Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
Шаруашылық техникалық.экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1. тарау. Бағалау жұмысын ұйымдастыру және реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.1. Бағалаудың мақсаты және құнның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2. Бағалау жұмысын ұйымдастыру және құқығын реттеу ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3. Бағалау қызметін лицензиялау тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

2. тарау. Кәсіпорынның қаржы жағдайы және бизнес ретінде
келешекте дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.1. Талдамалық жұмысқа әдістемелік көзқарас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2. Бухгалтерлік есептің негізі және қаржылық есептілікті жасау ... ... ... ... .24
2.3. Кәсіпорынның қаржы жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

3. тарау. Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
3.1. Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты ... ... ... ... ... ...34
3.2. Баланстың активі мен міндеттемелерінің көрсеткіштерін талдау ... ... ... .42
3.3. Баланс өтімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
3.4. Кәсіпорынның төлем қабілеттігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
Пайдалынған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Экономика және бизнес» факультеті
«Есеп және ... ... ... ... ... ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ”
тақырыбына жазылған диплом жұмысына түсініктеме
Кафедра меңгерушісі ... доц. ... ... ... ... ... э.ғ.к., доц.Абдыкалыков Т.А.__________
күні_______________________ қолы_______________________
Студент _Нұрлан ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Экономика және бизнес» факультеті
«Есеп және ... ... ... ... ... ... ... »
2005 г.
ТАПСЫРМА
Студенттің ... ... ... ... Эльмира Нұрланқызы
_____________________________________________________________________
(аты-жөні)
Ғылыми жетекші _э.ғ.к., доц._Абдыкалыков
Т.А.______________________________
1. Жобаның (жұмыстың ) тақырыбы Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау
Университет бұйрығы №___ бойынша «____» ___________ 200__ж. ... ... ... ... ... ... ... _20.06.05.
_____
3. Жобаға (жұмысқа) алғашқы мәліметтер:_жұмыстағы негізгі ... АҚ ... ... ... ... мазмұны (қаралуға тиісті сұрақтардың тізімі):
бағалау жұмысын ұйымдастыру және реттеуге қатысты мәселелер, соның ішінде,
бағалаудың мақсаты және ... ... ... ... ... ... реттеу; бағалау жұмысын ... ... ... ... ... тиіс_____
5. Аналитикалық – болжау бөлімінің мазмұны: кәсіпорынның ... ... ... ... ... активі мен міндеттемелерінінің
көрсеткіштерін талдау; баланс өтімділігін талдау; ... ... ... ... ... ... ... ... ... көрсету) талдаудың
негізінде ... ... ... ... және ... - ... актілер:
«Қазақстан Республикасының бағалау қызметі туралы» Заңы. – Алматы: Дәнекер
2001. -2-10 бет. «Қазақстан Республикасының лицензиялау туралы» ... ... ... 2004. – 18 ... монографиялар, оқулықтар, оқу құралдары, баптар және газет пен
журналдар: Под ред. Кошкина В.И. ... и ... ... ... ... – М.:ИКФ «ЭКМОС», 2002. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов
Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. Оқу ... ... ... 2001.___
КАЛЕНДАРЛЫҚ ЖОСПАР
|№ |Дипломдық жұмыс сатыларының атауы ... ... |
| | ... ... |
| |Дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдау ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... танысу ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |15.04.05 |
| ... ... ... ... беру |30.05.05 |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... жазып бітіру, көрсету ... |
| ... ... ... бітіру, көрсету ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... жұмысты безендіру шаралары ... |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... Э.Н.__________________________________________
Ғылыми жетекші _э.ғ.к.,доц. Абдыкалыков Т.А. ___________________
Мазмұны
Кіріспе....................................................................
...............................................5
Шаруашылық ... ... ... жұмысын ... ... ... ... және ... ... ... жұмысын ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... жағдайы және бизнес ретінде
келешекте
дамуы..............................................................
........................21
2.1. ... ... ... Бухгалтерлік есептің негізі және қаржылық ... ... ... жағдайын
талдау......................................................27
3- ... ... ... тұрақтылығын
талдау......................................34
3.1. ... ... мәні және оны ... ... ... мен міндеттемелерінің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарға көшу ... ... және ... ... өсуде. Шарушылық
субъектілердің қаржылық тұрақтылығының мәні тез ұлғаюда. Бұның барлығы
олардың қаржылық жағдайын талдаудың, ақша ... ... ... ролін елеулі жоғарлатып отыр. Бұндай талдаудың ... ... ... ... ... – ақ кредиторларға, инвесторларға,
менеджерлерге және салық органдарына қажет.
«Қазақстан экономикалық, ... және ... ... ... ... ... ... 2005 жылдың 18 ақпанындағы жыл
сайынғы жолдауында “шағын және орта ... ... ... ... ... қажет. Біз кәсіпкерлік ортаның бастамашылығын іске
асыру үшін қолайлы жағдай туғызуымыз керек” делінген. ... ... ... орта және шағын бизнеске қолайлы жағдай туғызып
қана қоймай, оның тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... нық ... оның ... ... экономикасының әл- аухатын
жақсарту үшін маңызы зор.[1]
Бұл жұмыстың басты мақсаты – «Алаугаз» АҚ қаржылық жағдайын зерттеу,
қаржылық қызметінің ... ... ... ... жағдайын
бағалау және басқару үшін ұсыныстар жасау.
Қойылған мақсат бойынша келесі мәселелерді шешу керек:
• балансқа шолу ... оның ... ... ... мүлкінің сипаттамасы: негізгі және айналымдағы
қаражаты және оның айналымдығын, проблемаларын анықтау;
• қаржылық тұрақтылығын бағалау;
... және ... ... ... «Алаугаз» акционерлік қоғамы болып табылады. Зерттеу
пәні – ... ... ... және оның шаруашылық қызметінің
ақырғы нәтижесі.
Талдау жүргізу барысында келесі тәсілдер мен әдістер қолданылды:
- көлденең талдау, ... ... ... ... салыстырмалы талдау.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың
шаруашылықты жүргізуші ... ... ... ... ... нығайтып,
олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне
мол мүмкіндік ашты. Атап айтқанда, ішкі және ... ... ... таңдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің
тиімділігі көбінесе осыған байланысты ... ... ... ... жөн ... ... ... (жабдықтаушы, сатып
алушы, мердігер, банк және т.б.) қазіргі кезде өз қалауы бойынша алады.
Олардың өздеріне ... ... ... дәл және ... таңдауымен
нарықтық қатынастар негізінде мүмкіндігінше тез және дұрыс ... ... ... ... ... ... әр ... болады. Басқаша
сөзбен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... ... ... ... мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. Үйлесімді
шешімдердің қабылдануы, ... ... және ... ... тиімді
пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталғаны белгілі.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай – ... ... оның ... тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша
қаражатынын еркін алмастыра отырып ... ... ... ... ... мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің
қаржы ресурстары жағадайын көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын ... ... ... және ... ... өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер
қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау ... Тек ... және ... негізінде ғана оның қызметін объективті ... ... ... ... ... ... үшін ... алынатын
нақты ұсыныстар жасауға болады.
Шаруашылық техникалық-экономикалық сипаттамасы.
«ТұранӘлем» Банкі республикадағы ең алғашқы банктердің бірі, оның
тарихы 1925 ... ... ... ... ... ... құрамында
мынадай ірі халықаралық қаржылық институттар кіреді: Еуропа Қайта Құру
және Даму Банкі (ЕБРР), австриялық ... ... ... ... DEG ... ... ... корпорация, Голландық
даму банкі.
«ТұранӘлем» Банкі корпоративтік, сонымен қатар, ... ... және ... ... 23 ... мен 211 Есеп ... ... тұратын бөлімшелік жүйесі бар Республикадағы алдыңғы
қатарлы банктердің бірі болып табылады. Банктің 3 ... бар: ... және ... ... тұрақты түрде жоғарылауда, яғни 2003 жылдың 28
мамырында ... Standard & Poor’s ... ... 225 млн.$
көлемінде долларлық кепілденген облигацияларды ... ... ... иемденгені жөнінде жариялады. Одан бұрын Mood’s ... ... Baa3 ... ... берілген. Бұл –ТМД–ң барлық
қаржылық институттары арасындағы ең жоғарғы ... ... ... ... АҚҚ ... банктік қызмет нарығындағы позициясын
белсенді түрде дамыту және нығайту үстінде. Банктің тұрақтылығы бір жылдың
ішінде қалыптаспайтындығы және ол өз ... ... ... мен ... баршаға белгілі. «ТұранӘлем» Банкі үшін бұл
қағидалар: банктің даму стратегиясын ... ... ... ... проффесионалдығы, банкті басқару оперативті, клиенттермен
тұрақты жұмыс.
2002 жылдың ... ... ... ... сипатын айқын
көрсетеді және болашаққа оптимистік ... ... ... береді.
Банктің меншікті капталы 2001 жылмен салыстырғанда 45,7% өсіп, 290 118 млн
теңгені құрады, ал банк ... ... 43,2% ... 2002 ... 225 248 млн ... болды. Жыл қорытындысы бойынша пайда
208% артып, 4 989 млн ... ... ал ... ... ... оның ... ... саласындағы үлесі өткен жылғы ... да, 2002 ... 31 ... 61% тең болды. 2002 жыл ... ... ... 136% ... 7 млрд ... асып ... жылдың 7 ай қорытындысы бойынша «ТұранӘлем» Банкінің активтері тағы
да 27,6% ... 1957 млн ... ... және ... капитал 10,4% артып,
ал пайда 16,2 млн долларға тең ... ... ... ... ... ... бар: Қазақстан
экономикасының нақты секторының дамуына үлес қосуда; клиенттерге жоғары
сапалы қызмет ... ... ... ... ... ... дамытады; Қазақстандық инфрақұрылым дамуына ықпал жасайды;
Қазақстан ... ... ... ... қатысады;
банктің қаржылық тұрақтылығын жоғарылатады; халық жағынан да, сонымен
қатар, халықаралық институттар ... ... ... ... ... үлес ... Оның ... өнімдері болып
қаржыландыру, қаржы көздерін тарту, қызмет көрсету болып табылады. Банктің
қызметі корпоративтік және ... ... ... саудалық
қаржыландырудан, шағын, орта бизнес субъектілеріне және жеке тұлғаларға
қызмет ... ... ... және ... ... ... қызмет
ұсынудан тұрады. Банк әлемнің ... ... ... ... ... кең ... клиенттік базаға ие.
Банктің потенциалын дамыту және нығайту мақсатында қаржылық ... үшін ... ... ... тобы құрылған. Бұл топ басты
банкті қоса алғанда, келесі компанияларды ұсынады:
• Сақтандыру қызметінің нарығы: ... ... ... Сақтандыру компаниясы;
• Зейнетақы қорлары: «Қазақстан» мемлекеттік емес ... ... ... мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы
қоры;
• Ломбардтық қызметтер: «Алтын-орда»;
• Ипотекалық несиелеу ... «БТА ... ... лизинг нарығы: «БТА Лизинг»;
• Бағалы қағаздар нарығы: «ТуранАлем Секьюритис»;
• Клирингтік қызметтер: «Алматы қалалық клирингтік ... ... ... ірі ... ... ... телекоммуникациялық
компаниялар, тау-кен, тамақ, метталлургия, өңдеу, ауыл шаруашылығы
өнеркәсіптік ... ... ... ... ... 2003 ... 1 ... Қазақстандық бухгалтерлік есеп
стандарттары бойынша Банктің рыноктағы үлесі келесідей көрсетілген:
• Меншікті капитал бойынша -13,4% ... ... ... ... -18,4% (екінші банк);
• Депозит бойынша -17,7% (үшінші банк);
Банктің менеджментінің жоғары мамандандырылған потенциалы, оның даму
тенденциясы сақталғандығы деп ... ... ... ... ... мен пассивтерді барынша сенімді және тиімді қаржылық құралдарға
мобильді және оптималды түрде орнықтыру. ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге қатынасты және
жұмыстардың негізгі бағыттарын ... ... ... депозиттерді
тартуды, халыққа несие беру көлемін арттыруды, төлем карточкаларын
пайдалану ... ... ... ... ... еншілес банк арқылы 100 млн доллардан
аса ... ... ... ... 2003 ... мамырына БТА
сыртқы қаржылық нарықтарға 225 млн ... ... 7 ... орналастыруды аяқтады. Бұл қаражаттар Қазақстандық орта
және ірі компанияларды несиелеуге бағытталған. 2003 жылдың 1 тамызында
Лондонда БТА-ға 245 млн ... ... ... займ ... ... «БТА»
ААҚ мен Citigroup және Deutsche Bank AG London ... ... ... ... ... сауда келісім –шарты ... ... ... ... бұл келісімді Қазақстандық
банктер және ТМД –ның жеке ... үшін ... ... ... ірісі деп атады. Бұл займның ерекшелігі оның 18 ай өтеу ... ... ... ... жұмысын ұйымдастыру және реттеу
1. Бағалаудың мақсаты және құнның түрлері.
Кәсіпорынның құнын бағалау – кәсіпорынның нарықтық бағасын ... ... ... ... ...... ... емес, нақты мәселені шешуге
бағытталады. Бағалаушыға бағалау жүргізудің ... білу ... ... ол дұрыс әдістемелік құрал таңдай алады.
Кәсіпорын құнын бағалау қажеттігі келесі ... ... ... ... ... мүлкінің бөлігін сату (жер учаскесі, ғимарат, құрылғы);
3) қайта ұйымдастыру (қосылу, бөліну және т.б.) және ... яғни ... ... және ... сот ... ... ... кезінде;
4) құнды қағаздар нарығында кәсіпорын акцияларын сату-сатып алу
(акционерлік меншіктегі ... ... алу ... оның ... ... ... ... шектеулі серіктестіктегі жарғылық
капитал үлесін сату-сатып алу (үлесі ақшалай бірлікте бағаланады);
6) кәсіпорынды жалға беру. ... ... ... үшін және ... ... ... алуы үшін ... ол келісім-шартта белгіленсе)
құны бағаланады;
7) кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... ... құнын негіздеу қажет;
8) кәсіпорынды кепілге қою арқылы несие алу (ипотека);
9) кәсіпорын мүлкін сақтандыру;
10) мүлік ... ... үшін ... базасын анықтау;
11) негізгі қорды қайта бағалау.
Осылайша, мүліктік комплексті бағалау ... ... ... ... ... ... байланысты: сатып алу-сату, несие алу,
сақтандыру, салық салу және т.б.
Кез келген мүлік құнын келесі бір ... ... ... кез ... ... ... ... (ақшалай эквивалент
мағынасында) осы мүлікті айырбастау және, екіншіден, мүлік иесі ... ... ... құны ... ... ... шығын және баға түсініктері арасында айырмашылық болуы маңызды.
Құн – бағаланып жатқан мүлікке ... ... ... қанша төлеуге
дайын екендігін айқындайтын мөлшер. Шығын – бағаланып ... ... ... құру үшін кететін шығындар мөлшері. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалануы мүмкін. Бір қатар
факторларға тәуелді, сатып алушы қажеттігі, тең құнды объектілердің ... ... ... ... ... қоса ... бұл ... датасына құны төмен немесе жоғары болуы мүмкін.
Құн мен баға өзара тек жетілген нарық жағдайында тең ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі күтілетін
бағаны құрайды. Баға – алдыңғы келісім –шарттарда ұқсас объектілерді сатып
алуға қанша ... ... ... Тек ... ... ... ... немесе алынған баға мүліктің құнын көрсететін бекіте
алады.
Құн туындайтын негізгі 4 шарт бар: ... ... ... ... ... беру ... Сұраныс. Сұраныс – белгілі уақыт аралығында нарықта ... ... ... ... ... ... ... саны.
Сұраныстың өсуі бағаның өсуіне әкеледі.
2. Пайдалылық. ... деп ... ... ... ... адамдардың белгілі бір ... ... ... ... зат қажеттілікті
қанағаттандыруы жоғары болса, соғұрлым оған деген сұраныс
жоғары болады. ... ... ... ... ... ... ... Үлкен сұранысқа және жоғары пайдалылығына
қарамастан, ешбір мүлікке тапшылық болмағанға дейін, оның ... ... ... беру ... Кез ... зат оған меншік
құқығын беру мүмкіндігі бар болған кезде ғана ... ... құны ... ... ... егер ... жер
түрлерінің заңды күші бар заңнамаға сәйкес сату ... ... оның құны ... ... бұл ... жалдау құқығының
нарықтық құнын бағалауға болады.
Мүлік құнын бағалау, жоғарыда ... ... бір ... ... ... анықтау, ипотекалық несие алу, мүлікті сақтандыру
және т.б.). Бұл бағалаудың ... ... ... құнды
есептеуді таңдаумен шартталады. Бір мүліктің құны әртүрлі құнды анықтауды
қолдану арқылы әртүрлі құны ... ... ... ... үшін
бағалау, ипотекалық несиелеу мақсатында бағаланудан өзгеше болады. Бірінші
жағдайда құн мөлшері құрылғыларды қалпына келтіру шығындарымен анықталады,
ал екіншісі жағдайда – ... ... ... ... ... ықтимал сатуға болатын бағасы.
Осылайша, бір мүліктің өзін бағалаудың ... ... ... ... ... ... және орындалатын функцияларына байланысты
бағалаушы практикада келесі құнның негізгі түрлерін қолданады.
Негізделген нарықтық құн – берілген мүлік ... ... ... ... тән бағасы. Бұл сатып алушы да, сатушы да керекті ақпаратпен
қамсызданған және сырттан ... ... ... ... рационалды және ақылға қонымды іс-әрекет ететін еркін
бәсекелестікті білдіреді. Бұл құн ... ... беру және алып ... ... ... ... ... –шарт бағасы нарықтық
құннан келесі факторлардың әсерінен өзгеше болады, олар қаржыландырудың
ерекше жағдайы, мәжбүрлі сатып алу –сату, ... ... ... қамтылмауы, нарық деформациясы, қысым арқылы сату және т.б.
Нарықтық емес ... ... ... ... құн ... ... ... құн –сәйкес басқару органдарының бекітілген
әдістерінің және ... ... ... ... ... ... қарастырылатын мүліктік комплкес түрінің бірегей
норматив шкаласы (мөлшерлеме, ... ... ... ... ... құны мысалы, кәсіпорынның мүлік ... ... ... ... ... ... құны, материалды емес активтер,
қорлар және ... ... база ... ... ... ... салынатын
құнды есептеу үшін ... ... ... кәсіпорынның
бухгалтерлік есебіндегі сәйкес мүлік шоттарының ... ... ... ... басқа мысал ретінде жер салығын есептеу үшін
жер учаскесінің құнын ... ... ... ... ... және ... жердің немесе учаскенің сипаттамасын ескеретін
түзету коэффициенттері бар.
Мүліктік ... ... ... құнының көрсеткіші
практикада ... ... ... ... ... сақтандыру
органдарымен қолданылады. Бұл көрсеткіште жәбірлену бойынша залалды
бағалау үшін сот ... ... ... есеп ... ... ... құнды бастапқы,
қалпына келтіру және қалдық деп бөледі.
Баланстық құн - кәсіпорынның ... ... ... ... ... алуға кеткен шығындар, ол баланста тіркеледі.
Бастапқы құн кәсіпорында объектіні іске қосу мезетінен бастап ... ... ... ... объектісі бастапқы құны
бойынша есептеледі, реконструкция немесе модернизация жасалған ... ... ... ... ... ... ... келтіру құны –ертеректе құрылған негізгі құралдардың қазіргі
жағдайдағы ұдайы өндіріс құны. ... ... ... ... ... келтіру құнын алмастыру әдісімен, яғни ұқсас
объектілердің қазіргі ... ... ... ... Егер ... құннан эксплуатация периодындағы тозу
сомасын алып тастасақ, онда қалдық құнын аламыз. Егер бағалаушы қайталама
нарық ... ... ... ... ... ... сипаты болуы мүмкін.
Бағалау тәртібіне байланысты ұдайы өндіру құны және алмастыру құнына
бөлінеді.
Ұдайы өндіру құны – бағаланып жатқан ... ... ... ... ... ... және сол ... өте ұқсас материалдар арқылы
ұдайы өндірілетін объектінің дәл көшірмесінің ... ... ... ... жиі ... ... оның ... технологиялардың, материалдардың,
шикізаттық стандарттардың және т.б. өзгеруі. Сондықтан ... құны ... құны ... ... объектіге пайдалылығы бойынша
эквивалентті ұқсас меншік объектісінің ағымдағы өндіру құны.
Мүліктік ... ... ... ... ... және жойылу құны деп
бөледі.
Мүліктік комплекстің құны, әрі ... ... ... –келісім-шарт
жасалғаннан кейін алғашқыдай қызмет ететін және табыс әкелетін объектінің
сатып алу –сату ... ... ... ... ... ... алу және
оның құнын бағалау барысында, эмитент-кәсіпорын –бұл тиімді қызмет етіп
тұрған объект және ол табыс әкеледі ... ... ... құны ... иесі сату ... ... ... сату бағасы.
Кәсіпорының жойылу құнын ... ... оның ... ... жойылу және аукционда ашық сату кезіде орын алады.
Бағалау жағдайына байланысты, сондай-ақ құнның бірнеше түрін ... ... ... ... ... құн ... комплекстің құны, егер оны қандай да ... ... ... асыру үшін инвестициялық салым ретінде
қарастырсақ. Нарықтық құнға қарағанда, инвестициялық құны ... ... ... және оның ... байланысты. Инвестициялық құн
мүліктік комплекстің нарықтық құнының берілген ... ... ... өсуін білдіреді. Инвестициялық құнды қайта
ұйымдастыру шаралары және инвестициялық жобаларды негіздеу ... құны ... құн). Бұл ... немесе нақты меншік иесі
үшін объектісінің маңыздылығын, ашық нарықта сатуға ... ... ... ... оның иесі ... үшін ... тауар
құны анықталады және оны тиімді қолдануға негізделген (табыс, пайдалылық,
қолайлылық ... ... ... құнды көрсетуі міндетті емес. Тұтынушылық құн
туралы мәліметтер бағаланып жатқан мүліктік комплексті әртүрлі сапасы және
пайдалылығы бар ұқсас объектімен салыстыру керек болған ... ... құны ... мақсатында және сақтандыру келісім-
шартында (полисінде) көрсетілетін объектінің нарықтық құны. ... ... ... ... ол ... ... толтыру үшін
бағалау керек. Әдетте сақтандыру құны, сақтандыру ... ... ... мүлкін қалпына келтіру, жаңасын сатып алу кезінде
алмастыру құны ретінде анықталады.
Утилизациялық құн –шекті ... ... ... ... ... жағдайлардың және өзінің ... ... ... ... ... ... ... Утилизациялық құн –бұл
материалдар массасының қайталама құнынан тұратын бағаланатын ... ... ... ... және ... ... мақсатында кәсіпорын ресурстарына сараптау және оған құқығын
тексеру негізі болып Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... актілер, оның ішінде, жекешелендіру,
банкроттық, ... ... ... және ... ... ... ... меншік, сенімдік ... және т.б. ... ... ... Республикасындағы бағалау қызметін реттейтін
заңнама, 30 қараша 2000 жылғы № 109-ІІ «Қазақстан Республикасының бағалау
қызметі туралы» заңынан, ... ... және ... және ... субъектілерінен, сондай-ақ Қазақстан
Респупликасының Халықаралық шарттарынан тұрады. Қазақстан Республикасының
субъектілері ... ... ... заң, ... ... ... ... бағалау объектілеріне, Қазақстанның
субъектілерінің немесе муниципалды құрылымдарына жеке және ... ... ... ... ... ... негізін
анықтайды.[6]
Заң бойынша, бағалау қызметі былай түсіндіріледі: бағалау объектісінің
басқа ... ... ... бекітуге бағыттылған ... ... ... ... ... ... ... –ашық
рынокта ең мүмкін сатылу бағасы.
Бірақ бұнда, келісім –шарт қатысушылары қажет ... ... ... ... ... деп ... ал ... –шарт бағасының
шамасына қандай болмасын төтенше жағдайлар көрсетілмейді, яғни:
• келісім –шарттың бір жағы ... ... ... сатуға
міндетті емес, ал басқа жақ (сатып алушы) оны сатып ... ... ... ... ... ... (сатушы және сатып алушы) келісім
–шарт заты туралы хабардар және өзінің мүддесіне қарай қызмет
етеді;
... ... ... екі ... да ... ... ... жасасуға бағалау объектісіне ақылға қонымды сыйақыны
білдіреді;
... ... үшін ... ... ... ... қызмет, соның ішінде бағалау қызметін жүзеге асыру
барысында туындайтын азаматтық ... ... ... ... Меншік құқығы және мүлікке басқа заттық ... ... ... ... ... Е ... мүлік, жылжитын мүлік, соның ішінде,
Қ К машиналар, ... және ... ... Л ... ... ... ... ақпарат,
Е азаматтық құқықтың басқа объектілері
Р
І интеллектуалды меншік объектілері (материалдық емес
активтер)
Қазақстан Республикасының ... ... ... және жеке ... ... заң ... айналымнан
алынып тасталған және оларға жатпайтын бөлек түрлерінен басқа, сандық және
құндық түрінде ... ... ... ете алады.
Меншік иесін өзінің мүлкіне иелік ету, қолдану және ... ету ... оған ... заңдарда және басқа құқықтық актілерге және ... ... және ... ... ... ... ... жасай алады.
Меншік иесі өзінің мүлкімен абсолютті түрде билік етуге құқылы:
а) ие болу, яғни онымен нақты билік ету;
б) қолдану, яғни ... ... ... ... ... ету, ... оның заңдық мәртебесін анықтау: сату, сыйға беру,
жалға беру, кепілге беру, айырбастау және т.б.
Меншік құқығынан басқа заттық құқықтар бар:
• жер ... өмір бойы ... ... ету ... жер ... ... ... құқығы;
• сервитуттар;
• жолдау;
• кепіл және ипотека;
• сенім бойынша ... және ... ... ... ... берілуі осы мүлікке басқа заттай
құқықтардың тоқтатылуына негіз болып табылады.
Меншік иесі өзінің мүлкін басқа ... ... ... ... иесі бола ... ... ... мүлікті басқару және қолдану,
мүлікті кепілге және ... ... ... ... ... Жер ... ... бері, негізінен
иелік ету құқы, жер және басқа ... ... ... және ... оның ... заңмен рұқсат етілген мөлшері реттелген. Бұл құқықтар
меншік иесі тарапынан ... егер бұл ... ... ... ... ... ... жағдайда.[7]
Жалпы, иелігінде жер учаскесі бар тұлғалар оны сатуға, сыйға беру,
кепілге немесе жалға ... ... ... ... ... жер ... ... немесе айналымда шектелмеген. Жер учаскесіне
меншік құқығы учаскенің үстінгі ... ... және ... ... ... ... және өсімдікке таралады, ал жер учаскесінің
үстін де, астын да, егер жер ... ... әуе ... қолдану туралы
заңдарды және басқа тұлғалардың құқығын бұзбаған жағдайда қолдануға
құқылы.
Жер учаскелері және ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға тұрақты немесе жедел қолдануға, соның ... ал ... ... ... ... ... ... тұлға арқылы
жасалынған болса, онда ол оның меншігі болып табылады.
3. Бағалау қызметін лицензиялау ... ... ... ... лицензиялау, Қазақстан
Республикасында бағалау қызметі туралы заңының 20-бабына сәйкес, Қазақстан
Республикасының лицензиялау туралы заңдарына сәйкес ... ... ... Республикасының лицензиялау заңының 2-бабына сәйкес лицензия
ұғымын анықтап алайық:
Лицензия –азаматқа немесе заңды тұлғаға белгілі бір қызмет ... ... ... бір іс ... жасауға құзырлы мемлекеттік орган
беретін рұқсат лицензия деп ұғылады.
Бағалау қызметін лицензиялау –бағалау қызметін реттеудің ... ... ... оның ... лицензиялаумен қатар, сондай –ақ
әдістемелік кеңестерді, нормативтік құқықтық актілер, оның ішінде бағалау
қызметінің субъектісіне міндетті ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу және қабылдау.
Бағалау қызметін мемлекеттік реттеу туралы айтқанда ... ... ... ... ... қамтамасыз ету,
мемлекеттің маңызды қызметі екенін атап көрсету керек. Сондықтан ... ... ... ... қызмет көрсетумен айналысатын
(дәрігерлер, адвокаттар, архитекторлар және т.б.) көпшілік мамандықтарының
өкілдеріне қатысты өте кең ... ... ... ... ... ... атқаруға рұқсат беру болып табылады, сонымен ... ... ... ... ... ... ету әдісі болып
келеді.
Шетелде лицензия, әдетте әртүрлі басқару органдарымен беріледі. Бірақ,
стандарттар лицензия ... ... ... лицензиялық талаптар,
емтихандық процедуралар негізінен мамандардың профессионалды ұйымдарымен
бақыланады және әзірленеді. Соңғысының ... ... бар, ... мамандықтар жаппай дамып, еркін ... және ... қол ... ... ... Айта кету керек, бүкіл әлемде,
бағалаушылар қызметі жаппай мамандық болып саналмайды және де бұл ... ... ... ... ... ... жай азаматтар
емес, көбіне профессионалдар –жылжымайтын мүлікпен айналысатын брокерлер,
банк қызметкерлері және т.б. сондықтан тарихи ... ... ... мемлекеттердің көбінде бағалау қызметі тікелей
мемлекет тарапынан реттелмейді. ... ... ... ... ... ... ... тарапынан стандарттарды қабылдау
және сақтау арқылы реттеледі.
Италия, ... ... ... ... ... бұл ... формасының белгелі мемлекеттік регламенті бар, сонымен қатар,
АҚШ-та жылжымайтын ... ... ... лицезиялау бұдан 5 жыл
бұрын енгізілген.[9]
Қазақстанда бағалау қызмет түрі ретінде де, ... ... де ... ... ... ... ... көшудің басында, Қазақстанда
сәйкесінше бағалаушы қызметіне деген сұраныстың болуы негізгі қорды ... ... ... ... ... ... ... ұстанбайтын
және қызмет сапасын өте төмен ... ... ... ... ... ... ... мамандықтың туындау сатысында
бағалау қызметін сәйкес деңгейде ... тұру үшін ... ... ... ... мәселені шешкен 30.11.2000 жылы ... ... ... ... ... Заңы ... қызметіне
лицензиялауды енгізді.
Бағалау қызметі 30.11.2000 жылы №109-ІІ «Қазақстан Республикасындағы
бағалау ... ... ... ... ... сәйкес –бұл бағалау
қызметінің субъектілері жүзеге асыратын, егер заңдарда өзгеше көзделмесе,
бағалау объектісіне қатысты белгілі бір ... ... ... өзгеше құнын
белгілеуге бағытталған кәсіпкерлік қызмет.[10]
Лицензия алу үшін қажетті құжаттар:
1) нысанын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін белгіленген
үлгідегі арыз;
2) лицензияттың осы ... ... ... ... ... құжаттар;
3) қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін лицензиялық
алымның бюджетке төленгенін растайтын ... ... ... тұлғалар үшін мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің
көшірмесі ... ... ... ... ... ... ... түрлері жөніндегі
құжаттар тізбесіне қосымша және арнаулы талаптар белгіленуі мүмкін.
Лицензиат (субъект) құжаттарда ... ... ... және уақытылы берілуі үшін заңдарда белгіленген тәртіппен
жауапты болады.
Лицензия беру, егер заң ... ... ... ... ... ... құжаттармен қоса арыз берілген күннен бастап
бір ай ... ал ... ... ... үшін –он ... ... ... жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін ... ... ... ... ... мен ... және ... қайтару тәртібі Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес
белгіленеді.
Қызметтің тиісті түрімен айналысатын бүкіл кезеңге ... ... ... ... ... ... бір жолғы төлеумен қоса жүзеге
асырылады. [11]
2 тарау. Кәсіпорынның қаржы жағдайы және ... ... ... ... ... жұмысқа әдістемелік көзқарас.
Қаржылық талдаудың негізгі алты әдісін бөліп қарастыруға болады:
1) ... ... ... талдау;
3) трендтік талдау;
4) салыстырмалы талдау;
5) факторлық талдау;
6) қаржылық коэффициенттер әдісі.
Көлденең (уақытша) талдау – есеп ... ... ... ... ... Ол ... кезеңдегімен салыстырғандағы бухгалтерлік
есептің ... ... ... және салыстырмалы ауытқуларын
анықтауға мүмкіндік береді.
Тікелей (құрылымдық) талдау - әрбір есеп позициясының жалпы ... ... ... ... ... қаржылық көрсеткіштердің
құрылымын анықтау. Ол жалпы баланс немесе оның бөлімдері бойынша қорытынды
көрсеткіштегі жеке баптардың үлес ... ... ... ... ұзақ және ... ... кәсіпорын мүлкінің жалпы құнындағы,
яғни баланс валютасындағы үлес салмағы және т.б.
Тікелей және көлденең ... ... ... ... да ... бухгалтерлік үлгі құрылымы секілді оның ... ... да ... ... жиі ... ...... көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл
деңгейінен ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір есеп
позициясын бірқатар өткен кезеңдермен салыстыруды және трендті, яғни ... ... ... мен кездейсоқ әсерлерінен тазартылған
көрсеткіш динамикасының негізгі тенденциясын ... ... ... ... ... мүмкін болатын маңызы қалыптасады,
ал одан кейін перспективті, болжамжық талдау жүргізіледі.
Қаржылық талдаудың нарықтық ... ... ... ... ... ... коэффициенттерді пайдалану болып табылады.
Салыстырмалы (кеңістік) талдау – бұл фирмалардың, еншілес фирмалардың,
бөлімшелердің және цехтардың жекелеген ... ... ... ... ... ... ... сондай – ақ берілген
фирманың көрсеткіштерін орташа ... және ... ... ... бар ... ... көрсеткіштерімен салыстырғандағы
шарушылық аралық талдау болып табылады.
Қаржылық талдау – бұл жекелеген факторлардың (себептердің) қорытынды
көрсеткішке тигізетін ... ... ... (анықтау) немесе
реттелмеген тәсілдері көмегімен талдау. ... ... ... ... ... оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде – тура, ал
оның жеке ... ... ... көрсеткішке біріктіргенде ол кері
(синтез) болуы мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген әдістермен қатар, ... ... ... ... ... ... және тағы ... сондай-ақ
экономикалық және математикалық статистиканың (топтау, орташа және
салыстырмалы ... ... және ... ... ... және тағы ... ... тәсілдері қолданылады. Белгілі бір
экономикалық ғылым шегінде жасалған ... ... мен ... пайдалану кәсіпорынның қаржылық жағдайына терең талдау жасауға
және ... ... ... ... ... ... байланысты ұсыныстарды дайындауға мүмкіндік береді.
Коэффициенттер салыстырмалы шамалар болып табылады, оларды ... ... ... бірлік ретінде алып, ал екіншісін бірлікке
қатынасы ретінде көрсетеді. Қаржылық коэффициенттерді ... ... ... ... ... ... байланыстарға негізделген. Олар
кәсіпорынның қаржылық жағдайын кезекті ... ... ... ... ... құбылыстарды ашуға мүмкіндік беретін екі ... ... ... ... ... қабылдау үшін сәйкес коэффициенттерді талдаудың пайдалылығы
оларды дұрыс түсіндіруге байланысты болады. Бұл – қатынастарды талдаудың
ең қиын ... ... ол осы ... қалыптасуының ішкі және
сыртқы факторларын білуді талап етеді, мысалы, саладағы жалпы экономикалық
жағдайлар, ... ... ... және ... Қатынастарды
үлкен байыптылықпен талдау қажет, өйткені тек бір ғана ... ... ... де әсер етуі ... ... қатынас деңгейі өткен кезеңдегі,
теориялық дәлелденген салалық қатынаспен салыстырылады. Қатынасты ... ... ... ... ... жағдайын талдаудың соңғы (ерекше) әдістемесін А.Д.
Шеремет пен Р.С. Сайфулин ұсынды. Ол талдаудың келесі ... ... ... жалпы бағасы және есепті кезеңдегі оның өзгерісі;
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау; ... ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігін және төлеу
қабілетін талдау.
Қаржылық жағдайды және оның ... ... ... салыстырмалы
аналитикалық баланс – нетто бойынша бағалау, ... – ақ ... ... ... ... олардың ойынша,
кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың басқа бөліктерін дамытуға тиісті
оның негізгі ... ... ... ... ... талдау,
тұрақтылықты талдаудан туындап, ағымдағы ... ... ... ... ... мен ... тепе – ... сақталу
мүмкіндігі туралы қорытынды жасауға тиіс.
В.А. Андреев[13] және В.В. Ковалев[14] ... ... ... байланысты жұмысты екі модульді құрылым түрінде ұйымдастыруды
ұсынады: ...... және ... ... Экспресс – талдаудың
негізгі мақсаты – бұл шаруашылық ... даму ... ... ... бағалау болып табылады. Оның шеңберінде қойылған
мақсатқа көрнекті және жай қол ... ... ... ... аздаған санының динамикасына есеп, бақылау және талдау
жүргізіледі.
Тереңдетіліп нақтыланған талдау экспресс – ... ... ... ... және ... Онық мақсаты – шаруашылық
субъектісінің қаржы жағдайы туралы, оның өткен есепті кезеңдегі қызметінің
нәтижесі, ... – ақ ... ... даму ... ... баға беру ... табылады. Осыған байланысты нақты ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайын талдауда аудиторлық түрлі
әдістер мен тәсілдер қолдануға еркі бар. Оларды ұтымды ... ... ... ... ... дұрыс әдісті таңдай отырып,
аудитор қаржылық жағдайға терең, жан – жақты әрі кешенді талдау ... ... – ақ ... және анық баға ... ... нығаюы мен кәсіпорынның табыстылығының өсуі жөнінде
ұсыныстар ... ... ... ... және ... ... ... есепті ұйымдастырудың әдістемелік негізін әдістер мен
тәсілдер жүйесі құрайды. Олар құжаттау, түгендеу, ... ... ... жазу әдісін қолданып жинақтамалы және талдамалы шоттар
жүйесін мүліктер мен міндеттемелерді ... ... ... есеп беруі арқылы жүзеге асырылады.
Шоттар және екі жақты жазу
Бухгалтерлік есептің шоттары біртектес ... ... және ... ... жүргізуге арналған. Қорлардың әрбір түрі
мен олардың ... жеке шот ... ... 441 -“Есеп айырысу
шотындағы қолма-қол ақшалар”, 451-“Кассадағы ұлттық валютамен берілетін
қолма –қол ақшалар”, 551 ... ... ... ... 571
-“Жиынтық кіріс” және т.с.с.
Екіжақты жазу ... ... ... есептің
шоттарында тіркеудің әдісі. Бұл әдістің мәні ... ... ... рет тең ... бір ... дебетінде және басқа шоттың кредитінде
жазылады.
Кәсіпорынның қорлары бухгалтерлік баланста ақшалай ... ... ... оның бірі ... қандай қорлары бар
екендігін, екіншісі –олардың қандай көздерден пайда болғанын көрсетеді.
Сонымен, ... ... ... ... ... мен ... пайдалануға қадағалауды жүзеге асыруға болады. Есеп
беру дегеніміз кәсіпорынның ... бір ... ... –шаруашылық
және қаржы қызметтерін сипаттайтын ... ... ... ... есеп беру – бұл ... есептің кезеңдегі қаржы –
шаруашылық қызметіне сипаттама беретін белгілі нысандарға топтастырылған
көрсеткіштер жүйесі. ҚР Ұлттық ... 1996 ... 12 ... ... сәйкес барлық кәсіпорындар меншік нысаны мен қызмет ... ... ... Қазақстандық стандартына көшті. Шаруашылық
ету жағдайларының өзгеруіне байланысты кәсіпорынның есеп беру нысандары
жетілу жағына өзгерді. Атап айтқанда, есеп беру ... ... ... сай келе ... ... ... есеп ... есеп процесінің соңғы сатысы болып табылады.
Кәсіпорынның ... есеп ... ... ... және ... сипаттама беретін жиынтық деректер, кәсіпорынның шаруашылық
қызметінің нәтижелері көрсетіледі.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... шектеу барынша күшейтілді. Соған байланысты шынайы
және объективті ... есеп ... ... арта ... ... ... жасалған талдау кәсіпорынның шын мәніндегі мүліктік және
қаржылық жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның қаржы жағдайы – ресурстардың ... ... ... пайдаланылуын, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын, баланстың
өтімділігін көрсететін көрсеткіштер ... ... ... Есеп беру ... ... ... құнын, шашыратылған
құралдардың (яғни негізгі және өзге де айналымнан тыс) құнын, (айналым)
құралдардың, материалдық ... ... ... ... ... ... қаражаттарының мөлшерін анықтауға ... есеп ... ... ... ... мен ... арналған қаражат көздерінің артықшылығын немесе кемшілігін
анықтайды. Бұл ... ... ... ... және өзге де ... ... етілгендігін анықтауға мүмкіндік туады. Қаржылық
есеп беру кәсіпорынның несиеге қабілеттілігін, яғни оның ... ... және өз ... ... ... ... береді. Баланстың өтімділігі кәсіпорын өз активтері мен
міндеттемелерін жабу ... ... ... есеп беру ... ... өтімді активтерді, жылдам сатылатын активтерді
анықтауға ... ... ... ... ... есеп ... бойынша кәсіпорынның мынадай пассивтерін: неғұрлым жедел
пассивтерді, қысқа мерзімді пассивтерді, ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... Мұның өзі нарық жағдайында,
бәсекелес – кәсіпорындардың ортасында ... ... ... үшін ... ... қатынастар жағдайында есеп беру көрсеткіштерінің рөлі
басқару шешімдерін қабылдау, кәсіпорынның нарықтағы жағдайын ... өте ... ... ... ... ... ... мекеме филиалдардың,
өкілдіктердің, бөлімдердің және дербес балансқа бөлінген басқа ... ... ... мен ... ... қоса
алғанда, мүлік пен олардың қалыптасу көздерінің құрамын көрсететін
қаржылық есеп беруді ... ... есеп беру ҚР ... ... және ... типтік нысандар бойынша жасалады. Атап
айтқанда, шаруашылық субъектілері қаржылық есеп беру құрамында мыналарды:
кәсіпорын ... ... ... – шаруашылық ... ... есеп ... ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп
беруді тапсыруға міндетті. Шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ... ... ... есеп беру ... да есептік
деректермен және түсіндірме жазулармен ... ... ... ... үшін есеп беру жылы ... 1- ... желтоқсанды қоса алғанға дейінгі мерзім саналады. Жаңадан құрылған
кәсіпорындар, мекемелер үшін есеп беру жылы ... олар ... ... ... ... ... 31 ... қоса алғанға дейінгі кезең, ал 1-
қазаннан кейін құрылған кәсіпорындар үшін келесі ... 31- ... ... мерзім қосылады.
Қаржылық есеп беруді толтыруға қойылатын ... ... мен ... ... ... жинақтамалы
және талдамалы есеп деректерінің сәйкестігі, есептік көрсеткіштердің
жоспарлы көрсеткіштермен салыстырмалылығы, есептік көрсеткіштердің ... ... ... ... көрсеткіштермен салыстырмалдылығы.
Қаржылық есеп берудің жасалу дұрыстығына кәсіпорынның ... және бас ... ... – ақ ... жасау қызметінің басшысы
жауап береді. Қаржылық есеп беру мерзім сайын ... және ... ... кең ауқымының ақпараттарды тұтыну мұқтаждығын
қанағаттандырады. Кейбір пайдаланушылардың Өкілеттігі болса, ... ... ... ... ... ... ете ... есеп беру қаржылық есептеменің бір бөлігі болып табылады және
бухгалтерлік есептің стандарттарымен анықталады. Қаржылық ... ... ... ... және осы есеп ... ... немесе
олардан алынған ақпараттар енеді және онымен бірге оқылатын болады.
2.3. Кәсіпорынның қаржы жағдайын талдау.
«Алаугаз» АҚ ... ... ... ... ... ... НӘТИЖЕ
Табыс және шығыс есебі (Абсолютті мән)
| | | | | |
| |2001 жыл |2003 жыл ... жыл. ... % |
| |мың. тг |мың. тг |тг | |
| | | | | ... сатылым көлемі|3 713 112,00|631 640,00 |-2 081 472,00 |56,06 |
|Өзіндік құны ... ... |-92,25 ... ... |2 130 108,00|1 508 987,00 |-621 121,00 |-29,16 ... ... ... ... |-32,78 |
|Басқадай |0,00 |0,00 |0,00 |-68,69 ... | | | | ... | | | | ... |0,00 |0,00 |0,00 |-50,57 ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... ... |70,46 |
|Алуға тиісті |0,00 |0,00 |0,00 |-19,68 ... | | | | ... ... |0,00 |0,00 |0,00 |42,59 ... | | | | ... ... ... |0,00 ... |158,17 ... табыстар | | | | ... ... |0,00 ... ... |416,83 ... ... | | | | ... дейінгі |666 663,00 |-102 166,00 |-768 829,00 |-115,32 |
|пайда | | | | ... ... ... |0,00 ... |8,48 ... ... |659 675,00 ... ... |-115,49 ... ... периодта сатудан түскен таза түсім 3 713 112,00 ... ... мың ... дейін азайды немесе 56,06% төмендеді.
Өзіндік құн шамасы 1 583 004,00 мың теңгеден 122 653,00 мың ... ... -92,25% ... ... ... ... ... үлес салмағы 42,63% дан 7,52%
қысқарды. Түсім және өзіндік құнның абсолютті мәндерінің ... ... ... ... ... өсуі ... куәландырады.
Операциондық табыс талданып жатқан периодта - 204 381,00 мың теңгеден
-60 372,00 мың теңгеге өсті немесе 70,46%. Бұл ... ... ... өсуі ... ... ... жатқан период соңына
кәсіпорынның негізгі қызметі залалды болды және операциондық қызметінің
залал сомасы 60 372,00 мың ... ... ... тыс ... байланысты
табыс пен шығыстың өзгеру темпін салыстыру оның табыстылығының төмендеуін
көрсетеді.
Талданып отырған период соңына кәсіпорын -102 166,00 мың теңге ... ... ол ... тенденциясын көрсетті, яғни қаржылық –
шаруашылық қызмет ... ... ... ... төмендеді.
Кәсіпорынның табыс құрылымында пайданың көп бөлігін негізгі емес қызметтен
түскен үлесі құрайды.
График 1. ... ... ... мың ... КӨРСЕТКІШТЕР
Жалпы кәсіпорынның қаржылық жағдайын бірнеше қатар өтімділік, қаржылық
тұрақтылық, төлемқабілеттілік, рентабельділік ... ... ... ... (Абсолютті мән, мың теңге)
| | | | | |
| |2001 жыл |2003 жыл ... ... | | | |% |
| | | | | ... ... ... ... |0,0567 |0,5624 |0,5057 |892,29 ... (LR) | | | | ... ... |1,0263 |6,3005 |5,2742 |513,92 ... (QR) | | | | ... өтімділік |3,9816 |6,3063 |2,3246 |58,38 ... (CR) | | | | ... ... капиталы |12 759,98 |908 019,42 |895259,44 |7 016,1|
|(NWC) | | | |5 ... ... ... ... ... |0,7765 |0,8547 |0,0782 |10,07 ... (EQ/TA) | | | | ... ... |0,2235 |0,1453 |-0,0782 |-34,99 ... ... (TD/TA) | | | | ... міндеттемелердің |0,2878 |0,1700 |-0,1178 |-40,93 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... |0,0000 |0,0000 |0,0000 |0,00 ... ... | | | | ... (LTD/TA) | | | | ... мерзімді |0,0000 |0,0000 |0,0000 |0,00 ... ... | | | | ... активтерге қатынасы | | | | ... | | | | ... өтеу |X |X | |0,00 ... (TIE), рет | | | | ... көрсеткіші: ... ... |17,7661 |-6,2616 ... |-135,24|
|продаж (ROS), % | | | | ... ... |29,3963 |-4,8846 ... ... (ROE), % | | | | ... ... |25,6512 |-4,5562 ... |-117,76|
|рентабельділігі (RCA), % | | | | ... тыс ... ... ... |-124,07|
|рентабельділігі (RFA), % | | | | ... |29,3963 |-4,8846 ... ... (ROI), % | | | | ... ... ... ... капиталының |1,9281 |0,8648 |-1,0633 |-55,15 ... (NCT), рет | | | | ... ... |11,6670 |7,9671 |-3,6999 |-31,71 ... (FAT), рет | | | | ... ... |1,2848 |0,6667 |-0,6181 |-48,11 ... рет | | | | ... ... (ST), рет ... |89,9216 ... |-52,28 ... қарызды өтеу |~ 247,7412 ... ... |84,24 ... (CP), күн. | | | | ... ... ... ... өтімділік коэффициенті),
қарастырылып отырған периодта 3,982 ден 6,306 ... ... ... мәні 1,0 мен 2,0 ... болғандықтан кәсіпорын өз
активтерін тиімсіз қолданады.
Талданып ... ... бұл ... ... ... оң
болуы ағымдағы міндеттемелерді өндірістік қор, дайын өнім, ақша
қаражаттары, ... ... және ... ... ... ... ықтималдығын ұлғайтты.
Жедел өтімділік коэффициенті (Тез өтімділік коэффициенті) талданып
отырған ... 1,026 -дан 6,300 ... өсті бұл ... ... ... 0,8 ... немесе 513,92%.
Коэффициент мәнінің төмендігін және ағымдағы қарызды өтеу қиындығының
төмендігінен қосымша қаражат табуға жақсы мүмкіндіктерін көрсетеді.
Абсолютті өтімділік коэффициенті, ... ... ... 0,0597
-ден 0,5624 дейін өсті (нормативті мәні 0,2-0,5) немесе 983,29%. Талданып
отырған периодта кәсіпорынның ағымдағы міндеттемелерін ақша ... ... өтеу ... ... 2. ... ... көрсеткіштері
Автономдық коэффициенті (қаржылық тәуелсіздік), ... ... 0,777 ... 0,855 ... өсті ... мәні 0,5-0,8) ... Коэффициенттің нормативті мәнінен асуы кәсіпорын несиелік
ресурстарын тиімді ... ... жоқ ... ... Коэффициенттің
өсуі кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының өскендігін айтады.
Кәсіпорынның балансындағы қарыз ... ... ... ... 0,223 ... 0,145 ... ... немесе 34,99%. Осылайша,
талданып отырған периодта кәсіпорында қарыз капиталын қолданудың төмендеу
тенденциясы байқалады.
Барлық міндеттемелер және меншікті капитал ... ... ... ... 0,170 ... (нормативті мәні 0,25-1,0), яғни
0,12 төмендеді немесе 40,93%.
Негізгі тұжырымдар:
Талданып отырған периодтың аяғында залал ... ... өтеу ... ... ... капиталының деңгейі
айтарлықтай (приемлемый) деңгейде, бұл ... ... ... ... 3. ... ... рентабельділігі, сату көлеміндегі таза пайда үлесін көрсетеді,
төмендеу тенденциясын көрсетіп -6,26% құрады.
Кәсіпорынның меншік капиталының коэффициенті азайды, ол ... ... ... және -4,88% құрады.
Ағымдағы активтердің рентабельділігі азайды, бұл теріс тенденция болып
табылады және -4,56% құрады.
Айналымнан тыс активтердің рентабелділігі төмендеді, бұл ... ... ... және -49,89% ... 4. ... ... тарау. Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын талдау.
3.1 Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың ... ... ... ... қаржылық жағдайын
талдаудың маңызы өте зор. Бұл ... ... ие ... – ақ ... ... ... жұмысшылар, коммерциялық серіктестіктер
және басқа да контрагенттер алдында өзінің өндірістік – кәсіпкерлік
қызметінің ... үшін ... ... ... байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас
бұрын, «қаржылық жағдай» дегеніміз немесе «қаржылық жай – күй» ... соны ... ... жөн. ... ... шығарылған арнайы әдебиеттерде
бұл ұғым әр түрлі түсіндіріледі. Профессор А.Д. ... ... ... ... қаржыны тарату, пайдалану және оны қалыптастару
көздерімен (меншіктік капитал және ... яғни ... деп ... Н.А. ... бұл ұғымды былайша анықтайды: «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы ... ... ... ... және пайдаланумен
сипатталады. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы кәсіпорынның ... ... және ... ... түрлері үшін қажетті қаржы
ресурстармен қамтамасыз етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді тарату
және пайдаланумен, сондай – ақ ... ... ... қаржылық
қарым – қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылықпен
сипатталады. ... ... ... ... оның қаржылық
жағдайының жақсылығын көрсетеді».
В.М. Радионова мен М.А. ... ... ... ... ... қалыптасуымен, таратылуы және пайдалануымен көрсетіледі» деп
жазады.
М.Н. Крейнина[18], А.И. Ковалев және В.П. ... ... ... ... түсіндіреді: «Қаржылық жағдай - бұл қаржы ресурстарының
қолда барын, ... ... және ... ... жиынтығы».
Профессор И.Т. Балабанов «Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы –
бұл оның қаржы ... ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары мен капиталды
пайдалану, мемлекет алдында және ... да ... ... өз ... ... Шаруашылық субъектісінің қаржылық
жағдайын талдаудың келесі түрлерін жүргізеді: ... ... ... ... ... қабілеттілігі; капиталды
пайдалану; валюталық өзін-өзі өтеу» - деп жазады.
С.А. Стуков осы ұғым ... ... ... ... ... ... ... жағдайы – бұл бірқатар көрсеткіштермен
сипатталатын оның ... мен өмір сүру ... ... ... ... ... қарастырылып отырған ұғым мәнін
жеткілікті дәрежеде ашпайды, бірақ олардың әрқайсысында бұл ... ... ... ... ... ... бар. Бірқатар түрлі
әдістермен есептелетін бірыңғай көрсеткіштерге ... ... ... қор қайтарымдылығы, өзіндік құн, жалпы табыс, тиімділік)
қаржылық жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу ... және ... ... ... ... зерттеу негізінде анықталатыны анық.
Қорыта келе, кәсіпорынның қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... жағдайындағы
кәсіпорынның сенімді болуын, тұрақтылығын және келешегі ... ... ... бойынша, сенімділік кәсіпорын жұмысының
үздіксіздігін және оның ... ... ... Осы ... ... отырып, бұл ұғымды былай анықтауды ұсынамыз:
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір ... ... және оның өз ... ... ... ... ... қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуін ... ... ... ... арнайы оқулықтарда түрліше
түсіндіріледі. Бір авторлар қаржылық тұрақтылықты «өз қаражаттарын шебер
пайдалану қабілеттілігі, жұмыс ... ... ... ... ... болуы» деп түсіндіреді. Қаржылық тұрықтылық – меншікті
және қарыз қаражаттарының ... деп ... ... «өз ... ... активтерге (негізгі қорлар,
материалдық емес активтер, айналым қаражаттары) жіберілген қаражаттарды
жабатын, сондай – ақ өтелмеген дебиторлық және ... ... ... және де өз ... өз ... ... ... қаржылық тұрақты болып табылады» деп жазады[21]. Бұл ұғымды
А.Д. Шеремет пен Р.С. ... өте ... ... ... Олардың ойынша
«Қаржылық тұрақтылық – бұл әрдайым төлем қабілеттілігін кепілдендіретін
кәсіпорынның белгілі бір ... ... ... мен М.А. Федотова бұл ұғымды келесідей түсіндіреді:
«Кәсіпорында тұрақты қалыптасқан ... ... ... ... ...... ... болып табылады. Ол ақша қаражаттарын еркін
пайдаланып, оларды тиімді ... ... ... мен ... ... үздіксіздігін қамтамасыз ететін, сондай – ақ кәсіпорынды
кеңейтуге және жаңартуға қажетті шығындарын ... ... ... ... ... ... тұрақтылық кәсіпорынның
жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады».
Бұл авторлар одан әрі мына анықтаманы ... ... ... – бұл ... ... ... ... төлем
қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін ... ... ... ... қаржыны тарату мен пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... мен М.В. Беллендир бұл ... ... ... тұрақтылық – бұл табыстың шығыннан тұрақты дәрежеде артуы. Ол
ақша қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және ... ... ... өндіру және өнімді сату процесінің үздіксіз болуына
жағдай жасайды. Сондықтан да ... ... ... ...
шаруашылық қызметі процесінде қалыптасады және кәсіпорынның ... ... ... ... ... Ал кәсіпорынның жалпы
қаржылық тұрықтылығы, ол ең ... ... ... ... ... ... ақша ... қозғалысын көрсетеді. Нарық жағдайында ол
ең бірінші өнімді (жұмыс, қызмет) өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын
талап етеді және оның ... ... ... ... ... және тағы ... есеп ... үшін
жеткілікті дәрежеде болуы тиіс. Сонымен қатар кәсіпорынның одан әрі дамуы
үшін барлық есеп ... мен ... ... ... ... кәсіпорында өндірісті дамытуға, оның материалдық – техникалық базасын
жаңартуға және де әлеуметтік климатты жақсартуға және басқаларға мүмкіндік
беретіндей дәрежеде табыс қалуы ... ... ... ... соңғы айтылған авторлардың
көзқарастарын бөлек қарастырып, олардың кейінгі шешімдерімен ... ... ... мәні – ... ... ... тарату және пайдаланумен анықталады» - деп жазады В.Т.
Артеменко мен М.В. ... ... А.Д. ... пен В.С. ... дәлірек және анығырақ
түсіндіреді. Олар қаржылық тұрақтылықтың мәні – бұл қорлар мен ... ... ... етілуі – деп түсіндіреді.
Э.А. Маркарьян мен Г.П. Герасименко да дәл ... ... өз ... ... ... ... немесе
«Сауда, несие және басқа да төлем сипатындағы ... ... ... ... ... ... уақтылы және толық
орындау мүмкіндігін көрсететін төлем қабілеттілігі, ... ... ... ... ... ... жұмысы нарық жағдайына
өтумен бірге оның қаржылық жағдайы және оны ... ... ... ... да ... түсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрықтылық жағдайына көптеген факторлар ... ... В.М. ... және М.А. Федотова келесідей түрлерге
жіктейді:
1) пайда болу орнына байланысты – ішкі және ... ... ... ... – негізгі және негізгі емес;
3) құрылысы бойынша – қарапайым және ... ... ету ... ...... және ... ... кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркіне бағынышты емес.
Негізгі ішкі ... ... ... ... ... өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан өндірілген өнім ... ... ... мен ... тәуелді. Сондай - ақ, тұрақты
және айнымалы шығындар ... ... ... ... табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім және өндіріс ... ... ... ... ... ... бірі ... тиімді құрамы мен құрылымы, сондай-ақ ... ... ... ... алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнері – кәсіпорын шотында оның ағымдағы жедел қызметі үшін ... ... ең ... ... ... ... ... ішкі, маңызды факторларының бірі – бұл қаржы
ресурстарының құрамы мен құрылымы, оларды ... ... ... ... таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза ... ... көп ... ... ол өзін ... ... ... тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға ... ... де ... ... ... қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның ... де ... ... ... ... ... ... қаржылық
тәуелділік те өседі – яғни кәсіпорын өз ... ... ... ма, жоқ па?- ... қауіп туады.
Және де бұл жерде кәсіпорынның төлеу қабілеттілігінің қаржылық
кепілінің бір түрі ... ... ... роль ... айтылғандарды қорыта келе, кәсіпорынның ... әсер ... ... ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
- кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
- шығарылатын ... ... ... ... және оның жалпы төлем
қабілеттігі бар сұраныстағы үлесі;
- төленген жарғылық капиталдың мөлшері;
- ... ... ... ... ... ... қорлар мен резервтерді, олардың құрамы мен құрылымын қоса алғандағы
мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
- кәсіпорындарды басқару ... ... ... ... ... ... қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар
сұраныс және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР Үкіметінің салық және несие
саясаты, ... ... ... ... заң ... ... байланыс және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық жағдайын қалыптастыруда оның ... ... ... ... жабдықтаушылар, сатып
алушылар, акционерлер және тағы басқалар) өзара қарым-қатынасы үлкен әсер
етеді. Сондықтан да ... ... ... ... болу ... ... жағдайдың бірден-бір шарты болып ... ... өз ... ... ... тиімділікке ие және дивиденттерді
ұқыпты ... ... ... ... ... ... ... үшін, тек бүгінгі күні ғана емес, болашақта да
кәсіпорынның қаржылық жағдайы көршісіне ... ... ... тиіс.
Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз облигациясы бойынша белгілі бір пайызбен
алғысы келетін, ал заем ... ... ...... ... ... талап ететін облигация иелеріне де қатысты. Кез келген коммерциялық
кәсіпорын сияқты банктер де өз ... ... ете ... ... өз ... ... және ... өтеуін қалайды, сондықтан оны
беру ... ... ... отырып, кез келген банк өз клиентінің қаржылық
жағдайын және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді. ... ... ... ... ... осы кәсіпорынға несие беру орынды
ма, жоқ па, ал бұл сұрақты дұрыс шешкен жағдайда – ... ... ... мерзімге деген сұрақтарды шешудегі негізгі белгі болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар ... және ... ... ... ... ... ... отырады. Тіпті қаржы
органдары, ... ... ... ... ... ... ... себебі тек осындай кәсіпорын ғана салықтар мен басқа да міндетті
төлемдерді уақытылы және ... ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілетін және
оның іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын анықтайды, кәсіпорынның өзінің
және оның серіктестерінің қаржылық және ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын
алудың ең жақсы тәсілі, бұл – ... ол ... даму ... оның ... қызметіне кешенді түрде баға беруге мүмкіндік
береді және осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен кәсіпорынның
өзінің өндірістік кәсіпкерлік ... ... ... ... осы мерзімге дейінгі уақытта қаржы ресурстарын ... ... ... сұраққа жауап береді: кәсіпорын осы мерзімге дейінгі
уақытта қаржы ... ... ... басқарды. Қаржы ресурстары
жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де ... ... ... ... бере алуы өте маңызды ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлеу
қабілетінің жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражатының ... ... ...... ... ... басы артық қорлармен және резервтермен
кәсіпорын ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру мерзіміндегі өзгерісі;
- ... мен ... ... ... ... ... таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
- айналым ... ... оның ... ... және ... ара – ... ... қаржы – есептік және несие ережесін сақтау;
- кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын ... ... ... ... есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
- баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және ... ... ... ... табыстылығын бағалау;
- кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай – ақ ... ... әсер ... ... ... шығару;
- кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
- кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметін талдаудың
қорытындылаушы кезеңі ... ... және ол 3 ... ... ... және өткізу; бұлардың жиынтығы коммерциялық, өндірістік және
қаржылық ... ... ... қаржылық қызметі – бұл оның осы
қызмет нәтижесінде меншікті және тартылған капиталдың көлемі мен құрамына
өзгеріс әкелетін қызметі ... ... Ол ... ... ... ... мен тиімді пайдаланылуына, есеп және несие тәртібін ... және ... ... арасындағы арақатынастың
рационалдылығына, сондай – ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі мақсатында
қаржылық тұрақтылыққа қол ... ... ... ... қызметінің
қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз байланыс пен
өзара тәуелділік бар. ... ... ... ... көбінесе
оның өндірістік – сату көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі
алатын төлемдерді және ақша ... алуы оның ... ... ... ... ... ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті
деңгейге сәйкестігіне және оны бір ... ... және ... болады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның ... ... оң ... ... ... ... ... төмендеуі және оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ақша
қаражаттарының келіп түсуіне ... ... ... кәсіпорынның
төлеу қабілеті төмендейді. Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... келіп түсуінің іркілісіне, демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс процесінің тиімділік ... ... ... ... көп ... ... ... өткізу көлемін
сақтай отырып ресурстарды, оның ... ... ... ... ... Және ... ... пен материалдар шығындарының нормасының
өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің төмендеуі, басқа да ресурстардың
мөлшерден тыс ... және ... емес ... ... қаржы
қаражаттарының қажеттілігіне себепші болады. Еңбек пен ... ... ең ... ... ... ... ... соң табыста
талдап қорытылады. Соңғы айтылған ... ... ... ... ... ... ... оның жалпы қаржылық ... ... ... ... ... ... ... әсіресе өз кезеңіндегі
қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды туғызады, оның
төлеу ... ... ... ... өнім ... үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Қаржылық жағдайды талдауды қаржылық тұрақтылықтан бастаған жөн және
оған мыналар жатады:
- ... ... ... және ... динамикасын талдау;
- кәсіпорын активтерінің қалыптасу көздерінің құрамдық және ... ... ... ... ... абсолюттік және салыстырмалы
көрсеткіштерін талдау;
- баланс өтімділігін ... ... ... ... және несие қабілеттілігін талдау.
3.2. Баланстың активі мен міндеттемелерінің көрсеткіштерін талдау
Қаржылық есептің маңызды элементі ... ... ... ... осы ... нақты қолда бары, құрамы, құрылымы және олар
болған ... ... ... ... ... және оның жеке
топтарын талдау, олар рационалды таратылуын талқылауға ... өсуі ... ... ... ... көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда,
кәсіпорын мүлік құнының өсу ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден
айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын ... ... ... ... ... ... есепке алу тек негізгі құралдардың баланстық
құнын құру барысында жүргізіледі.
Отандық есептік – ... ... ... қорлар, дайын
өнім және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың
құнының ... ... ... ... ... ... ... бойынша активтердің құрамы мен олардың тартылуына талдау жасау
үшін келесі аналитикалық кесте құрылады.
«Алаугаз» АҚ қаржылық талдау ... ... жж. ... және ... жж. қаржылық-шаруашылық қызметтің нәтижесі
туралы есебінің негізінде ... ... АҚ ... ... талдау барысында, өтеу мерзімі аяқталмаған дебиторлық қарыз
жоқ екендігі анықталды. Баланста дебиторлық қарыз күмәнді қарыз ... ... ... керек.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы іскерлік белсенділіктің және
сенімділіктің маңызды көрсеткіші ... ... Ол ... ... және оның қаржыландыру көзі, сондай –ақ кәсіпорын ... ... ... (Абсолютті мән)
| | | | | ... ... |2001 жыл ... жыл ... |Өсімше, %|
|атауы |тг |тг |мың. тг | |
| | | | | ... ... ... ... ... |-13,86 ... қаражаттары |18 236,00 |11 897,00 |-6 339,00 |-34,76 ... ... ... ... ... |585,72 |
|инвестициялар | | | | ... ... ... |2 076 441,00 |-443 808,00 |-17,61 ... ... | | | | ... ... ... |626 250,00 |2 076 441,00 |1 450 191,00 |231,57 |
|мен векселдер | | | | ... ... ... |0,00 ... |-100,00 ... ... | | | | ... дебиторлық |13 594,00 |0,00 |-13 594,00 |-100,00 ... | | | | ... ... |0,00 |0,00 |0,00 |295,07 ... қарыз | | | | ... ... ... ... |-87,18 ... | | | | ... ... |5 728,00 |1 077,00 ... |-81,20 ... ... | | | | ... ... |0,00 |0,00 |0,00 |-63,48 ... өнім |0,00 |0,00 |0,00 |-9,17 ... ... ... |0,00 ... |-100,00 ... периодтағы |6 454,00 |0,00 ... |100,00 ... | | | | ... ... |0,00 |0,00 |0,00 |9,12 ... | | | | ... мерзімді ... ... ... |-25,47 ... | | | | ... ... және ... ... ... |-17,39 |
|қондырғы | | | | ... емес |667,00 |148,00 |-519,00 |-77,81 ... | | | | ... ... |274 314,00 |200 075,00 |-74 239,00 |-27,06 ... | | | | ... |0,00 |0,00 |0,00 |-31,54 ... | | | | ... ұзақ |0,00 ... ... |0,00 ... ... | | | | ... АКТИВТЕР |2 889 966,00 |2 452 593,00 |-437 373,00 |-15,13 |
|Ағымдағы ... ... ... |-36,21 ... | | | | ... ... |155 000,00 |70 171,00 |-84 829,00 |-54,73 ... | | | | ... ... ... ... ... |-30,30 ... тиісті |422 910,00 |341 809,00 |-81 101,00 |-19,18 ... мен ... | | | | ... ... ... |4,00 ... |-99,99 ... | | | | ... ... ... |0,00 ... |-100,00 ... қарыз | | | | ... ... ... |0,00 ... |-100,00 |
|Төленуге тиісті |0,00 |0,00 |0,00 |-12,17 ... | | | | ... ... ... |0,00 ... |-100,00 ... | | | | ... периодтағы |0,00 |0,00 |0,00 |9,31 ... | | | | ... ... мен |0,00 |0,00 |0,00 |-100,00 ... ... | | | | ... ... |469,00 |0,00 |-469,00 |-100,00 ... | | | | ... ... |0,00 |0,00 |0,00 |0,00 ... | | | | ... ... ... |0,00 |0,00 |0,00 ... ұзақ |0,00 |0,00 |0,00 |9,12 ... | | | | ... | | | | ... ... ... |2 040 609,00 |-203 466,00 |-9,07 |
|Акционерлік капитал |1 647 281,00 |1 647 281,00 |0,00 |0,00 ... және |0,00 |0,00 |0,00 |-5,45 ... | | | | ... капитал |0,00 |0,00 |0,00 |56,42 ... ... ... ... ... |-34,09 ... меншікті |0,00 |0,00 |0,00 |8,13 ... | | | | ... ... ... ... ... |-15,13 ... активінің құрамы мен құрылымын талдау
Баланс активінің құрылымының талданып жатқан период соңына ұзақ
мерзімді активтер - 9,67 %, ал ... ... - 90,33 % ... ... ... талданып жатқан периодта 437 373,00 мың
теңге немесе 15,13% төмендеді, бұл шаруашылық айналымның қысқарғанын
жанама түрде куәландырады.
Баланс активінің құрылымының өзгеруіне ұзақ ... ... мың ... ... 25,47% ... ... және ағымдағы
активтердің 356 327,00 мың теңге немесе 13,86% сомасының төмендеуі әсер
етті. Қаржылық көзқарастан бұл оң нәтижені куәландырады, өйткені мүлік
мобильдірек ... 5. ... ... ... мың ... ... құрылымының өзгеруі, ең басты ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... периодта құрамының өзгеруі
келесі құраушыларға байланысты:
⋄ талданып жатқан периодтағы негізгі құралдардың сомасы ... ... ... ... материалдық емес активтер 519,00 мың ... ... ... ұзақ ... инвестициялар 74 239,00 мың теңге немесе 27,06%
азайды.
Соңғы периодтағы ... емес ... ... ... ... инновациялық бағытының жоқтығын айтады. Ұзақ мерзімді
инвестициялардың азаюы теріс болып есептеледі.
Ағымдағы активтер құрамында келесі өзгерістер болды:
... ... ... ақша ... ... мың ... ... 34,76% азайды;
⋄ қысқа мерзімді инвестициялар ... ... мың ... 585,72% ... ... ... дебиторлық қарыз сомасы 443 808,00 мың ... 17,61% ... ... ... ... ... мың теңге немесе 87,18%
төмендеді;
... ... ... ... ... мың теңге;
Айналым активтерінің үлесі қарастырылып жатқан периодта 1,34% ... ... ... ... ... құрамында ұлғаюы кәсіпорын
іскерлік белсенділігінің көтерілгенін айтады.
Баланс пассивінің құрамын және құрылымын талдау
Кәсіпорын ... ... ... ... ... –ақ ... есебінен жүзеге асуы мүмкін, ол баланстың пассивінде көрініс
табады. Кәсіпорынның ... ... және ... ... ... үшін баланс пассивін талдау қажет.
Талданып жатқан период соңына ... ... ... ... ... және 83,20% ... Бірақ талданып жатқан период
аралығында міндеттемелердің және ... ... ... ... ... ... 0,17 құрады.
Бұл кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің шартты түрде жоғарылауын және
қаржылық тәуекелдің төмендеуін куәландырады. Меншік капиталының ... ... ... мың теңге, яғни 9,07%.
Қай меншік капиталының құраушылары өзгеріске әсер еткенін талдайық:
• бөлінбеген пайда 203 466,00 мың теңгеге төмендеді немесе 34,09.
Меншікті ... ... үлес ... ... капитал 80,72% құрады;
• бөліндеген пайда 19,28%
Талданып жатқан периодтағы ағымдағы міндеттемелер мөлшері 411 984,00
мың ... және 36,21% ... ... ... ... ... байланысты:
← қысқа мерзімді займ 70 171,00 мың ... ... және ... ... ... ... 341 813,00 мың теңге және 30,30%
төмендеді.
Қаржылық ... ... ... ... ... қысқа мерзімді көздердің үстемдігін айтады, бұл баланс
құрылымының тиімсіздігін және ... ... ... ... көрсететін негативті фактор болып табылады.
Талданып жатқан период соңына кредиторлық қарыз құрылымындағы үлес
салмағы:
... ... ... және ... 100,00% ... төленуге тиісті салық 0,00% құрады;
Талданып жатқан период ... ... және ... ... салыстыру барысында кәсіпорынның дебиторлық қарызы кредиторлықтан
жоғары екенін көрсетті, яғни кәсіпорын сальдосы активті болады.
Талданып жатқан период ... ... ... сальдосы активті болады,
яғни кәсіпорын дебиторларға кредит ұсыну мүмкіндігі болды.
График 6. Баланс пассивінің құрылымы,мың тг.
3.3 Баланс өтімділігін талдау.
Баланс өтімділігін ... ... ... ... ... ... және ... «өтімділігін анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші тұжырымдамасы бойынша
өтімділік: ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеу
қабілеттілігі ұғынылады. ... О.В. ... ... деп ... өзінің қысқа мерзімді міндеттемелері бойынша ... - деп ... [26]. Дәл ... оның ... төлеу қабілеттілігінен өзгешеленеді. И.Т Балабанов та
өтімділікке осы ... ... ... «шаруашылық субъектісінің
өтімділігі – ол оның ... ... тез өтеу ... ... ... ... ... өткізіп, яғни оларды ақшаға айналдыра
алса, өзінің қысқа мерзімді ... ... ... бар ... ол өтімді кәсіпорын болып саналады». Бұл тұжырымдама жоғарыда
айтылған төлем ... ... өте ... ... ... ... мен ... әдістерінде. Екінші
тұжырымдама бойынша, өтімділік – бұл ... ... ... ... ... мен жылдамдығы. Профессор Н.П. Кондраков
өтімділік деп – ... және тағы ... ... ... және
олардың ақша қаражаттарына айналу мүмкіндігін айтады»[27]. Ағылшын
авторларының ... ... ... еңбегінде «фирманың өтімділігі –
бұл оның барлық қажетті төлемдерін, олардың төлеу уақыты ... ... өз ... ... ... ... деп ... сөзінің өзі дейді олар «ақшаға оңай айналатын» деген ұғымды
білдіреді[28]. Профессор В.В. Ковалев: «қандай да бір ... ... оның ақша ... түрлену. Айналу қабілеті», дейді. Ол «өтімділік
дәрежесі, оның ... ... ... асырылатын уақыттың ұзақтығымен
анықталады, уақыт қысқа болған сайын, осы активтің өтімділігі ... - деп ... Бұл ... ... А.Д. ... үндес: «Берілген актив ақшаға айналу үшін уақыт неғұрлым аз
керек болса, соғұрлым оның өтімділігі жоғары»[30]. Өтімділіктің екінші
тұжырымдамасымен ... ... біз, ... ... ... айналу уақыты міндеттемелерін өтеу уақытымен сәйкес келетін
активтерімен жабу ... ... деп ... Осы ... тез ... кәсіпорынның төлеу қабілеттілігі мен несие беру
қабілеттілігі тәуелді ... ... ... ... ... өзінің міндеттемелерін уақыты келгенде төлеу үшін, қолда бар
қаражаттарды (активтерді) тезірек жұмылдыру мүмкіндігінде жатыр. Өтімділік
кәсіпорынның сөзсіз ... ... ... және ... ... ... жалпы сомасы бойынша да, келіп түсу уақыты
бойынша да әрдайым ... ... ... өтімділігі шын мәнінде
баланс өтімділігін көрсетеді. Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін
бағалау үшін бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... ... мәні ... өтімділік дәрежесі
бойынша топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен ... ... ... бір ... ... ... ... өтімділігі төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің
төмендеу ... ... ... ... ... ... уақыты
қысқаларға қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп болуы да ... ... ... ... ... ... мерзімде кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалауда баланс
құрылымының қанағаттанарлық ... ... ... ... ... өзіндік қаржымен қамтылуы және төлем қабілеттілігін
қалпына келтіру қабілеті).
Төлем ... ... ... банк ... және басқа
несиелік ұйымдарда, кәсіпорын кассасында ақша ... ... ... өтіп ... ... және ... ... өтелмеген несиелер мен қарыздар, бюджетке сәйкес салықтардың
толық аударылуы, төленген (төленуге тиіс) бюджет алдындағы міндеттемелерді
орындамағаны үшін ... ... ... ... ... аудару
керек. Сонымен қатар кәсіпорынның бағалы қағаздар нарығындағы жағдайының
бағасына және теріс құбылыстардың орын алу ... ... ... ... мерзімді қаржылық жағдайды бағалау кезінде қаржы көздерінің
құрылымы, кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... Алдыңғы жылдарға инвестицияның
динамикасы және осы ... ... ... ... ... қатар, ұйымның іскерлік белсенділігінің бағасы келтірілуі
мүмкін, олардың критерийлері:
- өнім өткізу рыногының кеңдігі, экспортқа ... қоса ... ... ... ... дәрежесі, оның белгіленген өсу қарқынын қамтамасыз
ету
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігінің жүзеге аспау ... ... ... қазақстандық нормативтік құжаттарда талдау
көрсеткіштерін есептеу және талдау бекітпелері белгіленеді. Сәйкес
құжаттарды атап көрсетейік:
- ... ... ... емес бағасының критерийлері;
- кәсіпорынды реформалау жөніндегі әдістемелік кеңестер;
- төлем қабілеттілігі ... ... ... ... ... құрылымы.
Баланс құрылымының қанағаттанарлық емес бағасының критерийлері ретінде
анықталған көрсеткіштердің талдау практикасында ... ... бар, ... ... ... ... бола алмайды. Қазақстандық жағдайда,
берілген ... ... ... ... ... ... ... факторлары жан – жақты есепке алынбаса. Мысалға, кәсіпорынның
меншік ... ... ... ету, ... ... назар аударайық.
Алдымен белгілі меншік айналым қаражатымен қамтылу коэффициентінің
нақты еместігіне назар аудару қажет. Берілген әдістеме ... ... ... – бұл ... және ... және ... ... арасындағы айырмашылық, яғни айналымдағы ... ... ... ... ... ... бөлігі.
Айналымнан тыс активтер сондай – ақ ұзақ ... ... және ... ... меншікті айналым қаражатын нақты бағалауда қателік
әкелетінін ескеру керек. Егер меншікті ... ... ... және ... «Ұзақ мерзімді пассивтерді» қоссақ, онда шетелдік
практикада қолданылатын көрсеткішті аламыз, ол –таза ... ... ... ... және ... ... айырма ретінде,
яғни кәсіпорынның капитал және ұзақ ... ... ... ... бөлігі ретінде түсіндіруге болады.
Бұл көрсеткіш қазақстандық ұйымдарда инфляция және кәсіпорын мүлкін
қайта ... ... ... ... тез төмендеп кетті. Бірақ
кәсіпорындарда бұл көрсеткіш оң ... алуы ... ... ... ... тез ... немесе кәсіпорын айналымының тез төмендеуі
нәтижесінде кәсіпорын меншікті айналым қаражатымен қамтылуы, экономикалық
дамуы жағдайында кәсіпорын күшінің ... оның ... ... ... етуі ... ... және ... жаппай қайта құрылу
кезеңінде бұл көрсеткіштің ақпараттығы төмендейді.
Мысал ретінде кәсіпорынды реформалау бойынша әдістемелік кеңестерден
ең үздіктерін келтірейік.
Талдамалық көрсеткіш.
|Көрсеткіш ... ... ... ... | | |
|1 |2 |3 ... ... ... өтеу ... ... ... |1 - ден 2 – ге|
|коэффициенті ... ... ... ... |
| ... ... ... | ... өтімділік |Ақша қаражаттарының және қысқа мерзімді |1 және одан |
|коэффициенті |құнды ... ... ... ... |
| ... ... ... қосындысының| |
| ... ... ... | |
| ... тең | ... |Материалды - өндірістік қор және |0,5-0,7 ... ... ... ... ... ... ... |сомасының қатынасына тең | ... | | ... ... ... ... және меншік | ... мәні ... | |0,7 – ден ... | ... ... |
| | ... ... ... айналым қаражатының |Төменгі шегі |
|қаражатпен ... ... ... ... |0,1 ... |шамасына қатынасы | ... ... ... ... қаражатының |0,2 – 0,5 ... ... ... ... ... ... | ... |қаражаты (меншікті капитал) шамасына | |
| ... | ... ... интенсивтілігі ... ... ... ... орта ... ... таза | ... табыс бойынша|активтеріне қатынасы | ... | | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | |
| ... көлеміне қатынасы | ... | | ... | | ... | | ... | ... және т.б. | | ... | | ... ... ... ... ... түскен таза түсім көлемінің, |Нормативтік |
|капиталының ... ... ... ... |мәні жоқ ... ... ... және ... ... | ... ... қағаздардың кезеңдегі орташасына | |
| ... | ... ... ... ... таза ... ... | ... ... ... ... ... |
|коэффициенті | | ... ... ... ... ... ... де ... «Кәсіпорынның қаржылық – экономикалық жағдайын алдын –
ала бағалау үшін жоғарыда ... ... ... және ... бөлу керек, арасында сапалық айырмашылық болуы керек.
Бірінші класқа нормативті мәндер ... ... ... қатарына ликвидтілік және қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері
жатады.
Екінші класс көрсеткіштеріне нормаланбайтын көрсеткіштер ... ... ... ... ... етуі және қаржылық – экономикалық
жағдайын бағалау үшін қызметете алмайды, өйткені ол үшін аналогты ... және ... ... ... бар ... ... керек,
сол кезде біз көрсеткіштің өзгеру тенденциясын талдай аламыз. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... көзі көрсеткіштері кіреді.
Бұл топ көрсеткіштері бойынша көрсеткіштердің өзгеру тенденциясының
талдауына сүйенген жөн және оның ... ... ... анықтау керек.
Көрсеткіштер тобын 2 класқа бөлу елеулі түрде шартты және қарастырылып
жатқан аналитикалық құралдың ... ... ... ... ... ... – экономикалық жағдайын объективті ... ... және ... ... ... жағдайын салыстырған
жөн.
Әрине, қазіргі өтпелі кезең жағдайында аналитикалық ... ... ... ұсыныстан қанағаттанарлықтай емес, бірақ арнайы
бағыттарға назар аудармауға ... – ның ... ... ... ... және ... ... ұйымның қаржылық жағдайын талдау жөнінде әдістемелік бағыт бекітті.
Жалпы көрсеткіштер:
- орташа айлық түсім (К1);
- ... ақша ... ... ... ... ... ... тізімі (К3).
1) Төлем қабілеттілік және қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері:
- жалпы төлем қабілеттілік дәрежесі ... банк ... және займ ... ... ... (К5);
- басқа ұйымдарғы қарыздық коэффициенті (К6);
- фискалды ... ... ... (К7);
- ішкі қарыз коэффициент (К8);
- ағымдағы міндеттемелер бойынша төлем ... ... ... айналым активтерін ағымдағы міндеттемелермен өтеу ... ... ... капиталы (К11);
- айналым қаражатындағы меншік капиталының үлесі (меншік қаражатымен
қамтамасыз ... ... ... ... коэффициенті (қаржылық тәуелділік) (К13).
2) Айналым капиталын тиімді қолдану, табыстылық және қаржылық нәтиже
(рентабельдік) көрсеткіштері:
- ... ... ... ... коэффициенті (К14);
- өндірістегі айналым қаражаты коэффициенті (К15);
- есептегі айналым қаражатының коэффициенті (К16);
- айналым капиталының рентабельдігі (К17);
- ... ... ... бір ... ... ... жұмыспен қамтылуы (К19).
3) Айналымнан тыс капиталды тиімді қолдану және ұйымның инвестициялық
белсенділігінің көрсеткіштері:
- айналымнан тыс ... ... ... ... инвестициялық белсенділік коэффициенті (К21).
4) Бюджет және ... тыс ... ... ... ... ... сәйкес деңгейдегі бюджет алдындағы ағымдағы міндеттемелерді орындау
коэффициенті (К22 – К24);
- бюджеттен тыс мемлекеттік ... ... ... ... ... (К25);
- зейнетақы қоры алдындағы ағымдағы міндеттемелерді ... ... ... ... ... тәртібі және қаржылық жағдайының
көрсеткіштерін талдау нұсқасын келтірейік:
1. Орташа айлық түсім (К1) түсімнің есептік ... ... ... мен ... мерзімдегі период қатынасына тең. Орташа мерзімді
түсім есептік периодтағы сатудан түскен түсімді, ҚҚС, акцизді және
басқа ... ... қоса ... ... ... бойынша
есептеледі. Бұл ұйымның қарастырылып жатқан периодтағы табыс көлемін
және ... ... ... ... қатар мемлекеттің
фискалдық жүйесі, басқа да ұйым ... ... ... үшін ... ... ... қаржылық
ресурсын анықтайды. Орташа ... ... ... ... салыстырылып қарастырылады және ұйым ... ... ... ақша ... ... (К2) ... ақша ... түсім үлесінің түсімнің жалпы көлемінің қатынасына тең. Бұл
көрсеткіш қосымша сапалық ... ... ... ... ... Ақша ... ... есептегі
операциялардың бартерлік (зачетных) деңгейін және бұл жағадайда оның
бәсекеге қабілеттігін, ұйым өнімінің ликвидттілік ... ... ... ... және ұйым ... ... ... көрсетеді. Бұл көрсеткіштің мәнінен ... ұйым ... өз ... ... мүмкіндігі сонымен
қатар, бюджетке және бюджеттен тыс қорларға төлем міндеттемелерін
орындау тәуелді.
3. Жұмысшылыр ... ... ... (К3). Бұл ... ұйым ұсынған
жұмысшылар санының орташа тізіміне сәйкес ... ... ... ... дәрежесі (К4) ұйымның қарыз қаражат
сомасының жеке бөлігінің отраша айлық түсімі ретінде ... ... және ... ... ... банк ... және
займдарының қарыздық коэффициенттері, басқа ұйымдарға, фискалдық
жүйеге, ішкі қарызға ... ... ... деңгейін”
көрсеткіштерінің таралуымен бейнелейді. Қарыз құрылымының басқа
ұйымдардан несиелік тауар, ... ... ... ... ... және ішкі ... бойынша қарыз жағына қисаюы,
ұйымның шаруашылық қызметіне теріс әсер етеді.
5. Банк несиесі және займ ... ... ... (К5). ... ... және ... ... банктік несиелер және қарыз
сомаларының орта ... ... ... ... ... ... ... қарыздық коэффициенті (К6). Бұл ... ... ... кредиторлар алдындағы және олардың контрагенттері
алдындағы функционалдық міндеттемелеріне қатысты.
7. Фискалды жүйеге ... ... (К7) ... ... ... ... ... және “бюджет алдындағы ... орта ... ... ... ... ретінде
анықталады.
8. Ішкі қарыз коэффициенті (К8) “ұйымның жұмысшылары алдындағы қарызы”,
“қатысушылырға (құрылтайшыларға) табысты ... ... ... ... қоры”, “басқадай қысқа мерзімді міндеттемелер”
міндеттемелер сомасының орта мерзімді ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі және қарыз
түрі бойынша көрсеткіштерді тарату ұйымның орташа ... ... ... ... ... ... ... ұйым
міндеттемелерінің сәйкес тобы бойынша айналым көрсеткіші б.т. ... бұл ... ... ... орташа мерзімде, орташа айлық
түсімін анықтай отырып, егер ... ... ... жүзеге
асырмай, ал бүкіл түсімді кредиторлармен есептесуге бағыттағандағы
ұйымның орташа мерзімдегі несиемен есептесу ... ... ... ... бойынша төлемқабілеттік дәрежесі (К9) ұйым
ағымдағы қарыз қаражатының (қысқа мерзімді міндеттемелер) орташа
айлық түсімнің қатынасына ... ... ... ... активтермен өтеу коэффициенті
(К10) қор түріндегі барлық айналым құнының, дебиторлық қарыз, қысқа
мерзімді салымдар, ақша ... және ... ... ... ағымдағы міндеттемелерінің қатынасына тең. Бұл коэффициент
ұйымның ... ... ... ... ... Сонымен қатар, көрсеткіш ұйымның барлық
дебиторлық қарыздарын өтеген ... және ... ... сатқан
кездегі төмен мүмкіндіктерін көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... деңгейінің
және шығыстардың өсуі туралы растайды.
11. Айналымдағы меншік капиталы (К11) ұйымның айналымнан тыс активтері
арасындағы айырымы ... ... ... ... ... ... ... капиталы) ұйымның қаржылық тұрақтылығының
маңызды көрсеткіштерінің бірі б.т. ... ... ... ... айналым қаражатының қарыз қаражат есебінен
құрылғанын қөрсетеді.
12. ... ... ... капитал үлесі (меншік қаражатының
қамтамасыз етілу коэффициенті) (К12) айналымдағы меншік қаражатының
барлық ... ... ... ретінде есептеледі.
Көрстекіш меншік және қарыз айналым қаражатының арақатынасын және
қаржылық тұрақтылығына қажетті ұйымның ... ... ... қаражтымен қамтылу дәрежесін анықтайды.
13. Автономдық коэффициенті (қаржылық тәуелсіздік) (К13) меншікті каптал
сомасының ұйымның ... ... ... ретінде анықталады.
Автономдық коэффициенті ұйым капитплының және резервінің залалдан
тазартылған құнын ұйымның айналымдағы және ... ... ... ... ... тең. Бұл ... ... және тартылған капиталының арасалмағын білдіреді.
14. Айналым қаражатымен қамтамасыз етілу коэффициенті (К14) ... ... ... ... ... бөлгенге тең және ұйымның
орташа айлық табыс түріндегі айналым активтерінің ... ... –ақ ... ... Бұл ... салынған айналым
активтерінің айналу жылдамдығын бағалайтын көрсеткіш.
15. Өндірістегі айналым қаражатының коэффициенті (К15) ... ... ... орташа айлық түсімге қатынасы ретінде
анықталады. Өндірістегі ... ... ҚҚС ... ... ... ... құны арқылы есептеледі.
Өндірістегі айналым қаражатының коэффициенті ұйымның тауарлы
–материалдық қорының айналымдығын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... өндірістік және
маркетингтік қызметінің тиімдігін білдіреді.
Есептегі айналым қаражатының коэффициенті (К17) өндірістегі ... ... ... ... ... ... ... айлық
түсімге бөлгенге тең. Есептегі айналым ... ... ... қатыспайтын ұйымның айналым қаражатының ... ... Бұл ... өсуі ... ... жаңа қарыздар есебінен толтыруына талап етеді және
ұйымның төлем қабілеттілігін төмендетуге алып келеді.
17. Айналым ... ... (К17) ... ... және
барлық аударымдарды төлгеннен кейін қалған пайданы ... ... ... бөлігі ретінде анықталады.
Бұл көрсеткіш ұйымның ... ... ... қолдануын
көрсетеді. Ол айналым активіне салынған әрбір теңгенің қанша теңге
пайда әкелетінін анықтайды.
18. Сатылым рентабельділігі (К18) ... ... ... ... ... ... ... қатынасының бөлігі ретінде анықталады.
Көрсеткіш өнімді өткізуден түскен пайда және ұйымның периодтағы
алған табысының арасалмағын ... Бір ... ... ... ... ... (К19) ... айлық
түсімді жұмысшылардың орташа тізімінің санына қатынасының бөлігі
ретінде анықталады. Бұл ... ... ... ресурсының және
еңбек өнімділігінің деңгейінің тиімді қолдануын көрсетеді.
20. Айналымнан тыс капиталдың тиімділігі (қор қайтарымдылығы) ... ... ... ... тыс ... құнына қатынасы
ретінде анықталады. Көрсеткіш ұйымның негізгі құралдарының жалпы
көлемі ұйым бизнесінің ... ... ... ... және қондырғы, ғимарат, құрылым, көлік ... ... ... ... ... тиімділігін
көрсетеді. Айналымнан тыс капиталдың тиімділік көрсеткішінің ... ... ... ... ... бар қондырғылардың
жеткіліксіз жүктелуін көрсетеді. Ал сонымен қатар айналымнан тас
капиталдың тиімділігі ... ... тыс ... ... толығымен жүктелуін және резервтің сонымен ... ... ... және ... тозуының үлкен
дәрежесін білдіреді.
21. Инвестициялық белсенділік коэффициенті (К21) ... ... ... ... салымдар және ұзақ ... ... ... ... тыс ... құнының сомасын
айналымнан тыс активтердің жалпы құнының қатынасының бөлігі ретінде
анықталды. Бұл көрсеткіш ұйымның ... және ... және ... ... ... салымдарды салуға
бағытталған инвестициялық белсенділігін және ... ... Бұл ... ... ... ... өте жоғары болуы
ұйымның даму стратегиясының дұрыс еместігін ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
22. Бюджет алдындағы ағымдағы (К22), Қазақстан Республикасының субъект
бюджеті (К23), жергілікті бюджет (К24), ... ... ... тыс ... (К25) және ... қоры (К26) ... ... коэффициенті төленген салықтардың шамасын
сол есептік ... ... ... ... бөлгенге тең. Бұл
арасалмақ ұйымның сәйкес деңгейдегі бюджет және ... тыс ... ... ... ... және ... көрсетеді.
Баланстың толтырылған баптарын кесте түрінде көрсету орынды болады.
| | | | | |
| |2001 жыл |2003 жыл ... ... |
| | | | | ... ... ... өтімділік |0,0567 |0,5624 |0,5057 |892,29 ... (LR) | | | | ... ... |1,0263 |6,3005 |5,2742 |513,92 ... (QR) | | | | ... ... |3,9816 |6,3063 |2,3246 |58,38 ... (CR) | | | | ... ... капиталы (NWC)|12 759,98 |908 019,42 |895259,44 |7 016,15 |
Жалпы өтімділік ... ... ... ... отырған периодта 3,982 ден 6,306 ұлғайды немесе 58,38.
Нормитивті мәні 1,0 мен 2,0 ... ... ... өз
активтерін тиімсіз қолданады.
Талданып жатқан периодта бұл көрсеткіштің өзгеру тенденциясының оң
болуы ... ... ... қор, дайын өнім, ... ... ... және басқадай айналым активтері есебінен
өтеу ықтималдығын ұлғайтты.
Жедел ... ... (Тез ... ... ... периодта 1,026 -дан 6,300 дейін өсті бұл көрсеткіш ... ... 0,8 ... ... 513,92%.
Коэффициент мәнінің төмендігін және ағымдағы қарызды өтеу қиындығының
төмендігінен ... ... ... ... мүмкіндіктерін көрсетеді.
Абсолютті өтімділік коэффициенті, талданған период аралығын 0,0597
-ден 0,5624 дейін өсті (нормативті мәні 0,2-0,5) немесе 983,29%. ... ... ... ... міндеттемелерін ақша қаражаттары
есебінен бірден өтеу қабілеті өсті.
3.4 Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін ... ... ... оның қаржылық тұрақтылығының маңызды
белгілерінің бірі және сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жағдайында оған көп көңіл бөлінеді.
Арнайы есептік – талдау әдебиеттерінде төлем қабілеттілігін анықтау
жөнінде әр түрлі көзқарастар кездеседі. ... ... ... кейбір
авторлар төлем қабілеттілігі ретінде кәсіпорынның өзінің ұзақ ... ... ... алу ... ... ... ... төлем қабілеттілігі: «кәсіпорынның өзінің ұзақ ... ... ... алу ... ... қабылданған», -
деп жазады. «Фирманың қызметін қаржылық талдау» кітабының авторлары да осы
көзқарасты ұстайды. «Төлем қабілеттілігін – деп ... ... - ... ... ... уақыты келген кезде өтеу қабілеттілігін анықтау
үшін бағалайды».
Басқа авторлар төлем қабілеттілігі деп ... тек ... ... ... ... түсінеді. Осылай, «Шаруашылық қызметті
талдау» оқулығының авторлары «Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп оның
өзінің жедел міндеттемелері ... өзі ... ... жүргізу
қабілеттілігі түсіндіріледі» деп есептейді. Бұл түсінікті М.Н. Крейнина
толығырақ баяндайды. «Төлем ... - деп ... ол, - ... ... ... ... туралы қойылған талаптары
қарыздарын өтеуге дайындығы». Сөз, тек қысқа мерзімді ... ... ... Ұзақ ... ... ... мерзімі алдын ала белгілі
болады. Төлем қабілеттілігі – бұл ... ... ... ... ... өтеу және өнім ... ... үзіліссіз іске асыру
үшін жеткілікті қаржының болуы.
Профессор В.В. Ковалев төлем ... деп оның ... ... ... есеп ... өз ... және толығымен жүргізу
қабілеттілігін» түсінеді. «Төлем ... - деп ... ол, ... ... ... ... ... кредиторлық қарыздары бойынша есеп
айырысуға жеткілікті ақша ... және ... ... ... ... ... профессор И.Т. Балабановтың
анықтамасы. «Төлем қабілеттілігі, - деп жазады ол, - бар ақша ... бір ... ... ... ... ... көрсететін төлем
қабілеттілігінің коэффициенті арқылы көрінеді. Егер төлем қабілеттілігінің
коэффициенті бірден үлкен немесе тең ... онда бұл ... ... ... ... екенін көрсетеді. Егер төлем қабілеттілігінің
коэффициенті бірден аз ... онда ... ... ... ... ... ... керек»[33].
Қысқа мерзімді міндеттемелер жайлы болса да, бұл түсінікті профессор
А.Д. ... ... ашып ... Ол ... төлем
қабілеттілігі деп өз уақытында техника мен ... ... ... ... несиелерді қайтару, қызметкерлердің
еңбегінің төлемін жүргізу, ... ... ... ... деп ... ... қабілеттілігінің өте қысқа және дәлірек
анықтамасын профессор В.П. Кондраков береді. Оның ... ... – бұл ... өз ... ... есеп айырыса
алу мүмкіндігі». Бұл жағдайда міндеттеме – бұл ... ... ... ... ... ақша ... және сонымен өз қарыздарын (қысқа
мерзімді, ұзақ ... өтеу ... Ұзақ ... ... өтеу
мерзімі шарты бойынша ұзақ мерзімді несиенің және ... ... ... қысқа мерзімді қарыздармен сәйкес келуі мүмкін. ... жылы ... ... ұзақ мерзімді қарыздардың бір бөлігін қысқа
мерзімді қарыздарына жатқызу керектігін ... ... ... ... ұзақ ... және ... ... міндеттемелер шотының Бас жоспары
«несиелер» 60 бөлімшесінің 601 – 603 синтетикалық ... әр ... ... ... айтылғандарды қорытындылай келе,
кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп, оның дер кезінде ... ... ... төлемдер жүргізуге дайындығын түсіну керек. Бірақ
бұл үшін кәсіпорынның есеп айырысу, валюта және ... да ... ... керек.
Қарыздары өтеу үшін құралдардың айналымы кезінде ақшаға ... ... ... потенциалды құрал болып табылады. Қарыздарды өтеу үшін
құралдар сонымен ... ... бар ...... қоры бола ... Оны ... кәсіпорын ақша қаражатын алады.
Басқаша айтқанда, теориялық түрде қарыздарды өтеу кәсіпорынның ... ... ... ... Нақ ... теориялық түрде, егер
кәсіпорынның ағымдағы активтері қысқа мерзімді міндеттемелерінің сомасынан
артса, онда ол қарыздарды өтеуге дайын деп есептеуге ... ... ... ... ағымдағы активтерін қарыздарды өтеуге бағыттаса, онда дәл
сол кезде оның өндірістік қызметі тоқтатылады, ... онда ... тек ... ... ... ал ... айналым құралдарын
алуға ақша жоқ, олар толығымен қарыздарды төлеуге кетті.
Сондықтан төлем ... бар деп, ... ... ... міндеттемелерінен көп жоғары ... ... ... тек ... ... ғана ... ... бірге үздіксіз
өндіріс үшін қаржылары болуы керек.
Ағымдағы төлем қабілеттілігі баланс жасау мерзімімен ... ... ... ... және ... да ... ... қарыздары жоқ болса төлем қабілетті деп ... ... ... ... ... бір ... оның ... сомасын осы мерзімдегі жедел (бірінші кезектегі)
міндеттемелерімен салыстыру ... ... ... ... бір мерзімде қолдағы ақша сомасының жедел
төлемдер сомасына қатынасын көрсететін төлем ... ... ... Егер ... ... коэффициенті 1 – ге тең немесе
үлкен болса, онда бұл ол кәсіпорынның төлем қабілетті екенін білдіреді.
Егер ... 1 – ден аз ... онда ... процесінде төлеу
құралдарының жетіспеуі себептерін анықтау керек.
Төлем қаражатының ... ... ... ... әр ... бар. Төлемге қабілетті құралдарға ақша ... ... ... ... ... әлдеқайда тиімді, себебі олар тез
өткізіледі және ақшаға тез ... ... ... ... ... ... жатқызылған міндеттемелер мен қарыздар: банкінің
қысқа мерзімді ... ... ... ... кредиторлық борыштар
және басқа пассивтер кіреді.
Төлем ... ... ... асуы ... ... екенін білдіреді. Банкте есептің және басқа шоттарда ақшаның
болмауы, банкке қайтарылатын несиенің ... өтіп ... ... ... болу, еңбекке төленетін қаржылар мерзімінің сақталмауы
төлемге қабілетсіздікті ... ... ... оны ... ... (апта, жарты ай) талдау кезінде анығырақ көрінеді.
Есепті кезең ішінде ағымдағы ... ... ... ... ... мүмкін, оның негізінде ағымдағы жедел төлем
қабілеттілігінің ... ... ... ... және ... органдармен өз уақытында есеп айырысуды ... ... ... ... ... аналитикалық есептің
мәліметтері, банк көшірмесі, ... ... ... ... Мұндай есептік күнделікті немесе 3 – 5 күнде бір рет және ... ... ... асырылуы мүмкін. Есептеудің ... ... ... ... төлем қабілеттілігін талдау кезінде сандық көрсеткіштерден
басқа, сапалық сипаттамаларын білу керек. ... ... ... ала ... ... байланысты ақша қаражатының түсуі кезінде
кездейсоқ үзілістерге ... тұру ... ... ... ... ... беру үшін әр түрлі көздерден қарыз алу,
акционерлік капиталды көбейту, ... ... ... ... ... ... мен сипатын өзгерту дегенді білдіреді.
Ақша қаражатын қарызға алу қабілеттілігі әр ... ... және тез ... ... Ол ... ... ... өлшемімен, салалардағы жағдаймен, капиталдың
құрамы және құрылымымен анықталады.
Көбіне өз несие нарығының өзгеру бағыттары мен ... ... ... ... Несие алу қабілеттілігі ақша қаражаты керек ... ... ... ... несиелерді ұзарту үшін қажет кезде
маңызды. Алдын ала ... ... ... ашық ... линиялары
(кәсіпорын белгілі бір мерзім ішінде және ... бір ... ... ...... ... қарағанда, керек кезде алудың
сенімді көздері. ... ... ... ... ... ... облигацияның және артықшылықты акцияның рейтингі, активті
сатудың шектілігі, шығынның кездейсоқтық дәрежесі, ... ... және ... ... жойылуы сияқты, өзгермелі жағдайларға
тез бейімдеушілік қабілеттілігі есепке ... ... ... төлем қабілеті өте тар түсінік, себебі оны
болашақта қолдану мүмкін емес. ... ... ... ...
бір жылдан аса) төлем қабілетін бағалау үшін өтімділіктің динамикалық,
статистикалық көрсеткіштері ... ... ... ... (жұмыс, қызмет) өткізуден түскен табыстың орташа ағымдағы
міндеттемелерге қатынасы болып табылады. Есептеу үшін ... ... есеп шоты ... ... ... ал бөлімінде – осы кезеңдегі
ағымдағы міндеттемелерінің орташа қалдықтарын алуға болады. Бұл ... ... ... ... емес ... бір ... үшін ... ағымын көрсетеді.
Нарықтық экономика теориясы мен практикасында перспективті төлем
қабілеттілігін талдауды нақтыландыру және ... үшін ... да ... ... ... ішінде маңыздысы табыс пен табыс
табу қабілеттілігі, себебі осы факторлар ... ... ... ... ... ... ... табу қабілеттілігі деп – болашақта
кәсіпорынның негізгі қызметінен тұрақты табыс алу ... Осы ... ... үшін ақша ... мен оның ... ... коэффициенттері талданады.
Ақша қаражатының жеткіліктілік ... () ... ... ... ... өсуі ... ... төлеуді
жабу үшін табыс табу қабілеттілігін көрсетеді.
Циклділіктің және басқа кездейсоқтың әсерін жою үшін, бөлшектің алымы
мен бөлімінде бес жыл ішіндегі ... ... ... ... ... ... -ге тең ақша қаражатының жеткіліктілік коэффициенті кәсіпорынның
сыртқы қаржыландыруға жүгінбей қызмет істей алатынын көрсетеді. Егер ... 1 – ден ... ... онда ... өз ... ... дивиденд төлеуге және өндірістің қазіргі деңгейін ... ... ... ... ... ... сонымен
қатар талдауды тереңдету бағыттарын көрсететінін ескеру керек.
Ақша қаражатын капиталға айналдыру ... () ... ... ... анықтауда қолданылады және келесі формула
бойынша есептеледі:
Ақша қаражатын капиталға айналдыру деңгейі 8– 10% шегінде жеткілікті
болып ... ... ... ... ... анықтау
үшін кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына айналдыра алатын жылдамдық және
дайындықты сипаттайтын өтімділіктің статистикалық көрсеткіштері кеңінен
пайдаланылады.
Үш ... жиі ... ... ... ... аралық өтеу (жабу) коэффициенті;
3) жалпы өтеу (жабу) коэффициенті.
Абсолютті өтімділік ... ... ... ақша
қаражаттары мен тез өткізілетін бағалы қағаздардың мерзімі және ... ... ... ... ... Ол ... жасалған
мерзімінде немесе жақын мерзімде ағымдағы қарыздардың қандай ... ... Осы ... ... ... ... түрде болады:
Бұл – ағымдағы міндеттемелердің қандай бөлігі жедел өтелуі ... ... ... ... қатаң белгісі. В.П. Палий бұл
коэффициенттің мәні 0,2 – 0,25 – тен жоғары болуы керек деп санайды [35].
Аралық өтеу коэффициентін ... үшін ... оның ... ... өтім ... өтімділіктің дәл коэффициенті) ақша қаражатының
құрамына алдыңғы көрсеткіштің алымына дебиторлық ... және ... ... қосылады. Ол кәсіпорынның дебиторлармен өз уақытында есеп жүргізу
жағдайында ... ... ... көрсетеді, яғни ағымдағы
міндеттемелердің қандай бөлігі тек ақша ... ... ... сонымен
қатар өткізілген өнімдер, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер
үшін түсімдер есебінен өтелетінін сипаттайды.
Айналым қаражатының ... ... ... ... – материалдық
қорларды есептемегенде) ағымдағы міндеттемелерге қатынасын ашып көрсететін
бір көрсеткіштің есебі айналым құралдарының жеке ... ... ... ... отыр.
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі шегін бағалау былайша
өрнектеледі:
В.Ф. Палий «бұл ... ... ... ... 0,7 – ... ... деп ... өтімділік коэффициенті кәсіпорынның күтілетін ... ... ... бір ... ... ... тең
кезеңге сипаттайды. Басқа да көзқарас бар. Шамамен бұл коэффициент 0,5 –
тен кем ... ... ... ... және ... ... міндеттемелердің әр
теңгесіне ақша қаражатының және дебиторлық борыштың 50 тиыннан кем келмеуі
тиіс[36].
Ағымдағы өтімділік ... ... өтеу ... ... ... ... және ... мерзімді міндеттемелердің көлеміне
қатынасын көрсетеді. Ол ағымдағы активтер мен міндеттемелердің қандай
есесін өтейтінін ... ... ... және ... ... есеп ... және ... өнімді тиімді өткізу жағдайларында ғана
емес, сонымен бірге материалды айналым ... ... ... ... кезде сату жағдайында бағаланатын кәсіпорынның төлемдік
мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы өтеу коэффициенті өтімді ... ... және ... мерзімді
міндеттемелерінің сомасын өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді және
сонымен ... ... ... ... ғана емес, кәсіпорынның
өзінің қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез есептесе алу қабілеттілігін
дәлелдейді.
Нарықтық экономикасы ... ... бұл ... ... өтімділігін бағалау кезінде ерекше мән беріледі. Оның ... ... ... ... ... активтермен ағымдағы пассивтердің өтелу
дәрежесін көрсетеді. Бұл көрсеткіш қаншалықты жоғары болса,
соншалықты қысқа ... ... ... ... ... екіншіден, ағымдағы активтердің ағымдағы пассивтерден асып
кетуі ... ... ... ... ... ... жою ... кезінде зияндардың пайда болуына бөгет
болады. бұл қарсы әрекеттің қаншалықты күшті ... ... ... ... Бұл ... ... ... істеуші капитал[37] немесе қаржы – эксплуатациялық
қажеттілік деп ... өтеу ... ... ... ... күрт ... Оның деңгейіне тиелген тауарлар мен көрсетілген қызметтермен есеп
айырысу нысандары, өндіріс циклінің ұзақтығы, тауарлы – ... ... ... және басқалар әсер етеді. Берілген
көрсеткіш үшін мына шектеу қалыпты мән ... ... ... ... ... құралдарға (немесе қаражаттарға)
тиімді қажеттілік деңгейі ағымдағы ... 2 есе асу ... ... ... ... коэффициенті барлық айналым
қаражаттарының бір айналымының ... ... тең ... күтілетін төлеу қабілеттілігін сипаттайды.
Осы көрсеткіштің нормативті маңызына байланысты басқа пікірлер де
кездеседі. Ол 1 мен 3 ... ... ... ... Төмендегі шегі
ағымдағы міндеттемелерді өтеуге жеткілікті болуы тиіс, ... ... ... ... ... ... активтердің ағымдағы
міндеттемелерден екі есе ... ... ... ... ... ... ... өз қаражаттарын рационалды салмауы мен олардың ... ... ... ... 2 – ге тең ... мәні біздің
елімізде есеп беру кәсіпорындардағы нақты ... ... ... туралы шешім қабылдау үшін қажет белгілердің бірі ретінде
алынған. ... ... ... ... мәні ... үшін ... яғни шаруашылық субъектісінің өндіріс түрі мен
салалық ерекшеліктері есепке алынбайды.
Көптеген отандық ... ... ... ... яғни ... белгілермен анықтау дұрыс емес, себебі көп
кәсіпорындар ішінен нақты банкроттық ... ... ... ... ... ... мән әлемдік есептік талдау тәжірибесінде салалар және
салааралық бойынша бөлшектеліп ... ... АҚШ – тың ... ... ... ... мен кәсіпорындар тобы бойынша
жалпы өтеу коэффициенті 1990 жылы мынадай мәндерге ие ... ... ... – 1,47, ... ... ... – 1,25, баспа қызметі
– 1,67, химия өнеркәсібі – 1,3, ... және ... ... ... – 1,
машина жасау – 1,85, электр құралдары және ... ... ... ... ... ... – 1,5[38]. Біздің елде де статистикалық материалдарды
жинақтау мөлшеріне қарай бұл көрсеткіштің мәнін салалар мен ... ... және ... ... ... ... ... өтімді қаржының болуын оларға ұтымдылық қажеттілік шегінде
реттелуі қажет. Ол - әрбір ... ... үшін ... факторларға
байланысты:
- кәсіпорын және оның қызметінің ... ... ... және ... қаншалықты көбірек болса, соншалықты тауарлы – материалдық
құндылықтар қоры мол болады);
- өнеркәсіп және өндіріс ... ... ... сұраныс және оларды
өткізуден түсімнің түсу жылдамдығы);
- өндірістік цикл ұзақтығы (аяқталмаған өндіріс көлемі);
- материал қорын қалпына келтіруге ... ... ... ... ... ... ... маусымдылығы;
- жалпы экономикалық конъюктура.
Егер ағымдағы активтер мен қысқа мерзімді міндеттемелердің ара ... ... ден ... ... онда ... өз шоттарын төлей алмайды деуге болады.
1:1 арақатынасы ағымдағы активтер мен ... ... ... ... ... ... әр ... дәрежесін ескере
отырып, активтердің барлығы тез арада өтімді деуге болмайды, яғни ... да ... ... ... ... төнеді. Егер де
мәні 1:1 арақатынасынан көп болса, онда кәсіпорынның өзіндік ... ... бос ... едәуір көлемі бар екендігі туралы
қорытынды жасауға болады.
Кәсіпорын ... ... ... ... ... осы ... жоғары бағаланады. Сонымен бірге, ... ... ... ... өте көп ... ... дебиторлық борышқа
аудару кәсіпорынның активтерін шебер пайдаланумен байланысты.
Өтімділіктің әр ... ... тек ... ... ... әр ... дәрежесінде кәсіпорынның қаржы жағдайының тұрақтылығын жан
– жақты сипаттап қана қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... ... жауап береді. Мысалы, шикізат
пен ... ... үшін ... ... ... ()
қажет. Осы кәсіпорынды несиелейтін банк ... ... () көп ... ... Кәсіпорынның сатып алушылары
немесе акциялар мен облигацияларды ұстаушылары кәсіпорынның ... ... ... ... () ... ... кәсіпорындар үшін аралық өтімділіктің төмен коэффициентінің
жалпы өтімділіктің жоғары ... сай ... тән ... атап ... Бұл ... шикізат, материал, жинақ бөлшектер, дайын өнімнің
шектен тыс қорлары ... ... ... Бұл ... ... ақша ... жетіспеуіне әкеледі. Осыдан, жалпы
өтеу коэффициентінің жоғары болуына қарамастан, оны ... ... ... ... ... баптары бойынша, жағдайын және динамикасын
айқындау керек.
Осы мақсатта өндірістік ... ... ... ... ... есептеу керек. Кәсіпорында аралық өтімділік
коэффициентінің төмен және жалпы өтеу ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің нашарлауы осы
кәсіпорынның төлем қабілетінің нашарлағанын дәлелдейді. Өтімді қаржылардың
айналым көрсеткіштерінің ... ... ... ... төлем
қабілетін объективті бағалау үшін осындай төмендеу себептерін айқындау
керек.
Осы ... ... ... мен қызмет көрсетулер үшін төлем
жүргізуді кешіктірудің, дайын өнімнің, шикізаттың, ... ... ... шектен тыс қорлануының себептерін жеке талдау керек. Бұл
себептер ... және ішкі ... ... ... Бірақ, алдымен
өтімділіктің жоғарыда аталған ... ... ... ... және ... әр ... ... әсер ету
көлемін анықтау керек.
Мәліметтер қарастырылып отырған период аралығында жоғырылады. Осылай,
абсолютті өтімділік коэффициенті 0,5624 пунктке, аралық 6,3005 ... ... 6,3063 ... ... өтімділік коэффициенті (Ағымдағы өтімділік коэффициенті),
қарастырылып отырған периодта 3,982 ден 6,306 ... ... ... мәні 1,0 мен 2,0 ... болғандықтан кәсіпорын өз
активтерін тиімсіз қолданады.
Талданып жатқан ... бұл ... ... ... оң
болуы ағымдағы міндеттемелерді ... қор, ... ... ақша
қаражаттары, дебиторлық қарыз және басқадай ... ... ... ... ... біз ... қаржылық тұрықтылығының ... бірі – ... ... ... ... ... өтімділігіне тығыз байланысты. Сонымен бірге кәсіпорынның төлем
қабілеттілігіне ... да ...... ... және ... ақша ... ... кепілдік және банктік заңдардың жетілуі,
меншіктің капиталмен қамтамасыз етілуі, дебиторлық борыш, ... ... және ... әсер ... АҚ ... қызметін талдау негізінде келесі қорытындылар
жасалды: баланс активінің құрылымының талданып жатқан ... ... ... ... - 9,67 %, ал ... активтер - 90,33% құрады.
Кәсіпорынның валюта балансы талданған периодта 15,13% ... ... ... ... ... ... ... куәландырады.
Баланс активінің құрылымының өзгеруіне ұзақ мерзімді активтердің ... ... ... және ... ... 356 327,00 мың теңгеге
төмендеуі әсер етті. Қаржылық көзқарастан бұл оң нәтижені куәландырады,
өйткені ... ... ... ... активінің құрылымының өзгеруі, ең
басты ағымдағы активтердің сомасының өзгеруіне әкелді.
Соңғы периодтағы материалды емес ... ... ... қызметінің инновациялық бағытының жоқтығын айтады. Ұзақ мерзімді
инвестициялардың азаюы теріс болып есептеледі.
Қысқа мерзімді инвестициялардың мүлік құрамында ... ... ... ... айтады.
Меншікті капитал үлесі, пассив құрылымында ұлғайып, бірақ талданып
жатқан ... ... ... және ... капиталының
арасалмағы 0,17 құрады. Бұл кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің шаррты
түрде жоғарылауын және ... ... ... ... ... құрылымының талдауы қарыз ... ... ... ... үстемдігін айтады бұл баланс
құрылымының тиімсіздігін және қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... ... және дебиторлық қарыз сомаларын салыстыру барысында
кәсіпорынның дебиторлық қарызы кредиторлықтан жоғары екенін көрсетті.
Таза түсім және ... құн ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 7,52% қысқарды. Түсім және өзіндік құнның
абсолютті мәндерінің өзгеру темпін салыстыру ... ... ... ... ... ... 70,46% өсті, бұл кәсіпорынның операциялық
қызметінің нәтижелігінің өсуі туралы ... ... ... ... ... залалды болды және операциондық қызметінің залал ... мың ... ... ... тыс ... ... ... пен
шығыстың өзгеру темпін салыстыру оның табыстылығының төмендеуін ... ... ... ... ... ... мың ... таза
табысы болды, ол ... ... ... яғни ... ... ... нәтижесінде алынған меншікті қаражат төмендеді.
Кәсіпорынның табыс ... ... көп ... ... емес ... ... ... өтімділік коэффициенті, 58,38 ұлғайды. Нормитивті мәні 1,0 ... ... ... кәсіпорын өз активтерін қолданатынын
көрсетеді. Бұл ... ... ... оң ... ... өндірістік қор, дайын өнім, ақша қаражаттары, ... және ... ... ... ... өтеу ... ... коэффициенті 10,07% өсті, яғни коэффициенттің нормативті мәнінен
асуы кәсіпорын несиелік ресурстарын тиімді тарту қабілеті жоқ ... ... өсуі ... ... тұрақтылығының
өскендігін айтады.
Кәсіпорынның балансындағы қарыз капиталының ... ... ... ... тенденциясы байқалады.
Талданып отырған периодтың аяғында кәсіпорын залал шекті. Дебиторлық
қарызды өтеу мерзімі ... ... ... ... ... бұл ... ... қаржылық тұрақтылығын куәландырады.
Жалпы талдаудың барысында, «Алаугаз» АҚ ағымдағы қаржыны ... ... бар ... ... ... қаржыны басқаруға
көп көңіл бөлінбейді. Бұл кәсіпорынның жақында ашылып, әлі фирманың ішкі
есебі дұрыс қалыптаспауымен ... ... ... ... ұсыныстарға сәйкес қаржылық жағдайын жақсарту үшін шаралар
қолдануы керек.
Өндірістік кәсіпорынның қазіргі ... ... ...... ... ... бұл ... тиімді басқарусыз мүмкін ... ... ... үшін ... ... басқарушының
негізгі міндетін құрайды.
Зерттеу нәтижесі, кәсіпорын қызметі меншікті ... ... ... ... ... ... ... деп айтуға
болады, бірақ ақша қаражаттарының үнемі жетіспеушілігі байқалады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... үшін ... ... ... ... ... ... деген қатынасты өзгерту керек;
- басқарудың жаңа әдістері мен ... ... ... ... жетілдіру;
- жұмыскерлердің өзіндік ізденістері;
- өзіндік құн саясатын ұқыпты ойластыру және жоспарлау;
- өндірістік шығындарды төмендету үшін резерв ... ... ... ... ... ... және ... айналысу.
Жоғарыда айтылғандай, кәсіпорын мемлекеттің экономикалық потенциалының
негізін қалыптастырады және ... ... ... ... ... болған сайын, табысы тұрақты ... ... ... ... сферасына, экономикалық потенциалына салған үлесі
жоғарылай ... бұл ... ... ... ... адамдардың
өмірін жақсарта түспек.
Қолданылған әдебиет тізімі
І Заңнамалық және ... - ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында»
Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 18 ... ... Заң ... 23 ... 2005 ... ... Азаматтық Кодексі (ерекше бөлім). – Алматы: Жеті Жарғы. 2000.
-560 бет.
3. «Қазақстан ... ... ... ... ... – Алматы:
Дәнекер 2001. -2-10 бет.
4. «Қазақстан Республикасының Жер Кодексі».–Алматы: Юрист. 2003 – 144б.
5. «Қазақстан Республикасының лицензиялау туралы» ...... ... – 18 бет.
ІІ Кітаптар, монографиялар, оқулықтар, оқу құралдары, баптар және газет пен
журналдар
1. Под ред. ... В.И. ... и ... ... ... ... – М.:ИКФ «ЭКМОС», 2002.
2. Валдайцев С.В. Оценка бизнеса и инновации. – М.: Филинъ, 1997.
3. Григорьев В.В., ... М.А. ... ... ... и ...
М.: ИНФРА-М, 1997.
4. Единые стандарты профессиональной оценки (США) // Проблемы оценки
недвижимости и ... в ... ... ... – М.: РОО,
1994.
5. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдау. Оқу құралы. – Алматы: Экономика, ... Под ред. ... А.Г., ... М.А. Оценка бизнеса. Учебник. – М.:
Финансы и статистика, 2000.
7. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. – М.: ... ... ... Н.А. ... ... ... ... В Учебнике
«Анализ хозяйственной деятельности в промышленности». Под общ. ... В.И. – ... ... ... ... ... В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в
условиях инфлияции. – М.: ... ... ... Крейнина М.Н. Анализ финансового ... и ... ... ... в ... строительстве
и торговле. – М.: АО «ДИС», «МВ-Центр», 1994.
11. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ ... ... ... М.: ... экономики и маркетинга, 1995.
12. Балабанов И.Т. Анализ и ... ... ... ... ... – М.: ... и ... 1994.
13. Бухгалтерско- аудиторский портфель. (Книга ... ... ... ... / Отв.ред. Рубин Ю.Б., Солдаткин В.И. –
«ОМИНТЭК», 1994.
14. Артеменко В.Г., ... М.В. ... ... ... ...
Издательство «ДИС», НГАЭ и У, 1997.
15. Маркарян Э.А., Герасименко Г.П. ... ... – М.: ... 1996.
16. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. – К.: ...... ... ... ... О.В. Как ... финансовое полпжение предприятия
(практическое пособие). – «Бизнес – школа», Интел-Синтез, 1994.
18. Лоханина И.М., ... З.К. ... ... ... ... Учебное пособие. – Ярославль, 1993.
19. Андреев В.А. Практический аудит. /Справочное ...... ... ... В.В. ... анализ: Управление капиталом. Выбор
инвестиций. Анализ отчетности. – М.: Финансы и статистика, 1995.
21. ... ... ... и ... Практическое
руководство для государственных, совместных и малых предприятий. – ... ... Н.П. ... ... ... ... ... и
аудит. – М.: Перспектива, 1994.
23. Палий В.Ф. Новая бухгалтерская отчетность. Содержание и методика
анализа. – М.: ... ... ... ... М.И., ... А.Д. ... анализа хозяйственноой деятельности.
– 2-е изд. М.: Финансы и статистика, 1997.
25. Есипов В.Е., Маховикова Г.А., Терехова В.В. ... ... ... ... Баймуханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп. Алматы: Қазақ
университеті, 2003.
27. ... М.Қ. ... ... экономикасы. Алматы: Қазақ
университеті, 2003.
28. Банки ... ... № 10, 2003. – стр. ... ... ... және ... жедел жаңару жолында»
Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 18 ақпандағы жолдауы. ... ... 23 ... 2005 ... ... Казахстана. Журнал, № 10, 2003. – стр. 74.
[3]Под ред. ... В.И. ... и ... ... ... ...... «ЭКМОС», 2002.
[4]Валдайцев С.В. Оценка бизнеса и инновации. – М.: Филинъ, 1997.
[5]ҚР-ның Азаматтық ... ... ...... Жеті Жарғы. 2000.
-560 бет.
[6] «Қазақстан ... ... ... ... ...... 2001. -2-10 ... «Қазақстан Республикасының Жер Кодексі».–Алматы: Юрист. 2003 – 144б.
[8] «Қазақстан Республикасының лицензиялау туралы» Заңы. – ... ... – 18 ... Единые стандарты профессиональной оценки (США) // Проблемы оценки
недвижимости и бизнеса в экономике переходного периода. – М.: РОО, ... ... ... ... ... туралы» Заңы. – Алматы:
Дәнекер 2001. -2-10 ... ... ... ... туралы» Заңы. – Алматы:
Юрист. 2004. – 18 бет.
[12] Валдайцев С.В. ... ... и ... – М.: ... ... ... В.А. ... аудит. /Справочное пособие/. – М.:
Экономика, 1994.
[14] Ковалев В.В. Финансовый анализ: ... ... ... ... ... – М.: ... и ... 1995.
[15] Григорьев В.В., Федотова М.А. Оценка предприятия: теория и ... М.: ... ... Под ред. Грязновой А.Г., Федотовой М.А. Оценка бизнеса. Учебник. –
М.: Финансы и статистика, 2000.
[17]Русак Н.А. ... ... ... ... В Учебнике
«Анализ хозяйственной деятельности в промышленности». Под общ. ... В.И. – ... ... ... ... Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной
привлекательности акционерных обществ в ... ... ... – М.: АО ... ... ... Ковалев А.И., Привалов В.П. ... ... ... – М.: Центр экономики и маркетинга, 1995.
[20] Ковалев А.И., Привалов В.П. ... ... ... – М.: ... экономики и маркетинга, 1995.
[21] Бухгалтерско- аудиторский портфель. (Книга ... ... ... ... / ... ... Ю.Б., ... В.И. –
«ОМИНТЭК», 1994.
[22] Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. –
Издательство ... НГАЭ и У, ... ... Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ – М.: «ПРИОР»,
1996.
[24] Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая ... ... ... ... – М.: ... ... 1995.
[25] Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. –
Издательство «ДИС», НГАЭ и У, ... ... О.В. Как ... ... полпжение предприятия
(практическое пособие). – «Бизнес – школа», Интел-Синтез, 1994.
[27] Кондраков Н.П. Бухгалтерский ... ... ... ... ... – М.: ... 1994.
[28] Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. –
Издательство «ДИС», НГАЭ и У, 1997.
[29] Ковалев В.В. ... ... ... капиталом. Выбор
инвестиций. Анализ отчетности. – М.: ... и ... ... Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового ...... ... ... О.В. Как анализировать финансовое полпжение предприятия
(практическое пособие). – «Бизнес – ... ... ... Ковалев В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор
инвестиций. ... ... – М.: ... и статистика, 1995.
[33] Балабанов И.Т. Анализ и планирование ... ... ... ... – М.: ... и ... ... Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. – М.:
ИНФРА-М, 1995.
[35] Палий В.Ф. ... ... ... ... и методика
анализа. – М.: Журнал «Контролинг». 1991.
.
[36] Анализ платежеспособности предприятий и организаций. ... для ... ... и ... предприятий. – М.:
1991.
[37] Баканов М.И., Шеремет А.Д. ... ... ... – 2-е изд. М.: ... и ... ... ... В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор
инвестиций. Анализ отчетности. – М.: Финансы и ... 1995.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау18 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау туралы68 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету39 бет
Кәсіпорын қаржысы туралы109 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Жасанды былғары7 бет
Изопроцесс түрлері жайлы мәлімет5 бет
Кәспорынның қаржылық тұрақтылығы32 бет
Орталық банктердің ұйымдастырудың жолдары мен операциялары38 бет
Экономика нысандарының тұрақтылығын арттырудың негізгі қағидалары. Экономика нысандары тұрақтылығын арттыру бойынша шаралар, тәсілдер және жолдары. Жалпы ережелер2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь