердің қажеттіліктерін қанағаттандыру,
қазақстандық кәсіпорындарды лизингтік және ... ... ... ұзақ ... ... ... Республикасының лизингтік қызметтер нарығындағы лидерлік
позицияларға ие болу
2) Халықаралық қаржылық қызметтер ... ... ... ... ... ... ... Бәсекелік шарттарда өз қызметтерін ұсыну
2) Қаржылық қызметтер саласында жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдасу
Альянс Лизинг тауарлар мен қызметтер өндірісімен айналысатын кіші және орта
бизнесті қазақстандық кәсіпорындарға бағытталған.Компания ... ... адал және ашық ... әр ... жеке ... абсолютті сапа үшін және жалпы тәуелсіздік пен ... сай ... ... ... компаниясының жарғылық капиталы 15 200 миллион теңгені
құрайды (117 миллион АҚШ долларындай).
Мүлікті пайдалану ... ... үшін ... ... ... төлеген жалпы соманы лизингтік төлемдер деп атаймыз. Лизингтік
төлемдерге: лизинг ... іске ... ... ... лизингтік
мүліктің амортизациясы, қарыз қаражаттарын ... үшін ... ... компенсациясы, лизинг берушінің қосымша қызметтері үшін
төлем т.б. Лизингтік төлемдер бөлек ... ... ... отырар алдында жақтар лизингтік төлемдердің жалпы
сомасын, формасын, есептеу әдісін, салымдарды төлеудің периодтылығын ... ... ... ... қояды.
Төлемдер ақшалай формада, компенсациялық (лизинг алушының өнімі
немесе қызметтері) формада және аралас ... ... аса ... ... ... ... (жыл сайын, квартал сайын, ай сайын,
апта сайын) және төлемдерді жасау мерзімдерін ... ... ... ... ... ... тізбектілікте жасаған
дұрыс:
1.Лизинг келісімінде қамтылатын, лизингтік төлемдердің мөлшерін жылдар
бойынша есептейміз.
2.Келісімнің ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің сомасы сияқты есептейміз.
3.Лизингтік салымдардың мөлшерлері ... ... ... сәйкес есептеледі және солар таңдаған есептеу және төлеу
әдістеріне ... ... ... ... ... ... ... бір жылдан аз болғанда,
лизингтік төлемдердің мөлшері ай ... ... ... ... ... мына формула арқылы табылады:
ЛТ=АА+НТ+КС+ҚҚ+ҚҚС
(1)
мұндағы,
ЛТ-лизингтік төлемдердің жалпы сомасы
АА-амортизациялық аударымдар
НТ-лизинг объектісін сатып алу үшін ... ... ... несиелік
ресурстарына төлем
КС-лизинг берушіге комиссиондық сыйақы
ҚҚ-қосымша қызмет үшін лизинг берушіге төлем
ҚҚС-лизинг берушінің ... үшін ... ... ... ... ... ... аударымдар АА мына формула арқылы табылады:
АА=(БҚ*АН)/100 ... ... ... ... нормасы (пайызда)
Лизинг объектісін сатып алу үшін лизинг ... ... ... төлем НТ мына формула арқылы табылады:
НТ=(НР*СТН)/100
(3)
мұндағы,
НР-несиелік ресурстар
СТН-несиені қолданғаны үшін пайыз ставкасы
Лизинг берушіге ... ... КС ... ... ... қойылымы,
БҚ-келісім объектісінің баланстық құны
Немесе
КС=((ҚҚБ+ҚҚС)/2)*(СТС/100)
(5)
мұндағы,
ҚҚБ және ҚҚС - жылдың басындағы және соңындағы мүліктің қалдық құны
СТС-комиссиондық сыйақы ставкасы
Қосымша ... үшін ... ... төлем ҚҚ былай есептеледі:
ҚҚ=(Р+Р+...Рn)/T
(6)
мұндағы,
Р, Р...Рn –лизинг берушінің әр ... үшін ... ... мерзімі, жыл
Қосылған құнға салынатын салық ҚҚС мына формула арқылы табылады:
ҚҚС=(Г*СТС)/100
(7)
мұндағы,
Г-есепті жылдағы лизинг мәмілесінен ... ... ... ... ... сомасына келесілер кіреді: амортизациялық аударымдар, қолданған
несиелік ресурстарына төлем (НТ), ... ... ... ... ... ... үшін лизинг берушіге төлем (ҚҚ):
Г=АА+ НТ+ ... ... жыл ... ... ... онда жыл аралық лизингтік
салымның мөлшерін есептеу мына формула арқылы жүргізіледі:
ЛСЖ=ЛТ:Т
(9)
мұндағы,
ЛСЖ-жыл сайынғы салым мөлшері
T- келісім мерзімі, ... ... ... ... ... ... квартал аралық төлем қарастырылса, онда квартал аралық
лизингтік салымның мөлшерін ... мына ... ... жүргізіледі:
ЛСК=ЛТ:Т:4
(10)
ЛСК-квартал аралық салым мөлшері
ЛТ және Т- (9) формуладағыдай
Егер келісімде ай ... ... ... онда ай ... ... мөлшерін есептеу мына формула арқылы жүргізіледі:
ЛСА=ЛТ:Т:12
(11)
ЛСА-ай аралық салым мөлшері
ЛТ және Т- (9) формуладағыдай
Лизингтік ... ... ... ... ... АҚ)
Мысал 1. Оперативтік лизингтің келісімі бойынша лизингтік төлемдердің
есебі.
Келісімнің ... ... 72,0 ... мерзімі- 2 жыл;
толық орнына келтіру үшін амортизациялық аударымдардың нормасы- 10% жылдық;
лизинг алушы мүлікті иелену үшін ... ... ... ... қойылым- 50%
жылдық;
пайдаланған несиелік ресурстар мөлшері- 72 млн.тг;
лизинг берушіге комиссиондық сыйақы пайызы- 12% жылдық;
лизинг берушінің қосымша ... ... 4,0 ... ... ... ... ... консалтингтік қызмет көрсету- 1,5
млн.тг.;
іс-сапар шығындары- 0,5 млн.тг.;
персоналды оқыту- 2,0 млн.тг.;
қосылған құнға салынатын салық- 20%;
Лизингтік ... тең ... ... ... ... әр кварталдың
бірінші айының бірінші күні.
Кесте 6- 1. Мүліктің орта жылдық құнын есептеу
| |Жыл ... ... |Жыл ... орта |
| ... құны ... ... |жылдық құны |
| | | ... құны | ... жыл |72,0 |7,2 |64,8 |68,4 ... жыл |64,8 |7,2 |57,6 |61,2 |
2. ... ... ... ... ... ... есептеу
1-ші жыл
АА=72,0×10:100=7,2 млн.тг
НТ=68,4×50:100=34,2 млн.тг
КС=68,4×12:100=8,208 млн.тг
ҚҚ=(1,5+0,5+2,0):2=2,0 млн.тг
Г=7,2+34,2+8,208+2,0=51,608 млн.тг
ҚҚС=51,608×20:100=10,3216 млн.тг
ЛТ=7,2+34,2+8,208+2,0+10,3216=61,9296 млн.тг
2-ші жыл
АА=72,0×10:100=7,2 млн.тг
НТ=61,2×50:100=30,6 млн.тг
КС=61,2×12:100=7,344 ... ... ... ... ... ... ... уақытындағы лизингтік төлемдердің жалпы сомасы:
ЛТ+ЛТ=61,9296+56,6328=118,5624 млн.тг
Лизингтік салымдардың мөлшері:
118,5624:2:4=14,8203 млн.тг
Кесте 6- 3. Лизингтік салымдарды төлеу кестесі:
|Уақыты ... ... |
| 1 ... 2003 ж. |14,8203 |
|1 ... 2003 ж. |14,8203 |
|1 ... |14,8203 |
|1 ... 2003 ж. |14,8203 |
|1 ... 2004 ж. |14,8203 |
|1 ... 2004 ж. |14,8203 |
|1 ... 2004 ж. |14,8203 |
|1 ... 2004 ж. |14,8203 ... 7- 4. ... ... шығындарының құрамы
| ... ... |% ... ... |14,4 |12,15 ... үшін ... ... |64,8 |54,66 ... ... |15,552 |13,12 ... ... ... |4,0 |3,38 ... |19,7504 |16,69 ... ... |100,00 ... 2. Толық амортизациясын қарастырғандағы қаржылық лизинг келісімі
бойынша лизингтік ... ... ... ... 160,0 ... ... 10 ... орнына келтіру үшін амортизациялық аударымдардың нормасы- 10% жылдық;
лизинг алушы мүлікті ... үшін ... ... ... ... ... 40%
жылдық;
пайдаланған несиелік ресурстар мөлшері- 160 млн.тг;
лизинг берушіге комиссиондық сыйақы пайызы- 10% жылдық;
лизинг берушінің қосымша қызметі, іс-сапар ... ... ... ... ... ... ... салынатын салық- 20%;
лизингтік төлемдер әр жылы тең бөліктермен төленеді, 1-ші жылдан бастап
Кесте 8 - 1. Мүліктің орта жылдық құнын ... |Жыл ... |Жыл ... ... ... құны ... сомасы|мүлік құны |жылдық құны |
|1-ші жыл |160,0 |16,0 |144,0 |152,0 ... жыл |144,0 |16,0 |128,0 |136,0 ... жыл |128,0 |16,0 |112,0 |120,0 ... жыл |112,0 |16,0 |96,0 |104,0 ... жыл |96,0 |16,0 |80,0 |88,0 ... жыл |80,0 |16,0 |64,0 |72,0 ... жыл |64,0 |16,0 |48,0 |56,0 ... жыл |48,0 |16,0 |32,0 |40,0 ... жыл |32,0 |16,0 |16,0 |24,0 ... жыл |16,0 |16,0 |0 |8,0 ... төлемдердің жалпы сомасын есептеу
1-ші жыл
АА=160,0×10:100=16,0 млн.тг
НТ=152,0×40:100=60,8 млн.тг
КС=152,0×10:100=15,2 млн.тг
ҚҚ=(3,6+2,0+4,0):10=0,96 млн.тг
Г=16,0+60,8+15,2+0,96=92,96 млн.тг
ҚҚС=92,96×20:100=18,592 млн.тг
ЛТ=16,0+60,8+15,2+0,96+18,592=111,552 млн.тг
2-ші жыл
АА=160,0×10:100=16,0 млн.тг
НТ=136,2×40:100=54,4 млн.тг
КС=136,0×10:100=13,6 млн.тг
ҚҚ=(3,6+2,0+4,0):10=0,96 млн.тг
Г=16,0+54,4+13,6+0,96=84,96 ... ... ... 3-10 ... есептеулер орындалады. Нәтижелер 4-ші
кестеге жиналған
Кесте 9.
|Жылдар |АА |НТ |КС |ҚҚ |Г |ҚҚС |ЛТ ... жыл |16,0 |60,8 |15,2 |0,96 |92,96 |18,592 |111,552 ... жыл |16,0 |54,4 |13,6 |0,96 |84,96 |16,992 |101,952 ... жыл |16,0 |48,0 |12,0 |0,96 |76,96 |15,392 |92,352 ... жыл |16,0 |41,6 |10,4 |0,96 |68,96 |13,792 |82,752 ... жыл |16,0 |35,2 |8,8 |0,96 |60,96 |12,192 |73,152 ... жыл |16,0 |28,8 |7,2 |0,96 |52,96 |10,592 |63,552 ... жыл |16,0 |22,4 |5,6 |0,96 |44,96 |8,992 |53,552 ... жыл |16,0 |16,0 |4,0 |0,96 |36,96 |7,392 |44,352 ... жыл |16,0 |9,6 |2,4 |0,96 |28,96 |5,792 |34,752 ... жыл |16,0 |3,2 |0,8 |0,96 |20,96 |4,192 |25,152 ... |160,0 |320,0 |80,0 |9,6 |569,6 |113,92 |683,52 ... |23,4 |46,82 |11,71 |1,4 |- |16,67 |100,0 ... салымдардың мөлшері:
683,52:10=68,352 млн.тг
Кесте 10- 3. Лизингтік салымдарды төлеу кестесі:
|Уақыты ... ... |
|1 ... 1996 ж |68,352 |
|1 ... 1997 ж |68,352 |
|1 ... 1998 ж |68,352 |
|1 ... 1999 ж |68,352 |
|1 ... 2000 ж |68,352 |
|1 ... 2001 ж |68,352 |
|1 ... 2002 ж |68,352 |
|1 ... 2003 ж |68,352 |
|1 ... 2005 ж |68,352 ... ... АҚ-ы қаржылық лизинг қызметтерін ... ... ... ... ай және одан ... ... бойынша сыйақы- 9%-дан бастап
3) Аванстық төлем- 0-30% лизинг объектісінің құнынан
4) Мәміленің минималды сомасы- 5 000 $
5) Жобаны қарастыру мерзімі- 3-14 күн
Компания ... сапа үшін және ... ... пен ... сай ... жасайды.
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті масштабты қолдау үшін, мемлекет
қаражаттарының жетіспеушілігінен лизингтің ... ... ... ... тәжірибесін енгізу мақсаты қойылып отыр; лизинг-несиелік
ресурстарды тартусыз, кәсіпорынның ... ... ... ... көздерінсіз өндірістік қуаттарды үздіксіз және
тездетіп жаңартудың, өндірісті материалдық-техникалық қамтамасыз ... ... бірі ... ... ... құрылуы және дамуы қазақстандық
кәсіпорындардың ... ... ... ... және ... қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Алайда,
қазіргі кезде республикадағы лизингтің дамуының деңгейі, оған ... ... ... бере ... Оның негізгі себептері: лизингтің
қолданатын ұйымдастырушылық-экономикалық механизмдерінің әлсіз тиімділігі,
лизингті басқарудың сұрақтары бойынша ... және ... ... ... ... ... олардың құрамы жайлы мәліметтік
базаның жетімсіздігі, көптеген потенциалды лизинг ... ... ... ... ... ... көптеген лизингтік
компаниялардың инвестициялық потенциалының әлсіз болуы. Осы жағдайларға
байланысты, бүгінгі күні көп ... ... ... ... -ол ... және ... секторының қаржылық ресурстарын тарту
арқылы жүзеге асады. ... ... ... компаниялардың өздерінің
ассоциациялар мен союздерге ... ... ... ... ... бұл жағы туылу және даму кезеңінде және ... ... ... ... ... ... зерттеуді талап етеді.
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, Қазақстан Республикасындағы
лизинг бизнесінің ... ... ... ... ... бірі және өндірістің техникалық ... ... ... ... ... ... қуатты импульсі бола алады.
Алайда, лизингтің сәтті дамуына белгілі-бір ... ... ... ... ... ... базаның толық жетілмегендігі болып
табылады.
Осы жағдайларға байланысты лизингті жетілдіре түсу үшін қандай шаралар
жасалу ... ... мен ... ... ... ... ... приоритетті салаларына лизингтік жобаларды өткізген кезде
мемлекеттік кепілдіктерді ұсыну
2) Лизингтік қаржыландыруды өткізу үшін инвестициялық несиелер бойынша,
жеңілдіктерді ұсыну
3) Республикадағы лизингтік ... ... ... ... механизмі
арқылы шетел инвестицияларын тарту
4) Лизинг механизмдерінің нормативтік-құқықтық негізін жетілдіру бойынша
шараларды іске асыру, ... ... ... кезде қолданылып
жүрген лизинг формасын сипаттауды, лизинг беруші және ... ... ... резиденттері болған, ал сатушы ... яғни ... ... шетелде сатып алатын жағдайда жүргізу
5) Лизинг құрал-жабдығын қолданғанда амортизациялық жеңілдіктерді қолдану
6) Банктер мен басқа несиелік ұйымдардың берген ... үшін ... ... қоса ... ... ... ... беруші-шаруашылық субъектісінің өндірген өнімнің өзіндік құнына
жатқызу
7) Шетел капиталын өндірістік ... ... ... және
мемлекетаралық лизинг механизмдерін енгізу және пайдалану
8) Құқықтық базаны ... ... ... шикізаттық бағыттылығын жеңу
10) сыртқы нарықтар үшін ... ... ... ... ... ... ... және технологиялық жаңарту үшін ... ... ... ... ... ... жаңарту
13) жаңа техниканы меңгеру мен құру мерзімін қысқарту
Лизингтік ... ... және ... ... кәсіпорындардың
техникалық потенциалын реконструкциялау бойынша мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... Алайда, қазіргі кезде
республикадағы лизингтің дамуының деңгейі, оған қойылатын талаптарға толық
жауап бере ... Оның ... ... ... ... ... әлсіз тиімділігі, лизингті
басқарудың сұрақтары бойынша заңды және ... ... ... ... ... олардың құрамы жайлы мәліметтік базаның
жетімсіздігі, ... ... ... алушылардың лизингтік
қатынастарға қатысуға психологиялық дайын еместігі, көптеген ... ... ... ... ... ... ... асырылса, Қазақстан Республикасында лизинг бизнесі
толық жетілген ... еді деп ... ... ... ... ... ұйымдастыруға
талдау: әлемдік және ұлттық тәжірибеде
Қазақстандық ... ... ... ... ... сай лизингтік операцияларды зерттеуі тиіс. Әр елде ... ... және ... ... баға ... болады. АҚШ – та
опцион лизингтің негізгі элементі ... ... ... елде
лизингті сатып алу опционы, оны толық керекті және оны ... және ... ... ... ... қабылдауынан
лизингтік опционды толық қабылдамауға ... ... ... Осылайша
бельгиялық, француздық және италиялық заңнамасы сатып алу опционын
лизингтік ... ... ... болып табылады деп қарастырған.
Ал Англияда ... ... ... ... - шартты бола
алмайды, ... ... ол ... ... ... ... болады.
Әлемдік нарықта лизингтік қызмет ... ... ... ... ... емес. Оны келесі кестеден көруге болады.
Кесте 11 - ... ... ... ... ... |Лизинг ... ... ... ... |
| | ... ... ... |Үлкен қаржылық ... ... ... ... ... зор ... |лизинг ... ... ... ақша | |
| ... ... ... |
| ... | ... және ... сала көп ... |«ылғал» лизинг|
|саттық компаниялар |мінез алады өйткені тар | |
| ... ... кең | |
| ... бағдарламалар | |
| ... | ... ... ... қызмет көрсету |Қаржылық ... ... ... ... |
| ... жүргізіледі |лизинг ... ... ... ... ұсақ және орташа фирмаларда
осы нарықтық субъектілердің орнын алады. Мысалы ... ... көп ... 100 млн. ... кем емес капиталы бар
фирмалар ... әр ... ... ... ... ... ... мәліметтерде берілген. АҚШ – та 1988 жылы 15% ... 1993 жылы - 30%, 2000- 31% , ... ... ... ... бұл мәліметтер 4-8%, 2000 жылы - 12% , Ұлыбританияда
-8,20,18%, 2003 – 21%, 2004 - 24% , ... ... 2003 -11% ... 2004- 17%, ... 4,8,11%, 2003 - 11%, ... нарығының талдауында ... ... ... ... ... ( ... ... елдерінде 2004 жылы ол: 34,4% - жеңіл ... ... ... – 22,7%, компьютерлер ... ... - 5%.[28, 54 ... 12- ... жылы Европалық елдерде лизингтік
құрылымдар ( млн.евро)
| ... және ... ... ... ... |және оргтехника | |
| |2004ж |2003ж |2004ж |2003ж |2004ж |2003ж ... |568,27 |497,77 |243,31 |198,05 |2,189 |1,189 ... |1,788 |1,929 |3,290 |2,967 |5,568 |5,377 ... |3,980 |3,500 |3,550 |3,400 |19,61 |18,5 ... |10,000 |8,622 |1,024, |884,00 |4,156 |4,685 ... |671,12 |529,70 |387,64 |425,40 |794,3 |604,52 ... |86,70 |103,10 |308,50 |293,00 |276,8 |220,50 ... |6,611 |5,597 |3,501 |3,487 |5,224 ... |509,08 |517,74 |1,068 |676,66 |902,97 ... ... көп қолданатын сала ... ... ... зор, онда ... құрал-жабдықтардың көп бөлігі орташа 30-
40% құнымен тұтынады.
Кесте 13 - Экономика ... ... ... ... және |1998ж |1999ж |2000ж |2001ж ... | | | | ... ... ... | 3,1 | 3,3 | 9,0 | 9,4 ... | 3,2 | 3,2 | 9,1 | 9,2 ... және ... | 4,6 | 5,0 | 8,2 | 8,3 ... ... | 2,8 | 3,5 | 9,0 | 9,1 ... ... ... 0,8 - 1,2 ... өндірістік қорлары ғана
жаңартылады, ал басқа дамыған елдерде бұл ... 6-8% ... ... ... ... өндірістік және тартылған
құралдар арқылы қаржыландырады.
Лизинг нарығының жетекшісі ААҚ «БТА ... өз ... ... ... бөлген: көлік, құрылыс, ауыл шаруашылық,
соңғысы 2002-2003 ... 11 ... ... ... Оны келесі
кестеден көруге болады.
Кесте 15 - ААҚ «БТА ... ... ... ... ... ... | 2001 жыл | 2002 жыл | 2003 жыл | 2004 жыл ... мен | | | | ... | | | | |
| |мың ... |
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... ... млрд.т. |2,28 |6,36 |6,40 |12,6 |29,9 |
| | | | | | |
| ... ... ... |595,7 |943,4 |1100,0 |1259,3 |1530,6 ... ... т. | | | | | ... ... ... %|0,38 |0,67 |0,59 | 1 |1,9 ... ішкі ... ... ... |0,09 |0,19 |0,2 |0,3 |0,5 |
|% | | | | | ... ішкі ... ... т. |2599,9 |3250,6 |3776,3 |4449.8 |5542,5 ... ... ... ... ... дамуындағы
өзекті мәселелердің тағы бірі лизинг ... ... ... ... ... [35, 28 ... - 2004 ... лизингте берілген құрылғылардың құрылымы
2- суреттен көріп ... ... ... ... ... ... басқа құрылғыларымен салыстырғанда
жоғары болуын 2004 ... ... ... Үкіметінің 012 «
Ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша ... үшін ... ... ... деген бюджеттік бағдарламалардың
қабылдауымен түсіндірулер болады. ... ... ... портфельдің
әртарапандырулануының оң тенднцияларының да ... күні ... ... ... ... қорлардың
шекті тозуына байланысты техникалық потенциалдың толық қайта құрылуын қажет
етеді. ... ... ... жеткілікті өзіндік және
бюджеттік қаржылық ресурстардың болмауы шарттарында техникалық ... ... және ... ... бірі-лизинг болып
табылады.
Инвестициялаудың басқа формаларымен салыстырғанда, спецификалық сипаты
мен артықшылықтарына байланысты ... ... ... ... өзгерісіне, экономиканың құрылымына әсер
етеді, ресурстардың барлық түрлерінің бір ... ... ... ... тигізеді. Осыған байланысты, оған дейін тек индустриалды дамыған
мемлекеттерде танымал болған жаңа өндірістер пайда ... ... ... қабілеттілігі өседі, жаңа өткізу нарықтарын игеру ... ... осы ... лизингті инновациялық процестерді
инвестициялау жүйесінде ... ... ... ... түрлі тәсілдемелерді талдау негізінде, 16 белгісі
бойынша лизингтің ... ... ал бұл өз ... лизингті
басқару механизмін жетілдіру бойынша ұсыныстарды дамытуға мүмкіндік ... ... ... кейбір түрлерін, сублизингті, қайтарымды
лизингті және толық лизингті Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық-
экономикалық факторлары көрсетілген, олар сақтандыру, зейнетақы, несиелік
ұйымдардың қаражаттарын тартумен және ... ... ... пайдаланумен байланысты.
Республика экономикасына тікелей инвестицияларды тарту бойынша ұлттық
міндеттерге жауап беретін шарттарды қамтамасыз ету мақсатында, ... ... ... қолдаудың тікелей және жанама әдістерін
қолданудың қажеттілігі айқындалады. Оған қоса, Қазақстан ... ... ... ... байланысты документтер пакетін дайындау
ұсынылды.
Қазақстанның шикізаттық бағытын ... ... ... ... ... ... негізгі қорларды жаңарту
арқылы мемлекеттегі өндірістік секторды дамыту ... ... күні ... ... ... ... 60-80% құрайды).
Берілген мәселеден кіші және орта бизнес саласында дұрыс шығудың негізгі
жолы - лизинг, ... оған ... ... ... ... өсу керек.
Лизингтік қызметтер нарығы қазіргі уақытта инвесторлар үшін де, ... де өте ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бірі және өндірістің ... ... ... ... ... ... құрудың қуатты импульсі бола алады.
Қазақстанның лизингтік қызметтер нарығы 2000 жылдан бастап белсенді дами
бастады. Мұндағы лизингтік мәмілелердің ... ... ... ... ... ... ... шектерінде ауылдағы
әлеуметтік мәселелерді шешу үшін мемлекеттің ... ... ... компаниясының үлесіне тиеді.
Бүгінгі күні Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің басты
шектеуші факторларының бірі- ... ... ... ... ... ... негізгі қаражаттардың тозғандығы 60-80%-ды
құрайды және мемлекеттің экономикасы үшін үлкен проблема болып табылады.
Мемлекеттегі ... ... ... жағдайын ескере отырып, лизинг
туралы осы мәселені шешетін жалғыз механизм деп айтуға ... ... ... ... ... ... мен
міндеттері, зерттеу құралы мен объектісі және теориялық, әдістемелік
негіздемесі көрсетілген.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... қорларды
байытудың және жаңартудың ең тиімді әдісі деп ... ... ... ... ... отыр.
Қойылған мақсатқа сай келесі мәселелерді шештім:
• шетел және ... ... ... ... ... және ... белгілерін көрсету, «лизинг» түсінігінің
мәнін және мазмұнын экономикалық және ... ... ... ... ... түрлерінің жіктелуін талдау;
• инновациялық процестерді инвестициялау жүйесіндегі лизингтің орнын
анықтау;
... ... ... ... және ... шолу жүргізу;
лизингтің тиімділігін бағалаудағы әдістемелік ерекшеліктерді шығару;
• ұлттық экономикадағы лизинг ... ... ... ... лизингтік компаниялар қызметін жетілдіру бойынша ұйымдастыру
бағыттарын анықтау;
республикадағы лизингтің құрылуын және ... ... ... ... дамыту, Қазақстандағы лизинг ... ... ... ... және осы ... оны кеңейту, мемлекеттік қолдау мен
ынталандырудың ұсыныстарын жасау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.ҚР Президентінің ... ... ... тұрмысының жақстаруы, ... ... ... 11 ... Ю. ... ... ... Казахстана и
отдельных отраслей в региональном разрезе за 10 лет ... и ... -2001, ... К. Об ... политике правительства Казахстана по
итогам 2000 года //Аль-Пари.-2001, №5.-5с.
4.Современный словарь иностранных слов.-М.: Русский язык, ... Р., ... С. ... ... ... Олимп-
Бизнес, 1997.-800с.
6.Лукасевич И.Я. Анализ финансовых операций.-М: Финансы ЮНИТИ,
1998.-354с.
7.Закон «О налогах и ... ... ... в ... ... №209-ІІ.
8.Денисюк Г. «Казахстан: интеграция в мировое сообщество через
инвестиции» ... ... ... ... ... Заң» ... –Алматы: Халықаралық
құқық және халықаралық бизнес институты «Дәнекер»,2000.-15б.
10.«Об ускорении рыночных преобразований и ... ... ... в ... ІІІ «Меры по преодолению кризиса и дальнейшему
углублению реформ»// Казахстанская правда -1994, 10 июня.-2б.
11. ... ... и ... ... ... в Казахстане в 1990-2000гг.-Алматы: Агенство по ... ... М. ... ... в ... ... Л. ... лизинг.-М.: Ось-89, 1997.-169с.
14.Ольхова Р.Г. Банковское дело/Под ред.Лаврушина ... и ... ... ... ... Е.Н. ... бизнес. Практическое пособие.-
Москва.: Экономика, 1993.-237с.
16.Волынский В.С. Кредит в ... ... ... и ... 1991.-546с.
17.ҚР Азаматтық Кодексі (Ерекше бөлімі) 01.07.1995 № 409
18.Кабатова Е.В. Лизинг: правовое ... ... ... ... В.Г. Промышленно-инвестиционный лизинг ... ... М.К. ... ... ... Экономика, 2001.-229б.
21.Әшімбаев Т.А. Қазақстан экономикасы нарық жолында: тенденциялар
және ойлар-Алматы: Қазақстан,1994.-168б.
22.Блауг М. Экономическая мысль в ... ... ... ... инвестиционных проектов/Под ред.В.В.Ковалева.-
М.: Финансы и статистика, 2002.-141с.
24.Методические рекомендации по ... ... ... и их отбору для финансирования:Официальное
издание.-М.,1984.-80с.
25.Смагулов А. Лизинг. Оқу құралы-Алматы: Балауса, ... даму ... ... опыт и ... для ... Экономика и
жизнь.-1997,№ 40.-Октябрь.-с.8
28.Қазақстанға халықаралық лизинг келеді//Экономика және құқық.-
2001, №57.-14б.
29.«Central Asia Leasing »Лизингтік Компаниясының есеп берулері
2000ж қарасты
30.Малый и ... ... ... ... Г.И. Часть 4.-Алматы, 1999.-258 с.
31.Услуги в РК в 1999г./Статистический справочник (Агентство ... ... ред. А.А. ... в РК в 2000г./Статистический справочник (Агентство ... ... ред. А.А. ... К.А, ... К.С, ... А.И. ... ... теория и практика. Алматы.-Агроуниверситет,2000-202 с
34.Краткий статистический ежегодник//Комитет по статистике ... ... по ... ... и ... РК.-г.
Алматы,1998.-164 с.
35.Газман В.Д. Рынок лизинговых ... ... ... с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қола дәуірінің тарихнамасы51 бет
Қр-да жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық ресурстарын басқару66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь