Жамбыл жылу ЖШС жэц – 4 қазандықтарының атмосфераны ластауынан пайда болған экологиялық тәуекелді есептеу

КІРІСПЕ

1 «ЖАМБЫЛ ЖЫЛУ» ЖЭЦ . 4 КӘСІПОРНЫНЫҢ ФИЗИКО . ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Тараз қаласының табиғи ортасының экологиялық жағдайына өндіріс көздерінің ықпалы
1.2. Тараз қаласының су ресурстарының жағдайы
1.3. Топырақтың техногенді ластануы

2, «ЖАМБЫЛ ЖЫЛУ» ЖЭЦ.4 КӘСІПОРНЫ АТМОСФЕРАНЫ ЛАСТАУДЫҢ КӨЗІ РЕТІНДЕ
2.1. Жылу электростанцияларының ауа бассейніне тигізетін әсері
2.2. Кәсіпорынның жалпы технологиялық сипаттамасы
2.3. «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ.4.тің негізгі өндірісінің әсер ету көздерінің сипаттамасы
2.4. «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ.4.тің түтін мұржаларынан шығатын ластаушы заттар шығарындыларының меншікті және абсолюттік көрсеткіштерінің талдауы
2.5. Кәсіпорын жүзеге асыратын табиғат қорғау шараларының тиімділігін талдау
2.6. Атмосфераға шығарылатын шығарындыларды ведомстволық бақылауға алу жүйесінің тиімділігін талдау

3 «ЖАМБЫЛ ЖЫЛУ» ЖЭЦ.4 АЙМАҒЫНДА АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАДАҒЫ ЗИЯНДЫ ЗАТТАРДЫҢ ШОҒЫРЛАНУЫН ЕСЕПТЕУ
3.1. Экологиялық тәуекел

4 ТАРАЗ ҚАЛАСЫ ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ ДЕН САУЛЫҒЫ
4.1. Санитарлы.гигиеналық және демографиялық сипаттамасы
4.2. Тұрғындардың тыныс алу ағзалары аурушылдығының ерекшеліктері

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        әл-фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
география факультеті
геоэкология және табиғт орта мониторингі кафедрасы
Дипломдық жоба
«Жамбыл жылу» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ЖЭЦ – 4
қазандықтарының
АТМОСФЕРАНЫ ЛАСТАУЫНАН ПАЙДА ... ... ... – ші курс ... ... жетекші
г. ғ. к., аға оқытушы
А.А. Жакупова
Нормабақылаушы
г. ғ. к. ... ... ... ғ. д., профессор
Ж.Д. Достай
Алматы, 2005
мазмұны
|кіріспе ……………………………………………………………………... |4 |
| | | |
|1 ... ... Жэц – 4 ... ... – географиялық |6 |
| |сипаттамасы………………………………. | ... ... ... ... ... ... өндіріс | |
| |көздерінің ықпалы……………………………………………. |7 ... ... су ... жағдайы………………………. |11 |
|1.3.|Топырақтың техногенді ... |13 |
| | | |
|2 ... ... жЭЦ-4 ... |14 |
| ... ластаудың кӨзі ретінде……………….. | ... ... ауа ... ... әсері…… |17 |
|2.2.|Кәсіпорынның жалпы технологиялық сипаттамасы………………... |19 ... ... ... ... ... әсер ету көздерінің| |
| |сипаттамасы………………………………………………. |29 ... ... ... ... ... шығатын ластаушы | |
| ... ... ... және ... | |
| ... ... |38 ... жүзеге асыратын табиғат қорғау шараларының | |
| ... ... |42 ... ... ... ... бақылауға | |
| |алу жүйесінің тиімділігін талдау……………………….. |44 |
| | | |
|3 ... ... ЖЭЦ-4 ... атмосфералық ауадағы зиянды | |
| ... ... ... |49 |
|3.1.|Экологиялық тәуекел………………………………………………….. |57 |
| | |62 |
|4 ... ... ... ден ... | ... және демографиялық сипаттамасы……… |62 ... ... алу ... аурушылдығының | |
| ... |63 |
| | |68 |
| ... | |
| ... ... |70 |
| | |71 |
| ... Әдебиеттер……………………………………. | ... ... ... ғылыми – техникалық прогресстің қарыштап
алға басуы адамзат өмірін жақсартуға ... игі ... ... ... ... ... орны толмас орасан зор зиян да тигізіп келеді. Соған
орай бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болмай бара ... ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарға деген
сұраныс та өсіп жатыр. Нәтижесінде Жердегі жер, су, ауа ... ... ... ... ... мүмкін. Алынған жұмыста біз
қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ЖЭЦ – 4 ... ... ауа ... әсер ... ... ... тастандыларды
есептеудің дәстүрлі әдістерін салыстыра отырып, зиянды элементтердің
шоғырлану ошағын ... ... ... «Жамбыл жылу» ЖЭЦ – 4 алаңының қала территориясында орна-ласуы
бойынша, оған ... ... пен ... ... ескере отырып, ластаушы зиянды заттардың таралуын
есептеп шығару;
• өндірістің булы қазандықтарынан шығатын зиянды ... ... ... ден ... ... ... үшін, зиянды тастандылардың шоғырлану мөлшерін тауып,
олардың максималды көрсеткіштері бойынша, экологиялық ... ... қала ... аурушылдық көрсеткіштеріне сүйеніп, қоршаған
ортамен қарым – қатынас ... ... ... ... ... көрсету;
• тыныс алу ағзаларының жедел ... ... ... жәрдем орындарына көмек сұрап келген тұрғындардың жалпы
шақырылымдарға қарағандағы үлесін көрсету.
Жұмыстың негізгі міндеттері:
• «Жамбыл жылу» ЖЭЦ – 4 ... ... ... ... танысу;
• курстық тәжірибе барысында жинақталған ... ... ... есептік талдаудан өткізіп, кәсіп-орынның
түтінді мұржаларынан шығатын тастандылардың шоғырлануларының
максималды деңгейін табу;
• өндірістік ықпал ... ... ... тұрғындарының
аурушылдық тәуекелінің көрнекілік дәлелін келтіру.
Жылу арқылы электрэнергиясын өндіру, ... ... ... ... ... келеді. Бұл саладағы энергияны ... және ... ... ... ... ... ... ірі кешенді жылу элктр станцияларын салуға мүмкіндік береді. Электр
қуатын өндіруде жылу электр ... ... ... ... өндірісінің 38 пайызы тиеді. Соның қатарына кіретін ЖЭЦ – ... ... ... жылу ... ең ірі көзі ... ЖЭЦ – 1 ... ... кейінгі, энергетикалық өнімділігінен
екінші орын алып жатыр /taraz2000.tarazinfo.kz/.
1 «Жамбыл жылу» Жэц – 4 кӘсіпорнының физико – ... ... ... ... Жамбыл облысы қоңыржай
белдеудегі далалы ланшафтты ... ... ... ... орналасқан. Облыс оңтүстік-батысында ... ... ... ... және ... ... тауларымен қоршалған.
Талас және Шу өзендерінің төменгі ағысында орналасқан. Облыс территориясы
солтүстіктен оңтүстікке қарай 400 км, ал ... ... ... 500 км ... және Қазақстанның бүкіл территориясының 5 пайызына тең. ... көп ... ... алып ... ... массивтер оңтүстікте,
шығыста және оңтүстік-батыста оқшауланған. Таяу ... ... ... ... ... ... ... олар Шоқпар
және Қопа жазықтықтарымен, оңтүстік пен ... Шу ... ... ... ... ... ... бөлінеді /1/:
1) Мойынқұм эколого-экономикалық ауданы Жамбыл облысы территориясының
солтүстік ... алып ... ... және ... ... аудандары
орналасқан. Жалпы ауданы – 75,1 мың км2. ... ... ... 0,8 адам км2. Физико – географиялық ... ... дала ... ... Шу ... ... алқаптары,
Бетпақдаланың солтүстік және солтүстік-батысы және Шу-Іле мен Желтау
Тауларының шығыс бөлігінде.
2) Шу ...... ... ... оьлысы территориясының шығыс
бөлігін алып жатыр. Шу, Меркі, Қордай және Луговое әкімшілік аудандары
орналасқан. ... ... – 36,9 мың км2, ... ... тығыздығы
– 9,4 адам км2.Тұрғындардың орналасуы бір калыпсыз, ең тығыз орналасуы
Қырғыз жотасының беткейлері мен Шу өзені орташа ағысының алқаптары.
3) ... ...... ... ... облысының батыс
бөлігін алып жатыр. Оның құрамына Тараз қаласы, Жуалы, Байзақ, Талас
және Сарысу ... ... ... ... ... ауданы
32,2 мың км2, тұрғындардың орташа тығыздығы 18,9 адам км2, ... ... ... және тау ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 25.10.66 жылы
Жамбыл облысының ... жылу ... (ЖЭЦ) ... құрылды.
Қаланың өсуі және облыста өндіріс саларының дамуы жылу және ... ... арта ... ... қалада қуаттылығы 3 мың.кВт ең
бірінші турбоагрегат қойылды. 1960 жылы қалада тұрғын үй ... ... ... ЖЭЦ ... 5-30 ... ... ... бірнеше
қазаношақ орнатады. Кейін олар ЖЭЦ – 4 және ... жылу ... ... ... кетеді. Қазақстандағы ең ірі ЖЭЦ-4 ... ... ... ... ... көзі ... 2000 жылы ЖЭЦ – 4 ... кәсіпорны коллективтің ұсынысы
бойынша «Жамбыл жылу» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне (ЖШС ... ... ... ... ... серіктестігі Тараз қаласының
оңтүстік – шығыс өндірістік ауданында орналасқан. Тараз ... ... ... ... ... ... Жамбыл облысының жалпы ауданы –
144,2 мың км2. Тұрғындар саны жалпы – 1028,4 мың ... оның ... ... – 323,1 мың адам /taraz ... ауыл тұрғындары
473,5 мың адам. Тұрғындардың орташа тығыздығы 7,1 адам км2, ... ... км2, ... жерлерде 3,3 адам км2. 1998 жылға қарағанда облыс
тұрғындарының саны 7,2 мың ... ... Ал қала ... саны 82,5
мың адамға күрт өсіп келе жатыр. Облыс ... ... Шу, ... ... орналасқан .
1.1 Тараз қаласының табиғи ортасының экологиялық жағдайына өндіріс
көздерінің ықпалы
ҚАЛА АУА БАССЕЙНІНІҢ ЛАСТАНУЫНЫҢ НЕГІЗГІ ... ... ... ... ФОСФОР ЗАУЫТЫ, «ХИМПРОМ» ЖАМБЫЛ ӨНДІРІСТІК КӘСІПОРНЫ
(ЖӨК), СУПЕРФОСФАТ ЗАУЫТЫ, ГРЭС, ЖЭЦ ЖӘНЕ БАСҚА ІРІ ӨНДІРІС НЫСАНДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... 90 – ҒА ЖУЫҚ
ӨНДІРІС ОРЫНДАРЫ ОРНАЛАСҚАН. СОҢҒЫ ЖЫЛДАРЫ КӨЛІК ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ ҚАРА ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖАБДЫҚТАРЫНЫҢ
ӨНДІРІСІ ДАМЫП ЖАТЫР.
2002 жылы атмосфераға жергілікті көздерден зиянды ... ... – 76,5 мың ... ... 1 – ... ... 5 жыл ішінде атмосфера ластаушыларының көлемі азайғаны көрініп тұр .
Кесте 1 Тараз ... ... ... ... зиянды заттардың
тасталынуы, мың т./жыл /1/
|Қоспалар |2000 |2001 |2002 |2003 ... (SiO2 20 – 70 %) |28,3 |23,4 |18,8 |18,4 ... ... (SO2) |50,3 |43,7 |42,1 |40,9 ... оксиді (CO) |3,1 |2,9 |2,2 |1,9 ... ... (NO2) |13,0 |12,9 |12,6 |12,0 ... (CHn) |0,8 |0,5 |0,5 |0,4 ... ... (FHn) |0,7 |0,4 |0,5 |0,4 ... (NH3) |0,5 |0,7 |0,5 |0,5 ... |3,3 |2,1 |2,8 |2,0 ... |100,0 |87,6 |80,0 |76,5 ... ... ... бастап олардың жалпы саны 23,5 мың т/жылға дейін
азайды. Олардың ішінде – қатты заттар – 18,4, күкірт диоксиді (SO2) – ... ... (CO2) – 1,9, азот ... (NO2) – 12,0, ... – 0,4, ... (NH3) – 0,5 және ... ... – 2,0 мың т/жылына /1/.
Жыл сайын ауаға Жамбыл фосфорлы зауытының түтінімен негізгі (күкірт
диоксиді, азот диоксиді, ... ... ... ... бірге, фосфор
ангидриді (1,84 мың т/жыл) және фосфин (0,17 мың ... ... ... ... ... ... заводтың стационарлы
көздерінен 16,1 мың т. зиянды ... жыл ... ... ... ... қауымдастығы (ӨҚ) жылына 1,02 және 0,02 мың ... ... және ... ... ауа ... ... тұрады.
Суперфосфат зауыты аммофос, фосфаттың үшкальциймен, күкірт қышқылын
шығарумен ерекшеленеді. Өндіру ... ... және ... ... заттар, фторлы сутегі аммиак және күкірт диоксидінің тасталынуымен
сабақтасып келеді.
Қаланың электр және жылу ... көзі ... ... ... ГРЭС-і –
қаладан 8 шақырым жерде орналасқан. Негізгі жанармай табиғи газ, ал қосымша
– мазут ... ... ... ... ... қыс ... – 378,
ал жазда – 342 т/сағ. Барлығы ГРЭС көздерінен ... ... 78 – ... ... ... ... түсіп тұрады, олардың ішінде қатты – 1,9
,сұйық және газ тәріздес – 76,78, күкірт ... – 56,98, азот ... ... мың ... ... ... ... қайта өңдеу фабрикалары және ... ... ірі ... ... жылу көзі – ... ... ... ауа бассейнінің негізгі ластаушысы ретінде саналып, ол
жылына азот оксиді 1,01, ... бес ... 0,008, ... ... ... 0,039 мың т. күл тастап отырады. Ауа бассейнінің маңызды ластаушысы ... ... Жыл ... 145,66 мың т. бензин, 120,43 мың ... ... 23,34 мың т. ... газ ... ... ... 30,7 ... құрайды, олардың ішінде көміртегі оксиді бойынша –
91,5, азот оксиді – 16,3 және ... – 93,7. Ауа ... ... ... ... ... ... орташа
тәуліктік және максималды – бір ... ... ... ... ... ... ... кезде орташа нәтижелер орташатәуліктік ШРШ-
мен, ал максималды ластаушылар – ... ... ... ... ... ... ... көптеген факторларға
байланысты, соның ішінде негізгі фактор – метеорологиялық ... ... ... ... жер беті ... ... ... тұрақты тастаулар
кезінде әр түрлі (ірі бөлшектердің ... ... ... ... және ... реакциялары және олардың алыс жерлерге
тасымалдануы, атмосферадан шайылып кетуі және т.б.) ... ... ... мүмкін. Метеорологиялық параметрлердің есептеулері жер
бетінен 2-ден 10 м биіктікте ... ... ... ... қоспалардың жер бетіндегі атмосфера қабатында горизонтальді және
вертикальді таралуын ... ... ... ... Осы ... қалыптасуы
ауа температурасы мен жел жылдамдығына байланысты. Желдің жылдамдығы 16
румб бойынша жүргізіліп тұрды. ... ... жер беті және ... ... 1 жыл ... ... көп емес (35 және ... және кыс (52-ден 23 пайызға дейін) және жаз (47-ден 28 ... ... ... ... ... ... облысындағы климатының
ерекшелігі – күннің көп мөлшерде түсуі. Ол облыс территориясының ... ... және ... ... ... Атмосфералық циркуляцияның ерекшелігіне байланысты қыста ауа
температурасы «минус» 30 ºС градустан ... ал ... ... ... ... ... 40ºС ... аралығында болады /2/. Тараз қаласындағы жел
жылдамдығының орташа жылдық мәні 0,2 – 0,7 м/с ... ... ... ... және ... ... ... келтірілген, 3 – ші кестедегі
мәліметтерді алып, 1 – ... ... ... 2 Жел ... ... |I |II |III |IV ... қ. ... |0,001 |1998-2000 |0,04 ... ... ... ... |0,05 | |0,1 ... қ. ... |0,001 ... |0,09 ... және ... ... өнімдері |0,05 | |0,23 ... ағын | | | | ... 700 м ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... 5-шi кестеде
көрсетеді /1/.
Кесте 5 Асса ... ... ... ... ... элементтер|ШРШ |Бақылау |ШРШ |
| | |мг/л ... ... |
| | | |жыл ... |
| | | | |Мг/л ... қаласы |Фенолдар |0,001 ... |0,044 ... ... ... өнімдері |0,05 | |0,158 ... | | | | ... ... |Фенолдар |0,001 ... |0,078 ... ... ... ... |0,05 | |0,27 ... | | | | ... ... жер асты ... ... су ... қоса, жоғарғы
антропогенді ықпал астында болып отыр – облыс аумағында 70 ірі және орташа
өндіріс орналасқан. Талас, ... Шу ... ... ... ... суармалы мелиорация нәтижесінде экологиялық ... ... ... ... суларының деңгейі төмендеп, көлдердің көбісі қурап
кетті. Аймақтағы жер асты суларының ең танымал токсикалық компонент – ... 0,2 - 0,4 мг/л ... ... ... ... жер асты ... ... жыл сайын орташа 1 – 1,5 мг/л
жетеді. Осындай жағдай суперфосфат ... ... ... және
ЖӨҚ «Химпром» территориясында орын алып отыр. ... жер асты ... ... ... - ... ... буландырғыштар, жинақтағыштар
және басқа техникалық суайрықтар болып ... Ағын ... ... ... жер ... сіңіп кетеді.
1.3 Топырақтың техногенді ластануы
Зерттеулер нәтижелеріне сүйенетін ... ... ... ... ішінде Тараз қаласының топырағы ең техногенді ластанған аумақ.
Зиянды элементтердің ... ... ең көп ... – фтор ... ... ... аудандарында топырақтағы фтордың құрамы токси-калық
деңгейдің 3 мг/кг асып ... ... ... ... көп-
қабатты құрылыстарда ластану 6-8 мг/кг дейін жетіп тұр. Мөлтек аудандарда
одан да ... ... ... ... ... фтор ... ... жауын-шашынмен немесе қармен бірге араласып келіп, қала
топырағының 30-50 см қабатына сіңеді. Бұл ... ... ... гипстік, тұздық және карбонаттық ... ... ... тұрады. Топырақтардың микробиологиялық және ... ... ... ... фтормен техногенді ластану зонасында ең
төменгі биологиялық активтілік күз ... ... ... ... топырақтарда микроорганизмдердің саны ерекше аз болады.
Топырақтың биогендігі аэробты целлюлоза ыдыратушы микроорга-низмдердің
арқасында төмендеп, топырақтың ... ... ... ... ЖЭЦ – 4 өндірісінің Тараз қаласында орналасуы климат
ерекшеліктеріне ... ... ... ... тасталған
ластушы заттар түтінді мұржалардан желдің ... сай, ... ... ... ... ... ... қоршаған ортадағы жер, су
компонееттері ластанады және айналадағы өсімдік ... ... әсер ... ... бұл ... көзі Тараз қаласының
негізгі ластаушы көзі болып келеді.
2 «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4 КӘСІПОРНЫ
атмосфераны ... кӨзі ... – 4 ... ... ... солтүстік – шығысындағы өндірістік –
техникалық ауданында орналасқан. ЖЭЦ – 4, күл үйіндісі, санитарлы – ... ... ... ... мен ... 2 - суретте
көрсетілген. ... ... ... 1,9 км ... ... ... мен
Капал каналы созылып жатыр. ... ... ... ... ... ... ... орналасқан. Жасыл желектер ... ... ... ... – 4 ... ... ЖӘНЕ ОҒАН ҚАТЫСТЫ ЖЕРЛЕР, ҚАЛАНЫҢ ЖАЛПЫ
ПАЙДАЛАНУ ЖЕРЛЕРІНЕ ... ...... ... ... ... ... САНИТАРЛЫҚ НОРМАНЫ АНЫҚТАЙТЫН СН –
245 – 71 ҚҰЖАТЫНА СӘЙКЕС САНИТАРЛЫ – ... ... II – ... ... ... 500 М) ... ОҢТҮСТІК – БАТЫСҚА ҚАРАЙ, САНИТАРЛЫ – ҚОРҒАУ
БЕЛДЕМІНЕ КІРЕТІН ШЫРШАЛЫ ... МАЙ ... ... ЖЭЦ – 4-КЕ ... ЖОЛ ЖЕЛІСІ ӨТЕДІ.
АВТОКӨЛІК ТРАССАЛАРЫНЫҢ ЖАН – ЖАҚТЫ ОРНАЛАСУЫ, АУМАҚТАҒЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ
АУАНЫҢ ЛАСТАНУЫНА ҚОСЫМША ЖҮКТЕМЕ ... ... БҰЛ ... ... ... ... ... ТИІС.
ТАҒЫ БІР АЙТА КЕТЕТІН НӘРСЕ, ҚАЗІРГІ КЕЗДЕ КӘСІПОРЫНДА ... ... ЖОҚ, БҰЛ ... ТАСТАНДЫЛАРЫНА ҚАТЫСТЫ БАҚЫЛАУДЫ
ҚИЫНДАТАДЫ.
Күл үйіндісі жүйелері қала сыртынан 7 км алшақтыта ... ... ...... ... 1 км арақашықтықта Қызыл Жұлдыз
ауылы, оңтүстікке қарай тұрмыстық қоқыстардың үйіндісі орналасқан.
Атмофералық ... ... ... бақылау жүргізетін посттар:
1. Жергілікті бақылау посты (ЖБП) №1 – Абай ... ... ... ЖПБ № 2 – ... (№2) ... ... ЖПБ № 3 - ... батыр көшесі (Қант зауытының маңында);
4. ЖПБ № 12 – Төле би және ... ... ... ... ЖПБ № 16 – ... ... мен Мәмбет батыр көш. қиылысында;
6. ЖПБ № 22 – Сыпатай батыр көшесі (ЖЭЦ – 4 ... ... ... 3 рет ... ... әр ... соңында Тараз
қаласының экология және биоресурстарының басқармасына (ТҚЭББ) өткізіледі.
2.1 Жылу ... ауа ... ... ... тұтыну жылдамдығының арта түсуі қоршаған ортаны ластайтын
зиянды заттардың көбеюіне әкеп ... ... ... – те ... ... ... негізіне, минералды
жанармайдың химиялық энергиясының жылу және ... ... ... ... Жанармай жанатын булы қазандықтарда көп мөлшердегі бу
пайда болып, булы турбиналарға ... ал ... ... ... ... ... ... дамуы бүкіл өркениетті әлемде ауыл шаруашылығының барлық
салаларының дамуына негіз болып табылды. 1950 жылдан бастап электрқуатының
әлемдік өндірісі әр 8 – 9 жыл ... екі ... ... ... егер ... ... ... электрқуатының 5 триллион кВт.сағ. өндірілген болса,
1980 жылы 10 триллион кВт, 2000 жылы –30 ... ... ... – кестеде Қазақстан бойынша 1985-1996жж. аралығында шығарылған
электрқуаты жөніндегі ... ... ... 6 ... ... 1995 – 2000 жж. ... шығарылған электр
қуаты (ГВт/сағ) /3/
|Жылдары |1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 ... |80,4 |85,09 |88,33 |88,42 |88,9 |87,38 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... қарай энергияның
өндірілуі де өсе ... ... ... оның ... ... ... 1970 ... бері коммерциялық энергоресурстарының өндірісі шартты
отынның 6,6 млрд.тоннасынан 1980 жылы 10 млрд.т дейін арта түсті.
Бұл ... ... ... кәсіпорындардың барлық түрлерінің
жұмысы талдауға ... жоқ. Біз ... ... ... ... ... ғана шектелдік.
Әлемде өндірілетін отынның 1/3 ... ... ... айналасындағы аудандарға, сондай-ақ тұтастай атмосфераға
елеулі түрдегі әсерін тигізеді.
Зиянды өнеркәсіптік заттардың ... бір ... ... ... ... бар ... тигізетін әсерін екі тұрғыда қарастыру қажет:
ғаламшарлық және жергілікті тұрғыда.
Зиянды заттардың тигізетін әсері ... ... ... ... табиғаттағы заттар айналымының есепке алынуын ... /4/ ... ... ... 1976 жылы Жер ... ... шығарылуы туралы мәліметтер мен Жер ... 10 ... ... ШРШ – ға тең ... ... ... ... рауалы тастандылар (ШРТ) мағынасы келтірілген.
Кесте 7 Жер ... ... ... тастандылар /4/
|Зиянды |Табиғи ж/е |Антропо|Атмосфераға ... ... ... |-гендік|тигізетін ең |арналған ... |
| ... ... |Шекті саны | |
| ... ... ... ... | |
| | ... | | | |
| ... |
| |2001 ж. ... |2002 ж. ... ж. ... ... шаң |407,514 |349,480 |386,192 ... SiO2) | | | ... күлі ... |2,943 |2,221 |2,245 ... | | | ... ... (SO2) |748,342 |641,926 |549,829 ... ... (NO2) |337,478 |303,457 |326,439 ... оксиді (NO) |54,840 |49,306 |53,046 ... ... (СО) |78,181 |71,249 |75,879 ... ... ... |1393,63 ... үлесі |100% |87% |86% ... ... ... ... ... арналған ең жоғары
мөлшердегі бір жолғы шығарындылардың мағыналары қабылданған болатын:
- көмір мен ... отын ... ... ... ... көздеріне (түтін мұржаларына) арнап;
- таразыланған заттарға арналған – жүргізілген өлшеулердің
қорытындылары бойынша;
- азот ... ... - ... ... ... ... ... мөлшеріне, күкірт диоксидіне,
мазут ... ... ... есептегенде) арнап –
есептік мәліметтер бойынша;
- ластаушы заттардың жалпы ... ... ...
отынды шығындау мен оның құрамы бойынша.
Зиянды заттардың шығарындыларын есептеу кезінде Экология ... ... ... ... қолданылған болатын.
Төменде «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тің қала атмосферасын аздаған ... жер үсті ... ... ... ... ... ... ванадийдің бес тотығы, бенз(а)пирен, күйе тәрізді
заттарға қысқаша сипаттама берілген.
Күл. ... тұту ... 2,3-3 м3 күл ... ... ... түтін пайда болады. «Жамбыл Жылу» ... ... ... және ... ... ... режимдері мен әртүрлі
жағдайындағы (жөндеуге дейінгі және жөндеуден кейінгі ... ... ЖЭЦ-4 пен ... күлді тұту құрылғыларының күл
шығарындыларының шоғырлану деңгейі 0,8 бен 1,5 г/м3 ... ... ... 7, 8, 9, 12, 13 ... ... құбырлары бар сулы
скрубберлермен жабдықталған. Олардың жобалық ... ... ... күл ... ... ... берілетін судың көтеріңкі
қысымына (16 ... ... ... ... ... күл ... ... ПӘК 97-97,3 пайыз деңгейіне дейін артты, ал бұл тұтастай алғанда
осыған ұқсас күл ... ... өзге ... белгілі
мәліметтеріне сәйкес келеді. Түтін тұтқыштардың 97 пайыз тиімділік
мағынасы, ... ... ... реттелген тәртіптегі жұмысы
кезінде 1500 мг/м3 мағынаға дейін ... бұл ПӘК - тің 95,6 ... ... орташа пайдаланымдағы мағынасына тең.
№ 10 және №11 энергетикалық ... ... атты жаңа ... ... құрылғылармен жабдықталған. Түтіндік газдардың оларды
станцияда ... ... ... ... ... ... жобалық
шаңдығы 500 мг/м3 құрайды, бұл ПӘК – тің 98,5 ... тең ... ... мағынасына тең.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-те орнатылған шаң тазарту ... ... ... ... ... бұл ... сулы ... пайдаланудың нақты жағдайларына арналған жобалық ПӘК - ті
төмендетудің салалық ... ... ... ... ... әсер ... ... пайдаланымдық мағыналарын аталған
шектерінде сақтап отыру дегеніміз - бұл жыл ... ... ... ақша 5-8 ... теңгеге дейін үнемделеді деген сөз.
SO2 ... ... ... ... ... диоксиді) 6-14 мг/м3
болғанның ... ... алу ... ... ... ... ... мөлшердегі шоғырлануы кезінде қатты қысымдар ауаның
өкпеге келіп түсуін қиындатып жібереді. Ауадағы ... ... ... ... ... 60-жылдардың соңында Совет өкіметі кезінде
жасаған болатын, сөйтсе де ... ... ... ... күрес жүргізу қажеттілігі туралы мәселе 80-жылдары аса назар
аударумен қойылған болатын /6/. 1961 жылы ... ... ... ... ... жүргізген зерттеулерге негізделумен Қазақстанның - ... ... ... ... жақын бетіндегі (1,5 м
биіктікте) ... ... екі ... ... (SO2 ... –0,75 және 0,15 ... бекіткен болатын. Бірінші
шама ең жоғарғы шекті рұқсат етілген ... деп ... және ... арналған ауа сынамаларын жинап алу уақытына 20 минут бойы сәйкес
келетін, екінші шама ... ... ... ... тәуліктік шама деп
аталатын.
Электрстанциясының шекті іс-әрекеті мен атмосфералық ауаны ... ... ... ... баға беру ... ... шешілетін шама ретінде SO2-ның 0,5 ... ең ... ... ... Күкірт ангидриді – түтін бұлтының пайда
болуының фотохимиялық ... ... ... 4 күн бойы ... ... ... мен ... ыстық массасының құрамына енеді және жану
процесіне қатысады. Жалында пайда ... ... ... ... бар ... 1,0 ... ғана пайда болады.
SO2 шығарындыларының мөлшері толығымен отындағы күкірттің проценттік
мөлшеріне байланысты болады. ... ... бар ... ... ... тұтылу проценті 6 пайыздан 12 ... ... ... бұл ... газ ... одан да ... ... мен аса
сілтілі суды қолдану кезінде өсіп ... ... бар ... ... ... ... проценті біршама жоғары болып келеді
және шамамен 18 пайызды құрайды. Орташа есеппен алғанда түтін тұтудың сулы
жүйесі күкірт ангидриді ... 15 ... ... ... ... суға онша ... сол себептен оны жұтып алу үшін
түтін ... ... ... ... не ... ... ... жатқан отынға қосу түріндегі қосымша шараларды ... ... азот ... ... ... ... NO және NO2
бар. Азот оксиді – химиялық тұрғыдан алып қарағанда белсенділігі төмен ... ... ... түсі жоқ, иісі жоқ газ. Азот диоксиді –алдыңғысымен
салыстырғанда ... ол ... ... және өткір иісімен
ерекшеленеді. ... ... азот ... ... ... ... ... айнуды тудыртады.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тің қазандықтарындағы және өзге де ... ... ... отынның жануы кезінде негізінен NO
азот оксиді пайда болады. Аталмыш факт азоттың оксиді мен ... ... ... өлшеген сайын анықталып отырады /7/.
Азот диоксидінің тоннасын ауаға шығару үшін төленетін ... ... ... ... үшін төленетін төлемнен 30%-ке қымбатқа түседі.
Азот диоксидінің үлесі NOХ азот ... ... ... ... ... түтін газдарының құйрығында NO NO2-ға ... ... ... ... арналған NO2/ (NO+NO2) ф = 100% ... ... 80% деп ... параметрлердің «ф» коэффициентіне тигізетін әсеріне
қатысты зерттеулер 100% не ... 80% ... ... ауаның нақты
газдалуымен салыстырғанда есептік газдалуының өсуіне әкеп ... ... ... Ашхабад, Алматы, Ангрен, Арқалық, Ташкент қаларының
атмосферасындағы азоттың тотығы мен қос тотығының шоғырлануларын ... ... ... NO2 ... ең ... шамасы
(максимумы) қыс кезінде байқалатыны анықталды. «Жамбыл ... ... және ... ... максимумы да осы кезеңге қатысты
болып келеді. Жаз ... күн ... ... ... азот ... (NO) азоттың қос ... (NO2) ... да арта ... и П ... ... жүргізетін азот ... ... ... ... ... орындалған
талдаулардың қорытындыларындағы елеулі түрдегі айырмашылықтардың ... және 10 /8/ - ... ... ... ... ... ЖЭЦ-4-тің қазандықтарының түтіндік газдарындағы газ ... ... ... ... . Жұмысты экологиялық
режимдік карталар бойынша орындау техникалық не ... ... ... кездегі құрал-жабдықтың жұмыстық режимін дер кезінде
түзетпелеп отыруға мүмкіндік береді. Тастандыларға әсер ... ... ... ... түрде техникалық күтімге алып, жөндеп отыру қажет.
Кесте 9 ЖЭЦ – тың ... ... ... ... ... ... ... түрі |Булық |Шоғырлануы, мг/м3 |Құрамын-да|Түтін ... | ... |О2 ... |
|№ | ... | ... ... |
| | | | ... % ... ауа |
| | | |СО |SO2 |NO+NO2 | | |
|8 ... |161 |21 |939 |862 |9,59 |1,84 |
|8 ... |167 |21 |812 |834 |8,27 |1,79 |
|8 ... |167 |21 |992 |778 |8,20 |1,64 |
|9 |газ |140 |11 |- |217 |7 |1,50 ... ... |164 |30 |918 |858 |8,42 |1,67 ... ... |161 |24 |603 |767 |9,07 |1,76 |
|7 ... |60 |52 |713 |309 |14,14 |3,06 |
|7 ... |61 |196 |752 |812 |14,15 |3,23 ... ... О2=6% кезіндегі артық ауаға қатысты
келтірілген.
Кесте 10 ЖЭЦ су ... ... газ ... ... ... |Су ... қазандары ... |
| | ... |
| |В1 |В2 |В3 ... ... |Q |48,3 |49,7 ... ... | | ... ж | | | |
| |СО ... ... ... 75 |75 ... ... ... азот тотықтарының тастандылары бойынша
жасалған экологиялық режимдік карталар қазандықтарды азот ... ... ... ... ... салу ... ... пайдалануға көмектеседі. Негізінен
бұл барлық су ысыту қазандары мен энергетикалық қазандықтардағы сатылы жағу
болып табылады.
Азот тотықтарының ... ... тағы бір жолы - ... азот ... шоғырлану деңгейінің жанудың режимдік
факторларына ... ... ... ...... ... ауа, ... мен қосалқы ауаның
қайта үлестірілуі, оттық ... ... ... ... ... ... тоннасы және т.б. Азот қышқылдары тастандыларының
деңгейін үздіксіз түрде бақылаудың ... ... ... ... ... ... ... белгіленген деңгейден 6 пайыздан 12 пайызға
дейін ... ... ... ... ... ... тотығы химиялық жеткізе күйдірмеудің
өнімі болып табылады, ол оттегімен салыстырғанда гемоглобинмен 200 ... ... ... түседі, сол себептен төмен шоғырланудың өзінде
ол денсаулыққа зиянды әсер етеді. Жалпы мөлшердегі СО-ның шамамен ... ... бас ... ... ойлау қабілетін төмендетеді /9/.
Жобалық орындалудағы энергетикалық ... ... ... ... қалыпты пайдалану режимдері жағдайында СО-ның болмауы тиіс
тәрізді химиялық жеткізе тотықтырмау да орын алмауы ... ... ... ... ерекшеліктері, атап айтқанда, шаңдық жүйелердің
өніміділігінің жеткіліксіз болуы көмір шаңының ... ... ... ... толтыруға мәжбүр етеді, ал бұл сипаттамалары бойынша әртүрлі
болып келетін екі газды біріктіріп жағу ретінде бағаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ерекше талап қояды.
Көміртегі тотығы қазандардың астына от жағу ... де ... ... ... мониторинг осы жағдайда да персоналға барынша аз ... ... ... отты ... жағу ... үлкен көмек
көрсетеді.
Ванадийдің бес тотығы, ... ... ... ... ... түрі ... көмір, мазут, газ. Энергетикалық қазандықтарда отынның
барлық ... ... ал су ... ... – тек ... не ... тәрізді отынды пайдалануға болады. Отынның жалпы балансындағы газ бен
мазуттың ... оның ... ... ал бөлімде аталған зиянды
заттар негізінен дәл осы отын түрін жаққан кезде пайда болады /10/.
Ванадий ... бір ... ... болып табылады, конъюнктивитті,
фарингитті, түн шықтыратын тоқтамайтын жөтелді тудырады.
Бенз(а)пирен ... ... ... ... 1-2 пайызын
құрайды. Жоғарыда айтылғандай, негізінен қолданыстағы жағдайларда газ ... жағу ... ... ... ... – бұл ... артылулар
кезіндегі жану процесімен отын-ауа қоспасын даярлау, бұл тәсіл өнімдерде
жанатын компоненттердің, ... ... күйе мен ... ... ... ... мүмкіндік береді. Нақты жағдайларда, тиісті
аспаптарсыз ауаның ... ... ... ... ... тым ... түседі. Артық қалдықтың төмендеу жағына ауытқуы – азот
тотықтары тастандыларының өсуіне әкеп тірейді. ... ... ... ... Казтехэнергоның Қазақтың Энергетикалық ғылыми-зерттеу институтының
қатысуымен мазутты жағуды LWA ... қосу ... ... ... жүргізілген болатын. Жұмыстың негізгі мақсаты –
зиянды заттардың ... ... қол ... болатын.
Ванадийдің, күкірттің тотықтарының ауаға шығуы ... ... ал ... ... ... 5 пайызға дейін өсті. Бұдан былай
канцерогендік ... ... ... ... ... ... жүргізілмеді.
4. «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тің түтін мұржаларынан шығатын ластаушы заттар
шығарындыларының ... және ... ... ... ... арналған атмосфераға түсетін ластаушы
заттардың шығарындыларының ... ... ... өнімділігі
мен отынның сапасымен ... ... ... дұрыс салыстырмалау үшін өнімділігі бірдей және сапасы
бойынша өзара жақын ... ... ... ... ... қажет,
ал бұл қиынға түседі.
Аудит материалдарында «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тің 2000 және 2004 ... ... ... тастандылары сол жылдар бойынша жалпы
тастандылардың мәліметтерімен ... 11 - ... 2000 ... жж. ... ... қатысты мәліметтер келтірілген.
Кесте 11 «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4 бойынша 2000 және 2004 жж ... ... ... ... /5/
|Заттар |2000 ж. |2004 ж. |
| ... ... ... ... ... |Айырмасы |
| ... ... ... | |
| | |рі | |ер | | ... ... 142 |4742 |-1 600 |2 651 |4 535 |-1884 ... |6 599 |6 553 |+46 |5 466 |5 946 |-480 ... |2480 |2656 |-176 |1 285 |2762 |-1 477 ... |403 |432 |-29 |209 |449 |-240 ... |1 336 |301* |+1 035 |556 |221* |+335 ... ... |15 |-6 |8 |6 |+2 ... |13969 ... |-730 |10 175 ... |-3 744 ... * бір жолғы шоғырланулардың есебімен
Ұсынылған мәліметтерде көрсетілгендей, 2000 жылы ... ... ... 1,5 есе, ал азот ... есептік тастандылары –
1,07 есе, көміртегі тотығының есептік ... – 4,4 ... ... ... ... ... жылы көмір күлінің шығарындылары жөніндегі есептік көрсеткіштер –
1,7 есе, азот ... – 2,1 есе және ... ... ... – 1,09 есе ... көміртегі оксидінің есептік
көрсеткіштері – 2,5 есе көбейтілген түрде көрсетілген болып ... ... ... ... ... ... ... мәліметтермен
сәйкес келмеуінің негізгі себебі - түтін тұту ... ... (жыл ... ... ... ... ... Жылу» ЖЭЦ-
4 мәліметтеріне сәйкес 2000 жылы түтін тұту ... ... 97,1 ... 1995 жылы – 97,93 ... ... отыр. Аудиттік
мәліметтер бойынша түтін тұту коэффициенттерінің ... ... ... ... 1991 жыл ... – 95,6 пайыз, 1995 жыл бойынша – ... ... отыр ... ... ... ... ... мағыналары шамамен
алғанда өзара ұқсас болып ... Азот ... мен ... ... есептік мәліметтер мен аудиттік мағыналардың бір-бірімен үлкен
мөлшерде сәйкес келмеуінің себебі – жоғарыда ... ... ... ... ... ... талаптарды негіздемелеу үшін құрал-
жабдықтың экологиялық ... б.а. ... ... ... мен ... ... ... мағыналарын реттеу ісі үлкен ... ... ... ... ... енгізу ШРТ шамаларының
бұрыннан да объективті түрде ... ... ... ... еді. ... экологиялық көрсеткіші дегеніміз – қазандықтың оттығына
енгізілетін жылу ... ... ... не ... пайдаланылған
шартты отынның 1 тоннасына (кг/т ... ... ... күлдің, күкірт
және азот тотығы тастандыларының ... ... ... ... ... қатар қалыпты жағдайлардағы ауаның 1,4 артық ... ... ... ... ... ... тиісті
заттың шоғырланулары түрінде көрсетуге ... ... ... іс-
тәжірибесінен көруге болатындай, меншікті ... ... ... бу ... не ... жылу ... ... оның келтірілген күлділігіне, жағу технологиясы мен ... ... ... ... ... Бұл ретте жаңа
қазандықтарға аса қатаң нормативтер белгіленеді. 12- ... /4/ ... ... де ... ... шет ... ... жаңа қазандықтарға
арналған нормативтер келтірілген.
Ресейде 2004 жылы қазандық құрылғыларға арналған жалпы ... ... ... ... ... ГОСТ Р ... ... ... ... ... нормативтері
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-те 31.12.2000 ж дейін және ... ... ... ... бекітілген.
Әрекеттегі ТЭЦ-терде, әдетте, Германия, АҚШ және өзге елдердің
нормативтерінде ... жаңа ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мүмкін болмайды.
Отандық әрекеттегі ЖЭЦ-терге арналған Ф.Э.Дзержинский атындағы ... ... ... меншікті тастандылардың мүмкін ... бірі ... ... ... ... мен өзге де шет ... жаңа ... нормативтер /4/
|Ел ... ... ... ... |Азот оксиді, |
| ... ... ... ... |100-500 ... |320-700 ... |50-150 ... ... ... |50-300 |550 |205-980 ... |40+125 ... |615+980 ... ... ... |800-900 ... 13 ... ... ... ... меншікті тастандылардың
нормативтері /5/
|Атауы ... ... ... ... |Азот оксиді, |
| ... ... ... ... ... |2400 |600 ... ... | | | ... | | | ... | | | ... < 420 ... | | ... = 1 - ... | | | ... көріп отырғанымыздай, «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тегі күкірт
оксиді мен азот тотықтарының қол ... ... ... диоксидінің нормативтерін санамағанда шетелдердегі нормативтердің
жоғарғы нормативтерінен аспайды. Ресейдің азот тотықтарына қатысты ... ... ... ... ... ... келеді, және
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тегі азот
тотықтарының шоғырланулары ... ... ... ... ... 30-50%-ке асып отыр.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тегі эмульгаторлармен жабдықталған қазандықтарының
түтін газдарындағы көмір күлінің 500 мг/нм3-ке тең ... ... жаңа ... ... бекіткен нормативтеріне сәйкес келеді.
Скрубберлермен жабдықталған ... ... ... ... көмір күлінің шоғырлануы 1500 мг/нм3 және өз ... ... ... ... ... асып ... Ресей нормативтерінен
едәуір дәрежеде асып кетеді.
Бұл ретте «Жамбыл Жылу» ... ... ... ... ... 95-тен 97 пайызға дейін құрайды, бұл ... ... күл ... ... типіне арнап қабылданған мағыналарына
сәйкес келеді. Осы ... айта ... ... нәрсе, «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-
тегі күл тұтудың тиімділігі салалық деңгейден кем түспейді. «Жамбыл ... ... ... ... ... қойған кезде
станцияның 60 жылдық пайдалану мерзімін ... ... ... ... жүзеге асыратын табиғат қорғау шараларының тиімділігін
талдау
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4 станцияда ... су ... және ... ... ... шығатын шаң-газды тастандыларының
көлемі мен уыттылығын төмендетуге ... ... ... ... ... ... ... жаққаннан кейінгі ұшқыш күлдің ... ... ... ... бу ... ... тұтқыш құрылғылармен
жабдықталған. № 7, 8, 9, 12, 13 станциясының қазандықтары Вентури құбырлары
бар сулы скрубберлармен ... № 10, 11 ... ... жабдықталған. № 10, 11 қазандықтарында ... ... ПӘК 99,5 ... ... ... ... түтін тұтудың орташа пайдаланымдық (жыл
бойғы) дәрежесі Вентури құбырлары бар сулы ... үшін 95,6 ... ... ... ... үшін 98,6 пайызын құрайды.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тегі ... ... тұту ... ... тастандыларын түтін тұтқыштарды барлық қазандықтарда ... ... ... ... ... ... ... қорытынды
жасауға мүмкіндік береді /11/.
Шикі суды үнемдеу мақсатымен «Жамбыл Жылу» ...... ... ... ... ... күл
үйіндісіндегі мөлдірленген сумен суаруға көшу ... ... ... ... ... сумен суару кезінде
эмульгаторларда ... ... 15-18 ... ... ... тең ... ... орындалады. Алайда станцияда түтін
тұтқыштардағы ... ... ... ... ... жоқ, осыған
орай аталмыш эффект күкірт ... ... ... ... ... ... қазандықтардың оттықтарында жағу кезіндегі күкірттің
тұтылу ... ... да орын ... ... ... күкірт
оксидтерінің бір бөлігі ... ... ал енді бір ... ... ... сумен тұтылады. Күкірттің күлдік бөлшектермен тұтылуының
тиімділігі күлдегі сілтілі ... ... ал сулы ... - күл ... ... үшін қолданылатын судың сілтілік
көрсеткішіне ... ... ... ... ... ... сағасындағы
шоғырлануларын аспаптық өлшеулерге ... ... ... ... ЖЭЦ-4-
тегі қазандықтардың күкірт тұту дәрежесінің бағалық есептеулері ... ... ... ... тұтылу дәрежесін 20-дан 25 пайыз
деңгейінде екенін ... ... бұл ... ... ... ... «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-та шындығында орын алатын күкірт тұтылуының
дәрежесін ... үшін ... ... ... ... ... ЖЭЦ-4 жағдайлары үшін күкірт тұтылудың қосынды шамасы 12
пайыз деңгейінде ... ... шама ... ... ... ... ескерілген болатын.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4 мәліметтері бойынша № 10-13 ... ... мен № 1-17 ... су ... ... ... ... түтіндік газдарымен сыртқа шығула-рын
азайтуға арналған шаралар ... ... жағу ... ... мен ... ... ... орнату ісінен тұратын. Азот
оксидтерінің тастандыларын азайту шараларының тиімділігі ... ... ... ... 15-17 пайыз деңгейін құрайды.
Қазандықтарды қайта салудан кейінгі зерттеулердің қорытындылары
жүргізілген шаралардың ... не ... ... жағу ... азот ... ... ... нәтиже бергенін көрсетіп отыр. Бу ... ... мен ... ... түрде жағу кезінде жоғарыдағы
шаралар айтарлықтай нәтиже ... ... ... ...... бу ... ... мен мазутты біріктіріп жағу
кезіндегі азот тотықтарының шоғырлануларын өлшеу жұмыстары салыс-тырмалы
режимдердегі азот ... ... ... ... ... ... - 100 су ысыту қазандықтарындағы азот тотықтарының тастан-дыларын
азайтуға арналған шаралардың тиімділігіне баға беру ... ... ... түрдегі мәліметтердің, сондай-ақ ... ... ... ... нормаларының
болмауына байланысты қиынға түседі. Айта кететін жағдай, «Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-
4-тың қазандықтарына арналған ... ... ... ... бұл құрал-жабдықтың күйін, пайда-лану деңгейін
бақылау мен ... ... ... ... қол-даныстағы
техникалық шешімдердің тиімділігіне баға беру жұмысын қиындатады.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-та шаң – газ ... ... ... шаралар ретінде сонымен қатар ... отын ... ... ... ... ... 25 пайызға дейін құрайтын жоғары сапа-лы
энергоконцентратын пайдалану ... және ... ... таза түрі ... ... ... ... ауыстыру әдісі
қолданылады. 2001 жылдан бастап «Жамбыл Жылу» ... ... ... алатын үлесі 14 пайызын құрады.
2.6 Атмосфераға шығарылатын шығарындыларды ведомстволық ... ... ... талдау
Нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкес «Жамбыл ... ... ... көздерімен атмосфераға ... және жер ... ... ... ... ... ... ісі орындалады. Кәсіпорындағы 18.11.94ж. бұйрыққа
негізделумен атмосфераға шығарылатын тастандыларды ведомст-волық ... ... ... ... ... ... ... жалпы басшылық ету ісін кәсіпорын-ның
бас инженері атқарады, жедел түрдегі бақылау мен ... ... ... баптау цехының қызметкеріне және аталмыш цехтың
құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... қатысты бақылау эколо-гиялық
бақылау органдарымен келісілген салалық нұсқаулық пен ережелер-ге ... ҚР ... ... мен ... ... ... ... атмосфераны ластаудың көздерін талдамалық түрдегі ба-қылауын
орындау ісін ... мен ... ... ... ... ... ... /12/.
Атмосфераға шығарылатын тастандыларға қатысты бақылау ісі ... ... ... ... азот тотықтары, кү-кірт
диоксиді, көміртегі оксиді, көмір күлі, мазут күлі (ванадийге қайта ... ... ... ... шаралар жатады:
- тастандылар көздеріндегі түтін газдарының азот тотығы, ... ... ... ... ... ... құрғақ және сұйық отынның сапасын күнделікті бақылау;
- күл тұтқыш құрылғылар мен қазандықтардың ... ... ... ... ... ішіндегі нормаланатын зиянды заттардың тастандыла-
рына қатысты есеғптік бақылау. Бұл ретте ай ... ... ең ... (г/с) және ай сайынғы жалпы тастандылар (тонна) белгіленеді.
Қазандықтардағы түтін газдарының құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
аттестатталған зертхана бекітілген әдістемелер мен ТҚЭББ – пен келісілген
кестеге сәйкес ... ... ... ... ... және ... түтікшелерді қолданумен экспресс-талдау жасау
арқылы анықталады. Талдаудың ... ... ... ... ... ... ... қазандардың жұмыстық режимдері де
тіркеледі.
Екі мыңыншы жылдың сәуір айынан бастап ... ... ... ... ... ... Төле би көшесінен станцияның
өндірістік алаңшасына ... ... ... (ЖПБ-22) жер бетіне
жақын ... ... ... сапасына қатысты күнделікті (жұмыстық
апта бойы ... үш рет) ... ... ... ... нысандағы журналға тіркеліп отырады.
Кәсіпорында қолайсыз метеорологиялық жағдайлар орын алған кездегі
тастандылардың көлемін ... ... ... ... ... түтін газдарындағы зиянды тастандылар мен жер ... ... ... заттардың шоғырлануларын бақылау ... ... бір рет ... Бас ... ... ... ... келіп түсетін отынның сапасын кіреберістік
бақылауы, және қазандықтарға берілетін отын ... ... ... ... отын ... жалпыға бірдей қабылданған
әдістемелерге сәйкес орындайды.
Күл ... ... ... мен ... ... ... ... қазан цехының жедел қызметкері тех-нологиялық
нұсқаулықтар мен ... ... ... жүзеге асырады. Бақылау
технологиялық бақылау аспаптары бойынша орындалады. Күл ... ... ... әдетте, оларды жөндеуден өткізгеннен
кейін жылына бір рет және жыл бойы қажеттілігіне қарай анықталады.
Тұрғылықты көздердің зиянды ... ... ... ... есептік
бақылау түтін газдарындағы азот тотықтары мен ... ... ... ... және ... көлемдерінің есептік
анықтамаларына негізделумен орындалады.
Күкірт диоксиді мен ... ... ... ... ... ... ... жолымен белгіленеді; ұшқыш күлдің тас-
тандылары күл тұтқыштардың тиімділігі бойынша ... ... ... ... ... ... өлшеу арқылы ... ... ... ... кезінде сонымен қатар баланстық әдіспен ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Атмосфераға шығарылатын тастандылардың есептік бақылауының
мәліметтері тоқсан ... ... ... ... және биоресурстар
басқармасына (ТҚЭББ) ұсынылады /5/.
Кәсіпорындағы атмосфераға шығарылатын ... ... ... республикалық стандарттардың талаптарына сай келеді.
Азот тотықтары мен көміртегі ... ... ... мөлшерін анықтаудың қолданыстағы ... ... ... ... ... әдістердің жиынтықтық қателігі 27 % -ті
құрап және одан да асып кететінін көрсетіп отыр, бір ... ... ... мөлшерінің шамаланған түрдегі есебі жүргізілуде. Жиынтық-тық
қателіктердің жоғары ... азот және ... ... ... индикаторлық түтікшелерді қолданумен анықтаудың қателі-гінде
болып отыр, олардың қателігі 25%-ке ... ... ... ... өлшеу кезіндегі түтін газдарындағы ауаның ... ... ... ... ... ... анықтауға мүм-кіндік
бермейді, ал бұл зиянды тастандыларды есептеудің нақтылығын төмендетеді.
«Жамбыл Жылу» ЖЭЦ-4-тегі ... ... ... анықтаудың
қателіктері 25 пайыздан біршама асып кететін шамаларды құрайды.
Айлық мерзім ішіндегі тастандылардың есебі ... цехы ... ... ... ... ... осы ... ішіндегі азот
тотықтары мен көміртегі оксидінің ... ... ... ... ... ... ... арнап бөлек түрде
орындаған дұрысырақ болар еді, ал ... ... ... бір бірімен қосындыланады. Осылайша, ең жақсы экологиялық
сипаттамалары бар құрылғының ... ... ... ... мұның ҚМЖ
(қолайсыз метеорологиялық жағдайлар) орын алған кездегі ... ... ... ... жүзеге асыру кезіндегі маңызы зор.
Зиянды заттардың тастандыларына қатысты есептік бақылауды дамыған
елдерде ... ... ... толық түрде жүзеге асыру үшін
тастандылардың үздіксіз ... ... ... ... ... өлшегіш құралдардың болуы қажет, аталмыш ... ... ... мен ... тастандыларға қатысты пайдаланушылық бақылау ісін
үздіксіз түрде орындап отыруға ... ... ... еді. Мұндай құрал-
жабдық қазіргі ... ... жоқ ... ... басшылығы атмосфераға шығарылатын тастандылардың
мониторингін жүргізуге ... ... ... алу және ... қарастыруда. Алайда мұндай құрал-жабдықтың қымбат болуына
байланысты жақын ... ... ... ... ... ... екіталай. Осыған байланысты қазандықтардың жұмыс режимдері
мен түтін газдарындағы зиянды заттардың шоғырлануларына қатысты бақылауды
жеделдету мақсатымен ... ... ... газ ... тиімдірек болар еді, оны есептеулерді компьютерлендірумен ... ... ... ... ... дәлдігі бірнеше ... ... ... ... ... кезінде алынған күл тұту дәрежелерінің өзара
үлкен айырмашылықтарының болуына орай күл тұтқыштарды ... ... күл ... ... тым болмағанда жылына екі рет ... ... ... ... ЖЭЦ - 4 ... атмосфералық ауадағы зиянды заттардың
шоғырлануын есептеу
Атмосферадағы қоспалардың негізгі физикалық ... ... яғни ... бірлік көлеміндегі (м3) зиянды заттардың массасы
(мг). Қоспалардың шоғырлануы адам мен қоршаған ортаға олардың ... және де ... ... ... ... және атмосферадағы
қоспалардың мөлшерін нормалауға пайдаланылатын ... ... ... ... ... атасқан ауа қабатындағы ең жоғарғы
шоғырлануы (С) ... бір ... ... ... ... (ШРШб.ж.)
аспауы керек, яғни 20 минуттік экспозицияда С ≤ ШРКmax ... ... ... ... ... ... ... келтірілген /13/.
Кесте 14 Жергілікті жерлерде ... ... ... заттардың
шекті рауалы шоғырлануы (ШРШ), мг/м3 /13/
|Ластаушы заттар |Максималды ... ... ... ... ШРШМБ, |ШРШОТ, мг/м3 | |
| ... | | ... ... |0,5 |0,05 |3 ... ... |0,6 |0,06 |3 ... шаң | | | ... 20-70%) |0,3 |0,1 |3 ... ... |0,02 |0,005 |2 ... ауа іс ... ... заттармен ластанатындықтан, олардың
әсері де зор болады. Сондыдан, бір бағытта әсер тигізетін зиянды заттардың
жалпы мөлшері – «улылық ... (У) ... ... ... ... = ... + ... + ... + Сn /ШРШб.ж.n ≤ 1 ... ... С2, ... Сn – бір ... ... ... ... ... – қосынды (суммациялық) эффектіде үлесі бар зиянды заттардың саны.
Өндіріс көзінен шығарылатын тастандылардың таралу ... ... ... пен ... көзінің өзара орналасуына, орналасқан
жердің бедері мен өзгешелігіне, тастанды заттардың физикалық және химиялық
қасиеттеріне және т.б. ... ... ... және
вентиляциялық қондырғылардан шығатын өндірістік тастандылардың атмосферада
таралуы, турбуленттік ... ... ... ... ендік
бойынша таралуы негізінен желдің жылдамдығы мен бағытына сәйкес өлшенеді,
ал биіктігі ... ... ... ... ... ... ... мұржалардан шығарылатын зиянды заттардың ... ... ... суық және ... газды қоспалардың таралу көзінен Хmax
қашықтық аралығында максималдық ... (См) ... ... ... болады (ыстық газды – ауа қоспалары үшін) /13/:
(2)
бұл жерде:
А – ... ... ... ... ... және ... ... таралатын жағдайын анықтайды,
шығарынды көзінің орналасқан жеріндегі ауа – райына байланысты:
А = 250 – Бурятия, Чита ... = 200 – ... Орта ... Сібір, Кавказ, Молдавия, Қиыр Шығыс;
А = 160 – Ресейдің солтүстігі мен ... ... ... = 140 – Ресейдің Орталық Еуропа бөлігі, Белоруссия үшін;
М – ... бір ... ... ... ... зиянды заттардың
мөлшері, г/с;
η – жер бетінің бедерін ескеретін коэффициент, егерде 1 км төңірегінде
оның биіктігі 50 м ... онда η ... тең ...... биіктігі, м;
∆Т = Т1 – Та – ... газ бен ... ауа ... ... айдағы атмосфераның орташа температурасы) арасындағы айырмашылық;
V1 – көзден шығатын газды ауа қоспасының көлемі, м3/сек:
(3)
бұл жерде:
D – қоқыстардың диаметрі, м;
ω0 – ... ... ... түсу ... ... – ауадағы бөлшектердің төмен қарай түсу жылдамдығының ... ... ... ... ол V жел ... түрде тәуелді. Егерде,
Vа/ V ≤ 0,015 болса, онда F = 1;
0,015 < Vа/ V < 0,03 – ... F = ... V > 0,03 ... онда F = 3;
m – газдың мұржадан тасталынуын ескеретін өлшемсіз ... ...... ауа ... ... шығу ... ... – мұржа сағасының диаметрі.
n - өлшемсіз коэффициенті келесі параметрлер арқылы анықталады:
(5)
егер,VM > 2 болса, n = ... 0,5 ≤ VM ≤ 2 ... n = 0,532 VM2 – 2,13 VM + ... VM ≤ 0,5 ... n = 4,4 VM.
Егерде ластағыш көздерден тасталынатын шығарындылар температурасы ... ... өте аз ... ... , онда ... ... ... жерде,
V0, VМ – салқын және ыстық көздерге сәйкес қосалқы параметрлер
Максималды шоғырлану күтілетін ... ... ... ... ... ... ... = dH ... ... - ... шама,VM параметріне қатысты:
егер, VM ≤ 2 болса, d = 11,4 VM
егер, VM > 2 болса, n = 16,1 ... ... шаң үшін (F ≥ ... беті ... ... ластушы заттардың тастанды көзінен
кез – келген ... ... = СМ • S1 ... жерде,
S1 – X / X max мөлшеріне қатысты анықталатын коэффициент:
егер X / X max ≤ 1 ... ... 1 < X / X max ≤ 8 ... ... X / X max > 8 ... (F=1), (12)
егер 2 ≤ F≤3 ... ... – 4 ... ... № 7 ... булы қазандықтан
шығатын кейбір тастандылардың (SO2, NO2 және ... шаң) 50, ... 1000, 3000 м ... ... максималды шекті рауалы
тастандыларын 2 – ... ... ... ... 15).
Кесте 15 ЖЭЦ – 4 булы қазандықтарының ... ... ... ... ... |Параметрлері |
|1 |А=200; |
|2 ... ... ... г/с; |
|3 ... ... Мш = 2,6 г/с; |
|4 ... ... ... |
|5 ... сағасының диаметрі, D=1,4 м; |
|6 ... ауа ... ... шығу ... ω0=7 м/c; |
|7 ... – ауа ... ... (2) формула бойынша: , V1=10,8 м3/с; |
|8 |Түтінді мұржалардың биіктігі, Н=35 м; |
|9 |∆Т = 125 – 25 ... ауа ... ... ... ... |
| ... ауаның орташа температурасы, Та=25), ∆Т=100; ... |η=1; ... |F = 2; ... |m ... (3) ... ... , m=0,98; ... |n ... (4) ... ... VM = 20.1 ... n = 1; |
1. Күкірт қос тотығының максималды ... ... (2) ... (8) ... ... ... үшін S1 ... = 50 м, Х/Хmax = 0,116, осыдан S1 = 0,069
Х = 100 м, Х/Хmax = 0,256, ... S1 = ... = 200 м, Х/Хmax = 0,465, ... S1 = ... = 400 м, Х/Хmax = 0,93, ... S1 = 1
Х = 1000 м, Х/Хmax = 2,32, ... S1 = ... = 3000 м, Х/Хmax = 6,97, ... S1 = ... ... шоғырлануы (9) формула бойынша:
Х = 50 м, С = 0,19 ∙ 0,069 осыдан = 0,01
Х = 100 м, С = 0,19 ∙ 0,232 ... = ... = 200 м, С = 0,19 ∙ 0,633 ... = ... = 400 м, С = 0,19 ∙ 1 ... = 0,19
Х = 1000 м, С = 0,19 ∙ 0,664 осыдан = 0,13
Х = 3000 м, С = 0,19 ∙ 0,154 ... = ... Азот қос ... ... ... есептеу (2) формула бойынша:
арақашықтығы (8) формула бойынша:
Х арақашықтығы үшін S1 коэффициенті:
Х = 50 м, Х/Хmax = 0,116, ... S1 = ... = 100 м, Х/Хmax = 0,256, ... S1 = 0,232
Х = 200 м, Х/Хmax = 0,465, осыдан S1 = ... = 400 м, Х/Хmax = 0,93, ... S1 = 1
Х = 1000 м, Х/Хmax = 2,32, ... S1 = ... = 3000 м, Х/Хmax = 6,97, ... S1 = 0,154
Х арақашықтығында шоғырлануы (9) формула бойынша:
Х = 50 м, С = 0,002∙ 0,069 ... = ... = 100 м, С = 0,002 ∙ 0,232 ... = ... = 200 м, С = 0,002 ∙ 0,633 ... = 0,00128
Х = 400 м, С = 0,002 ∙ 1 ... = ... = 1000 м, С = 0,002 ∙ 0,664 ... = 0,00133
Х = 3000 м, С = 0,002 ∙ 0,154 ... = ... Шаң ... ... ... (2) формула немесе келесі
қатынас бойынша анықталады:
бұл жерде,
F = 3 ((1) ... ... ... (9) ... ... ... ... бойынша
анықталады:
Х арақашықтығы үшін S1 коэффициенті (13) формула бойынша:
Х = 50 м, Х/Хmax = 0,233, осыдан S1 = ... = 100 м, Х/Хmax = 0,465, ... S1 = ... = 200 м, Х/Хmax = 0,93, ... S1 = ... = 400 м, Х/Хmax = 1,86, ... S1 = ... = 1000 м, Х/Хmax = 4,05, осыдан S1 = 0,296
Х = 3000 м, Х/Хmax = 13,9, ... S1 = ... ... ... (9) ... ... = 50 м, С = 0,12 ∙ 0,23 ... Сш = 0,03
Х = 100 м, С = 0,12 ∙ 0,632 осыдан Сш = 0,08
Х = 200 м, С = 0,12 ∙ 0,99 ... Сш = ... = 400 м, С = 0,12 ∙ 0,78 ... Сш = ... = 1000 м, С = 0,12 ∙ 0,296 ... Сш = ... = 3000 м, С = 0,12 ∙ 0,028 ... Сш = 0,003
Жасалған есептеулерге жалпы талдау жүргізу үшін, 16 – кесте бойынша
ластаушы ... ... 3000 м ... ... ... таралуын
қарастырамыз.
Кесте 16 ... ... ... А.Е. ... заттың |Күкірт қос ... қос ... ... ... (М), г/с |тотығы | |шаң |
| |12 |0,2 |2,6 ... ... ... ШРТ (Сn), мг/м3 ... (Х), м | ... |0,01 |0,00014 |0,03 ... |0,04 |0,00046 |0,08 ... |0,02 |0,00128 |0,09 ... |0,19 |0,002 |0,12 ... |0,13 |0,00133 |0,04 ... |0,03 ... |0,003 ... ... |0,19 |0,002 |0,12 ... (См), мг/м3 | | | ... ... ... отырып, күкірт қос тотығы, азот қос тотығы
және ... ... ... ... ... 400 м алшақтықта
максималды шоғырлануын байқадық. Бұл ... ЖЭЦ – 4 ... ... ... ... ... 0,4 м/с оңтүстік –
батыс бағыттағы желдердің басымдылығымен және штильді күндердің аздығымен
сипаттауға болады. Біз ... ... ... ... - ... ... қашықтығы – ластаушы стационарлық көздерден 400-500 м қашықтықта
шектелуі тиіс.
3.1 Экологиялық ... ... 80 – ... ... ... АҚШ, ... дамушы елдерде коршаған ортаны қорғау саласында, ... ... ... негізделген жаңадан пайда болған концепция ... ... ... орта ... төмендеуінің тәуекел айқындауышы
ретінде, арнайы тәуекел көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... Оның ең басты ерекшелігі, адам тіршілік
әрекетінде ... ... ... ... ... ... адамның
ластанған ортада жүрген кездегі тәуекелдің, «тиімді» тәуекелге ... ... ... ... ... жаңа стратегиясын
ұсынады. ... ... ... ... және әлеуметтік
факторлардың есебінде негізделеді. Осы ... ... ... (Risk ... туындайды. Тәуекел теориясының
негізінде жатқан нақты, түсінікті және ... ... ... сипаттамаларын есептейтін теңдеулерді іс жүзінде қолдануға
мүмкіншілік береді. Осындай есептеулердің ... ... ... (intake)
алынады. Мөлшер – адам организміне түсетін химиялық ... ... ... 1 кг дене ... орташа бір күнде), келесі ... ... ... жерде,
ρ – ортадағы зиянды заттардың орташа шоғырлануы;
CR – тәулік бойы адам ... ... ... ... көлемі;
EFD – байланыс кезеңінің ұзақтығы. Әдетте екі ... ...... ету жиілігі, күн/жыл;
ED – ықпал ету ұзақтығы, жыл;
BW – дене массасы, кг;
АТ – орташаланған кезеңнің ... ... ... (14) ... ... адам ... мен
ластанған ортаның арасындағы спецификалық ерекшеліктер есепке алынады.
Ұзақмерзімді, ... ... ... ... жоғарғы
шоғырланулануы кезінде) үшін (14) формула былай өзгереді:
(15)
Ластанған ауамен демалған ... ... ... ... есептеу үшін, келесі теңдеу қолданылады:
(16)
бұл жерде,
ρА – ауадағы ластаушының орташа шоғырлануы , ... – бір ... ... ... ауа ... ... – байланыс ұзақтығы, сағ.
Жалпы айтқанда, тәуекел теориясында канцерогенді және канцерогенсіз
ықпалдар үшін әр – ... ... ... ... ... ... ... адамның өмір сүру кезеңінде (70
жыл) ... ... ... рак ... ... ... = CDI ∙ SF ... ... – 70 жыл бойы ... ... орташа мөлшері, мг/кг күн;
SF – (slope faktor), тәуекел мөлшерінен алынған пропорционалдық
коэфффициенті.
Канцерогенді емес ықпал үшін ... ... ... ... ... (hazard index – HI) ... Оның ... ықпал деңгейінің
орташаланған (Е) және шекті дозамен (reference dose – RfD) анықталады:
(18)
егер Е > RfD ... HI > 1 ... онда ... емес (рак ... ... аурулар жиілігі орташа деңгейден асуы мүмкін. Демек, HI
мәні өскен сайын тұрғындардың әр – ... ... ... ... ... ... канцерогенді және канцерогенді емес эффектілермен
кешенді ықпал ету кезінде немесе бірқатар ластаушылардың адам организміне
әр – ... ... ... ... біріңғай тәуекелдердің суммасы ретінде
тәуекелдің суммарлы мәні ... ...... ... ... (рак ауруына шалдығу ықтималдығы және
канцерогенді емес әсер ету ... ... ... – біріңғай тәуекел мәні, i = 1,2, ... ,n - әсер ету саны.
Экологиялық ... ... алу ... ... ... ... және қосымша көрсеткіштерді аламыз. Керекті сандық көрсеткіштер 17-
кестеде ... 17 ... ... ЖЭЦ – 4 ... ... ... заттардың
ықпалының экологиялық тәуекелі
(құрастырған Қадырбаева А.Е.)
|Ластаушы заттар |ШРШ, |ШРТmax, ... ... ... |
| ... ... |ауа ... сағ ... дене |
| | | ... | ... кг |
| | | ... | | ... қос ... |0,05 |0,19 |10,8 |24 |70 ... | | | | | ... қос тотығы |0,06 |0,002 |10,8 |24 |70 ... | | | | | ... ... |0,12 |10,8 |24 |70 ... 20-70%) | | | | | ... ... қауіптілік индексін 18-формуламен табамыз;
Күкірт қос тотығы, азот қос тотығы және ... ... ... ... ... ... тәуекелін 17-формулаға салып
есептейміз:
Risk = 0,7 ∙ 0,05 = 0,035
Risk = 0,007 ∙ 0,06 = ... = 0,4 ∙ 0,1 = ... ... ... ... ... түрде ықпалы кезінде
канцерогенді ауруларға шалдығудың орташа экологиялық тәуекелін табамыз:
Есептеулер нәтижесінде алынған сандарды 17-кестеге салып, күкірт ... азот қос ... және ... ... адам ... ауа арқылы, шектеулі рауалы тастандылардың максималды мөлшерде
түскен кезде, қатерлі ісік ауруларының пайда болу ... ... 18 ... ... ауа ... адам ... ... зянды
заттардың экологиялық тәуекел нәтижелері
(құрастырған Қадырбаева А.Е.)
|Ластаушы заттар |ШРШ, ... ... ... |Тәуекел, |
| ... ... ... ... HI |Risk |
| | | |I | | ... қос тотығы|0,05 |0,19 |0,7 |3,6 |0,035 ... | | | | | ... қос ... |0,06 |0,002 |0,007 |0,06 |0,00042 ... | | | | | ... |0,1 |0,12 |0,4 |3,3 |0,04 ... (SiO2 20-70%)| | | | | ... ... қаласында тұратын 323,1 мың қала тұрғындарының ішінде,
күніне жүз адамның сегізі қатерлі ісік ... ... Біз ЖЭЦ – ... ... тасталынған зиянды заттардың жеке әсері мен олардың
кешенді әсері арасындағы айырмашылықты салыстыратын болсақ, азот ... ... адам ... канцерогенді аурулардың пайда болуына аз
мөлшерде әсер етеді, ал барлық зиянды ... ... ... әсер ... ... қатерлі жағдайға әкеледі.
4 Тараз қаласы тұрғындарының ден саулығы
4.1 Санитарлы-гигиеналық және демографиялық сипаттамасы
Халықтың денсаулығының жағдайы ... ... ... ... өсу ... (медико-демографиялық сипаттамасы),
физикалық күш қоры немесе әрекеттілігі ... даму ... ... ... ... бейімделу қабілеттілігі
(халықтың аурушылдығы).
Халықтың аурушылдығы – қоршаған ортамен ... ... ... ... ... ... ... мен таралуының
көпшіліктік объективті құбылысы.
Қазіргі кезде адамның ... ... мен ... ... кешенді түрде ғана, яғни аурушылдық, мүгедектік пен ... ... ... ... ... ... ... – халықтың патологиялық
жағдайын тудыратын және жоғарғы өлімділік деңгейін қалыптастыратын ... ... ... ... үшін елді құрылымдық түрде әкімшілік-
территориалды аймақтарға бөлу жатады. Ал осы ... ... ... ... мен ... шараларын жүргізуді әлдеқайда
оңайлатады. Сондықтан да қоршаған ортаның ластануын ... мен ... ... ... ... қазіргі кездегі негізгі медико-
биологиялық бағдар болып табылады. Дегенмен халық ... ... ... ... ... ... ... де маңызды роль атқарады:
тұрмыстық жағдайы, жанұя табысы, тұрғын тұрақтылығы мен ... ... ... ... бар басқа да
энергетика өндірісті аймақтар ... ... ... ... ... 19 – ... ... /1/.
Кестеден байқағанда: Тараз қаласындағы демографиялық үрдістер төмен
туушылдықпен, жоғарғы өлімділікпен және шамалы табиғи ... ... ... соңғы 12 жылда туушылдық 6,7 пайызға төмендеді, ал өлімділік
18,4 пайызға дейін жоғарлаған ... Бұл ... ... ... ... ... ... қатар бұл ... ... ... ... ... ең жоғарғы көрсеткіш болып
табылады (37,0 - 1000 туған ... 19 ... ... Қызылорда және Ақтобе қалаларындағы
демографиялық көрсеткіштер /2/
|Көрсеткіштер |Қалалар ... ... | ... | |
| ... ... ... ... ... |25,4 |31,3 |30,1 |25,3 ... |7,7 |6,9 |7,0 |6,8 ... өсу |17,7 |24,4 |23,1 |18,5 |
2. ... ... алу ... ... ерекшеліктері
Медициналық көмек сұрап келгендер саны аурушылдықтың ең ... ең ... ... көзі ... ... Сараптама нәтижесінде Тараз
қаласында Түркістан қаласына қарағанда медициналық ... ... ... көп ... анықталды. Амбулаторлы-емханалық мекемелерге медициналық
көмекті сұрағандардың негізгі себептері: ... алу ... ...
75,7 пайыз, инфекционды – 7,8 пайыз, сезім ағзаларының және жүйке жүйесінің
аурулары – 4,7 ... ас ... ... ... – 2,6 ... / 15 ... аурушылдық құрылымында:
• өкпе қатерлі ісігі бірінші орында;
• екінші ...... ... ісігі;
• оның ішінде асқазан рагімен ерлер әйелдерге ... ... 4,4 пен 1,7 есе ... өкпе ауруларындағы және тыныс алу ... ... ... ... Тараз қаласындағы жедел
медициналық жәрдемге түскен 50295 ... ... ... Тыныс алу
ауруларына тиетін шақырылымдардың үлесі 20 – кестеде берілген /15/.
Алынған мәліметтердің сараптамасы ... ... алу ... ... саны әр ай ... жалпы санынан 16,5 пайыздан 25,5
пайызға ... ... 170377 ... ... жалпы санынан, тыныс
алу ағзаларының патологиялары – 50295 адамда ... бұл ... 18 ... тең ... ... алу ... мұндай
патологияларды нақтырақ талдау үшін, біз бұл аурудың жекелеген
Кесте 20 Тыныс алу мүшелеріндегі тыс ... ... ... /15/
|Айлар ... ... ... алу ... алу |
| ... саны ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... саны ... ... (%) |
|1 |2 |3 |4 ... |15707 |2950 ... ... |15451 |7059 ... ... |18621 |5971 ... ... |12766 |3395 ... |
|Мамыр |14705 |3777 ... ... |12988 |3678 ... ... |13260 |3975 ... ... |14278 |3851 ... ... |13790 |3922 ... ... |14278 |4056 ... ... |12194 |3552 ... ... |12339 |4109 ... ... |170377 |50295 ... |
түрлерін алып қарастырамыз. 21 – ... 2004 жылы әр айда ... ... келтірілген /15/.
Кестедегі мәліметтер бойынша:
• тыныс алу ағзаларының жедел патологиясы бойынша ең көп – ... ... (62,54 ... және бронх демікпесі (22,98
пайыз) ауруларына шалдыққан адамдар медициналық жәрдем ... ... ... бойынша шақырылымдар күз және көктем айларында
жиеленеді;
• созылмалы ... ... ... ... ... ... мамыр, маусым, шілде, тамыз айларында күрт
төмендейді, әсіресе, жылдың жылы ... 21 ... алу ... патологяларының түрлері
мен үлесі /15/
|Айлар |Бронх |Бронхиттер|Пневмония |Жедел ... ... ... ... | | ... ... | | | |рлы ... ... | | | ... ... |
| | | | |ар | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |2169 |463 |477 |4469 |300 |72 ... | | | | | | |
|% |27,3 |5,8 |6 |56,2 |3,8 |0,9 ... ... |1515 |466 |404 |6265 |354 |5 ... | | | | | | |
|% |16,7 |5,1 |4,4 |69,1 |3,9 |0,6 ... ... |1593 |361 |383 |5050 |499 |85 ... | | | | | | |
|% |19,9 |4,5 |4,8 |63,3 |6,2 |1 ... ... |1492 |216 |230 |2986 |441 |30 ... | | | | | | |
|% |27,6 |4 |4,2 |55,3 |8,2 |0,5 ... ... |1382 |155 |197 |3442 |567 |34 ... | | | | | | |
|% |23,9 |2,7 |3,4 |59,5 |9,8 |0,5 ... ... |1242 |210 |202 |3575 |429 |20 ... | | | | | | |
|% |24,8 |3,7 |3,5 |62,9 |7,5 |0,3 ... ... |1246 |205 |200 |3858 |446 |20 ... | | | | | | |
|% |20,8 |3,4 |3,3 |64,5 |7,5 |0,3 ... ... |1125 |209 |115 |4077 |313 |12 ... | | | | | | |
|% |19,2 |3,6 |1,9 |69,7 |5,3 |0,2 ... ... |1507 |255 |234 |3670 |215 |41 ... | | | | | | |
|% |25,4 |4,3 |3,9 |61,9 |3,6 |0,6 ... ... жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |1538 |304 |289 |3546 |309 |70 ... | | | | | | |
|% |25,4 |5 |4,7 |58,5 |5,1 |1,2 ... ... |1495 |178 |188 |3401 |235 |55 ... | | | | | | |
|% |26,9 |3,2 |3,4 |61,2 |4,2 |0,9 ... ... |1456 |180 |186 |3999 |246 |42 ... | | | | | | |
|% |23,8 |2,9 |3 |65,4 |4 |0,69 ... бір жылда ... |17760 |3202 |3105 |48338 |4354 |536 ... | | | | | | |
|% |22,98 |4,14 |4,02 |32,54 |5,63 |0,69 ... ... ... ... ... алу ағзалрының патологиясы
бойынша аурулардың жылдың суық және жылы ... ... ... ... байқалды. Сондықтан, тыныс алу ағзаларының патологиясы
бойынша ауру түрлерін 22 – ... ... жылы және суық ... тиетін
пайыздық үлесін бөліп көрсетеміз /15/.
Кесте 22 Тыныс алу ағзаларының жедел патологиясының жыл ... ... мен ... ... алу ... ... алу ... жедел патологиясының үлесі|
|жедел патологиясының | ... | |
| ... жылы ... суық |Барлығы, |
| ... ... ... саны - % |
| ... саны - % ... саны - %| |
|1 |2 |3 |4 ... ... |9532 – 23,45 % |8228 – 22,46 %|17760 – 22,98 ... ... |1554 – 3,82 % |1648 – 4,50 % |3202 – 4,14 % ... пневмония |1467 – 3,61 % |1638 – 4,47 % |3105 – 4,02 % ... ... |15154 – 51,87 % |13184 – 53,27 |28338 – 52,54 ... | |% | ... емес |2720 – 6,69 % |1634 – 4,46 % |4354 – 5,63 % ... ... ... | | ... ... жалғасы |
|1 |2 |3 |4 ... алу ... |227 – 0,56 % |309 – 0,84 % |536 – 0,69 % ... ... ... | | ... өкпе | | | ... ... және | | | ... | | | ... ... |30654 – 52,60 % |26641 – 47,40 |67295 – 10 % |
| | |% | ... суық және жылы ... ... ерекше ауытқулардың
көрсетпейді, бірақ жедел респераторлы инфекция және ... ... ... болсақ, бұл аурулардың жылдың жылы айларына қарай
шиеленісуін ... ... Бұл ... ... және жаз айларында желдің
жоғарғы ағымдарының саласында, әр – түрлі ... ... ... ... газдардың ұзақ арақашықтыққа дейін созылуымен ... ... ЖЭЦ – 4 ... ... қаласында орналасуы климат
ерекшеліктеріне байланысты қолайсыз орналасқан. Өндірістен тасталған
ластушы ... ... ... ... бағытына сай, қаланың тұрғын
массивтеріне қарай таралады. Соның салдарынан, қоршаған ортадағы жер, ... ... және ... ... ... ... әсер ... Сондықтан, бұл өндіріс көзі Тараз қаласының
негізгі ластаушы көзі болып келеді.
Зиянды заттардың ... ... ... ... ... ... ... сәйкес толық түрде жүзеге ... ... ... ... ... ... арналған белгілі
түрдегі өлшегіш құралдардың болуы қажет, аталмыш құрал ... ... мен ... ... ... ... бақылау ісін
үздіксіз түрде орындап отыруға ... ... ... еді. Мұндай құрал-
жабдық қазіргі кезде кәсіпорында жоқ болып отыр.
Станцияның ... ... ... ... ... ... ... сатып алу және орнату
жоспарларын қарастыруда. Алайда мұндай құрал-жабдықтың ... ... ... ... ... ... көздерінің олармен
жабдықтала қалуы екіталай. Осыған байланысты қазандықтардың жұмыс режимдері
мен түтін газдарындағы ... ... ... ... ... ... ... арзанырақ портативтік газ талдағышты
орнатқан тиімдірек ... еді, оны ... ... ... ... ... ... анықтаудың дәлдігі бірнеше рет
артқан болар еді.
Күл тұтқыштарды ... ... ... күл тұту ... ... ... ... орай күл тұтқыштарды сынау жұмыстарын
әрбір күл тұтқышқа арнап тым болмағанда жылына екі рет ... ... ... ... ... заттардың шекті ... ... ... ... ... ... ... алдық.
Оларға сүйеніп, сол жердегі тұрғындардың канцерогенді ... ... ... ... Есеп ... ... аумақтағы зиянды
заттардың таралуының салдырынан адам организмінің канцерогенді ауруларға
қабілеті жоғары екені табылды. Сондықтан, біз ... ... ... ... ... әр – түрлі сырқаттар бойынша медициналық жедел
жәрдемге тыныс алу патологиясы ... ... ... ... қарағанда үлесін зерттедік. Диаграммалық сараптама жасап,
тынысалу ағзаларының патологиясының ішінде, ... ... ең ... ... ... инфекция ауруларының үлесі жоғары. Адам
организмінің суыққа ... ... ... бұл ... ... пайда болды. Өкпеге түскен зиянды заттар, өзінің химиялық қасиетіне
байланысты, өкпе мүшелерінде тітіркіндіргіштік әсер туғызады. Қаланың ... ... ... жел ... жиі ... ... ... әсірерсе, жылдың жылы айларында. Жоғарғы жел инверсиялары өндіріс
көзінен тасталған зиянды заттарды қаланың периметрі бойынша ... ... ... зерттеу қорытындысы 1000 адамның 1/3-нің ... ... ... аурудың ең көп шоғырланған аудандарын анықтауға мүмкіншілік
туды. Сырқаттың біркелкі таралмауына байланысты, қалада осы ... ... ... ... сол ауруды дер кезінде емдеу үшін ... ... ... ... ауру өте көп ... аудандарды
антропогендік жағдайы өте нашарланған аумақ деп есептеп, осыған байланысты,
халақтың тұрмыс деңгейінің ... ол ... ... ... ... ... ... болғандықтан, ден саулық сақтау органдары қатты
қадағалап, тұрғындарды аурудан сауықтыру үшін:
• қалалық ден ... ... ... ... түрде көмек
көрсету үшін кадр мәселесіне ... ... ... ... Бұл ... бөлімше дәрегерлерінің өз жұмысын
дұрыс ұйымдастыра ... ... роль ... ... ... оның бір ... ... көп таралуы сол ауруды
азайтудың белгілі бір жолын табуға көмектеседі;
• емханада профилактикалық шараларды дұрыс ұйымдастырып, ... дәл ... және ... емдеуге көмектеседі;
• тұрғындарды сауықтыруда нақтылы шараларды іске ... ... бір ... ... ... ... бөлек – бөлек
емханаларды ұйымдастыру қажет.
Алынған зерттеулердің ... ... ... тереңдетілген
бақылаудың орындалуының маңызды этапы болып келеді.
Қысқартылған сӨздер
|ЖЭЦ |- ... ... ... ... |- |шекті рауалы шоғырлану; ... |- ... ... ... ... ЖӨК |- ... ... кәсіпорны ; ... |- ... ... ... |- ... ... ... зауыты; ... |- ... жылу ... ... |- ... бақылау посты; ... |- ... ... ... және ... |
| | ... ... |- ... ... ... ... |- ... ... су ... ... |- ... қоректендіргіштер; ... |- ... ... ... |- ... ... ... ... |- ...... ... ... |- ... ... ... ... |- ... ... станциялары; |
|ХСТ |- ... су ... ... |- |газ тарату ... ... ... ... А.А., ... У.Б., ... К.Т. ... окружающей среды
Жамбылской области. – Алматы: ... 2002. – 136 ... ...... ... по ... СССР. Многолетние данные.
Книга 2. – Л: Гидрометеоиздат, 1989. – С. 40 – ... ... ... ... РК. – Алматы: Министерства
экологии и биоресурсов РК, 2000. – 50 ... ... Ф.В., ... А.А., Копп И.З. ... и ... среда – Л:
Энергоиздат, 1991. – 130 с.
5. Экологический аудит влияния ТЭЦ – 4 на ... ... и ... ... г.Тараз. – Алматы: 2004.
6. Сигал И.Я. Защита воздушного бассейна при сжигании топлива – Л: ...... ... В.Р. ... ... в ... ... котлов – М: Энерготоамиздат,
1987. – 264 ... ... ... ... загрязняющих веществ в атмосферу. –
Алматы: Рауан, 2004. – 98 с.
9. Сахаев В.Г., Щербинский Б.В. Справочник по ... ... ... ... ... 1989. – 125 ... Тищенко А.Н. Распределение вредных ... ... ... – М : ... 1993. – 235 ... ... нормативов предельно – допустимых выбросов (ПДВ) загрязняющих
веществ в ...... ... ... ТЭЦ – 4, 1999. – 30 ... ... инстркуция по нормированию вредных выбросов в атмосферу для
тепловых ... РНД ... – 91. – 123 ... ... ... концентраций в атмосферном воздухе вредных ... в ... ... РНД ... – 97. – 49 ... ... В.В., Тихомирова М.А. Методы расчета экологических рисков. –
М.: Норма-М, 2003. – 156 с.
15. Баймухамбетова Р.Д. ... ... ... ... ... верхних
дыхательных путей и загрязнением атмосферного воздуха в г. Тараз //
Проблемы экологической медицины. – 2002. ч. 1 – С. ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
XX-XXI ғасырдың суда, әуеде, жер бетінде болған ірі зілзалалары14 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет
«Гидродинамикалық соққы толқыны пайда болған кезде алғашқы медициналық көмекті ұйымдастыру»10 бет
«Жамбыл» ЖШС жері егістік алқаптарының пішіні және көлемін қайта орналастыруын анықтау60 бет
«ТемірБанк» қызметіндегі тәуекелділік32 бет
«Шиға ағымынан болған имамия мазһабі»60 бет
«Қазақ» қайдан пайда болған?12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь