Қазақстан Республикасының несие саясаты және ондағы банктердің атқаратын ролі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1 НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘНІ МЕН ҚЫЗМЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ.
1.1 Несиенің мәні және оның құрылымдары мен ұйымдастыру қағидалары ... ... . 6
1.2 Несиенің функциялары және оның түрлері мен формалары ... ... . 11
1.3 Несиенің қызметтері және қарыз процентінің түсінігі ... ...18

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЕСИЕ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОНДАҒЫ БАНКТЕРДІҢ АТҚАРАТЫН РОЛІ.
2.1 Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатының мақсаттары ... ... ... ...20
2.2 Банктердің несие беру саясаты және оған ықпал ететін факторлар ... ... ..30
2.3 Коммерциялық банктердің несие және депозит нарықтарындағы операцияларын салыстырмалы талдау ... ... ... ... .41

3 БАНКТІК НЕСИЕНІҢ КЕҢЕЮІ ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІҢ РОЛІ
3.1 Банктік несиенің кеңеюі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
3.2 Несиелік тәуекелді реттеудегі мемлекеттің ролі ... ... ... ... ...63

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................... 3
1 НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘНІ МЕН ҚЫЗМЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... мәні және оның ... ... ... 6
1.2 Несиенің функциялары және оның түрлері мен
формалары
............................................................................
...... ... ... ... және ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЕСИЕ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОНДАҒЫ ... ... ... ... ... ... несие беру саясаты және оған
ықпал ... ... ... несие және депозит
нарықтарындағы операцияларын салыстырмалы
талдау......................................................................
.......................41
3 БАНКТІК НЕСИЕНІҢ КЕҢЕЮІ ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУДЕГІ МЕМЛЕКЕТТІҢ РОЛІ
3.1 ... ... ... тәуекелді реттеудегі мемлекеттің ролі...................63
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
......................68
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІ.................................................71
КІРІСПЕ
Бітіру жұмысының өзектілігі — несие нарығы қаржы нарығының ең тез
дамитын бөлігінің бірі ... ... және ... несиенің елімізде
кеңеюін қолдауда. Банк несиесі экономикалық өсімді ... ... ... ... ... әлемдік тұрғыда өндірісті несиелеуге
жағымды жағдайлар жасалуда, бірақ олар шектеулі қолдануда. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Сол
факторлар экономикадағы құрылымдық қайта құруды тежей ... ... ... ... және волюталық тәуелділікті күшейтеді. Осы бітіру
жұмысында банк несиесінің ... және оны ... оның ... ... ... оның ... жолдары қарастырылады.
Банктердің қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз ету жалпы
экономика ... ... ... ... ... ... ... түріне
қарағанда жоғарғы тәуелділікпен ерекшеленеді, ал банктердің ең ... бірі — ... ... ... ... банктер
көбінесе несиелік тәуекелге ұшырайды. Банк ... ... ... ... ... ... қайтару, әсіресе үлкен мөлшердегі
несиені қайтару банкті банкротқа ... ... Кез ... ... ... ... несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарылымдық
дәрежесіне тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... ... банктер несиелік тәуекелділікті басқару,
несие саясатын ұйымдастыру, реттеу шараларымен уақытылы ... ... ... ... ... ... ... де
рөлі маңызды болып табылады. Мұндай ... ... ... Ұлттық банк және Қазақстан Республикасының Қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын ... және ... ... ... ... ... ... жағдай 2003 жылдың 31 желтоқсанындағы ... ... № 1720 ... ... ... ... ары қарай жетілдіру туралы ... ... бір ... ... Атап ... ... Республикасының Ұлттық
Банкінің реттеу және ... ... жаңа ... Агенттілікке
жүктелген болатын. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен Қазақстан
Республикасының қаржы нарығы мен ... ... ... және қадағалау
Агенттігі Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің қызметін банктік жүйенің
тұрақтылығын қамтамасыз ету, екінші ... ... ... ... арқылы салымшылардың мүдделерін қорғау мақсатында реттеу
мен қадағалауды жүзеге асырады. Несиелік тәуекелділікті реттеу шараларының
ішіндегі ең ... бірі 2003 ... 3 ... ... Ұлттық Банкінің басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген
«Екінші деңгейлі банктерге ... ... ... ... ... ... оның ішінде «Меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффиценті»
және «Бір қарыз алушыға ... ... ... мөлшері».
Жалпы Қазақстан Ұлттық Банкінің мемлекеттік ақша-несие саясатын
анықтайтын және жүзеге асыратын орган болып табылады. ... ... ... ... — Ұлттық Банк болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... басты
мақсаты: Ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен
шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын ... ... ... Ал ... саясатының Ұлттық Банк тарапынан реттеу субьектілеріне экономикадағы
қолма-қол және ... ... ... жатады.
Қазақстан Ұлттық Банкі өзі жүргізетін операцяиялар бойынша ... ... ... сол ... басқада мүдделендіру
мөлшерінде белгілейді. Реми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша-нарығының
жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ... ... ... берілген.
Қазақстан Ұлттық Банкінің пайыз саясатының басты мақсаты ... ... ... ... отырып, несиеге деген сұранысты азайту.
Соның нәтижесінде ақша жиыны және ... ... ... ... болып табылады. Жоғарғы пайыз мөлшерлемесі шын мәнінде пайыз ... өз ... ... ... ... ... жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта ... ... бір ... ... өзінің нәтижелеріне қол
жеткізуге тиіс. Ұлттық Банк ... ... ақша ... ... ... ... ... мөлшерлемесін белгілеу
базасы ретінде қызмет етеді.
Ұлттық Банк мүдделендіру мөлшерін реттеу арқылы Республикамыздағы
ақша жиынының щамасына әсер етеді және ... ... ... ... ... ... береді.
Орталық Банктің пайыз мөлшерлемесін өзөгертуі экономикаға әр
уақытта ... әсер ете ... ... ... Банк ... бір ... ... ұстап тұру арқылы инвистицияны
тұрақтандырады.
Қазақстанда ақша-несие саясатының ... ... ... Банктің саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты және салық –
бюджет, сыртқы экономикалық саясатпен де тығыз байланысты.
Ұлттық Банк заң ... ... ... ... заң
актілері негізінде немесе Қазақстан ... ... ... жеке ... ... ... заем ... бойыша
қолдана береді.
Ақша-енсие саясаты қаржы ... ... ... нарығының, бағалы қағаздар нарығының арықарай дамуына және банк
жүйесінің нығайа түсуіне , ... ... ... банктердің
несиелеуін арықарай өсіру үшін жағдай жасауға, жинақтаушы зейнетақы
қорларының жетілдіруіне ... ... ... ... ... ... ... кететін
болсақ: 2004 жылы 11 ай ішінде экономикадағы банктердің ... 46,0 ... өсіп 1428,1 ... ... ... нарығында валютаның түрлері бойынша да, мерзімдері
бойынша да оң ... ... ... ... ... өсуі ... ... салыстырғанда басып озу сипатына ие болды. Ұлттық
валютадағы несиелер 49% -ға өсіп 648,9 ... ... ... ал ... ... 43,6 %-ға өсіп ... теңгеге жетті.
Нәтежесінде теңгелік несиелердің үлес салмағы 44,5 %-дан ... ... 2004 жылы 11 айда ұзақ ... ... 35,1%-ға өсіп 499,5 млрд.
теңгеге жетті. Ұзақ ... ... үлес ... ... ... ... ... қойылымдардың динамикасы әртүрлі ... ие ... ... 2004 ... 11 айда жеке ... ... несиелері бойынша орташа алынған сыйақы қойылымы 20,3%-дан ... ... ал заң ... ... ... ... 14,5%-ға дейін
төмендеді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... жылға арналған ақша-
несие саясатының ... ... іске ... ... ... қойған мақсаттарға жету үшін Ұлттық банк ақша-несие
саясатының нарығына әсер ету ... ... ... ... ... ... қарау Ұлттық банктің ... ... ... әсер етудің өзгерісін тудырады. Осыған байланысты 2005 ... ... ... ... ... түрде қойылымдар өсірілді.
Бітіру жұмысының мақсаты — Қазақстан Республикасының және ондағы
банктердің ақша-несие ... ... ... банктердің несие беру
саясатын қарастыру және ондағы мемлекеттің ... ... ... ... — 1) ... дамуын және оның
қажеттіліктерін қарастыру; 2) ... ... ... ... ... ... рөлін қарастыру; 3) Банктік несиенің кеңеюі және ... ... ... ... ... ...... бөлімде несиенің ұғымын,
құрылымын және оның қызметтері мен экономикалық маңызын қарастырып, оның
түрлері мен формаларын және ... ... ... ... ... ... ... саясаты және ондағы
банктердің атқаратын рөлі, банктердің несие беру ... ... банк ... ... ... нарықтарындағы операцияларын талдауды
қарастырдық.
Үшінші бөлімде ... ... ... ... , ... ... және оны ... мемлекеттің рөлін қарастырдық.
1 НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘНІ МЕН ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... мәні және оның ... мен ... қағидалары.
Несие – нарықтық экеономиканың тірегі ретінде экономикалық
дамудың ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық субьектілері
мен ... ... те, ... те ... – ақ жеке ... ... ... болуын өнімдерді өндіру сферасынан емес, олардың
айырбас сферасынан іздеу қажет. Тауар айырбастау – ол ... бір ... ... ... ... десе, шынымен, осындай айырбас негізінде
несиеге байланысты қатынас туындайды.
Құн қозғалысы – бұл ... ... ... ... айырбас сатысында пайда бола отырып, қарыз мәмлесінің формасы
ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз ... ... Құн ... ... ядросы болып табылады. Айырбас процесінде мәмленің екі
түрі ажыратылады: қарывз мәмлесі және сатып алу – сату мәмлесі. ... ... ... ... ... ... себепші болады. Несие ақшаның
төлем құралы функциясындағы ақшаның дамуы болып табылады.
Несиелік қатынастардың пайда болатын ... ... ... ... ... ... ақша ... түсінеді. Бір жағынан қарағанда, бұған
деген негіз де бар ... ... ... шаруашылықта қарыз көбіне
ақшалай түрінде ... ... та бұл ... ақша мен ... әр ... білдіріп, әр түрлі қатынастарды түсіндіретін естен шығармау керек.
Несие – бұл пайыз ... ... ... ... ... ... ... қозғалысын білдіреді.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамыз ете отырып,
несие берушілер мен қарыз ... ... ... ... Несиенің көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос
қаражаттары мен табыстары ... жүйе ... ... ... және ... ... пайдалануға берілетін ссудалық капиталға
айналады.
Несие – бұл банктің ... көзі ... ... ... ... әр түрлі формаларының болуын және сондай – ақ олардың
жұмсалымдарының бір ... ... кең ... сипаттайды. Ал ссуда –
бұл ссудалық шот ашумен байланысты қалыптасатын несиелік ... бір ғана ... ... категория ретінде, несие – бұл ... ... ... сондай – ақ халық арсындағы несие қорын құру және
оларды ... ... ... ... белгілі бір мерзімге ... беру ... ... ... ... ... заты ... несие құрылымы бір – бірімен өзара байланысты
эленменттерден тұрады. Мұндай элементтерге ең алдымен ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастар
субьектісіне қарыз беруші және ... ... ... ...... ... несиелік қатынастың бір жағы.
Қарыз беруші – бұл уақытша пайдалануға қарыз беруші субектілер болып
табылады. Қарыз берушілерге: ... ... емес ... ... субьектілері және халық жатады.
Қарыз алушы – бұл несиені алушы және оны ... ... ... екінші жағы. Борышқор және қарыз алушы бір – ... ... ... де, ... ... ... ... кәсіпорын несие
жеке азаматтардың коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. ... ... ... бірақ, бұл жерде ешқандай да несиелік қатынас
туындамайды.
Қарыз беруші және қарыз алушымен ... ... ... ... ... Беру обьектісі – бұл құнның ерекше бөлігі, яғни
қарызға берілген құнды білдіреді. Кәсіпорындарды және ... да ... және ... ... ... ... несие беру,
несиелеу қағидаларын қатаң сақтау негізінде жүзеге ... ... ... мәні және ... ... – ақ ... ... обьективті экономикалық амалдардың талаптары көзделеді.
Несиенің берілу процесі – бұл қоғамдағы ... ... алып ... ... ... ... Сондықтан да
несиенің экономикалық категория ретіндегі мәнін тереңдей ұғыну несиелердің
негізгі қағидаларын ... ... ... ... ... ... ... мынадай қағидаларға сүйенеді.
– Несиенің мақсаттылығы;
– Несиенің мерзімділігі немесе қайтарылымдығы;
– Несиенің ақылылығы;
... ... ... сый ... ... ... шетелдік банктік тәжірибеде бірінші классты
қарыз алушылар үшін жиі қолданылады. Мұндай жағдайда ... ... ... да ... ... түрде беріледі.
Несиенің мақсаты несиелеудің басты қағидасы ретінде, несиенің қандай
да мақсатқа сұралып отырғандығын сипаттайды. ... ... бұл ... ... болатын тәуекел дәрежесінің негізгі көрсеткіші ретінде
де қызмет етеді.
Несиенің мерзімділігі – бұл ... ... ... негізделетін несиенің ерекше бір белгісі. Бұл қағида несие берушінің
қарыз алушыға ... ... ... бір ... өткен соң қайтарылуға
тиістілігімен қорытындылады. Осыдан барып несиенің қайтарымдылық қағидасы
туындайды.
Несиенің қайтарымдылығы – бұны ... ... ... ... ақшалай – тауарлы қатынастардың экономикалық категорияларынан ... ... ... ... ... да ...... ажырамас бөлігі.
Несиенің мерзімділігі – несиенің тек қана ... ... ... ... ... ... тиістілігін көздейді. Шаруашылықтың
нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты несиелеудің бұл қағидасының ... ... ... осы ... ... ... сақталуына, ұдайы
өндірістің ақшалай қаражаттармен қамтамасыз етілуі тәуелді. Екіншіден, бұл
қағиданың ... ... ... өтімділігін қамтамасыз етеді.
Олардың жұмысын ұйымдастыру қағидалары, тартылатын несиелік ресурстардың
қайтарымсыз ... ... ... ... Үшіншіден, әрбір
жекелеген қарыз алушы үшін бұл қағиданың сақталцуы ... ... ... ... ... береді.
Несиенің мерзімділігі ссуданың берілу жағдайын сипаттайтын басты
көрсеткіш. Ол негізінен банк пен клиент арасында жасалатын несиелік ... ... да ... Егер де ... ... өтіп кетіп ссуда
қайтарылмаған жағдайда, ол уақыты өткен ссудалардың ... ... ... банк ... ... ... ... бұзғаны үшін жоғарғы
жағдайда пайыз төлеп қайтаруын талап ете алады. Уақыты өтіп кеткен несиелер
көрсеткіші ... ... ... ... банк ... ... және ... шегу ықтималдығы біршама төмен болып келеді.
Несиенің ақылылығы – бұл қарыз берушінің қарыз алушыға ... ... ... ... ... өсіп ... Іс жүзінде ақылылық бұл несиені пайдаланғаны үшін төленетін
пайыз түрінде беріледі. Қарыз алушының ссуданы ... үшін ... - ... бағасы деп айтады. Еркін реттелетін нарық жүйесі
тұсында ... үшін ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныс
негізінде қалыптасады. Бұдан да басқа жағдай да, несие үшін ... ... ... сай, яғни ... ... ... ... алмайтындай, ең төменгі мөлшерде емес және сол сияқты қарыз
алушының ... ... зиян ... ... ... емес, бір
қалыпты жағдайда қалыптасуға тиісті.Бұл екі жағдай, несиені пайдаланғаны
үшін төленетін пайыздың ... ... ... ... категория ретінде қарыз мәмлесі ... және ... ... ... арқылы анықтау керек.
Қарыз мәмлесі несиені экономикалық категория ретінде өз ... оны ... ... болып табылатыөндірістік қатынастар
сипаттайды. /1,50 б/
Әртүрлі шаруашылық жүйесінде кездесетін мәмле ... ... ... ... бір атаумен – «несие» бекітіледі, бірақ
әртүрлі дәуірлердің несиелік қатынастары бір ... ... ... ... мазмұнға ие.
Несие шаруашылық жүйелерінің ауысуына жағдай ... ... өзі ... ... өз ... ... Несие мәміле типі ретінде, тауар
айналысының формасы, құн ... ... ... ... шаруашылықтан
тауар шаруашылығына өткен уақыттан бері ... ... ... айырбас
процесінің өндірістік байланысының типі, тауарлы өндірістің экономикалық
категориясы ретінде ғана ... ... ... диалектикалық дамушы
құбылыс ретінде қарастырылуы ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы, қолдан – қолға өтуі
қарыз келісіі арқылы жүзеге асатын әртүрлі ... ... ... ... ... ... Бақыланылатын халық
шаруашылығы құбылыстарының барлық жиынтығының ішінен бәрін бұрын қоғамдық
өмірде несие деп ... ... ... ... соң бұл ... ... ... бөлінеді: олардың барлығына тән
белгілері; ... бұл ... ... тек осы ... ... тән ... ғана сақталынады. Несие деп аталатын әлеуметтік
байланыстар: әртүрлі тарихи кезеңдерде тауар шаруашылығының ... ... ... ... ... шаруашылық дәуірінде де бар болды.
Жалпы несиенің мәнін ашу – бұл несиенің экономикалық қатынастардың
біпртұтас жүйенің ... ... ... оның ... анықтығын
білдіретін сапаларын тану болып табылады. Сондықтан несинің мәні және
қажеттілігі ... ... ... қосымша оның құрылымын,
қозғалысының заңдылықтарын қарастырып көрейік.
Несиенің құрылымы белгілі бір мәнге айналған және ... ... ... ... ... Ол ... тұрақты, өзгеріссіз қалады.
Құрылымдық талдау тұрғысынан алғанда, несие зерттеу ... ... ... оның ... ... ... ... тұрады.
Несиелік мәмледе қатынас субьектілер қарыз беруші және ... ... ... мен қарыз алушының қалыптасуы тауар өндірісі мен ... ... ... ...... беруш, ол сатып алушы – борышқор болады.
– Кредитор – несиелік мәмленің қарызды ұсынушы жағы.
Қарыз беру үшін кредитордың қарамағында белгілі бір ... ... ... ... өз қорлары, ресурстары, өз кезегінде қайтарымдылық негізінде
ұдайы өндіріс процесінің басқа да ... ... ... ... ... ... кредитор – банк қарызды өз ... ... ғана ... оның ... да сақталуы ... ... де, ... ... ... ... ... арқылы жинақталған қаражаттар есебінен бере алады. Банктердің
құрылумен ... ... ... ... ... ... өкілі болады. Банктер ұжымдық кредиторлар ретінде бола
отырып, несиелеу үшін ... ... ... ... ... сонымен қатар, эмиссия жасай алады. Кейбір жағдайда босаған
ресурстар болып табылатын ... да ... ... ... ... ... сатылуға жататын тауарларды қарыз алушыға береді.
Кредитор ретінде басқа шаруашылық иесіне белгілі бір мерзімге ресурс
беруші тұлға болады. Қағида ... ... ... түрде болады. Қарыз
алушыны несиені белгіленген ... ... ... ... ... ... ... алушылармен анағұрлым қатаң
қатынастарға әкеп ... ... бар ... ... ... ... анықталады. Несиенің мерзімі өз кезегінде ұдайы өндіріс
процесінің барысына байланысты.
... ...... қатынастың, несиені алушы және алған қарызды
қайтаруға міндетті жағы болып келеді. Борышқор және қарыз алушы – бір ... ... ... ... ... түсінік емес. Борыш – міндетті жалпы
сипаттайтын анағұрлым кең ... ... ... ... ... ... ... алушы туралы айту керек. /2,296 б/
Қазіргі уақытта банктерден басқа ... ... ... өзі де ... ... ... ... алушының кредитордан
айырмашылығы ол несиелік мәмледе ... ... ... ол ... ... ... ... иесі болып
табылмайды, олардың уақытша иесі ретінде болады; өзіне тиісті емес, ... ... ... ... ... қарыз алушы қарызға
алынған ... ... ... да ... Кредитор тікелей
өндіріске қатыспай – ақ айырбас фазасы кезінде де қарызды ұсына ... ... ... ... ... ... айналымын аяқтаған
қарызға алынған қаражаттарды қайтарады. Қарыз алушы кредитормен жеткілікті
түрде сепе ... ... ... ... өтеу үшін ұдай ... ... түсу ... Төртіншіден, қарыз алушы уақытша пайдалануға
алынған құнды ғана қайтарып қана ... ... ... ... пайызын да
төлейді. Бесіншіден, қарыз алушы өзінің кредиторы ... ... ... ... ... алушының кредитордан экономикалық тәуелді
болуы қарызға алынған қаражаттарды ұтымды пайдалануға, қарыз алушы ... ... ... ... ... және қарыз алушы несиелік қатынас жасай отырып, мақсаттарымен
мүдделерінің бірлігін көрсетеді.
Кредитор анағұрлым жоғары қарыз пайызына мүдделі болса, қарыз ... ... ... ... ... - ақ, ... қатынастар құрылымының элемнеті, ... ... ... ... және ... ... кредиторға қарай
кері қозғалатын обьекті болып табылады.
Қарызға берілген құнның өте ... ... оның ... сипаты.
Несие, қағида бойынша, құнның құрылуына мүмкіндік туғызып, қарыз алушының
иелігіне түсуі ... ... ... ... ... кез ... ... табылмайды. /3,292 б/
1.2 Несиенің функциялары және оның түрлері мен ... ... сөзі ... ... «атқару», «жүзеге асыру» деген
мағынаны білдіреді.
Экономикалық теорияда ... деп ... ... ... ... ... ... функциясы деп оның мәнінің ... ... ... алайда несиенің функциясы – оның мәні ... ... ... ... Біз қарастыратын несиенің кез келген көрінісі оның
функциясы ретінде ерекше.
Несиенің ... ... үшін ... ... амалдарды
қарастырамыз. Біріншіден, бәрінен бұрын несиенің мәні сияқты обьективті
сипатта болады. Функция ... мен ... ... ... несиелік
қатынасқа түсе отырып, орындайтын белгілі бір ... ... ... ... функциясын талдау кезінде тағы да ... ... ... ... ... ... ... әрбір кезеңінде
барлық функциялармен емес, олардың біреуімен ... ... өз ... ... ... ... ... өзіні ң қозғалысының белгілі бір
сатысында болады, содықтан өзінің мәнді ... ... ... ... ... ақша төлем құралы функциясын да ... ... ... функциясын немесе қор жинау функциясын ... ... де сол ... ... ... – бұл ... ... емес,
өзгермелі категория. Несиенің мәнінің өзгеруімен қатар, оның көрінісі де
өзгереді. Төртіншіден, функция ... ... ... ретіндегі
көрінісін білдіреді.
Бұл функцияның жеке категорияға немесе қарыз ... ... ... ... ... ... несиенің көрінуі, тек
егер ол тең дәрежеде несиелік мәмленің екі қатысушысына да ... ... оның ... ... ... ... ... функция несиенің барлық формаларымен түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... жеке
бөлектенген функциялары жоқ. Функцияны несиенің формалары ... ... оның ... ... ... мәні ... ... оның келесі функциялары бөлініп шығарылады:
қайта бөлу, нақты ақшаларды несиелік операциялардың ауыстыруы.
Кредитор мен ... ... ... ... ... ... процесінде
уақытша босаған құнның қарыз алушыға берілу жолымен қайта бөлу сатысында
пайда болады, сонан соң бұл құн ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлу функциясын көрсету керек. Бірінші
жағдайда кредитор қарыз мәмлесі арқылы қарыз ... ...... бере ... ... ... ақашалай қаражаттар да береді,
бірақ екі жағдай да беру обьектісінің ... ... ... оынң
мазмұны біреу – құн қайта бөлінеді. Осылайша ... бөлу ... құн ... ... бөлу ... ... белгілер бойынша жүретініне байланысты
мынандай ... ... ... ... саларалық, сала ішілік және
шаруашылықаралық. Қайта бөлудің ... ... ... ... меншік
иесі өзгермейтінін ескерте кету керек. Берілген құнға меншік иесі кредитор
да сақталады. Егер ... ... ... мен ... ... ... жерлеріне тәуелсіз әртүрлі заңды тұлғалар түсетін болса, құнның
қайта бөлуін аумақаралық деп айтуға болады. ... ... бөлу ... ... ... ... орын ... Егер құн бір саланың өкілі болып
табылатын кредитордан басқа ... ... ... ... қарыз алушыға
берілген жағдайда несиенің көмегімен саларалық қайта бөлу орын алады.
Егер кредитор бір ... ... ... бос ... тарты, оны басқа субьектілерге қарызға беру көзі ретінде
пайдаланса, онда оның ... ... ... ... деп айтамыз.
Несиенің қайта бөлу функциясы құнның жалпы бөлінуін емес, уақытша босаған
құнның қайта ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылатын қайта бөлу, ... ... ... ... да ... несие кезінде тауар өндіру өз ... ... ... төлеуді
кейінгі қалдыру шартымен сатады, яғни несиелік негізде.
Несиенің қайта бөлу ... ... ... ... ... несиенің көмегімен тек материалдық игіліктердің,өндіріс
құрал – жабдықтарының және тұтыну ... яғни бір жыл ... ... ... ... құны ғана ... ... сонымен қатар елдің
экономикасының дамуының алдыңғы ... ... құн да ... ... ... ... бөлу функциясы құнның жалпы қайта
бөлінуін ... ... ... ... ... ... қарастырады.
–Үшіншіден, қайта бөлу функциясының мәнділігі уақытша босаған
құнды уақытша пайдалануға беру процесі болып табылады.
–Төртіншіден, несиенің көмегімен ... ... ... ... ... тән делдал банктердің және басқа несиелік мекемелердің
қатысуымен жүзеге асырылады.
Несиенің тағы бір ... ... ... ақшалардың орнын несиелік
операциялардың басуы болып табылады. Тауар ... ... ... несиелік операциялардың басуы үшін қажетті жағдайлар жасалған.
Қарызға берілген құнды тауарлы – ... ... ... ... ... аяқтау, тұрғындардың тұтыну тауарларын алуы үшін
шоттарды төлеуге пайдалану, ... – қол ... ... ... ... құрылымын жақсартуға, төлем айналымын ұлғайтуға мүмкіндік
береді, осылайша ... ... ... ... ... шаруашылығында
қарызға берілген құнның шаруашылық айналымына енуі ... ... ... ... орындамайды. Ол экономикалық айналымда олардың уақытша
орнын басу функциясын орындайды. /4,92 ... ... ... ... формаларға ие. Форма әр уақытта
қандай да бір ... тән ... ... байланыстардың жиыньтығын
білдіреді. Несиеге ... оның ... бұл ... ... ... әртүрлі сыртқы және ішкі өзгерістер ... ... ... ... ... ... құнға қатысты
кредитор мен қарыз алушы ... ... ... ... ... оның бүтін ретіндегі мазмұнын білдіреді.
Экономикалық әдебиеттерде, әдетте, несиенің екі формасы қарастырады:
коммерциялық және банктік. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... үкіметаралық, фирмалық және
т.б. жатқызады.
Коммерциялық несие – бұл жеткізушінің сатып ... ... ... ... үшін ... кейінге қалдыру. Несиенің осы
формасының обьектісі ретінде тауарлық капитал қызмет атқарады. Коммерциялық
несиенің ерекшелігі ... ... ... өнеркәсіптік капиталмен
біріккен, ол оның мақсаты – тауарды өткізуді жылдамдату.
Әртүрлі тауарларды өндіру және өткізу бірдей емес, ... ... ... белгілі бір маусымға сәйкестендіруді талап етеді. Қандай да тауар
өндіруші өз тауарын нарыққа ұсынған ... осы ... ... етіп ... ... ... қолма – қол ақшалай қаражаты ... ... ... сату ... туындайды. Коммерциялық несиенің
құрылымы ...... ... ... ... ... Ол оның иесіне
белгілі бір уақыт өткеннен кейін борышқордан вексельде ... ... ... ... ... ... ... несиенің шектелген деңгейі
бар.
– Біріншіден, ол жұмыс істеп ... ... ... ... яғни ... ... ... тек өзіне сол кезде айналым үшін қажет емес капиталдың шегінде ... ... ... ... ... ... бағыты бойынша шектелген:
оны өндіріс құралдарын шығаратын салалар осы құрал – жабдықтарды тұтынатын
салаларға береді, ... ... ... ... машина құрылыс
кәсіпорынының иесі тоқыма станоктарын несиеге ... ... ... ол ... ... машина құрылыс кәсіпорнына коммерциялық несие
бере алмайды, өйткені маталар машина құрылысына өндіріс ...... ... ... капитализм кезеңінде коммерциялық несие өндіріс
пайызының және ... ... ... ... ете ... жүйенің негізі болды. /5, 162 б/
Қазіргі уақытта фирмалар өз өнімдерін өткізудің бұл ...... ... ... ... ... қолданады. Бұл ұсақ және ... ... ... ... ... құнының өсуімен,
банктік қарыз алуды ... ... ... түсіндіріледі.
Коммерциялық несие Жапония және Францияда кең таралған түрі болып
табылады.
Коммерциялық ... ... ... ... бірі ... ұдай ... талап ететін кәсіпорындардың экономикалық
байланыстарының үнемі ұлғаюы және жетілдірілуі болып табылады.
Коммерциялық ... ... ... ... ... – аясы ... ... ол сатып алу – сату келісіміне қосақталып жүреді. Қарыз
келісімі тауарлардың өткізілуін жеңілдетеді.
Несиенің бұл ... ... ... ... ... ... роль атқаратын оның құны болып табылады. Коммерциялық несие бойынша
мөлшерлеме ақша нарығының мөлшерлемелеріне ілесіп ... ... ... ... ... ... несие қазіргі уақытта несиенің
басқа формаларынан жеке өмір ... ... ... екі ... ... ... ... есептеу мысалында көрінеді. Тауар
өткізуді мақсат еткен алғашқы мәмле вексель арқылы банктен басқа сападағы
несиелік ... ... оның ... ... ... ... Банкте
вексельдерді есептеу мүмкіндігі коммерциялық ... ... он ... ... екі формасының арасындағы өзара байланыс
нығайып ... ... ... ... салыстырғандағы
артықшылық күшейе түсуде. Коммерциялық несие ... ... ... ... онда ... ... ... ету ережелерінің
өзгерістері көрінеді.
Коммерциялық несиенің ... ... ... де бар.
Уақыт шектеулігі, өлшемдері, қозғалыс бағыты тәрізді белгілі кемшіліктерден
басқа ... ... бір ... ... ... ... сипатына ие
болады; тауарларды ... ... жиі ... ... ... ... ... туралы әр уақытта хабардар болмайды, ал бұл
олардың шаруашылық қызметі үшін белгілі бір тәуекел туғызады.
Банктік ... – бұл ... ... ...... алушыға ақшалай қарыз түрінде беретін несиесі. Банктік ... ... ... жояды. Бос ақшалай капиталдар кез келген
өндіріс саласына беріледі және банктік ... ... кез ... ... ... ... фабрикасы иесі өзінің бос ақшалай капиталын ... ... ал бұл банк ... ... ... ... ... несие сферасы коммерциялық несие сферасына қарағанда несиені
қолдау өндірісі кең. Коммерциялық несие тек тауар айналысына ... ... ... ... ... барлық топтарының ақшалай табыстарынан және
жинақтарын капиталға айналдыра отырып, капиталдың ... ... ... және ... ... ... ... Коммерциялық
несиенің көлемі өндіріспен тауар айналымының ұлғаюымен жоғарылайды және
олардың азаюымен қысқарады. Өнеркәсіптің дамуы ... оған ... ... ... ал ... ... азаяды. Өндіріс дағдарысы әсерінен
тауарлардың өндірілуі мен өткізілуі де қысқарады. Ал ... ... ... несиеге деген сұраныс өседі. Өндірістің ... ... ... капиталдың көлемі өседі, өндірістік мақсаттар үшін ... ... ... ... ... ... ... өндірілуі
тұрғысынан банктік несие қарыз капиталына және ... ... ... ... ... өндіріс тұрғысынан алғанда бұл бөліну ... ... ... және ... ... ... шамасына
несиенің әр түрлі әсерін көрсетеді. Несие алу ... ... ... ... қоя ... борышқор банктен қосымша капитал алмайды.
Оның көзқарасы тұрғысынан, бұл – ақша қарызы.
Банктік несие ... ... ... ... банк арқылы қайта бөлiнген
қарыз капиталы экономиканың ... ... ... табады, бұл
ерекшелік оның жедел даму себебі қызметін ... ... ... ... бар, онда ... ... ... капиталдан бөлектенген.
Кредитордың мақстаы – пайыз түрінде табыс алу. Қарыз алушыға қайтарымдылық,
мерзімділік және пайыз төлеу ... ... ... ... банктік
мекеме кредитор ретінде көрінеді.
Банктік несие ... ... ... ... ... ... және ... өзгерістерге ұшырайды. Олардың біреуі қарыз мәмлесінің
қатысушыларымен байланысты. Қарыз капиталы беруді банктерде ... ... ... ... ... ... банктері) жүзеге асырады.
Қарыз капиталы мен мәле жасаушы жаңа ... ... ... ... ... атқа ие, ал бұл ... олардың мәнін өзгертпейді. Жұмыс істеп тұрған
капиталистерден басқа қарыз алушылар – несиелік – ... ... ... және ... ... ... болып табылады. Банктік
мекемелерде қарыз алушыларға ... ... ... ... бар.
Несиелік мүмкіндіктер ғана емес, сонымен қатар берілген қарыздардың
көлемдері де өзгереді. Несиелік операциялардың көлеміне ішкі және ... әсер ... ... ... қолында бар ресурстардың көлемі
жатады. Ресурстардың өсуіне сәйкес оның несиелік мүмкіндіктеріне әсер ... ... ... ... ... ... ... бір шекте капитал шығару және оны ... ... ... бар. ... ... депозиттер банк ресурстарының бірден
– бір көзі болып табылмайды. Несиелік мекемелер ... ... ... ... ... ... қатар, көрсетілген мақсатқа
облигациялық қарыздарды да белсенді пайдаланады.
Тұтыну несиесі – бұл тұрғындарға тұтыну тауарларын ... ... ... ... үшін ... және ... ... несие. Тұтыну несиесінің негізгі міндеті – тұрғындарға тауарларды
сатуға қолдау көрсету. Бұл несие ... ... ... ... ...... айналымының ұлғаюымен несиенің көлемі де өседі. Өйткені
тауарларға болған сұраныс несиеге де ... ... ... ... ... ... өсуі ... қабілетіне сұранысты күшейтеді. Тұтыну
несиесі негізіне қымбат тұратын тауарларды ... алу ... ... ... ...... ... сақтап қалу және
оларды көбейту, сонымен қатар сәйкесінше фирманың сауда айналымын ұлғайту.
Дербес несиелер – бұл жеке ... ... ... ... ... ... тұтыну тауарларын сатып алу мен ... ... алу үшін ... Бұл ... ... жас ... білім алудың бүкіл кезеңіне қарыздарын бес жыл ішінде төлеу үшін оқуға
түскен студенттер алады. Әдетте, дербес несиенің сомасы ... ... ... ... мөлшерімен шектеледі, өтелу мерзімі – 36 ай.
Дамыған елдерде тұтыну несиесінің маңызы өте жоғары. Ол тұрғындардың
тауарларға сұранысын ынталандырады және ... ... мен ... ... ... ... несиесін көбінесе табыс деңгейі орташа
жұмысшылар мен қызметкерлер пайцдаланады. Тұтыну несиесі жеке ... ... ... ... ... тұрғын үй алуға және салуға берілуі
мүмкін. Қазақстанда осы үшін мамандырылған мемлекеттік тұрғын үй құрылыс
банкі ... /3,208 ... ...... ... ... тұрғын үй және
өндірістік ғимараттарды кепілдікке ала отырып берілетін несие.
Мемлекеттік несие – азаматтарға және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және жергілікті билік органдары
болатын несиелік қатынастар ... ... ... негізгі формасы
– мемлекеттік заемдар, сонымен ... ... ... ... ... ... кассасындағы салымдар болып табылады.
Халықаралық несие – валюталық жеке тауарлық ресурстарды қайтарымдылық
және ... ... ... беру ... ... халықаралық
экономикалық қатынастар сферасындағы қарыз капиталының қозғалыс формасы.
Несиенің түрлері – бұл белгілі бір ... ... ... несиеден келіп шығатын белгілі қасиеттерге ие оның бір түрі.
Түрдің формадан ...... ... болып
табылмайды, ол несиені ерекше түрдегі экономикалық қатынастар ретінде
түсінуді анықтайтын ... ... ... ... ... түрлері төмендегідей жіктеледі:
1) мерзімдері бойынша
а) қысқа мерзімді ( 1 жылға дейін);
ә) орта мерзімді (1 жылдан 3-5 жылға дейін);
б) ұзақ мерзімді (3-5 ... ... ;
2) ... ... ... а) ... қорларға берілетін несие;
ә) айналым қорларына берілетін несие;
3) ... ... ... а) ... ... ... айналым бойынша несиелеу;
б) айналым бойынша сауда және жабдықтаушы - ... ... ал ... ... ... да, қалдық бойынша ... ... бар. ... ... ... түрлері тауарлы және
ақшалай болуы мүмкін, ал халықаралық несиенің төмендегідей жіктеулері бар:
1) несиелеу обьектісі бойынша ... және ... ... ... ... бойынша: сыртқы сауда ... ... және ... – кез келген ... ... ... субьектілері бойынша: жеке, үкіметтік және халықаралық
қаржылық ұйымдар беретін;
4) мерзімдері бойынша: ... ... орта ... ұзақ
мерзімді.
Шетелдік әдебиетте несиенің категориялары бойынша келесі жіктеулері
кездеседі:
а) қарыз ... типі ... ... ... / көтерме;
3) ауылшарушылығы;
4) коммерциялық / өнеркәсіптік
5) қозғалмайтын мүлік;
6) энергия;
7) үкімет – ( ... ... ... ... ... ... бойынша:
1) тұтыну;
2) айналым капиталы,
3) құрылғылар;
4) ғимараттар;
5) жобалар;
6) лизингтік қаржыландыру;
б) өтелу кестесі бойынша:
1) бірдей төлемдермен (мысалы – тұтыну несиесі үшін 3 ай ... ... ... ( ... ... жарты жыл сайын)
3) бір рет төлемді ( қысқа, ұзақ және орта ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген;
2) қамтамасыз етілмеген;
3) кепілдендірілген;
4) басқа да қамтамасыз етулер;
Несиенің келесі бір формасы – лизинг болып табылады.
Лизинг – бұл несиенің ақшалай емес ... ... ... ...... және ... материалдық құралдар жалға беріледі, ал
бұлардың құны бірте – бірте төленіп соң, олар ... ... ... Лизингтік келісімдер бір жылдан 10-15 жылға дейін жасалады.
Факторинг – бөтеннің қарызын сатып алу ... ... ... ... жүргізу. Банк ... ... ... ... және т.б. ... есепшотын» қолма қол ақша
сатып алады.
Фарфейтинг – қарызды банкке сатумен байланысты ұзақ мерзімді ... ... алу ... бір ... бес ... ... ... /4, 117
б/
1.3 Несиенің қызметтері және қарыз процентінің түсінігі.
Несиенің экономикадағы орны мен ролі, оның ... ... ... ... ... ... ретінде төмендегңдей
қызметтерді атқарады:
... ... ... ... ... Айналыстағы нақты ақшалардың орнын алмастыру;
– апиталдың шоғырлануын жеделдету.
– Ғылыми – техникалық прогрессті жеделдету.
Несиенің қайта бөлу қызметі, кез ... ... ... ... ... ... жасауына өз үлесін қосады. Несиенің бұл ... ... ... бір саласынан екінші бір саласына капитал
ағымы болады.
Несиенің айналыс шығымдарын үнемдеу қызметінің іс жүзінде асуы несиенің
экономикалық ... ... ... ... ақшалай
қаражаттардың түсуі мен жұмсалуы арасында болатын уақытша алшақтық кей
жағдайларда ... ... ... ... ... ... да ... жағдайларда қарыз алушылардың барлық категориялары
өздерінің меншікті қаражатқа деген ... ... ... ... ... ... ... айналымын қамтамасыз етіп қана
қоймай, айналыс шығындарын үнемдеуге де ... ... ... нақты ақшалардың орнын уақытша алмастыру. Қазіргі
несиелік шарушылықта ... орын ... ... ... бар. ... іске ... ... тек қана тауар айналысын емес, сондай – ақ
нақты ақшалардың уақытша орнын ауыстыра ... ақша ... ... ... бұл қызметі несиелік ақшалар: чектер, вексельдер,
несиелік карточкалар ... ... ... ... ... ... ... тұрақты дамуына
жағдай жасау үшін маңызды болып табылады. ... ... ... бұл қызметі өндірістің ауқымын ұлғайта ... ... ... ... ... ... прогрессті жеделдету қызметі ... ... ... ... ... ... Және ... ғылыми – технологияларды жаңалық ретінде енгізу үшін де аса қажет
болып ... ... ... шығындар бастапқыда кәсіпорынның қаражатымен,
оның ішінде орта және ұзақ ... ... ... ... /6, 213 б/
Қарыз проценті.
Несие мәмлесінің маңызды элементіне ссуда проценті жатады.
Процент, несие тәрізді, белгілі бір ... ... ... ... ақша ... ... пен өсімқорлықтың – осылардан өркениет
басталған – ... ... ... ... дамуының белгілі кезеңімен
байланысты.
Сонымен бірге, процент несиенің ... ... ... ... ақша қатынастарының алғашқы кезеңдерінде несие айырбасты жеңілдету
және ... үшін ... ... ... тікелей пайда алу, ссудадан
белгілі өсім алу мүмкін болды.
Процент ... ... ... ... ... есептік
мөлшерлемесі, қазыналық вексельдердің мөлшерлемесі, 1 күндік ссуда бойынша
банкаралық ... ... ... ... ... Бұлардағы
өзгерістер экономиканың болмысына, инфляцияның типіне, мемлекеттің ақша ... ... ... ... болады.
Нарықтық экономиканың өтпелі кезеңінде ссуда кезеңі елеулі ... бұл ... ... ... ... ... несиелік келісімдердің аса маңызды
элементін құрайды. ... ... ... ылғи ... проценті коммерциялық әрекетті ынталандыру үшін қолданылатын
несиенің ... ... ... ... /7, 98 б/
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЕСИЕ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ОНДАҒЫ БАНКТЕРДІҢ
АТҚАРАТЫН РӨЛІ.
2.1 Қазақстан Республикасының ақша – несие саясатының
мақсаттары.
Нарық жағдайында банк ... екі ... ... банк және ... ... ... банктердің негізгі
функциясы несие беру және салымдарды өсіру. Осындай шаралардың ... ... ақша ... ... Банк жүйесі бағалы қағаздарды
алып – сатумен де ... банк ... ... ... ... ... алтын
резервтерін сақтайды, коммерциялық банктердің міндетті ... ... шот ... ... пайдаланылады. Орталық банк халықаралық ақша
нарығында сатушы және сатып алушы ... ... және ... жеке ... істерін үйлестіреді. Барлық мемлекеттерде
орталық банк ақша – ... ... ... және ... ... ... іс - ... қадағалайды және ұйымдастырады.
Орталық банк пен коммерциялық банк операцияларының жеке банктен ... ... ... экономикадағы ақша ұсынысының өзгеруіне
ықпалын тигізеді. ... банк ақша ... ақша ... ... әсер ету ықпалын қадағалайды. Ақша ұсынының нақты көлемі
коммерциялық банк ... ... ... ... және беру
арқылы құрылады.
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша – несие саясатын ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық банкі ақша –
несие саясатының басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни ... ... ... ... ... ... ... етуді көздейді. Ақша – ... ... ... ...... банк ... ... Ал ақша – несие
саясатының Ұлттық банк тарапынан реттеу ... ... ... ... және ...... ақшаның жиынтығы жатады.
Шаруашылық жағдаятына байланысты ақша – ... ... екі ... ... ақша – ... ... экспанциялық ақша – несие саясаты;
– Рекстрикциялық ақша –несие саясаты – ... ... ... операциялар көлемін шектеуге және қатаң шарт белгілеуге, ... ... ... ... ... ... бағытталатын шаралар
жиынтығы.
– Экспанциялық ақша – несие саясаты – несие беру ... ... ақша ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің төмендеуіне байланысты сипатталады. Соңғы жылдардағы
ақша – ... ... ... көздеген бағыты: инфляцияны төмендету және
теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
ақша – несие саясатының ... және ...... ... ... ... топтастыруға болады.
Ақырғы мақсат:
а) экономикалық өсуі;
ә) толық жұмысбастылық;
б) бағаны ... ... ... ... ... ақша ... пайыз мөлшерлемесі;
б) айырбас курсы;
Құралдары:
а) несие берудің тиiмдiлiгi, пайыз мөлшерлемесін тікелей реттеу;
ә) міндетті резрвтер нормасының ... ... ... ... ашық ... операциялары.
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық саясаттың, сонымен қатар
қазыналық, ... ... ... ... және басқа да саясаттарды
ескере ... ақша – ... ... ... ... ... бір
бағыты ретінде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Бұл мақсаттарға жетуде Ұлттық банк ақша – несие саясатын ... ... ақша ... келесідей ақша – несие саясатының негізгі
құралдарының көмегімен ... ... ... ... ... ... белгілеу;
-Қазақстан Ұлттық банкінде жинақталатын ең төменгі міндетті резервтер
нормасы белгілеу, оның ішінде сырттан тартылған ... ... және ... ... ... ... ... сатып алу және сату бойынша ақша нарығындағы
операцияларды жүргізу;
- Банктерге және ... ... ... ... ... ... несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің
деңгейі мен көлеміне тікелей ... ... ... ... алу ... /8, 221 б/
Пайыз саясаты.
Қазақстан Ұлттық банкі өзі жүргізетін операциялар бойынша ресми қайта
қаржыландыру мөлшерлемесін, сол ... ... да ... ... Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша ... ... ... бойынша сұрансы пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты
белгілейді. Қазақстан ... ... ... ... ... ... саясаты жүзеге асырылатын ... ... ... ... ету үшін пайцдаланады.
Қазақстан Ұлттық банкінің пайыз саясатының басты мақсаты – айналыстағы
теңге деңгейін көтере ... ... ... сұранысты азайту. Соның
нәтижесінде ақшы жиыны және ... ... ... ... ... табылады. Жоғарғы пайыз мөлшерлемесі шын мәнінде пайыз үшін ... ... ... ... ... Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы
уақытта ... ... бір ... ... өзінің нәтижелеріне қол
жеткізуге тиіс.
Ұлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы қаржылық
опрециялардың ... ... ... ... ... ... қызмет етеді.
Ұлттық банк мүдделендіру мөлшерін реттеу арқылы республикамыздағы ақша
жиынының шамасына әсер ... және ... ... ... ... ... ... жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші
деңгейдегі банктер үшін, Ұлттық банк саясатының ақша ... ... ... ... ... ... ... бір көрсеткішті білдіреді.
Коммерциялық банктер Орталық банкке пайыз мөлшерлемесі есептелмейтін
салым ретінде ... ... Бұл ... ... ... ... мұны ... резервтер деп атайды. Міндетті резервтердің нормасы
депозиттің көлемімен белгілі бір пайыз мөлшерлемесі арқылы ... ... ... байланысты бөлінеді. Мысалы: жедел салым талап
етілген салымнан төмен болады.
Резервтік талаптар, ашық ... ... және ... ... ... ... жанама ақшалай несиелік ... ... ... ... ... банк ... ... даму
жағдайында резервтік коммерциялық банктердің депозиттерін ... ... ... экономикадағы ақшалай мультипликатор үрдісін
реттеу қызметтерін атқарады.
Ақша – несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 ... ... ... ... және жеке банктердің қызметін реттеу туралы»
нұсқауға ... ... ... ... 18 -20 ... ... ... Қазіргі уақытта ол төмендеп, 10,5 процентті құрайды.
Орталық банк ... ... ... ... ақша – ... мақстаттарын жүзеге асырады:
1. Ақша жиынын белгілі бір деңгейде ұстап тұру (қатаң мониторлық
саясат);
2. несие пайыз мөлшерлемесін ұстап тұру ... ... ... ... ... ақша нарығының графигінде әртүрлі
бейнеленеді. Қатаң саясат ақша жиынын ақшалық ұсыныс қисығының вертикальды
жағдайына сәйкес келетін ... ... Ал ... ... ... ұсыныс қисығы горизонталды түрде болады.
Ақша – ... ... ... ... көп ... ақшаға
сұраныспен байланыста болады. Мысалы, егер де ақшаға ... ... ... ... ... онда ақша жиынын қалыпты ұстау
үшін ... ... ... жөн, бұл ... ақша ... түрде бейнелейді. Егере де ақша айналысының күтпеген, кездейсоқ
өзгерісі нақты айнымалылардың динамикасын сақтап ... онда ... ... деңгейде ұстап тұратын ... ... ... ақша ... горизонтальды түрде болады.(1-сурет).
1-сурет Салыстырмалы түрде қарағанда Салыстырмалы түрде ... ақша ... ... ақша
саясаты
Ls қисығының бұрыштық көлбеуіне байланысты ... ... несе ақша ... ... пайыз мөлшерлемесіне (1- сурет) әсер
етеді. Орталық банк бір мезгілде ақша жиыны мен пайыз ... ... ... ... ... өскен кезде тұрақты пайыз мөлшерлемесін
ұстап тұру үшін банк ақша ұсынысын кеңейтеді. Оны ... ... ... ... өте тез өсірмеу үшін жасайды. (бұл құбылыс
Lr қисығын оңға қозғалтады, тепе – теңдік нүктеде өзгереді). ... R ... ... М – ақша ...... ... 4 түрлі табыстау механизмін қарастыруға
болады:
1. Орталық банк саясатының салдарынан нақты ақша ... ... ... Ақша ... пайыз мөлшерлемесінің өзгеруі.
3. Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына байланысты жиынтық
шығындардың ... ... ... өзгеруіне байланысты өнім ... ... ... қадамдарынынң бұзылуына байланысты ақша
саясатының төмендеуі немесе мүлде нәтижесіз болуы мүмкін. Ақша саясатын
жүргізуде ... ... ... ... басқа да қиындықтар
кезедеседі. Орталық банктің пайыз мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға ... ... әсер ете ... ... да , ... банк пайыз
мөлшерлемесін бір тұрақты деңгейде ... тұру ... ... Демек, мультипликатор арқылы өнім көлеміне әсер етеді.
Ақша – ... ... ... ... ... ие бола алады, өйткені
экономикадағы инвестициялық бенлсенділік өзгерісіне ... ... ... ... ... өнім ... әсер ... ақша – несие саясатының қазіргі кезеңдегі тиімділігі
Орталық банктің саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты.
Ақша – ... ... ...... және сыртқы экономикалық саясатпен
тығыз байланысты.
Егер де Орталық банк тұрақты айналым курсын ұстап тұруды ... ... ... ішкі ақша ... болуы мүмкін емес, өйткені, айнымалы
курсты ұстау мақсатындағы әрекеттер, ... ... ... ... ... ақша ... ... әкеледі. Салық – бюджет және
ақша саясаттарны бір – біріне ... ... ... ... тудырады.
Егер мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды ... ... онда ... іс - ... нәтижесі ақша саясатымен
байланысты болады.
Ұлттық банктің заң актілері Қазақстан ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық банкінің басқармасының жеке
қаулылары бойынша ... заем ... ... ... банк ақша – ... ... ... 1 жылға анықтап келсе,
2002 жылдан бастап, алдағы 3 жылға алдын – ала анықтау тәжірибесіне көшті
және әр жыл ... ... ... ... оған ... ... Қазақстан
республикасының Үкіметі бірге түзетулеп енгізеді. Мұндағы ... ... ... таргеттеу принципіне өту, яғни ақша базасы мен алтын
– валюта резервтері бойынша мақсатты ... ... 1- ... ... несие жүйесі туралы мәліметтер
.
|Несие жүйесінің элементтері|12.2000 |12.2001 |12.2002 |06.2003 ... ... ... |48 |44 |38 |35 ... ... | | | | ... ... | | | | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... ... |16 |16 |17 |16 ... оның ... | | | | ... ℅ ,150℅ - дан аса, |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ... ... банктер| | | |10 |
| |12 |11 |11 | ... ... ... ... ... ... ... маусым.
Осындай ақша – несие саясаты ғана Ұлттық банктің инфляцияны төмендету
мақсатындағы ... ... ... ... және ... қатар жүргізілген
ақша – несие саясатына деген ... ... ... ... ... 2003 жылы ақша – ... ... жүргізу қаржы нарығындағы
тұрақтылықты қамтамасыз етті, сонымен қатар елде жоғары ... ... ... бір ... ... тигізді.
Ақша – несие саясаты қаржы қорығының тұрақтылығыын сақтауға,
сақтандыру қорығының бағалы ... ... ары ... ... және банк
жүйесіне, экономиканың нақты секторыен ... ... ары ... үшін ... ... ... – ақ ... зейнетақы қорының
жетілдіруіне мүмкіндік туғызады.
2004-2006 жылға арналған ақша – ... ... ... ... ... ... ... /9, 35-40 б/
Инфляциялық таргеттеу тұсындағы ақша – несие саясатының негізгі
құралдарының біріне «ашық ... ... және ... ... алу ... жатады. 2003 жылы Ұлттық банк өзінің ... ... ... үшін ... қолданбақ. Бұл өз кезегінде 2004-
2005 жылдары ақша – ... ... ... ... ... үшін ... ... жылы орташа жылдық инфляция 6,4 процент болды. Жыл бойы валюта
нарығында тенге АҚШ долларына қатысты 12,4 ... ... ал еуро ... ... ... 6,9 процентке және 5,4 процентке құнсызданды. /10,
41-43 б/
Кесте 2 - ... ... ... ақша – ... ... ... болжамы
|Көрсеткіштер |2003 |2004 |2005 |2006 |
| ... | | | ... ... | |4-6 |3-5 |3-5 ... ... ℅ | | | | ... | | | | ... ... ℅ |6,5 |5-7 |4-6 |4-6 ... ... | | | | ... соңына ,℅ |7,0 |6-6,5 |6,0 |5,5 |
| ҚҰБ жалы ... ... | | | | ... | | | | ... АҚШ ... | |5156 |5679 |6438 |
| |4852 | | | ... ℅ |54,5 |6,3 |10,1 |13,4 ... ... | | | | ... |312 |411 |495 |574 ... ℅ |50,0 |31,6 |20,3 |16,1 ... ... | | | | ... ... | |1325 |1607 |1898 |
| |1026 | | | ... ℅ |34,2 |29,1 |21,3 |18,1 ... ... | | | | ... депозиті | | | | ... ... |780 |972 |1183 |1407 ... ... |29,4 |24,6 |21,7 |18,1 ... берілетін | | | | ... ... | | | | ... ... |940 |1225 |1520 |1844 ... ℅ |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... тұлағалардың |10,0-11,0 | | | ... ... | ... |8,0-9,5 |7,0-9,0 ... ... | | | | ... өлшемді | | | | ... ℅ | | | | ... ... ... ... |11,0-13,0 |10,0-12,0 |
|тенгедегі несиелер | | | | ... ... ... | | | | ... ℅ | | | | ... ... ... беру қабілеттіліктері:
Қажет болған жағдайда Қазақстандық банктердің бәрі кредит ... - ең аз ... ... 6,5 ... ... екі жыл мерзімге
беріледі. Пайыздық ... ... 20 ... Бір ... ... 0,7 ... Міндетті шарттары: жылыжымайтын немесе автокөлігіңді
кепілдікке қояды және несие ... ... ... анықтама талап етеді.
«Тұран Әлем Банкі» - несие саласы 75 мың тенгеден 7,5 ... ... ... ... 500 – 50 мың АҚШ долларына дейін береді.
Кредит уақыты тенгемен берілген ... 3 ... 36 ... ... шетел
валютасымен берілген несие 60 айға дейін.
Пайыздық ставкасы тенгемен ... ... 20 ... ... ... ... 17 ... Кепілдікке: соңғы 12 айдағы
табысының көрсеткіштері, жылжымайтын мүлік немес автокөліктің құжаттары.
«Халық банкі» - кредит ... ... ... өтей ... қабілетіне
қарай анықталады. Кредит берудің ең ұзақ мерзімі екі жыл. Егер ... ... ... ... ... ең ұзақ ... 5 ... шетел
валютасымен ақша алады. Пайыздық ставкасы тенгемен берілетін кредиттерге 18
процент, Ақш долларымен ... 15,9 ... ... ... ... ... - несие берудің ең көп ... 2000 АҚШ ... ... сай ... . Ең ұзақ ... 12 айға ... Пайыздың ставкасы
жылына 27 процент. Жылжымайтын мүлік, айналысындағы тауарлар, бизнесте
қолданылып ... ... жеке ... кепілге қойылады.
«Альянс Банкі»- несеиег беретін ең кіші соммасы 70 мың ... Ал ... ... 750 мың ... ... ... түрі: қолма – қол 300 тенге,
есепшот арқылы 750 тенге, несие берудің ең ұзақ ... 2 жыл. ... ... ... 19 ... ... ... ақысы талап
етілмейді.
«Темір Банкі»- несие саласы ... ... ... ... қабілетіне
байланысты. Тенгемен және доллармен берілетін ... ... 3 ... ... ... ... ... 20 процент, АҚШ долларымен 18
процент, алғашқы жарна алған тауар құнының 20 ... ... ... ... ... ... ... алады.
«Техака Банкі» - қарыз беретін сомасы 30 –дан 750 мың тенгеге ... ... - ай ... Пайыздық ставка жылына 24 процент. Жалақының ең
кіші мөлшері барлық салықтық есептеулерді алып ... 23 ... ... ... - 3000 мың АҚш ... ... несие тенгемен де АҚШ
долларымен де беріледі. Несие мерзімі 1,5 жылға дейін. ... ... ... Бір ... ... ... несиені қамтамасыз ете алады.
Сонымен қорытындылай келсек, несиелік саясат банктің несиелік жұмысын
ұйымдастыру негізін және несиелеу процесіне қажетті құжаттар ... ... ... несиелік саясатты несие беруші банкпен қарыз алушылар
тұрғысынан қарастыруға болады.
Тар мағынасында несиелік саясат – бұл ... ... ... банктің стратегиясы мен тактикасын сипаттайды. Несиелік саясат
банктің несиелік жұмысы, оның жалпы стратегияларына сай ұйымдастыру негізін
және ... ... ... қажетті құжаттар жүйесін жасау
шарттарын білдіреді.
Ақша - несие саясатының 2005 – 2007 ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің басқаруымен ... ... ... ... ... арналған ақша-несие
саясатының негізгі бағыттарын іске асырыу қолға ... . Бұл ... ... 3 ... ... ... ( ... деген
бағаның орташа , қымбат және төмен кезінде ), және де база ... ... ... ... варианты алынған .
Ақша-несие саясатының базасын варианттың негізгі мақсаты елдің
әлеуметтік экономиканың өсуінің ... ... ... ... жоспарында
көрсетілген шеңберінде ұстап тұру.
Қойылған мақсатқа жету үшін Ұлттық банк ақша-несие саясатының нарығына
әсер ету шараларын ... ... ... ... саясатына қатал қарау
Ұлттық банктің ресми қойылымдарының нарықтық қойылымдарға әсер етудің
өзгерісін ... ... ... 2005 ... 1-ші ... ... қаржыландыру қойылымына және РЕПО операцияларына ресми түрде
қойылымдар ... ... ... ... ... ... ... ноталар шығарыла бастайды.Алайда оның айналыста ... ... ... ... отыр. Мұндай жағдайда артық өткізуді
стерлизациялаудың басты құралы болып ұлттық банк ... ... ... ... төмендету үшін және өтімділікті анағұрлым ... үшін банк ... ... ... ... ... сәйкес өзгертулер ... ... ... ... құрылымын анықтаудың әртүрлі варианттары қарастырылады,
олар бойынша банктер минималды резервтер ... ... ... де ... ... ... ұстауға міндетті, сонымен тиімді ақша –
несие саясатын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ашық нарықтық операциялар кеңейтіле береді, өзіндік бағалы
қағаздар портфелін көбейту үшін және жаңа ... ... ... ... қолданады. Бұдан басқа Ұлттық банк қаржылқ сектор көрінісіндегі
зейнетақының ... ... ... ... және ... ... үшін олардың ақша-несие саясатына әсерін зерттейтін болады.
Ұлттық банк қандайда болмасын ұзақ мерзімге бекітілген коридорды анықтамай
айналым курсынан қалқымалы ... ... ... ... отыр.
Қазақстандағы валюталық режимді либеризациялауға бағытталған саясат
жалғастыратын болады,және 2007-ші жылдың 1-ші қаңтарынан бастап ... ... ... жойылады. Сонымен бірге ... ... ... ... дер ... шарлар қолдану үшін Ұлттық
банк елге шетел валютасының ағымын анықтап ... және де ... ... ... жатқан тәуекелді төмендетуге шаралар қолдану мүмкіндігін
қарастырады. Және төлем ... ... және ... ... ... ... жұмыс істеп отыруын ... ... ... ... жаңа түрлерінің дамуымен, микропроцесті карточкалар негізінде
Ұлттық банк аралық төлем карточкалар жүйесінің программаларын дамытуды іске
асыруды ... ... ... ... ... ... ... агенттігінің ресми
мәліметі бойынша инфляция 2005 –ші ... ... 0,8 % ... ... және ақша агрегаты 2005 жылдың қаңтарында Ұлттық
банктің халықаралық резервінің аз ... ... орын ... ... таза ... ... ... бағада -0,1%-ға өсіп 9287,5 млн.
долларды ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкінің мемлекеттік ақша-несие саясатын жүргізу мақсатына сәйкес
Қазақстан Республикасының ... ... 2005 – ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкінің ақша-несие саясатының негізгі бағыттары қарастырылды. /11, 6-7 ... ... ... беру ... және оған ... ... саясат банктің стратегиясын оның тәуеклді басқару
облысындағы ... ... ... жасалады. Несиелік саяста несиелік
қызметтің төмендегідей негізгі бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді:
– Несиенің берілуіне және несиелік ... ... ... ... ... жетекшілікке алатын ... ... ... ... облысындағы стратегиялық шешімдерді қабылдайтын
тұлғалардың басты іс - әрекетерін;
– Сыртқы аудит қызметтерінің жұмысын және банктегі сапалығын;
– ішкі бақылау ... ... банк ... ... іс ... тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және несиелік қызметкерлердің
лауазымды міндеттерін анықтау үшін қажет. Банктің несиелік ... ... ... ... несиелеуге болатынэкономика секторын дұрыс
таңдай білуіне, сондай – ақ ... бру ... ... ... ... үшін ... ... маңызы бар басқа факторлармен қарыз алуға несиелік
қабілетіне қарап, «өз клиентін» таңдаудағы ... ...... саясат банктің бүгінгі иелігіндегі немесе ертең енгізуді
дұрыс санайтын несиелік өнімдермен анықталады.
Несиелік саясаттың маңызды элементі банктегі ... ... ... ... ... ... ... жетекшілердің несиелеу мақсатын
қалыптастыруды және бұл мақсаттардың ... ... ... ... міндеттері мен стратегиялық мақсаттары мен қаншалықты сай келетінін
анықтауды талап етеді. Несиелік саясатта несиелік комитет туралы ... ... ... ... ... беру ... ... жасап, несиені
беруге байланысты мәселерді қамтиды.
Республиканың ... ... ... үлкейтуге арналған
қайнар көзі болып коммерциялық банкттендің «нестро» есеп шотындағы ... ... ... ... ұлттық банк басқармасының
төрағаса баяндамасын да 2002 жыл ортасында шоттардағы жинақтардың мөлшері
52 млрд. ... ... ... ал олар ... ... ... ... отырды.
Қазақстан Республикасының Президеті Үкімет және ... ... ... ... мәселелерін үш тарапқа бөліп көрсетті:
- ... ... ... ... күресу;
- импорталмастыру.
Бірінші мәселерде несиелік қатынастарды олардың түрлерін ... ... ... көрнекті түрде көрінеді. Банктің несилендіру
процесні әсер етуші ... ... біз оның ... іс -
әрекетінің ерекшеліктерін қарастырамыз. Қазіргі ... ... ... ... ... ... алушылар мен несиелік қатынас құрады.
Осыған сәйкес, банк клиенттерін сегмент бойынша топтастаырған да, оларды
алдымен ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, үш
факторлы сараптау негізінде нсие ... ... ... ... ... да біз оның ... менеджмент және маркетинг тәсілдемелері
негізінде талданатын көрсеткіштерін қосамыз.
Әдістеме негізінде ... ... ... қабілеттілік класын оның
салалық мамандануын ескере отырып, балдық әдіспен ... ... ... алға ... ... жету ... ... сүйенген
әдістердің ролі жоғарылағандықтан жаңа шешімдер табуға қаржы ... ... адам ... да ... ... қажет. /12,23-26б/
Кесте 3 - Несие алушының несиелік қабілеттілігінің қаржылық коэффициенттері
|Көрсеткіш атауы ... ... ... |
| ... | |
|1 |2 |3 ... өтімділік |өтімділік коэффициенті | ... (кл) ... ... ақша ... ... |
| ... айналу |активтер |
| ... ... |∑ ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... | ... өтеу ... ... ... ағымды ... (кж) |өз ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... | |
| ... ... мерзімді |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... және | |
| ... сайын | |
| ... сома ... | ... ... ... ... ... капитал |
|қаражаттары мен ... ... ... ... ... етілу |қаражаттары мен айналым | ... (қмқ) ... ... | |
| ... ... | |
| ... болған сайын | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... ... соң таза |
|коэффициенті (кр ) ... ... алу ... |
| ... ... ... ... |
| |1 ... ... | |
| ... ... таза | |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... оның факторларының ықпалының
арқасында несие беру саясаты қалыптасады да, ал олар ... ... ... құрайды. /13, 3-4 б/
Банк несиесі – құқық нормасына қаржылық қатынастар., жеке және заңғды
тұлғалардың ... бос ... ... ... несие алушылардың
қарамағына тартылып, жан – жақты келісімдер негізінде тиімді
орналастырылуы. Банктік несиелендірудің ең маңызды үш ... ... ... 1- ... ... беру ... ықпал ететін факторларының
үлгісі
| ... ... ... |
|- адам саны |
|- жасы ... ... |
|- ... ... ... ... ... мекемелер |
|- ... ... |
|- ... ... саны ... ... ... климаттық ... қор ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... негіздері |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... басқару |
|-басқару тәсiлдерi ... ... |
|- ... ... ... ... |
|- ... ... ... |
|- ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| ...... ... ... ... кәсіби түрде, арнайы Ұлттық банк
лицензиясы бойынша ғана жасайды және олар жалпы экономиканы еселендірумен
айналысады. ... – банк ... тек қана ... ... Ал ... беру ... – шарттардың обьектісі тек қана ақша ... ... ... ... ... бола ... Үшіншіден, банктердің
қатысуымен өтетін несиелендіруде ... ... ... ... Ал ... тнесие беру түрлерінде тегін ьерілуі ... ... ... ... ... түрлеріне қарай бөлінеді
де, төменгі берілген үлгіні құрайды.(2-сурет)
Сурет 2- Банк несиелерінің типтік классификациясы
.
Экономикамыздағы банктердің несиелендіру шараларының ең көбі ... ... ... ... ... ... ішінде несиелеу
мерзіміне қарай айналым активтеріне ... ... ... мерзімді
және қаржы маңызды бір қайнар көзі болып табылатын ұсақ ... ... ... ... ... тек ... қаржылық
жағдайын мұқият тексеруден кейін ғана беріледі. Несие берілгеннен ... ... ... ... ... ... отыруға тиіс. Бұл шараның мақстаттары
– біріншіден, берілген несиенің келіскен мерзімде қайтарылу ... ... ... ... ... ... келе жатқан түрі – жылжымайтын мүлік
кепілдігіне берілетін ипотекалық несиелендіру. Бұл ... ... үй ... ... ... реконструкция жасау және сатып ... ... ... ... ... ... берудiң басқаға қарағанда, қаупi төмен, өйткенi барiлген қарыз
кепiлдiкте тұрған мүлiкпен қамтылған;
- бұл несиелер ұзақ мерзімге берілетін ... соң, ... ... ... ... ипотекалық несиелендіру банкті үздіксіз клиентурамен қамтамасыз
етеді, кепілдемелер қайталама нарықта жылдам ... ... да, ... тәуекелін диверсификациялауға несие берілгеннен кейін ипотеканы сату
арқылы мүмкіндік береді.
Сонымен қатар ипотекалық несиелендірудің бірқатар ... де ... ... ... ... ... қажет, ал ол қосымша
қаражаттардың ... ... ... ... бұл ... ... жұмыс өткізу арқылы шешуге ... ... ... де ... ұшырайды;
- ипотекалық несие берудің үзақ мерзімдік сипаты банк қаржыларының
үзақ уақытқа оқшаулануына ықпал етеді. Бұл ... банк ... ... ... ... рынокқа шығару арқылы шешім ... ... үзақ ... ... банктің
болашақтағы ... кері ... ... ... ... ... жыл бұрын
пайыздық мөлшерлемелердің өзгерісіне болжам жасау өте қиын. Депозиттер
бойынша пайыздардың көтерілуі ... ... ... Осы ... ... пайыздың мөлшерлемелерін пайдалану арқылы шешіледі.
Жеке адамдарға көбінесе түтынушылық және дербес түрде несие беріледі.
Шетел тәжірибесінде ... ... ұзақ ... ... түтынушылық тауарларды сатып алуға арналған ... деп ... ... ... ... ... ... мақсатқа
несиелендірудің тікелей және жанамалы тұлғасын бөліп шығаруға ... ... ... етілген және қамтамасыз етілмеген түрлері болады.
Мысалы, көлік ... сол ... ... ... ... берілген
кезде несие алушы банкке қарызын төлей алмайтын болса, ... те, ... ... ... де банк ... ... Сонда көлік
сатылады да, банк алдындағы берешектер содан түскен қаржыдан ... бұл ... ... деңгейі жоғары болады, өйткені сатылу бағасы
берешектен төмен болуы мүмкін, ал бұл ... ... тағы да ... ... несиелер қайталанатын жаңартпалы несие ... не ... ... формасында несие алушының қаржылық жағдайын ... мен ... ... ... Жаңартпалы несиелендірудің бір
жақсы ... - ... алу ... едәуір қысқартады да, алдын ала
белгіленген келісілген шарттар негізінде қайта-қайта беріле ... ... жолы ... ... ... бір ... ғана жаңартуға
мүмкіндік береді. Осындай несиелендіру түріне кредит карточкалары жатады.
Несие карточкалары тауарлар мен ... ... ... ала ... ... мөлшерінде пайдалануға арналған. Банк өзінің клиентінің
қаржылық міндеттемелерін несие есебіне төлеп ... Егер ... ... ... 25 күн аралығында төлейтін болса, онда ол ... ... ... шаруашылық несиелеріне қажеттілік науқандық сипатқа ие, өйткені
аграрлық өндірістің өзі де ... ... ... ... ... ... да, өзінің табиғаты бойынша сауда-өнеркәсіптік
несиелерге ұқсас болып келеді. Әдетте, мүндай несиелер ... ... және ауыл ... техникасымен қамтамасыз етіледі. Өндіріс
құралдарын сатып алуға ... ... ... орташа, кейде ұзақ
мерзімге берілетін болғандықтан, салмақты қамтамасыз етуді ... ... ... ... ... ... ауа ... құбылыстары,
болашақ астықтың болжамды сатылу бағасының өзгеруі. Бұның бәрі де қарызды
қайтара алмау ... ... ... ... банк ... ... атқара алмаған жағдайда банк шығынға ұшырап отырады.
Жалпы Қазақстандағы ауыл ... ... ... ... ... құру кезеңіндегі қалпында қала берсе, бұл ... ... ... ... де зор ... білдіреді. Тәжірибе
көрсеткендей, мемлекеттің аграрлық секторды тікелей несиелендіруде қатысуға
тырысуы көбінде кері ықпалды нәтиже береді. Бүл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылыгын несиелендіру рыногында жұмыс істегісі келетін жаңадан кұрылып
келе жатқан қүрылымдарға ... ... ... ... жөн ... ... бір ... өзінен аграрлық саланы шексіз және тиімсіз
қаржыландыру жүгін алып тастаса, ал екінші жағынан ... ... банк ... ... ... ... қағаздар алуға арналған несиелер де беріледі. Мұндай несиенің
өзіндік ерекшеліктеріне орай, ... ... - ... ... рыногында
алып-сатумен айналысатын дилерлер мен брокерлер болып табылады. Берілетін
несие арқылы ... ... баға ... ... ... ... қарыз берушінің де пайыздарын беріп отырады. Жалпы несие рыногында
сатылатын ... ... ... ... мен ... ... ... отырады.
Коммерциялық банктердің несиелері банк мекемелерінің арасындағы несие
ресурстарының қайта бөлінуінің құралы болып табылады.
Банкаралық ... ... ... ... ... ... ол ... мерзімге негізделеді. Бұл несиелендірудің тиімділігі
жасалатын ... ... ... ... ... ... ... келеді және оның негізгі мақсаты - ... ... ... ... сақтап отыру.
Банктік емес қаржы мекемелеріне берілетін несиелер. Банктік емес қаржы
мекемелеріне - қаржы ... ... ... ... ... ... ... ассоциациялары, кепілдеме ... ... ... ... және т.б. ... ... ... несиелер, олардың қаржы қорын қүрайды да, ... ... ... ... ... ... олар пайыздағы
айырмашылықтан пайда түсіреді.
Үкімет органдарына берілетін ... ... ... ... ... ... несиелер - бағалы қағаздар арқылы орналастырылған
заем шығарумен қатар, үкімет органдарын қаржыландыруға арналған ең ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің жетіспеушілігін жабуға, төлем ... және ірі ... ... ... ... үкімет органдарын несиелендірудің көбі дамыған мемлекеттерде
өткізіледі. Шетел банктеріне берілетін ... де ... ... ... ... ... Сонымен қатар, евровалюталық
ссуда-капиталы рыногында несиелерге үлкен сұраныс болып тұрады, бұл ... ... ... емес институттар, іскер фирмалар қарыз алушы болып
табылады.
Жоғарыда айтылған банк ... он ... ... ... екі түрі ғана дамыған: ссуда-өндірістік ... және ... ... ... ең көп ... - ... несиелер.
Банкаралық несиелендіру, өмір сүру тарихы аз ... ... ... екінші орында болады. Банктік жүйе 1995 ... ... ... ... осы ... ... банкаралық несиелендіру "рыногы жұмыс
істей бастады. Несиенің тұтынушылық түрі де дамыған, бірак оның мөлшері өте
аз.
Бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... алып-сатарлық операцияларға жатады, бұл тек дамыған
бағалы қағаз рыногына тән, ал біздегі рынок жаңадан дамып келе ... ... ... әр ... несиелердің даму қарқынын ... ... ... экономикалық өзгерістердің нәтижелеріне баға
беруге болады. Ал ... ... ... өсу ... дамуындағы негативті тенденцияларды көрсетеді. Бүгінгі
жағдайда мемлекеттің ... ... ... ... келеді, ЖІӨ
экономикалық даму ... ... ... ... балансында
экспорттан импорт басымырақ. Ал несиенің тұтынушылық ... көп ... ... процесінің белгілерін, оның ішкі ... және ұзақ ... даму ... бар ... ... ... «ТұранӘлем» банкі көлік алуға несиелер ұсынады, ол
үшін қарыз алушы көліктің бағасынан 30% құюға ... егер ... ... көзі ... ... ... ақысын банк төлейді. ... ... 12 ай ... дейін қарыз төлемі ай сайын тең ... ... ... 26% ... ... тең ... ... үлгісі ұтымды келеді. Бұл жерде жылжымайтын мүлік пен көлік
қамтамасыз ету болып табылады. Ал ... ... ... ... алудан да басқа қызметтер көрсетеді: пәтер сатып алу, пәтер өңдеу,
жиһаз сатып алу. Банк және де ... ... ... оның ... ... ... созылып, жалақының 70% құрайды.
«ЦентрКредит» банкінде ... ... ... бар ... ... Бұл ... алу үшін ... ашылып, қажетті сомаға келісім-
шарт жасалады, ал одан кейін қажетті сома ... ... ... белгіленген соманың 40% айтылған мерзімде жиналған кезде депозит
иесінің несие алуға қүқы ... ... ... ... 60%
аспайды, бірақ банк бағалаған кепілдіктің құны 70% кем ... ... жүйе ... банкі» де іске қосылған, несие ... ... ... 70% ... ... ... жинақ иесінің жұмыс істейтін
мекемесінің кепілдемесі арқылы алуға да болады.
Индустриясы ... ... ... ... несиелендірудің
ең маңызды фактісі - кез келген ... беру ... ... жэне ... ... да), ең ... - ... Мысалы, Германияда берілетін
несиенің түріне қарамастан, қарыз алушы керекті құжаттармен ... ... жеке ... ... мен ... ... белгілейтін құжаттар
өткізуі тиіс Әр түрлі факторлардың әсеріне байланысты эр банк ... ... ... ол саясат банк стратегиясы мен тактикасы
арқылы іске асырылады, банк ... ... ... және аймақ
ерекшеліктеріне икемделуіне бағытталады. /15, 50-53 б/
Банк ғылыми негізделген жаңа формалар мен ... ... ... ... ... ... мақсатында маркетинг пен менеджмент
тәсілдерін ... ... Банк ... ... ... рыногын, клиенттердің қаржы жағдайын талдауға жэне осы мүмкіндік
базасында банктардағы салымдарды ... банк ... ... ... Қазір кәсіпорындар мен ұйымдарға кез келген банкте өз шоттарын
ашуға рұқсат етіліп отырғанда, банк ... ... ... ... жаңа ... тартуға ықпал ететін шарттарды қамтамасыз
етуге, клиенттерді осы банктың шотына өз қаражаттарын салуға тартатын ... ... ... ... бағытта банктің ұйымдастыру құрылымын қайта құру және оны нарық
сұранысын барынша қанағаттандыруға бейімдеу қажет.
Қазіргі банктер өзінің несиелік ... ... және ... банктік өнімдерді, ... ... ... ... негізінде құрады. Бұл жерде банк ... ... және жаңа ... да ... ... орын ... ... қатар ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаттарын жүзеге
асыру жолдарын анықтайды. Бұл ... ... ... бар ... ... үшін және банктің болуы мүмкін қауіптерінен қорғануы үшін
қажет.
Банктің несие стратегиясы банк қызметтеріне деген нарық ... үшін және жаңа ... ... ... оны ... ... үшін
әзірленетін ұзақ мерзімді бағдарламаларға негізделген.
Банк нарық сыйымдылығын анықтай отырып, банк қызметтерімен толық қамту
және ... ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Соның негізінде несие қызметтері рыногындағы банктің іс-әрекет тактикасын
қалыптастырады.
Банк тактикасы банк қызметтеріндегі күнделікті қолданылатын тәсіл ... ... яғни ... да осы ... мақсатты қажеттіліктерге
жауап беретін жэне өркениетті болашақта бекітілген стратегиялық ... ... жолы ... ... ... Осы ... ... қызметінің қалаушы негіздері мен міндеттерін, ... ... ... мен ... сондай-ақ, несие процесінің
үйымдастыру тәртіптері мен ... ... ... ... ... ... оның қызметінің жалпы стратегиясына сәйкес несие
процестерін реттейтін құжаттар жүйесінің қажетті шарты бола тұрып, банктің
несие жұмысын ұйымдастыру ... ... ... несие қызметінің негізгі бағытын анықтайды. Оларды өз
кезегінде несие саясатын қабылдаған бағыттарын ... ... ... ... болады. Несие саясатында төмендегідей негізгі мезеттері қалыптасуы
тиіс:
- ... ... ... ... ... ... ... бақылау;
- құзырлы өкілеттіліктерді бөлу принциптері;
- несиелерді таңдаудың жалпы критерийлері;
- жеке бағытта ... ... ... ... мен ... ... жүргізу принциптері (несиелік келісім-
шарттарын жасау);
- несие бойынша шығындардан қорғану резервтерін құру.
Осылайша, ... ... іске асу ... ... ... деңгейдегі қабылданған негізгі стратегиялық әрекеттерін
айқындайтын тұжырымдамалары ... ... мен ... жүйесі
табылады.
Банктің ұйымдастыру құрылымы келесі түрде қалыптасуы мүмкін:
- ... ... ... ... ... құрылымы;
- банктің қызмет ету құрылымы;
- ... ... банк ... ұйымдастырудың пирамидалық құрылымы несие қызметінің ... ... мен ... ... сипатты білдіреді.
Банк операцияларының жеке түрлерін қадағалайтын ... ... ... ... ... бар ... ... ол бір рынокты
қамтиды. Шешім қабылдау авторитарлық негізде ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді қалыптастырады жэне ұсыныс
түрінде жобалар даярлайды.
Банктің географиялық құрылымы банктің ұйымдастырылуына тән, мұнда вице-
президенттің құзыреттілігі аудандар ... ... ... ... қүрылымдық бөлімшелер құрылады. Банктің басшысы басқару органдары бар
президент, олар ... ... жэне ... даму ... қадағалайды.
Шешім қабылдау үшін вице-президенттер бөлімшелер бойынша несие қызметтеріне
рыноктағы өзгермелі конктураны ... ... ... ал олар ... негізінде жалпы несие стратегиясын әзірлейді және іске асырады.
Банктің қызмет ету ... ... ... ... түрлері
бойынша бөлім басшыларының президентке бағыну принциптеріне негізделген
және олардыц ортақ ... ... ... Шешім қабылдаудың
жылжуы вице-президент ... ... және банк ... ... ... ... жеке ... деген сұраныстар
ескеріле отырып, толық көлемде қамтылады.
Профит-орталықтар жүйесі қызметі бір қала ... тыс ... ірі ... тән. Банк ... және оның ... арқылы
әр түрлі қалалардағы штатты қызметкерлерді ... ... ... ... ... Банк ... ... қалыптастырғанда жеке
аймақтардың ерекшеліктерін кеңінен қолданады, ... ... әр ... ... ... ... дифференциялайды.
Банк холдингі өнеркәсіптік және банк капиталының бірігуі негізінде
ұйымдастырылған құрылым. Банк ассоциацияның мүшесі болып табылады және ... ... ... ... ... ... етеді.
Несиелік қатынастар келісілген шарттар негізінде жалпы басшылықты іске
асыратын компания холдингі жүргізіп отырған саясат ... ... ... балама ұйымдастырудың негізінде стратегия мен қаржы
жағдайына сәйкес белгілі бір ... ... ... ... ... несиелендіру саясаты несиелендіру механизмінен көрінеді, бұл
процесс несие берудің қадамдарынан ... ... ... ... үлгіде берілген. Несие беру процесінде ең маңызды орын алатыны
осы қадамдарының ұйымдастырылуы: арыз беруден бастап ... ... ... ... және ... қарыздың толық төленуіне дейін.
Қарыз берудегі құжат айналымының бір қадамнан екінші ... өтуі ... ... 3- ... банктегі несие беру процесінің құрылымы
|Несие алуға арыз, техника-экономикалық негізделуі ... ... ... ... ... беру ... ... қарастыруы ... беру ... ... ... |
|Несие келісім-шартын жасау ... беру ... ... қызмет көрсету ... бен ... ... ... ... төлеудің жаңа |
|реті ... банк ... ... беру ... әр түрлі факторларға байланысты
жүргізеді. Басты банк ... ... беру ... тактикасы мен
стратегиясы филиалдарға нұсқау мен ереже ... ... ... ... ... мамандандырылу ерекшеліктеріне қарай, аймақ өзгешеліктеріне
байланысты жүргізілгенмен, жалпы бұл процестің құрылымы бірдей болады.
Несие беру процесіндегі ең алғашқы ... ... ... арыз беру
сәтінен басталады. Сонымен қатар қарыз алушы банк ... ... ... ... Бұл ... ... ... қаржылық
жағдайын сараптау үшін қажет. ... ... ... ... де, ... айырмашылық болады. Қарыз алушының берілген құжат
жиындысы бойынша банк қарыз алушының іс-әрекетінің түрі мен ... ... ... ... Оның ... ... ... аударылады.
Алдын ала өткізілген экспертизаның тұжырымы бойынша, бір тәулік ... ... ... ... кері ... ... ... жобаның экспертизасының тұжырымдары дұрыс нәтижесін берген ... ... ... Банк ... нәтижелері жағымды
болған жағдайда, қаржы көрсеткіштері кешенді сараптаудан өткізіледі.
Несие беру процесінің екінші қадамы бизнес-жобаның мүқият ... ... ... ... ... зерттеуден басталады. Дамыған
елдерде банктер несие бюроларына ... ... ... бойынша
төлем қабілеттілігін сараптауға арналған қосымша мәліметтер алып отырады.
Мысалы, Германияда коммерциялық банктердің барлығы ... ... ... қарыз алушылар туралы мәлімет беріп тұруға
міндетті. Франция мен Бельгияда ... ... ... ... төлемеген несие алушылар туралы мәліметтерді алуға құқы бар.
«БанкЦентрКредит» және ... ... ... ... ... ... ... талаптарының салыстырмалы талдауын
көрейік. «БТА» ААҚ қажетті құжаттардың санын ... ... ... ... тұр. Несиелік қарым-қатынастар қарыз алушының
арызымен қатар, құжат жинағынан басталады, ал оның саны ... ... ... ... ... банк ... өткізетін
даму стратегиясы мен тактикасы оның несиелендіру әрекетінде нұсқау мен
ережелер түрінде филиалдарға таратылады.
Арыз қабылданған ... банк оның ... ... ... ... ... Дт жэне Кт ... расшифровкасын қарастырады. Қарыз алушының
қаржы жағдайы туралы толық мәлімет алған соң, оның ... ... де, ... ... ... ... ... баға береді. «БТА» қарыз алушылар тарапынан болатын қауіптен
алдын ала ... үшін ... ... және ... ... ... Әр банк ... өзінің сараптау тәсілдерін
әзірлеп, қарыз ... ... ... баға бере ... /16, 9-11 ... ... ... несие және депозит нарықтарындағы
операцияларын салыстырмалы талдау
Коммерциялық банктердің несие және ... ... ... ... ... ... Республикасы банк жүйесінің жалпы ... ... ... тоқтала кетейік. Қазіргі кезде өткен жылдармен
салыстырғанда банктердің саны 42 банктен 36-ға азайды. Банктердің санының
азаюы мына ... ... ... банк ... ... талаптарын бұзғаны үшін банктің
банктік операция жүргізуге арналған лицензиясы қайтарып алынды;
- несиелік ... ... ... ... ... қайтарып алынды.
Банк секторының қүрылымы бойынша қарайтын болсақ, онда мына ... ... ... ... ... -1, ... ... Республикасы үкіметінің 100%- қ ... бар ... ... ... ... ... саны-17, коммерциялық
банктердің барлық филиалдарының ... ... ... саны —8, ... Республикасындағы резидент емес
банктердің өкілеттіліктерінің саны -14, ... ... ... бар ... саны 10. 2003 ... 1 қаңтарына байланысты екінші
деңгейлі банктердің ... ... ... 39,1 ... ... өсіп
(32%), 162,2 млрд.теңгені құрады.
2002 жылы банктердің жиынтық активтерінің көлемі 328,4 млрд.теңгеге
өсіп, 2003 ... 1 ... 1145 ... ... ... құрылымында үлкен үлесті банктердің алған заемдары алады.
Бұған қарамастан ... жыл ... ... ... ... активтердің және шартты міндеттемелердің үлесі 75,6%-дан 78,8 %-
ға артты. Осы уақыт мерзімінде күдікті активтердің үлес салмағы 22,5% ... ... ... ... 1,9 %-дан 1,5%-ға төмендеді.
Банктердің несиелік портфелінің құрылымындағы стандартты ... жыл ... ... ... өсті, күдікті несиелердің үлесі 28,9 %-
дан 26,7%-ға, үмітсіз несиелер ... ... 2%-ға ... жылы ... ... ... сомасы 326,5 млрд.теңгеге
немесе 47,7%-ға өсіп, 1010,4 млрд.теңгені немесе 6494 ... -4553 ... ... ... ... ... өсу байқалды. Міндеттемелердің динамикасына депозиттік базаның
мөлшерінің өсуі елеулі әсер етті. 2003 жылдың 1 ... ... ... ... 179,8 ... ... 36,9%-ға өсіп, 667,5 млрд.
теңгені құрады.
2002 жылы жеке түлғалардың депозиттері 38,3%-ға өсті, оның ішінде
мерзімді депозиттер 65 ... ... ... дейінгі депозиттер 6
млрд.теңгеге өсті. ... ... жеке ... ... тиіс
депозит сомалары 39,5%-ға немесе 134,4 млрд.теңгеге өсті. Халықтың жиынтық
депозиттерінің ... ... ... ... 52,2 —ды
құрады. Заңды тұлғалардың депозиттерінің көлемі 410,2 млрд.теңгені, ал ... ... ... 257,3 ... ... ... ... бойынша 20,6 млрд.теңге (2001ж.-7,4
млрд.теңге) табыс ... ... ... ... ... көлемі 249,5
млрд.теңгені (2001ж.-163,2 млрд.теңге), шығыстар 228,9 млрд.теңгені (2001ж.
-155,8 млрд.теңге) ... 4 - ... ... ... ... және қүрылымы.
|Жылдар/ |Экономикада берілген несиелер көлемі, оның ішінде: ... | ... / | ... ... ... ... бойынша |Субъектілер бойынша |
|Айлар | | | | |
| | | | | |
| ... ... және ... ... ... ... банк ... қызметінің қаншалықты экономика үшін тиімді екенін
көруге болады. Оны экономикаға берілген несиелердің саны мен ... ... ... ... ... жоғарыдағы кестелер,
диограммалар негізінде айтуға болады.
Жалпы осы кестедегі ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі бойынша келесі қорытынды жасауға
болады:
Жалпы несиелердің көлемі жылдан жылға ұлғайған, ... ... ... ... ... осы ... оң ... болды:
1. Макроэкономикалық тұрақтылық, ... ... ... ұлғайтуға бағытталған Ұлттық банктің ақша-несие
саясаты.
2.Халықаралық деңгейде ... ... ... және ... ... оның ішінде ЕҚДБ- нің орта және ... ... ... ... ... ... ... Бағдарламасы т.б.
3. Халықтың банк және несие жүйесіне деген сенімінің ... ... ... ... ... базасының ұлғаюы. Айтып кетер жағдай
- осы сенімді ... үшін ... жеке ... ... қоры құрылған. ... ... бұл ... ... ... ... себеп.
Экономикадағы берілген несиелер көлемінің өзгеруін келесі 1-суреттен
көруімізге болады.
Млн. теңге
96 96 97 97 98 98 99 99 00 00 ... 02 02 03 ... 2- ... ... ... ... -кесте негізінде әзірленді.
4-кесте мәліметтеріне сүйенсек, экономикаға ... ... ... ... ... айында тұрақты өсіп, 2001 жылдың қаңтар
айында бастап, алдыңғы жылмен салыстырғанда үлкен ауытқу орын ... ... ... қаңтар айында экономикаға берілген несиелер көлемі 2000 ... мың ... 2001 ... ... ... 489110 мың ... ... 2002 жылдың қаңтар айындағы экономикаға 576955 мың теңге несие берілсе,
ал, 2003 жыдцың тамызында бұл ... 825 712 млн. ... ... /17, ... теңге
96 96 97 97 98 98 99 99 00 00 ... 02
1 ... ... ... ... 3- ... және шетел валютасында берілген несиелер.*
*4-кесте негізінде әзірленді.
Ұлттық және Шетелдік валютада берілген несиелерге келсек, ... ... ... берілген несиелер шетелдік валютада берілген
несиелерден басым болғандығын көреміз. Мысалы, 1996 жылдың қаңтар ... ... ... ... 31655 мың ... 1997 жылы —35443 ... 1998 жылы -37382 мың теңгені, ал шетел валютасында экономикаға
берілген ... 1996 ... ... ... 18495 мың ... 1997 ... ... 22105 мың теңгені, 1998 жылдың қаңтарынды 26389 мың теңгені
құраған. 1999 ... ... ... ... ... ... ... валютада берілген несиелерге қарағанда өсу тенденциясына ие
болды. 1999 жылдың қаңтар айында шетел валютасында берілген ... ... мың ... ал ұлттық валютада берілген несиелер 60690 мың ... ... ... да ... ... ... ... көлемі
ұлттық валютада берілген несиелерге қарағанда асады. 2000 жылдың қаңтар
айында ұлттық валютада 69135 мың ... 2001 ... ... 134028 ... ал ... ... 2000 ... қаңтарында 81948 мың теңге,2001
жылдың сәйкес кезеңінде 152361 ,мың ... ... ... 2002 ... ... ... ұлттық валютада 137401 мың теңге, ал ... 351709 мың ... ... ... ... ... ... еседен аса көбейіп отыр. 2003 жылдың ... ... ... берілген несиелер көлемі қаңтардагы 216 338 млн. ... 351 386 млн. ... ... өсім 135 048 млн. ... құрады. Ал
осы кезең аралығында шетел валютасында берілген несиелер көлемі қаңтардағы
479 943 млн. теңгеден тамыз ... 474 326 млн. ... ... 5 617 ... ... Бұл ... көретініміз ел экономикасында- тұрақтылықтың
пайда болып инфляцияның төмендеуімен қарыз ... ... ... ... артқандығын байқап отырмыз.
96 96 97 97 98 98 99 99 ... 01 01 02 02 03 03
1 ... ... ұзақ ... 4 - ... және ... ұзақ ... экономикаға берілген
несиелер көлемі.* ... ... ... ... және ... ұзақ ... ... талдай
отырып, 1996-1999 жылдардың қаңтарында қысқа мерзімді несиелер ұзақ, орта
мерзімді несиелерге ... көп ... яғни 1996 ... ... ... 41760 мың ... 1997 жылы 43803 мың теңгені, 1998 жылы
52409 мың теңгені, ал екінші ... 1996 ... ... 8390 ... 1997 жылы -1996.8 мың ... 1998 жылы 21839 мың теңгені, ... 35212 мың ... ... ... ... қаңтар айларында орта
және ұзақ мерзімді несиелер көлемі өсе бастады. 2000 жылдың қарастырылып
отырған ... ... ... ... 74718 мың ... ал орта және
ұзақ мерзімді несиелер 76365 мың теңгені құрап, екінші көрсеткіш біріншімен
салыстырғанда 1547 мың ... ... 2001 ... осы ... ... ... 204640 мың теңгені, орта және ұзақ мерзімді несиелер
207883 мың теңгені құрап, ... ... ... 67271 мың ... 2002 жылдың қаңтарында қысқа мерзімді несиелер 228957 мың теңгені,
орта және ұзақ ... ... 260153 мың ... ... ... жылмен
салыстырғанда екінші көрсеткіш 119541 мың теңгеге өскені байқалады. 2003
жылдың тамызында бұл ... ... 307 196 млн. ... 518 ... ... ... Мүнда 2003 жылдың қаңтар айына қарағанда орта ... ... ... 133 259 млн. ... өскендігін ал, қысқа
мерзімді несиелердің 3 828 млн. ... ... ... ... Бұл
нәтиже коммерциялық банктердің экономиканы ұзақ мерзімді несиелермен
қамтамасыз етуге бет ... ... ... 96 97 97 98 98 99 99 ... 01 01 02 02 03 03
1 ... тұлғалар 2 ... -5 ... және жеке ... ... ... негізінде әзірлеңді.
Банктік емес ... және жеке ... ... тоқталсақ, 1996-2002 жылдардың ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып отырған кезендерімізде
басым екенін көреміз. 1996-2000 жылдарда банктік емес ұйымдарға берілген
несиелер көлемі ... өсіп ... яғни 1996 жылы 48875 мың ... жылы 142885 мын ... ... 2001 ... қаңтар айында 271366 мың
теңгені құрап, осы жылға ... ... ... 2002 ... ... ... осы
көрсеткіш 458634 мың теңгені құрап, алдыңғы жылмен салыстырғанда, 187268
мың теңгеге өскен. Ал жеке ... ... ... ... ... өсіп ... яғни 1196 ... қаңтарында 1275 мың теңгені, ал
2001 жылдың осындай кезеңінде 15024 мың ... ... 2002 ... ... ... орын ... Осы жеке тұлғаларға берілген ... 30476 мың ... ... ... жылмен салыстырғанда 2 есе өскенін
көрсетеді. 2003 жылы банктік емес ұйымдарға және жеке тұлғаларға ... ... ... ... 729 060 млн. ... 996 612 млн. теңгені
құрады. Жеке тұлғаларға және банктік емес ... ... ... ... ... артып отырғанын байқадық.
Банк жүйесіне барлық тартылған ... мен ... ... жасайтын болсақ, 1998 жылдың ... ... 73514 мың ... ... 74247 мың ... несие берілген. Бұл тартылған
депозиттерге қарағанда, несиелердің 733 мың ... көп ... 5 - Банк ... депозиттер мен несиелердің қүрылымы
| ... ... ... ... ... |
| ... жылдың қаңтар айында барлық тартылған депозиттер 83457 мың
тенгенi, ал берiлген несиелер 93243 мың ... ... ... ... ... несиелердiң арасында 9786 мың теңге ауытқу болғаны ... ... ... ... ... ... депозиттер . 168156 мың тенгенi, берiлген несиелер мың теңгені
құрап, 1998 жылдың осы ... ... ... ... ... депозиттер 94642 мың теңгеге, берілген ... ... ... өскені байқалады.
2001 жылдың ... 284533 мың ... ... 286390 мын ... ... ... ... кезенде тартылған депозиттер көлемімен ... ... ... 21060 мың теңгеге артқан.
Млн теңге
98 98 99 99 00 00 ... 02 02 03 03
1 ... ... 6- Банк ... ... мен несиелердің жалпы өсу
қарқыны.
*5-кесте негізінде әзірленді.
2002 жылдың қаңтарында барлық ... ... 420725 мың ... несиелер 489110 мың теңгені құрап, ең үлкен ... осы ... яғни 1998 ... қаңтар айындағы осы көрсеткіштермен ... ... осы ... ... депозиттер 347211 мың теңгеге, ал
берілген несиелердің 502708 мың теңгеге артқанын көрсетеді 2003 ... ... бұл ... ... 703 135 млн. ... 825 712 ... ... жүйесіне ұлттық валютада тартылған депозиттер мен берілген
несиелерге келсек, 1998 ... ... 54226 мың ... депозиттер
тартылып, 42438 мың теңге ... ... Бұл ... несиелерге
көлеміне қарағанда, депозиттер 11788 мың теңгеге көп ... ... осы ... ұлттық валютада тартылған депозиттер 44497
мың теңгені, берілген ... 55149 мың ... ... ... ... несиелердің 10652 мың теңгеге көп берілгендігін
байқатады. 2000 жылдың қаңтарында ... ... ... ... 83764 мың ... ... ... 69135 мың теңгені ... ... ... ... ... салыстырғанда, 14629
мың теңгеге артқаны байқалады. 2001 жыддың қарастырылып отырған кезеңінде
ұлттық валютадағы осы ... күрт ... кете ... 1998 ... қаңтарында тартылған депозиттер 54226 мың теңге,
берілген несиелер 42438 мың ... ... ал 2001 ... ... ... 134744 мың ... ал екіншісі — 134028 мың теңгені құрап, 1998
жылдың қаңтар ... осы ... ... ... 98 99 99 00 00 01 01 ... 03 03
1 ... ... 7- ... мен несиелердің ұлттық валютадағы өсуі.*
*5-кесте негізінде әзірленді.
2001 жылдың қаңтарында ... ... ... ... 80518 ... ... несиелер 91590 мың теңгеге артқан.
2003 жылдың тамыз айындағы ұлттық валютада тартылған ... ... ... ... ... жылмен салыстырғанда сәйкесінше ... 2 есе жуық өсім орын ... ... ... ... ... депозиттер мен берілген
несиелердің өсу тенденциясына келсек, 1998 ... ... 19288 ... ... тартылып, 31809 мың теңге несиелер берілген. 2000 жылдың
қаңтар айында шетел валютасында ... ... мен ... ... ... ауытқуға ұшыраған, яғни 1998 жылдың қаңтарында
тартылған депозиттер 19288 мың теңге, ал ... ... 31809 мың ... ал 2001 жылдың осындай кезеңінде тартылған ... 84392 ... ал ... ... 81948 мың теңгеге артқан, яғни күрт ауытқудың
болғанын көреміз. /18, 12 б/
2002 ... ... ... осы ... ... мен 1998 жыддың
қарастырылып отырған кезеңіндегі шетел валютасында тартылған депозиттер мен
берілген несиелерді салыстырсақ, үлкен ауытқу ... яғни 1998 ... ... депозиттер 19288 мың теңге, ал берілген несиелер 31809
мың теңге болса, ал 2002 ... ... ... ... ... мың ... ... 351709 мың теңгені құрап, 2002 жылдың
қаңтарында ... ... ... ... 251152 мың ... ал
берілген несиелер 319900 мың теңгеге ... ... ... банк ... тартылған депозиттер мен ... ... ... өсіп ... ... 2003 ... ... айындағы мәліметтерге қарағанда тамыз айында шетел
валютасындағы депозиттер мен ... ... ... ... ... 98 99 99 00 00 01 ... 02 03 03
1 ... ... 8 - Шет ел ... депозиттер мен несиелердің
өсуі.*
*5- кесте негізінде әзірленді
Олар сәйкесiнше қаңтардағы 346 467 млн. теңгеден 304 301 млн. ... ... ... ... 479 943 млн. ... 474 326 ... азайып отыр.
Жалпы халықтың көзқарасы бойынша банк жүйесiне ... ... ... ... ... операцияларға пайдаланылады деген
болжам бар. Бұл сырт қараған көзге осылай көрiнуi мүмкiн. Өйткенi, әр ... ... ... және ... ... ... ... негiзге ала отырып құрады. Сонда ғана ... ... ... алу ... ие болады. Коммерциялық банктердегi
тартылған мерзiмдi депозиттердiң 60-70 % -i ... ... ... 10-20 %-i ... тәжiрибесiнде несиелiк ресурс ретiнде, ал
қалған бөлiгi ... да ... ... орындауға пайдаланады.
Бiрақ бұл жағдай Қазақстан Республикасының коммерциялық банктерiнде
сақталынып отыр деп айту ... Онан ... ... ... ұшырап, өз
депозиттiк мiндеттерiн орындай алмағандығын көруге ... ... ... ... ... яғни ... ... уақыт iшiнде бiрнеше есе депозиттiк ... ... ... ... ескерсек, онда халықтың қолындағы банк
жүйесiне тартылмай отырған ... ... ... ... ... Бұл ... жағдайдың механизмiн мына келесi ... ... ... - ... ... ... несиеге берiлуi
Осы депозиттердің несиеге айналу процестері тауар және қызмет
нарығынсыз толығыменен іске ... ... жеке және ... тұлғалардың
барлығы тауар өндірісі және қызмет көрсету салаларында ... ... және ... нәтижелерін тауар және қызмет нарықтарында сата отырып, ... Осы ... ... ... бөлігін депозит нарығында салым
ретінде мүдде алу мақсатында орналастырады. Ал келесі жеке және ... ... ... немесе қызмет көрсетуді жандандыру мақсатында несие
нарығынан несие ала отырып, ... және ... ... қызметін
пайдаланады. Бұл алынған несие сомасы тауар ... ... ... ... ... ... ... тұлға арқылы банк жүйесіне депозит
ретінде қайта барады. Мұны мысал ретінде қарастырып көрсететін ... ... ... ... болады.
Мына төмендегі депозиттердің несиелерге айналу процесін талдай отырып,
бүгінгі тандағы банк жүйесіне ... ... ... ... ... экономикамыздың дамуы үшін аса қажетті екендігін ... Егер ... ... және жеке ... ... ... ... банк жүйесіне тартылмаған халықтың ақша қаражаттарын экономикаға
тартар болсақ, онда шетел инвестициясын ... ... үшін ... болар еді. Сонымен бірге, коммерциялық банктердің несие ресурстары
молайып, пайыздық мөлшерлемесі төмендеп, әрбір ... ... ... ... ... алу ... жоғарылап, өздерінің әлеуметтік-
экономикалық жағдайларын ... ... мол ... еді. Бұл ... ... ... ... механизмінің дұрыс жұмыс істеуі
жағдайында ғана іске асады. Механизмнің экономика үшін ... ... ол ... ... ... ... өсуге жетудегі саясатының
дұрыс қабылданып, шешілуімен тығыз байланысты.
Кесте 6 - Банктердегі депозиттер мен ... ... ... ... ... ... ... |
| ... |(доллар) |(доллар) ... 1 |1000,0 |950,00 |50,00 ... 2 |950,00 |902,50 |47,50 ... 3 |902,50 |857,37 |45,13 ... 4 |857,37 |814,50 |42,87 ... 5 |814,50 |773,77 |40,73 ... 6 |773,77 |735,08 |38,69 ... |735,08 |698,33 |36,75 ... 8 |698,33 |663,41 |34,92 ... 9 |663,41 |630,24 |33,17 ... 10 |630,24 |598,73 |31,51 ... банк |8025,20 |7623,93 |401,27 ... ... | | | ... ... ... |11376,07 |598,73 ... ... ... |1000,00 ... ... | | | ... ел ... зерттеу негізінде алынды ... ... ... салыстырмалы талдау нәтижелерін негізге ала отырып
айтар болсақ, коммерциялық ... үшін ... ... бүгінгі
тандағы табыстылығы барлық басқа активтік операцияларға қарағанда ... ... ... банк ... қайтарылу шартының банктер ... ... ... /19, 21-23 б/
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері жеке және ... ... ... ... ... ... ... мерзім
уақытының аяқталуыменен қайтарып беруге міндеттеме қабылдайды. Ал өз
кезегінде осы ... ... ... ... ... негізгі сома
мен оның пайызын әр ай сайын қайтарып отыру шартыменен ... ... ... ... үшін ... орын алып түрған жағдайында
әрбір ай сайын тапқан ... ... ... болмай тұрған жағдайда несиенің
негізгі сомасын бір бөлігін несиенің өтеуі ретінде банкке қайтарып беріп
отыруға мәжбүр болады. ... ... алу және оны ... ... ... ... ... ең бір өзекті мәселесі болып тұр. Егер салым салушы
жеке ... ... ... ... ... 1200 ... көлемінде ақшалай
қаражатты сала отырып, өз капиталы үшін негізінен 12 ай ... ... ... ... бір рет ... алу ... бар. ... депозит сомасы мен оның пайызы бір жылдан кейін қайтарылады.
Ал осы алынған 1200 доллар қарыз алушыға банкпенен ... ай ... ... мен пайызы қайтарылуы тиіс болып беріледі. ... ... ... ... ... ... бір қарыз алушыларға несие ретінде
беріліп отырады, яғни банк қайтарылған несиенің бөлігін қайта инвестициялау
мүмкіндігіне ие. ... ... үшін 10% ... ... ... ... бірінші қарыз алушыға беріледі. Нееиенің Коммерциялық
банктермен берілу шартары мен есебін әрбір кезең ... ... ... есептеп көрсетейік. Оны мына келесі кестеден көруге болады.
Есепте көрсететініміздей несиенің ... ... ... ... қосымша пайда табу мүмкіндігіне ие болып отыр. Осы
қаражаттарды тарту пайызы мен несиеге беру пайызы арасындағы маржа ... ... ... Одан ... ... ... ... банк үшін толығыменен табыс көзін құрайтын маржа болып отыр.
Несиенің мұндай табыс алып ... ... ... ... ... операцияларға қарағанда ерекше ең ұтымды операциясы ... ... ... ... ... ... ... және банктердің
несиелік ресурстарының күннен-күнге артып ... ... ... ... беру ... ... үшін біртіндеп тиімді болуға
мәжбүр етеді. Экономиканың нақты салаларын несиелеу бүгінгі күннің ең басты
проблемасы болып тұр. Бүл ... шешу ... ... ... мен ... ... етеді. Кәсіпкерлердің тиімді шартпенен
несиелерді алу мүмкіндігі халықтың ... ... ... ... көз. Өйткені, өндіріс орындарының ашылуы мен
жұмыссыздық азайып, бюджетке төленетін салықтың ... ... ... ... ... органдары кәсіпкерлікті қолдау мақсатында шағын
кәсіпкерлерден әрбір ай сайын төленетін салықтарды төлеу мерзімін әр ... ... ... ... ... ... әр тоқсан сайын төленуі
кәсіпкердің тапқан табысын 3 ай мерзімінде айналысқа түсіріп, қосымша табыс
табу ... ... ... ... ... ... ... банктер кәсіпкерлерге несие беру барысындағы ... ... 3 ... 6 ... немесе 1 жыл соңында қайтару жағдайымен
өзгертсе, онда ... ... ... және ... ... ... қайта инвестициялау нәтижесінде қосымша табыс табу мүмкіндігіне
ие болар еді. Сондықтан ... ... ... ... жағдайы
жақсарсын десек несие беру барысындағы банк пен ... ... екі ... да ... қорғайтындай болып құрылуы тиіс.
Осы жағдайларды зерттей келе депозиттер мен несиелер банктер үшін
табыстың ең ... ... ал ... ... ... мен ... ... кәсіпкерлікті дамытудағы тежеуші күш деп қорытындылауға болады.
/20, 312-314 б/
3 БАНК НЕСИЕСІНІҢ КЕҢЕЮІ ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУДЕГІ ... ... Банк ... ... ... экономикалық өсiмдi қаржыландырудың негiзгi факторы
болып қатысады. ... ... ... ... ... ... несиелеуге
жағымды жағдайлар жасалуда, бiрақ олар өте шектеулi қолдануда. Бұл ... мен ... ... ... ... ... ... факторлар экономикадағы қайта құруды тежеей ... ... ... ... және ... ... ... Осы тақырыпта банк
несиесiнiң даму сатылары және оның айналыс дәрежесi, сонымен ... ... ... ... екiншi деңгейлi банктердiң несиелеуi 1995 жылдан бастап
қазiргi уақытқа дейiн екi ... ... ... ... (1995-1996жж) банк снесиесiнiң ЖIӨ-гi үлесi 5,7 ... %-ға ... ... ... өсiмнiң қарқыны төлем және ол 1996 жыл (-
) 6,2 % немесе (-) 164 млн ... ... саты (1997 ... ... ... ... ) ... банктiк
несиенiң үлесi ЖIӨ-де 3,8 % -дан 16,5 %-ға дейiн артты. Несиелеу өсiмнiң
қарқыны 2000 ... ... 85,6 %-ға ... ... жетiп, өсiп отырған
кез едi. Сода ... ола ... ... 2001 жыл олар ... ... Абсалюттi көрiнiсте несиелеу өсiмнiң көлемiнiң қарбалас сәтi
2001 жылы 1350 млн. ... ... ... ... ... тенденциялардың
нәтижесiнде банк несиесiнiң барлық көлемi экономикада 2002 жылы 588,7 млрд
тенге немес 3,8 млрд долларды құрады.
ЖIӨ-гi банк ... ... 1- ... ... және ... ... ... әлсiздiгi ... ... 2- ... ... банк ... ... ... негiзгi себептермен байланысты болған:
- Әлемдiк жағдаятының ө те жағымды ... өсуi. ... ... ... ... ... жағдайында кәсiпорындармен жеткiлiктi жұмыс тәжiрибесiн
алмасу көрсеткiшiнде нақты экономикалық сектордың ұстамдылығының көтерiлуi;
- Банктiк ... өсiмi ... ... ... ... қадалауы мен төлем жүйесiнiң артуы.
Банк несиесiнiң кеңеюi 1998 жылы мемлекет үшiн кризистi
болды, тенге курсын ұстап тұру үшiн ... ... ... ... сату ... көрсеткiшiнiң пайда болуы. Нақты ... ол ... ... байланысты өрнектеледi. Бұндай ... ... сол ... ... Ол өндiрiстiң құлауы және валюталық
алымдардың жоғалуына жағдай болдырды және оған мынадай жағдайлар әсер еттi,
егер белгiленген курстың ... 1998 жылы ... Сол ... ... ... ... ... 60 % валюталық түсiмi
азая бастады және банк несиесi экономикасының құрылымында осы ... ... ... рет ... ... ... кәсiпорындағы несие үлесi
– 98 % - дан 92 % және ... ... үй ... және ... ... ... елдi ... алынған 2 %-дан 8 %-ға
несие үлесi өстi.
Банктiк несиелiк портфелiнiң шығуына валюталық ... ... ... ... 1995 ... 2002 жыл ... 45,1- ден 66,8 ... дейiн несие үлесiнiң өсiмi өрнектелдi. Несиелiк портфелдегi банктердi
1999 ... ... ... өзiне қаратып алды. Сондықтан, егер несие
көлемi Ұлттық банкте 2001 ... 1 ... 2002 ... 1- ... ... ... 1,9 % ... 33,8 млн долларға төмендесе,
онда валюталық несиелер 69 % немесе 968 млн. ... ... ... ... ... икемдi орта және ұзақ
мерзiмдi несиелер қысқа мерзiмдi несиелермен салыстырғанда озық ... 19995 ... 2002 ... ... ... несиенiң үлесi
66,5- тан 43,4 % -ға ... ... 2001 ... ... банктiк
несиенiң негiзгi көлемi экономикада ... ... өсiмi ... ... орта және ұзақ мерзiмдi несиелерге бағытталған.
Бiрақ та көрсетiлген мүмкiндiктер өткiзiмдi ... ... ... 2002 ... тамызына дейiн
негiзгi қорларды құруға несиенiң үлесi – 10,6% -дан ... ... мен ... ... – 5,7 %-дан 1,2 % -ға дейiн төмендеген.
Кесте 8- Банк объектiсi ... ... ... ... |1999ж. |2000ж. ... |2002ж. ... банк несиесi |100 |100 |100 |100 ... ... ... алу |52,9 |61,5 |66,4 |64,0 ... ... ... алу |10,6 |10,2 |8,5 |9,7 ... мемлекеттiк |0,9 |0,4 |0,1 |5,5 ... ... алу | | | | ... ... және қайта құрулар |5,7 |5,5 |5,7 |1,2 ... ... ... алу және құру |1,8 |1,1 |1,2 |4,4 ... ... ... |2,2 |2,4 |3,2 |3,1 ... қағаздарды сатып алу |0,9 |2,9 |4,2 |12,1 ... ... |25,0 |15,9 |10,8 |11,4 |
| ҚР ... ... ... көзi ... ... қондырғыларға және несиелер арасындағы алшақтық,
сондай –ақ тенденциялар экономикалық жағдаяттар ... ... ... және ... ... үшiн қолайсыз жағдай туғызуын
куәландырады. /21, 2-5 ... ... ... ... ... ... ... үлесi
мүлiк айналымының жандануында (52,9-64 %) мемлекеттiк ... ... ... ... ... қағаздарды жасау (0,9-
12,1 %) сияқты өндiрiстiк емес мақсаттарды қарқынды өсiредi. ... ... ... қарамай өндiрiстi несеилеудi ары қарай шашу емес,
банктердiң ... ... ... тәуекелдi қызмет түрiне қарай қосылуы
болып табылады.
Тағы бiр ... бiрi ... ... пен ... құруды
несиелеудiң өсiмi (1,8-4,4%) және азаматтардың тұтыну мақсаты (2,2-3,1%).
Бұл азаматтар қоныстануға ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Жалпы алғанда банк несиесiнiң қарбалас ... ... ... ... оның ... ЖIӨ -ге ... бәрiбiр төмен болып
қала бердi. Ол әлi 19993 жылы (49,5 % ЖIӨ-ге) деңгейге жеткен жоқ.
Бәрi ... ... ... ... ... ... банк ... барлық iшкi несиелердi, үкiмет есебеiндегi
банктiк несиенi қарастырамыз.
Халықаралық салыстырым кезiнде Қазақстанда iшкi несиелеуде ... ... ... ... ... елдерде банктiк несиелеудiң
ЖIӨ-ге байланысы өте жоғары болды және 2001 жылы 89 %-дан 174 %-ға ... Жаңа ... ... ... ... ЖIӨ -ге ... 53-
тен 100 %-ға дейiнгi шегiнде жатыр. Шығыс ... ... ... ... деңгейi 38 %-дан 133 % -ға өстi.
ТМД елдерiнiң ... ... ... ... ... 2001 ... (27,5%) көше ... одан кейiн Россия (24,3%), Украина (23,8%),
Грузия (20,5%) және ... (17,5%) ... ... ... ... ... ... экономиканы несиелеу көлемi дамыған және
индустриалды елдерде банктiк несиелеуге қарағанда ... ... ... елдерде банктiк несиенi алған ... ... ... ... ... ... кезiнде несиелеу қызметiнiң әсерi үшiн
ең дұрысы несие бойынша нақты пайыз ... ... ... ... ... несие бойынша өндiрiстiң дамуына жақсы жағдай болған
кезi 1999-2000 ... Сол жылы ... ... қойылым 2,3 % және 6,6 %
болды. ... да 2001 жылы ... ... ... ... орта есеппен 1 %
-ға дейiн өстi, ао 2002 жылы 8,1 % жылдық ... ... ... ... ... дамуын баяулатты. бұл кәсiпкерлердiң төлемiн арттырып
ауыртпалық ... ... ... ның ... мен ... ... ... байланысты банктiң нақты қойылымдары банк ара-қатынасын
нашарлатты.
| ... ... ... ... ... ... 9- ... iшкi несиелеуiнiң ЖIӨ-ге қатынасы
Тенгелiк несие бойынша 2001 жылдан бастап 2002 жыл аралығында 8,5 %
-дан 9,4 % -ға өстi, ал ... ... ... ... 11,7% -ға артты.
2001 жылы на0ты пайыздық қойылымдар барлық ұзақ мерзiмдi ... ... ... 11,8 % ... ал ең ... ... ... және орта
мерзiмдi несиелер 13,1 және 13,9 болып ... ... ... бойынша
номиналды пайыздық қойлымдар жеке тұлғаларда 181-ден 365 ... ... ... ... аралығында 20 % -дан 21,1%-ға ... өстi. ... 3 ... ... ... 15,4 %-дан 19,1% -ға ... несиенiң дамуы экономикалық өсудi қаржыландырудың негiзгi
факторы.
Кесте 10 - ... ... ... ... ... |2000 |2001 |2002 |2003 |
| ... ... өспелi соңы млрд. тенге |
|Экономикадағы ... ... |148,8 |276,2 |489,8 |588,7 ... ... |1077 |1912 |3261 |3809 |
| ЖIӨ-ң % |7,4 |10,6 |14,9 |16,4 |
| Өсу ... ... көрсеткiшi, % ... ... ... |59,3 |85,6 |77,3 |38,6 ... ... |60,3 |86,0 |75,5 |36,1 ... ... |43,8 |78,1 | |73,7 |
| | | |110,4 | ... ... |30,2 |89,8 |68,4 |23,5 ... және ұзақ ... |106,7 |81,2 |86,9 |53,0 ... ... |29,2 |97,4 |14,3 |1,9 ... ... |98,9 |75,5 | |68,8 |
| | | |147,4 | |
| Банк ... өсуi млн. ... ... ... ... |-38,1 | | |934,0 |
| | |834,6 |1349,5 | ... субьектiлерге |-29,4 | | |807,5 |
| | |792,8 |1245,7 | ... ... |-8,8 |41,9 | |126,5 |
| | | |103,8 | ... ... | | | |252,3 |
| |-145,5 |445,2 |614,4 | ... және ұзақ ... |107,3 | | |681,7 |
| | |389,4 |735,1 | ... валютамен | | |3,3 |-33,8 |
| |-1373 |440,5 | | ... ... |99,2 | | |967,8 |
| | |394,2 |1346,1 | |
| Банк ... ... % ... ... ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... субьектiлерге |94,5 |94,7 |93,7 |91,7 ... ... |5,5 |5,3 |6,3 |8,3 ... ... |50,7 |51,8 |49,2 |43,4 ... және ұзақ мерзiмге |49,3 |48,2 |50,5 |5,6 ... ... |46,1 |49,0 |28,8 |33,2 ... ... |53,9 |51,0 |71,2 |66,8 ... ҚР ... Банкiнiң статистикалық бюллетенiнен құрылған.
Теңгелiк несие бойынша ... ... ... ... ... формула қолданылады: r = (i-p) / (1+p) ... r - ... ... ... %
i- ... ... ... %
р - Қазақстандағы инфляция өсiмi %
Валюталық несие бойынша нақты эквиваленттi пайыздық
қойылымдарды ... үшiн ... ... млн. ... ... АҚШ ... ... есепке алынады. Ол келесi
формуламен ... r$ ... d – ... ... девольвациясы, ол
1/(W1 –1/ W0)/ (1/ W0 )*100 тең. W0- жыл басында тенге ... ... W1- жыл ... ... ... rт- ... ... б
бойынша нақты пайыздық қойылым %, r$ - ... ... б ... ... ... %, i – тенгелiк депозит бойынша нақты пайыздық қойылым %,
р – Қазақстандағы инфляцияның өсiмi.
Кесте 11 - ... мен ... ... ... ... ... пайыздық қойылымдары.
| |1999ж. |2000ж. |2001ж. ... ... ... бойынша орта жылдық пайыздық қойылым % ... емес ... ... |14,8 |2,5 |8,2 |8,3 |8,7 ... | | | | | ... күнге дейiн |18,1 |3,1 |9,4 |8,1 |7,4 ... 180 ... ... |15,9 |2,7 |8,4 |10,4 |10,7 ... 365 ... ... |12,5 |2,3 |8,5 |10,9 |10,8 |
|1 ... 3 жылға |12,9 |2,3 |7,9 |7,8 |11,1 |
|3 ... ... |2,5 |1,7 |5,4 |2,2 |6,9 |
| Жеке ... ... |3,9 |н.д. |н.д. |н.д. |н.д. ... ... ... |24,6 |-1,3 |15,7 |17,0 |17,0 ... ... 180 ... ... |32,2 |19,8 |15,7 |18,6 |15,8 ... 365 ... ... |29,3 |11,0 |19,5 |17,6 |19,5 |
|1 ... 3 ... |24,3 |4,9 |18,0 |17,3 |17,3 |
|3 ... ... |17,7 |-114 |16,0 |15,5 |164 ... ... ... |2,6 |-11,1 |12,8 |9,6 |16,0 ... несие бойынша пайыздық қойылымның эквивалентi, % ... емес ... ... |18,1 |23,6 |10,5 |10,9 |11,7 ... | | | | | ... ... ... |18,2 |27,6 |10,9 |9,7 |10,5 ... ... 180 ... ... |17,6 |21,7 |9,3 |9,8 |13,1 ... 365 ... дейiн |18,4 |23,8 |11,9 |11,8 |12,3 |
|1 ... 3 ... |17,6 |24,8 |10,2 |11,5 |12,3 |
|3 ... ... |7,0 |17,7 |9,1 |12,5 |12,5 ... ... ... |н.д. |н.д. |н.д. |н.д. |н.д. ... тұлғалар несиесi |13,2 |26,0 |14,0 |15,7 |14,6 ... ... ... |42,0 |19,4 |10,3 |14,9 |11,4 ... ... 180 ... дейiн |12,8 |28,1 |12,4 |14,7 |14,9 ... 365 ... ... |12,1 |27,2 |17,1 |17,2 |17,5 |
|1 ... 3 ... |8,6 |21,5 |14,6 |15,7 |15,9 |
|3 ... ... |12,6 |18,5 |8,7 |15,2 |15,7 ... ... ... |н.д. |н.д. |н.д. |н.д. |н.д. ... ... девольвациясы |9,8 |39,4 |4,4 |3,8 |4,4 ... РК % |17,8 |9,8 |6,4 |8,0 |6,1 ... АҚШ % |1,5 |2,6 |3,4 |1,6 |1,1 ... ... ... саласында АҚШ доллар бағасына ... ... ... және ... ... ... валютада доллар
түрiнде берiлдi.
Нақты эквиваленттi қойылым валюталық несие бойынша 2001 жылы 14 ... 2002 жылы 14,6 , % - ... ... ... ... сол кезде
теңгелiк несие 15,7 мен 17% ... /22, 60-63 ... ... ... реттеудегi мемлекеттiң ролi
Банктердің қаржылық жағдайының тұрақтылығын ... ... ... ... ... шарты. Банктік қызмет кәсіпкерліктің
баска түрлеріне қарағанда ... ... ... ... ең ... ... бірі ... несиелік қызметі
болғандықтан, банктер көбіне несиелік тәуекелге ұшырайды. Банк ... ... ... ... Бірақ несиені кайтармау, әсіресе үлкен
мөлшердегі несиені банкті банкротқа ұшыратуы мүмкін. Кез ... ... ... ... ... ... сапасына, яғни оның
қайтарымдылық дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы
банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да банктер ... ... ... ... ... ... ... тиісті.
Сонымен қатар, несиелік тәуекелді ... ... де ... ... ... ... ... өз қызметін ҚР Ұлттық Банкі және ҚР
Қаржы нарығы мен ... ... ... және ... Агенттігі арқылы
жүзеге асырады. Ескере кететін жағдай, 2003 жылғы 31 желтоқсандағы ... № 1 720 ҚР-ң ... ... ... одан ары ... ... сәйкес бірқатар езгерістер болды. Атап айтқанда ҚР Ұлттық
Банкінің реттеу және қадағалау қызметтері жаңа ... ... ... ... Банкі мен ҚР Қаржы нарығы мен Қаржы ұйымдарын ... ... ... ... ... ... банктердің қызметін -
банктік жүйенің тұрақтылығын ... ету, ... ... банктердің
қызметіндегі тәуекелді азайту арқылы салымшылардың мүдделерін қорғау
мақсатында реттеу мен ... ... ... Соның ішінде банктердің
несиелік операцияларын реттеу мен қадағалаудың бірнеше себебі бар ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету.
– Банктер қызметінің сенімділігін қамтамасыз ету. ... бір ... ... несие сомасын шектеу. Мұндай шектеудің басты мақсаты ... бір ... ... ... ... қамтамасыз ету және
несиелік тәуекелді төмендету болып ... ... ... әсер ... ... ... кейбір түрлерін
шектеу немесе қолдау көрсету.
Несиелік тәуекелді реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздыларының бірі
- 2002 жылы 3 ... ҚР ... ... ... № 213 ... ... денгейдегі банктерге арналған пруденциалдық нормативтер
туралы" ереже. Атап айтсақ, оның ішінде: "Меншікті ... ... және "Бір ... ... ... ... жоғарғы мөлшері".
Меншікті капитал банк инвестицияларын шығарып тастағандағы бірінші
деңгендегі капитал мен екінші ... ... ... ... ... жеткіліктігі төмендегідей екі коэффициенттердін
көмегімен есептелінеді:
1) Бірінші деңгейдегі капиталдын жалпы сомасындағы және ... ... ... меншікті капиталдың есебіне кіретін бірінші
деңгейдегі капиталдың үлес шегінде алынған банк ... ... ... денгейдегі капиталдың жалпы сомасындағы бірінші
деңгейдегі капитал үлесі шегінде алынған және ... ... ... ... ... есебіне кіретін банктің ... ... банк ... ... ... = К1-ИК /А ... К1 - ... деңгейлі меншікті капитал.
Бұл мыналардан құрылады :
- төленген жарғылык капитал;
- ... ... ... ... ... таза ... шегерілген ( - )
- материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... ағымдық жылғы табыстардың артық
сомасы.
ИК-банктің акцияға ... ... және ... да ... ... ... - ... жиынтық балансына сәйкес барлық активтердің сомасы.
Бұл коэффициенттің мәні 0.06 - дан кем болмауы тиіс.
2) Меншікті капиталдың ... ... ... ... резервтер сомасына азайтылған активтердің шартты және ықтимал
міндеттемелердің сомасына. сондай-ақ екінші денгейдегі ... ... ... жалпы резервтерге және банктің меншікті
капиталының есебіне кіргізілмеген екінші ... ... ... ... К / Ар - Пс ... К - ... ... капиталы;
Ар - тәуекел дәрежесіне ... ... ... ... тыс ... сомасы.
Пс - арнайы резервтер ( күмәнді және үмітсіз активтер бойынша құрылған
провизиялар) қосылған меншікті капиталға қосылмаған. ... ... ... ... ... есепке алып, өлшенген активтер сомасының
1,25% асатын сомасы).
Бұл коэффициенттің мәні 0.12-ден кем болмауы тиіс
Банктің несиелік тәуекелін ... ... бар ... ... - бір карыз алушыға келетін тәуекелдің жоғарғы мөлшері. Бір ... - ... ... ... жасалған келісімшартта көзделген негізде
қарыз алушы немесе үшінші бір тұлғаның плдында ... 2 ... ... ... мерзімге несиелік тәуекелге тұратын банк тарапынан ... бар ... жеке және ... ... ... ... келетін тәуекелдің мөлшері мыналардың ... :
1) Банк ... ... ... карыз алушыға байланысты банк
талабы:
2) ... бес жыл ... банк ... шегерілген, қарыз алушыға
қатысты банк талаптары;
3) ҚР ... ... ... ... ... ... ... немесе үшінші бір тұлғаның алдында алдағы 2
айдың ішінде не белгісiз мерзімге несиелік тәуекелге ... банк ... ... ... ... ... (-), ... алушының міндеттемелері бойынша қамтамасыз ету
сомалары, оның ... :
- Банк ... ... ... ... ... және Ұлттық банктің шығарған мемлекеттік бағалы кағаздары,
құйма бағалы ... Standart & Poors және ... да ... ... "А" ... ... банк ... Үкіметі және Ұлттық Банкіне қатысты талаптары:
- Standart & Poors және ... да ... ... агенттіктердің
“ВВВ” рейтингінен төмен емес ұзақ мерзімді қарыздық, рейтингі ... ... ... ... ... ... қарыз алушыға келетін тәуекел мөлшері қарыз ... ... ... ... (Т) ... меншікті капиталына
(К) катынасы аркылы ссептелінеді :
К3 = Т/К
(5)
Мұнда, Т - тәуекел ... ... ...... ... ... ... мәні екі жағдайда карастырылады:
1) Банкпен ерекше қарым-қатынастағы карыз ... үшін ... ... ... ... да ... ... үшін 0,25-тен аспауға тиіс (соның ішінде
0,10 - баланстан тыс ... ... ... ... ... ... аймақ аумағында ... ... ... ... ... ... тарапынан несиелік тәуекелді реттеу шараларының ішіндегі
келесі бір құралы - ... ... ... ... ... туындауы - кейбір банктер мен жалпы ... ... бірі ... табылады. Банктік жүйенің тұрактылығы мен
сенімділігін арттыру, кредиторлар мен банк салымшыларының мүдделерін ... ҚР ... ... ... 2002 жылғы 16 қарашадағы №465
'Қаулысымен бекітілген "Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі ... ... және ... санатарға жатқыза отырып, оларға карсы
провизиялар құру туралы" ережесін ... Бұл ... ... ... ... ... портфельдерінің сапасы бақыланады; несиелер
тәуекел дәрежесіне қарай жіктелінеді; және ... ... ... ... ... құрылады. Сол ережеге сәйкес тәуекел
дәрежесіне қарай ... ... ... ... ... провизиялар
құрылады:
1) Стандартты ... - ... ... ... қайтарылуында ешқандай күмән жоқ ... ... ... - қайтарылу мерзімі ұзартылған, қайтарылуында
күмән бар несиелер:
а) Күмәнді 1 категория - ... ... 30 ... дейін
кешіктіріліп, қайтару мерзімі бір рет ұзартылған, банкке біршама ... ... ... ... ... түрі ... ... қарыз
сомасынан 5% мөлшерінде провизия құрылады.
б) Күмәнді 2 категория - ... ... 30-60 ... ... ... бір ... ... ұзартылған банк үшін тәуекел
тудыратын несиені білдіреді. Мұндай несие бойынша негізгі қарыз сомасынан
20% ... ... ... 3 ... - қайтару мерзімі 60-90 ... ... ... бір ... ... ұзартылған, банк үшін ... ... ... ... ... ... негізгі қарыз сомасынан
20% провизия құрылады.
д) Күмәнді 4 ... - ... ... 90-120 ... ... ... бір реттен жоғары ұзартылған, банк үшін ... ... ... ... ... несие бойынша негізгі қарыз
сомасынан 25% провизия қрылады.
е) Күмәнді 5 ... - ... ... 120-150 ... ... бір ... ... мерзімге ұзартылған, банк үшін үлкен
тәуекел әкелетін несиені білдіреді. Мұндай ... ... 50 % ... Үмітсіз несиелер - қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан жоғары
мерзімге кешіктірілген, банк үшін қауіпті, яғни ... ... ... ... білдіреді. Мұндай несие үшін 100% мөлшерінде провизия
құрылады.
Көптеген шет мемлекеттерінде несиелік тәуекелді ... ... ... бар. Ол - ... ... Бұл орган біздің мемлекетімізде әлі
құрылған жоқ.
ҚР -ң екінші деңгейдегі банктердің 2003 ... ... ... ... құрылған провизиялары 2- суретте көрсетілген:
.
Кесте 12 - Екiншi деңгейлi банктердiң 2004 жылы құрған провизиялары
|Несиелердiң жiктелуi|Нақты |Нақты ... ... ... ... |
| ... ... |қарыз |құрылға|қарыз |құрылған|
| | ... |н | ... | |р | ... |лар |
| | | | ... | | ... |01.03 |01.03 |03.03 |03.03 |06.03 |06.03 |
| |7444432 |43079 |738053 |41490 |827117 |43569 ... үлгiсi |531013 |1868 |524580 |1860 |56756 |182 |
|% |71,3 |4,3 |71,1 |4,5 |68,6 |0,4 ... ... ... |26554 |201510 |26217 |241934 |25555 |
|% |26,9 |61,7 |27,3 |63,2 |29,2 |58,7 |
| ... |122286 |6252 |123344 |6328 |155117 |7760 ... % |61,0 |23,5 |61,2 |24,1 |64,1 |30,4 |
| ... |21188 |2137 |24798 |2498 |31056 |3107 ... % |10,6 |8,1 |12,3 |9,5 |12,8 |12,2 |
| ... |31994 |6847 |25470 |5556 |32858 |6571 |
|% |16,0 |25,8 |12,7 |21,2 |13,6 |25,7 ... % |7766 |1971 |11116 |2872 |23326 |3332 |
| |3,9 |7,4 |5,5 |11,0 |5,5 |13,0 ... |17044 |9346 |16,81 |8962 |9569 |4786 |
|% |8,5 |35,2 |8,3 |34,2 |4,0 |18,7 ... ... үлесi |13140 |14658 |11963 |13413 |17826 |17831 |
|% |1,8 |34,0 |1,6 |32,3 |2,2 |40,9 ... ... ... ... бюро ... заң ... әзірленіп, Қазақстан
Республикасы Парламентінің ... ... да бұл ... ... ... тек ... ... деп айтуға болады. Несиелік
бюроның несиелік тәуекелді реттеуде маңызы зор. ... ... құру ... өздерінің несиелік тәуекелін нақты болжау және алдын ... ... ... бюро ... ... ... ... несиелік портфелінің сенімділігін ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң ролi де маңызды.
Мемлекет әртүрлi ... ... ... актiлер арқылы несиелiк
тәуекелдi төмендетуге өз үлесiн қосады. /23, 23-25 б/
ҚОРЫТЫНДЫ.
Қазақстан несиелік жүйесін құру үш ... ... ... күні ... ... аяқ ... Осы ... Республикамыздың экономикасында
мемлекеттің ақша-несиелік саясатын ... ... банк ... ... таңда ТМД мемлекеттері Ұлттық эконогмиканың дамуына
бағытталған ақша-несие саясатын жүргізіп отыр.
Несие ресурстарын пайдалану мен ... ... ... ... ... пен ... күнемдікке әкеліп соқты, соның нәтижесінде
қайтарылмаған несиелер саны көбейіп кетті. Мемлекеттік ... ... ... ... көптеген балама меншік түрлерін туғызды,
экономиканың қозғалтқыш күші — ... ... ... ... ... ... саны өскенімен де, ... ... ... банк қоятын талаптарына сай келмеді. ... банк ... ... ... ... кемшіліктердің бірі — олардың
әрекеттерінің даму болашағына емес, тәуекелді операциялар жүргізу ... ... ... түсетін пайда алуды көздейтін саясатқа бағытталған.
Бүгінгі күнде экономикамыздың қаржылық ... бар десе ... ... ... ... — ұлттық валютаның тұрақты бағасы,
алтын валюта қорының ЖІӨ өсуі. Сонымен қатар ... ... ... ұшырауы мүмкін, сондықтвн олардың мәселелерін зерттеу
әрқашанда ... ... ... ... ... экономикалық талдау негізінде мынандай қорытынды шығаруға
болады:
1) Несиелік қарым-қатынастар экономика ... ... ... Сонымен бірге ол экономикадағы өзгерістерге ықпал етуші ... ... ... ... Бұл ... қаншама рет өзгеруіне
және күрделенуіне қарамастан бұл ... екі ... ... яғни несие беруші және несие алушы. Сондықтан да осы жұмыстың
мақсаты — несие берушінің қаржылық жағдайын және оның ... ... ... ... ... ... ... дамуына
көптеген ішкі және сыртқы ... әсер ... Ішкі ... ... ... қызметкерлердің квалификациясы;
– мекеменің техникалық жабықталуы;
– меншіктік капитал мөлшері;
– жүргізетін саясаты;
Сыртқы әсер етуші факторлар:
–аймақтық ... ... ... ... ... ... ... өндірістік бағытталуы;
– халық саны;
– олардың мамандық деңгейі;
Банктің сенімділігін бағалайтын және оның несиелек ... ... ... факторларды айқындау әдістері іс жүзінде пайдаланылады. Несие
беруші мен алушы арасындағы қарым-қатынастардың ... ... ... ... ...... тәжирибесінің нәтижелерін
біздің тәжирбиеге енгізіп көру. Экономикада өткізіліп жатқан өзгерістердің
жетістігі банк ... ... ... ... жағдайларына
бейімделу мүмкіндігіне тікелей байланысты. Әр банк өз қаржы ... ... ... ... дипозиттер көлемі және заем қаржыларының
жеткіліктілігі, өзінің өндіріс ... ... ... ... ... Қазіргі еліміздің банктердің активтерді басқару әдістері
шетелдің қатысы бар банктердің несиелік саясатынан өзгеше, еліміздің ... ... ... Ұлттық экономика дамуына ақша салып отыр.
Несиелік қарым-қатынастардың ... ... ... ... ... ең ... рөл ... және оның төлеу қабілеттілігінің ... алу ... ... ... ... ... ... таңдаған
кезде банк мүмкін болатын талапкерлердің ішінен таңдауына әсер ... бірі — ... ... келісімінің табыстылық деңгейінің
көрсеткіші. Несиеелік операцияның табыстылық деңгейін талдаған ... ... ... ... әсер ... ... ... алушының тұрақтылығы, нарық құбылыстары, несиелендірудің көлемі мен
мерзімдері. ... ... ... ... ... баға ... көрсеткіштерді таңдаудың үлкен маңызы бар. Өйткені олар банктің
несие ресурстарын тиімді басқару мен пайда болатын мүмкіндік ... ... ... даму ... ... ... ... экономиаклық өзгерістердің нәтижелеріне баға
беруге болады, ал үкімет органдарының ... өсу ... ... ... ... көрсетелі. Бүгінгі күні
мемлекетіміздің шығындары табысынан ... ... ... ЖІӨ
экономикалық даму көрсеткіштерінен төмен келеді, төлем балансында импорттан
экспорт басымырақ келеді. Банк несие статегиясы банк ... ... ... ... үшін және жаңа ... жылжыту арқылы оны кеңінен
қамту үшін ... ұзақ ... ... негізделген.
Сонымен қорыта келетін болсақ, банктердің қаржылық жағдайының
тұрақтылығын қамтамасыз ету —жалпы экономика дамуының ... ... ... ... ... қолдау және халық сұранысын қамтамасыз ... ... өз ... ... ... ... Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. -Алматы: Экономика, 2001.-466
бет. 72-130-232-162-276.
2. Әкімбеков С.Ә., Баймұхаметова А.С., ... У.А. ...... ... ... 2002.-398 бет. (296, 299)
3. Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжұмаев Е.,
Досқалиев С., Жәйшібеков Ж. ... ... ... ... ... бет. (403, ... Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. –Алматы: ... ... (92, ... ... Я.Ә., ... Б.Б., ... Ф.Н., ... Т.П.
Экономикалық теория. –Алматы: Қазақ Университеті, 1999.-280 бет. ... ... С.Б. Банк ісі. ... ... ... ... бет. ... 162, 202, 208, 213)
7. Көшенова Б.А. Ақша, несие, ... ... ... ... ... бет. (98, 221)
8. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. ... ... ... бет. (212, 217, ... ... Р. ... развития страхования экспортных кредитов и
инвестиций в ... ... ... – 2003. ... ч.1. с. ... ... С.Б. Жобалық несиелеудің ерекшеліктері. Вестник КазНУ.-2004. №6.
-32-34 бет.
11. Нурсейт Н. Расширение банковского кредитования. Аль-Пари-2002. №6. 60-
65 ... ... Н. ... ... и ... предпрнимательства. РЦБК.-
2005. №3. 2 бет.
13. Нурсейт Н. Об одобрении годового отчета Национального банка Республики
Казахстан за 2004 год. ... ... -2005. №5. 3 ... Бекмұхаметова А.Б. Денежно кредитное и валютное регулирование
экономики ... -2003. №3. 37-39 ... ... А. Виды и типы ... в банковском секторе Казахстана.
Саясат.-2003. №3. с.50-53.
16. Бохаев Д.Т. ... ... ... ресурстарын құрудағы
депозиттер. Проблемалары және болашағы. Аль-Пари-2001. №2. ... ... ... ... №2. 2002, -50 ... ... ... НБРК за 2001г.
19. Рамазанов Н. Кредитные риски //Деловая неделя// от 22.03.02г.-12-13
бет ... ... В.Д., ... К.К. ... ... ... с.512.
21. Основных направлениях денежно-кредитной политики на 2005-2007 годы ... ... на ... рынке.
22. Национальный банк Республики Казахстана Пресс-Релиз №007 от 2 февраля
2005 года. //Банки Казахстана.//-2005. вып.2., ч.1. с.2-5.
23. Қазахстанда ипотекалық ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан-2001. 13 шілде.
24. Серикбаев Ж.Д. Совершенствовение механизма денежно-кредитного
регулирования экономики ... ... ... 2004. 312 ... ... ... ... қаржы-несиелік проблемалары.
–Алматы:Альпари ҚазҰУ 2002ж. 35 бет.
-----------------------
Керi ... ... бен ... ... төленуiне кедергi жасайтыескерiлмеген
жағдайлар
Қосымша келiсiм – шарт
Қарыз алушының банкрот болуы
Банк шығынын өтеуi
Несие нарығы
Депозит нарығы
Жеке және заңды тұлғалар
Тауар және қызмет нарығы
Коммерциялық банктерге ... ... ... ... берілетін ссуда
Үкімет органдарына берілетін ссуда
Жеке адамдарға берілетін ссуда
Жылжымайтын мүлікпен кепілденген ссудалар
Ауыл шаруашылығына берілетін ссудалар
Шетел үкіметітірінің ... ... ... ... ссудаларының типтері
Шетел банктеріне берілетін ссудалар
Бағалы қағаздарға берілетін ссуда
Банктік емес қаржылық мекемелерге берілетін ссудалар

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Корпорацияның айналым капиталы туралы11 бет
Мұғалімдерді өзгермелі өмірге дайындау2 бет
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.30 бет
Экономикадағы банктердiң мәні мен рөлі36 бет
Айғақтарды оқиға болған жерде тексеру мен нақтылау тактикасы5 бет
Малайзия мемлекетіндегі туризм6 бет
Оттегімен емдеу әдісі4 бет
Фирманың әлеуметтік-экономикалық дамуы23 бет
Шыңғыстау обаларының құпиясы3 бет
Адамның дүниетанымдық өзін-өзі анықтауы және философияның ондағы ролі3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь