Қазақтар (шетжұрты)

Мазмұны

• 1 Ресей
o 1.1 Алтай Республикасы
• 2 Өзбекстан
• 3 Кырғызстан
• 4 Түркменстан
• 5 Моңғолия
• 6 Қытай
o 6.1 Іле.Қазақ автономиялық облысы
• 7 Түркия
• 8 Еуропа елдері
• 9 Америка Құрама Штаттары
• 10 Иран
• 11 Пәкістан мен Ауғанстан
• 12 Түсініктемелер
• 13 Тағы қараңыз
14 Сыртқы сілтемелер
Қазақтар (шетжұрты)
Мазмұны

• 1 Ресей
o 1.1 Алтай Республикасы
• 2 Өзбекстан
• 3 Кырғызстан
• 4 Түркменстан
• 5 Моңғолия
• 6 Қытай
o 6.1 Іле-Қазақ автономиялық облысы
• 7 Түркия
• 8 Еуропа елдері
• 9 Америка Құрама Штаттары
• 10 Иран
• 11 Пәкістан мен Ауғанстан
• 12 Түсініктемелер
• 13 Тағы қараңыз
• 14 Сыртқы сілтемелер

Ресей
Болжам мәліметтер бойынша қазіргі уақытта Ресей Федерациясында 1 310 000 этникалық қазақ тұрады, олардың 70%-дайы ауылды жерде тұрады. Біздің отандастарымыздың көпшілігі Ресей Федерациясының Қазақстанмен шекаралас 12 субъектілерінде жинақы тұрып жатыр. Бұл - Алтай өлкесі, Астархан, Орынбор, Самар, Қорған, Шелебі, Омбы, Сарытау, Волгоград, Новосібір және Түмен облыстары. Қазақтардың белгілі бір саны Мәскеуде, Сант-Петерборда, Татарстанда, Қалмақияда, сондай-ақ Ресейдің басқа да облыстарында өмір сүруде. 1999 жылдың басында Ресей Федерациясының өңірлерінде тұрып жатқан қазақтар туралы мынандай мәліметтер болды:
Аумақ Саны
Астархан облысы
135 000
Орынбор облысы
115 000
Волгоград облысы
46 000
Шелебі облысы
34 000
Алтай өлкесі
24 000
Қорған облысы
19 000
Түмен облысы
18 000
Самар облысы
16 000
Новосібір облысы
14 000
Мәскеу
10 000
Сант-Петербор
8 000
Ханты-Мансы аймағы
4 000
Томбы облысы
2 000
Сахалин облысы
1 000
Алтай Республикасы
1989 жылғы мәліметтер бойынша Таулы Алтай автономиялық облысының Көшағаш ауданында халықтың 39,6% – төлеңгіттер мен алтайлықтар, 54,4 % (9 000 адамдай) – қазақтар. 1989 жылы ауданда 8 200 қазақ және 7 013 төлеңгіттер (алтайлықтар) болған; 1993 жылы – тиісінше 6 377 және 7 264 адам. Соңғы жылдары көшіп келу азайды, кері процесс байқалды. 1995 жылы аудан халқы 15 748 адам болса, соның 7 999 қазақ, 7 555 төлеңгіт (алтайлық). Дамудың қазіргі кезеңінде қазақ диаспорасына жалпы екі процесс тән: этникалық сәйкестілікті сақтау және Қазақстанға оралу. Этникалық өзін-өзі тану деңгейінің көрсеткіші ретінде қазақтардың басым бөлігінің өздерінің шыққан тектерін, немесе рулық топтарын білуін, өзінің тарихи салт-дәстүрлерін білуін бөліп қарауға болады. Мысалға, Көшағаш ауданының қазақтары бұл мәселеге хабардар екендігін атап өтеді, қазақ этностарының жүзге бөлінетінін жадында сақтаған. Көшаға
        
        Қазақтар (шетжұрты)
|Мазмұны |
| |
|1 ... ... ... ... |
|2 ... |
|3 ... |
|4 ... |
|5 ... |
|6 ... ... Іле-Қазақ автономиялық облысы |
|7 ... |
|8 ... ... |
|9 ... ... ... ... Иран ... ... мен ... ... ... ... Тағы ... ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта Ресей Федерациясында 1 310
000 этникалық қазақ тұрады, ... ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының Қазақстанмен шекаралас 12
субъектілерінде жинақы тұрып ... Бұл - ... ... ... ... ... ... Омбы, Сарытау, Волгоград, Новосібір және Түмен
облыстары. Қазақтардың белгілі бір саны ... ... ... ... Ресейдің басқа да ... ... 1999 ... ... ... ... ... тұрып жатқан
қазақтар туралы мынандай мәліметтер болды:
|Аумақ ... ... ... |135 000 ... ... |115 000 ... ... |46 000 |
|Шелебі облысы |34 000 ... ... |24 000 ... ... |19 000 ... облысы |18 000 ... ... |16 000 ... ... |14 000 ... |10 000 ... |8 000 ... ... |4 000 ... ... |2 000 ... облысы |1 000 ... ... ... ... ... Таулы Алтай автономиялық облысының
Көшағаш ауданында халықтың 39,6% – ... мен ... 54,4 % ... ... – қазақтар. 1989 жылы ... 8 200 ... және 7 ... ... ... 1993 жылы – ... 6 377 және 7 ... Соңғы жылдары көшіп келу азайды, кері процесс ... 1995 ... ... 15 748 адам ... ... 7 999 ... 7 555 ... Дамудың қазіргі кезеңінде қазақ диаспорасына жалпы екі ... ... ... ... және Қазақстанға оралу. Этникалық өзін-
өзі тану ... ... ... ... ... ... шыққан тектерін, немесе рулық топтарын білуін, өзінің тарихи салт-
дәстүрлерін білуін бөліп қарауға болады. Мысалға, ... ... бұл ... хабардар екендігін атап өтеді, қазақ этностарының
жүзге ... ... ... ... ... қазақтардың негізгі
бөлігі өздерін орта жүзге жатқызады – 48%, ал 2% - ұлы ... және 1% - ... ... ... ... ... ... жауап беруге қиналады.
Алтай қазақтары өз ... ... ... ... ... ... ауданының қазіргі тұрмысы ... ... ... ... ... ... ... тұрмыста қолданылады – қазақтардың ... ... ... ... ... ... ... адам ұлттық кием киеді. Сол
сияқты ұлттық тұрғын үй нысаны - киіз үйлер де кең ... ... ... ... ... ... ... Туыстардың екі ұрпағы бірге
өмір сүретін отбасылардың саны Көшағаш ... ... ... да бірдей. Үш ұрпақтан тұратын ... ... ... ... анағұрлым сирек кездеседі. Төртұрпақты отбасылар да
кездеседі, алайда қазақ халқында олардың саны ... ғана – ... ... ... ... ұстау бұрынығыдан қатаңдау бола бастады. Отбасындағы
адамдардың мінез-құлқы туралы ... ... жаңа ... ... ... ... ... бастады. Әдетте қазіргі ... және ... ісі деп ... ... ... ... Бірақ
Көшағаш ауданындағы қазақ отбасыларының өмірінде дәстүрлік сипаттар ... ... ... бас ... ... ... сақталуы. Этникалық
сәйкестілікті сақталуына халықтың метистену деңгейінің төмендігі де жағдай
жасауды. Алтай ... ... ... ... ... көбі бір ұлт адамдары ішінде жасалады. Этникалық біртекті ... ... ... ... 9% ... ... ... ауданында
ұлтаралық некелер санының арту үрдісі басым: қазақтардың 40% өзге ұлт
өкілдерімен ... ... (23% - ... және 17 % - ... ... тағы бір ерекшелігі – діни фактор. ... ... ... алған, ал әлеуметтік инфрақұрылымда көшбасында
тұрған қазақтар этникалық азшылық рөліне түсіп қалған қазіргі жағдайда өзін-
өзі анықтау нысанына айналған діни ... ... ... ие боп ... Ислам
әлемімен (Қазақстан, Моңғолия, ... ... ... ... орай ... ... ... қарқынды «исламдануы» тек діни ғана
емес, этникалық сананы да өзекті етіп отыр және ... ... ... жағдай жасайды. Көшағаш ауданының ... ... діни ... ... ... ... Аудан
халқының басым бөлігі өздерін дінге сенетіндер деп ... ... ... Алтай Республикасының басқа халықтары сияқты
қазақтар да мәдени және тілдік егемендігін алды. ... ... ... және орыс ... ... тіл деп ... және қазақ
тілін қазақтардың жинақы тұратын жерлерінде ресми деңгейде пайдалануға
болады деп ... ... ... ... өз тілін ана тілі санайды
және ... ... ... сөйлесіп, оны жақсы білетіндігін көрсетеді.
Басқа этникалық топтармен өзара әрекеттестік жағдайында алтай ... ... ғана ... алтай тілін де меңгеріп, ол тілде көп жағдайда еркін
сөйлейді. Көшағаш ауданындағы ... ... ... және күнделікті өмір қажеттіліктерімен, білім беру жүйесінің
ерекшеліктерімен негізделген. Алтайда көптеген онжылдықтар бойы ... ... орыс тілі ... келді. Ұлттық білім беруді дамыту ... ... ... ... ... ... үш бастауыш, он орта, бір орталау мектеп бар) 1-4 сыныптарда ана
тілінде (кенттің этникалық көпшілігінің тілінде) оқыту, 5-11 ... ... тілі ... сақтай отырып орыс тілінде ... ... ... ... мәдениеттерді сақтау мен дамытуға жағдай жасауда. Оның
жәрдемімен ... ... ... ... ... Алтай
қазақтарының өзіндік ерекшеліктерін сақтаудың басқа да шаралары жасалып
жатыр. 2001 жылы ... ... ... кентінде Ресей қазақтарының
құрылтайы өтті. Құрылтайға Қазақстан Президенті Н.Назарбаев пен ... ... өз ... жолдады. Құрылтайда басқа мәселелермен
бірге қазақ тіліндегі жергілікті телевидение, баспасөз және радионы ... ... Іс ... барлық қазақотбасыларының (95%) өз үй
шаруашылығы бар, олар ет мен сүт ... ... рөл ... Республикасы Статистика орталығының ... ... ... өте ... 1 ... дейін жеткізіп отыр. Алайда
қазақтардың саны 1 млн. 660 мың адам деп ... ... ... ... ... диаспораларының үштен бірін құрайды. Олардың Өзбекстандағы
жинақы тұратын жерлері Қарақалпақстан, Ташкент қаласы, ... ... ... және ... ... ... ... Сыртқы істер
министрлігі өзбек тарапына азаматтық ... ... ... ... ... ұсынған болатын. Алайда Өзбекстанның Сыртқы істер
министрлігі ... ... ішкі ... ... ... ... ... қалдыруды ұсынып, оны қаруадан бас тартты. «ҚР Азаматтығы туралы»
Заңға қажетті түзетулер енгізілгеннен кейін бұл ... ... ... ... Отанына оралғысы келетін обасылар саны таяу жылдарда күрт
өсіп, көшіп шығу жаппай ... ... алуы ... Мектептерде қазақ
тіліндегі оқу құралдарының жетіспеуіне байланысты 2002 жылы ... ... және ... ... ... ӨР ... ... беру министрлігіне
5 млн. теңгенің оқулықтарын берді. 2005 жылы алыс және ... ... ... Өзбікстан, қазақ диаспорасының балалры үшін 5 сынып үшін ... ... ... үшін 19 300 дана оқулық пен оқу-әдістемелік кекшн
жіберілді. Өзбекстанның білім беру ... ... ... ... шығаруды ұйымдастырды, алайда оқулықтардың жетіспеуінен және
өзбек мектептерінің латын ... ... ... ... ... Көрші Өзбекстанда тұратын қазақтардың проблемалары аз емес, бұл ... ... ... ... ... ана тіліндегі мерзімді
баспасөздерге ... ... қою, ... ... өнер ... ... проблемалар. Өзбекстанның аудандары
мен қалаларында ... ... ... ... экраннан
түсіп қалуда. Білім беру жүйесінде де өз қиындықтары бар, қазақ тіліндегі
оқулықтар жетіспейді, қазақ тілінде оқытатын мектептер саны жыл ... ... ... ... ... білім беретін мекемелері латын
графикасына көшуі білім ... ... ... туғызады. Диаспораның 60%-
дайы ауыл тұрғындары. Олар мақта мен күріш егеді, мал шаруашылығымен, соның
ішінде ... ... ... ... ... негізінен білім беру,
денсаулық сақтау, тұрмыстық қызмет көрсету және ... да ... ... ... ... Этникалық қазақтардың мемлекеттік ... ... ... ... ... өте төмен.
Республиканың қазақтар тығыз орналасқан өңірлері – Қарақалпақстанда,
Ташкент, ... ... ... ... басшылардың саны соңғы жылдары
елеулі қысқарды. Оларды басшы орындардан, жалақысы жоғары немесе беделді
лауазымдардан босатып ... ... ... ... ... ... құқықтарының бұрмалануы деп қабылдайды, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік шиеленіске әкеп соғуы мүмкін. Тұрмыстық деңгейдегі
этникааралық жанжалдар санының артуы ... ... ... бола ... ... ... ... оның материалдық жағдайының
нашарлауы, тіршілік етудің көптеген салаларындағы кепілді ... – ауыр ... ... ... оны ... қазақ халқын ғана
шеттету деп қарамау ... Бұл ... ... ... ... және ... қарамастан елдің барша халқын қамтиды. Әлеуметтік
мәртебесінің төмендегеніне қарамастан қазақ этносының жоғары ... оған жаңа ... да ... ... ... табуға
көмектеседі.
Кырғызстан
Соңғы халық санағына (1999 жылғы ... ... ... этникалық
қазақтардың саны 42 657 адам. 2004 жылдың басында қазақ халқының саны ... ... ... жинақы орналасқан жерлері Шу облысы (17 510 адам),
Бішкек қаласы (12 064 адам), Ыстықкөл (6979 адам), Талас (3604 ... ... (1 130 ... Ош (1200 ... Нарын (394 адам) және Баткент (376 адам)
облыстары. Білім деңгейі: жоғары білімі барлар – 4 234 адам, ... - 678, ... – 4 346, орта – 13 366, ...... ... ... 47 ғылым кандидаты, 8 ғылым докторы бар. Жалпы
алғанда Қырғызстандағы біздің ... ... ... емес. Қазақтардың бір бөлігі аралас некеден туған,
ассимилияция ... ... 1999 ... ұлттық халық санағы мәліметтеріне
сәйкес 42 657 қазақтың 7546-сы ана тілін қырғыз тілі деп, 2449 – орыс ... - ... тілі деп ... Мұның себептерінің бірі қазақ диаспорасы
жинақы тұратын аудандарда қазақ орта ... мен ... ... ... ... ана ... ... және радио бағдарламар таратылмайды.
Түркменстан
1995 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша Түркменстанда 86 987 ... ... ... ... ... 4%). Олар ... (33 000 ... (22 000 адам), сондай-ақ Марый және ... ... ... ... және негізінен мал ... ... және ... ... мен ... ... ... Біздің елшілігіміздің мәліметтері бойынша 2003 жылы мұнда 110 ... ... ҚР ... ... ... ... 16 000 оқулықтар мен оқу құралдарын тапсырды. Соңғы
уақыттарда көшіп келген ... ... ... ... ... болғандықтан, сондай-ақ бұл процедураның ұзақтығы мен ... ... ... ... ... министрлігі түркмен
тарапына Азаматтықты оңайалатып алу мен тоқтату туралы Келісімнің жобасын
жіберді. Алайда Түркменстанның ... Азия ... ... ... ... арасындағы визалық режим енуіне байлйанысты бұл
проблема әлі күнге өзінің оң ... ... ... Осы үшін біздің
отандастарымызға ... ... ... ... ... шектеулі.
Моңғолия
Моңғолияның Ұлттық статистикалық басқармасының мәліметтері бойынша
этникалық ... ... саны 102 983 ... яғни моңғолдардан кейінгі
екінші орынды иеленеді. Олардың ... ... ... 83 776 адам,
Хобда аймағында — 12 215, ... мен оның ... – 7 504, ... ... Бэрх және ... өнеркәсіптік аудандарында – 4 245 адам
тұрады. Қазақстан Республикасы Елшілігінің нақтыланған мәліметтері бойынша
Моңғолияда 126 ... ... ... ... М.Тәтімовтың мәліметі бойынша
Моңғолияда 157 000 қазақ тұрады, Қазақстардың ... ... ... ... – 90 000 адам. Мәліметтердің алшақтығы бұл мәселені
арнайы зерделеуді талап етеді. Қазақтардың 90%-нан астамы Моңғолияның батыс
бөлігінде, Баян-Өлгей ... ... ол ... 1600 км ... Баян-Өлгейдегі мал шаруашылығының салыстырмалы қарқынды дамуы
мен шекара маңындағы қарқынды сауда (РФ Алтай ... мен ҚХР ... ... ... Моңғолияның басқа
аудандарымен салыстырғандағы ... ... ... туғызды. Республикаға
қазақтардың қоныс аударуы Қазақстан мен Моңғолия арасындағы еңбек нарығы
мен халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... 1991 жылдың қыркүйегінен басталды. Барлығы 83 000 адам ... ... 12 ... ... ... ... кері ... 70 278 адам
Қазақстанда өзінің жаңа ... ... ... әртүрлі мәліметтер бойынша Қытайдағы қазақ диаспорасы 1
200 000-нан 2 000 000 ... ... ... ... ... саны туралы
әртүрлі мәлімет көздері бір-біріне сәйкес келмейді. Отбасында үш ... ... ... ... ... Қытай аумағында тұратын қазақтардың санын
дәл ... ... ... ... бірі ... ... шектейтін Қытай үкіметінің жүргізіп отырған демографиялық ... ... ... көп бөлігі тіркелмеген. Сол сияқты Қытайда
тұратын халықтың жалпы саны ... дәл ... ... ... ... ... ... қазақ ирредентасы, яғни өзінің тарихи ... ... ... ... ... ... бойынша Қытайдағы
қазақ диаспорасы саны 1 млн. адамнан асатын он ірі этностардың құрамына
кіреді. ... ... 56 ұлт өмір ... ... диаспорасы біздің
шетелдегі отандастарымыздың ең көбі болып табылады. Қытайдағы қазақтардың
санының өсу қарқыны айтарлықтай ... 1949 ж. – 443 ... көп 1979 ж. ... 000 ... 1982 ж. – 907 000 1985 ж. – 964 000 1990 ж. – 1 200 ... ж. – 1 млн. 296 ... 1 млн. 500 мыңға дейін Қытай Халық
Республикасының ... ... ... автономия саясатының нәтижесінде
1954 жылы Іле автономиялық облысы құрылды. ... ... ... ... ... ... ... облыста, сондай-ақ ҚХР ШҰАА Мори-
Қазақ, Баркөл-Қазақ уездерінде, Ганьсу ... ... ... және аз ... ... тұрады. ҚХР құрылған ... ... 420 000 ... өмір ... оның 418 000 – Шыңжанда тұрған,
бұл 9% құрайды; үш мыңнан астам қазақ онымен шекаралас Ганьсу және ... ... ... ... ... ... Алтай,
Іле және Тарбағатай (Чугучак) округтерінің аудандарында ... ... ... ... көштерінің 3/5 бөлігін құрайтын. Шағындау топтар ... ... ... уезі мен ... ... ... автономиялық облысы)
және Баркөл-Қазақ автономиялық ... ... ... ... ... ... көш ... негізде құрылатын болған. ШҰАА аумағында қазақтар
саны жағынан ханьдар мен ұйғырлардан кейінгі ... ... ... ... 7,4% ... ҚХР ... бергі 54 жылда Аспан асты
еліндегі ... саны үш ... ... ... ... ... этнос
болып табылатын ІҚАО басқа да автономиялық ... бар: ... ... ... уезі, Хамий округіндегі Баркөл-Қазақ
автономиялық уезі және ... ... ... ... ... провинциясында Хайси-Тибет-Моңғол-Қазақ автономиялық ... оны ... жай ғана ... деп ... ... ... ... болыстары бар. Үрімшінің арғы жағындағы Ганьсу мен
Цинхай аумақтарына ... 1917 ... ... ... ... көшкен.
ІҚАО қазақтары автохтонды халық болып ... Бұл ... ... екі ғасырға созылған күресте қорғап ... ... елде ... отырып, қазақтар бұл жерде басқа тарихи шеңберде, басқа әлеуметтік-
экономикалық және саяи жағдайда ... ... ... ... ... Қазақстандық зерттеушілер мәліметтері бойынша Қытайдағы қазіргі
қазақ диаспорасының бірқатар ерекшеліктері бар. ... ҚХР ... ... 80% ҚХР ... кейін туылғандар, оның 70% - 1962
жылдан кейін және 50% - ... ... ... ... Бұл, ... «тууды реттеу» саясатын ... ... хань емес ... ... бір ... ... қорытындыны білдірсе, екінші
жағынан – қазақ халқының басым бөлігі ҚХР өз ... деп ... ... ... ... ... үшін «мәдени революция»
кезеңінің эксперименттері өз тәжірибелерінен таныс және оларда ... ... ... тән ... ерекшеліктердің бәрі бар.
Екіншіден, ҚХР-дағы қазақ этникалық тобының мәдени және ... ... ... ... ісіндегі қол жеткізген елеулі прогреске қарамастан ол төмен
күйінде қалуда. 1982 жылғы халық ... ... ... алты ... ... ұлты (725 130 ... арасында әртүрлі жоғары оқу орандарының
түлектері тек – 2 547 адам; студенттер – 1 483; ... ... орта ... – 41 599; ... ... орта ... – 124 781; бастауыш мектеп
– 351 272; сауатсыздар мен шала ... – 203 448 адам ... ... ... ... ... 28,66%, оның ішінде алты
жастан он бір ... ... ... – 81 325 ... ... ұлтының 50%-
нан астамын құрайтын әйелдер арасында сауатсыздық деңгейі ерлерге қарағанда
1,5 есе ... Бұл ... ... ... ... ... жұмыспен
қамтылуы саласына әсері ететіні сөзсіз. Елдің халық шаруашылығында ... 294 923 ... 243 557-сі ... ... ... ... 82,58% - жер өңдеуде, мал, балық және ... ... ... ағаш ... ... ... – 3659;
зауыттар мен фабрикаларда – 3781; құрылыста – 2016; көлік және байланыста –
2224; сауда мен қоғамдық тамақтандыру ... – 9152; ... мен ... ... – 16045; мемлекеттік және партиялық
органдарда – 9460 қазақ жұмыс істейді [3]. 80 ... ... ... ... ... былай бөлінген: әртүрлі кәсіпорындардың техникалық
персоналы – 32 889, мемлекеттік органдардың, ... ... ... ұйымдардың жауапты қызметкерлері – 5 821, іс ... мен осы ... ... – 5 809, ... ... ... 816, қызмет көрсету саласы қызметкерлері – 4 812, жер ... ... ... – 219 752, ... жұмысшылары, көлік жұмысшылары
және осыған сәйкес ... ... – 21 295 ... ҚХР ... ... ... қазақтардың 7,43% ]. 1982 жылдың ортасында
ҚХР аумағында ... ... ... және олардың ҚХР-ның 56 ұлты
құрылымындағы жағдайы осындай болатын. Өткен ... ... бұл ... өзгеріске ұшырай қойған жоқ; сөз жоқ, ҚХР қазақ ... ... ... деңгейінің көтерілуі аясындағы әлеуметтік прогресс байқалады.
Техника саласындағы ұлттық кадрларды дайындау, ана тіліндегі мектеп ... әрі ... және т.б. ... куә. ... қазақтардың мәдени және жалпы
білім деңгейі өсіп келеді. ІҚАА тұрғындарының көпшілігі Пекин, Шанхай және
Қытайдың басқа да ірі ... ... ... ... ... оқу ... оқып ... да бар. Осыған қарамастан,
қазақтардың әлеуметтік те, кәсіби де, ... да ... ҚХР ... даму ... ... ... және оның ... елеулі сапалы өзгерістерге ие ... ... ... ... ... ... ... өткені туралы мәліметтер бар.
Қытайдағы тарихи ескерткіштерге деген қызығушылық артып ... ... ... ... мұрасын зерделеу жұмыстары басталып кетті.
Мүдде ортақ, өйткені Қытайда ғалым, артист, суретші, музыкант қазақтар
тұрады, олар ... ... ... болды және оларды жүзеге асыруға
жәрдемдесуде. Олардың қатуымен қазіргі кезде кітап басып ... ... ... және т.б. ... ... Бұл бағытта
Қазақтардың Дүниежүзілік қауымдастығы белсенді жұмыс жүргізуде. Мысал
ретінде ... ... ... ... ... келтіруге
болады, оның авторы өнертанушы Құлжада Мұхамед, Майра Мұхамедқызының әкесі.
Мұнымен қатар ... ... ... ... ... ... ... өткізіледі, компакт-дискілер шығарылады. Мысалға,
Қытайда тұрған күй ... ... ... ... ... арнайы
компакт-диск шығарылды. Суырып салма ақын Т.Жолдыұлының 100 ... ... ... оның ... ... магнитті таспа
әзірленді. Қытайда би ... өте ... ... ... ... ... ... күйшінің қызы белгілі балетмейстер Нағима Тайырқызының есімін
атай кеткен жөн. Ол көптеген ... ... ... ... ... ... ... онда облыстық филармонияда сабақ береді. ҚР
Президенті ... және СІМ ... ... ... курсы
нәтижесінде Қытай тарапының позициясында Қазақстанның саясатына ... ... ... ... ... ... саяси және мәдени өмірі туралы ... ... ... ... ... демографиялық процестерді реттейтін
нормативтік актілерді түсіндіреді. Соңғы ... ... ... билік
органдарында қазақ тілінің қолданылу аясы тарылып келеді, ұлттық мектептер
жабылуда. Біздің отандастарымызды Пекиннің бала ... ... ... ... ол ... ... ... қалуына әкеп соғады.
Іле-Қазақ автономиялық облысы
Қазақстан-Қытай шекарасының бойында өзінің үкіметі, ... ... ... ... мен ... тіліндегі газеттері, радио және
телевидениесі бар ... ... ... (ІҚАО) Қазақстанмен
тұтастай шектесіп жатыр. ҚХР конституциясы бойынша автономиялардағы бірінші
әкімшілік ... ... ... ... ... тиіс, ІҚАО бұл
қазақтар (аудандықтан бастап қалалық буынға дейінгі парткомның ... ... бұл ... ... ... ... үлес салмағы
білім беру, мәдениет, өнер, қаржы, сақтандыру, денсаулық сақтау, спорт ... ... ... ... сондай-ақ партиялық-мемлекеттік қызмет
пен құқық қорғау органдарында ... Аз ...... ... мен ... ... ірі кәсіпорандарда. ІҚАО
астанасы - Құлжа (қытай транскрипциясында - Инин) бірмезгілде Іле аймағының
да орталығы болып ... ... ... облысқа тағы екі аймақ кіреді:
орталығы Чугучак қаласындағы Тарбағатай және орталығы ... ... ... ... ... ... ... бөлінген және мәртебесі
бойынша бұрынғы одақтас республика облысының мәртебесіндей. Іле ... ... ... ... 6 ... ... аймағында 8 аудан бар. Шен
туралы әкімшілік-аумақтық табельде ІҚАО Шыңжан округтеріне қарағанда жоғары
сатыда: оның ... ... ... ... тең. ... ... қосымша қондырғы сияқты және жергілікті билікке мәселені тікелей
Үрімшіде шешкен оңай. Үрімшіде бұған кедергі ... ... 1982 ... ... ҚХР ... ... ... сұрап, ШҰАА юрисдикциясынан
шықпақ болған шешімінен ... ІҚАО ... ... ... ... оны ... ... төрағасы» емес, «облыс бастығы» немесе «облыс
үкіметі бастығы» деп атайды, өйткені төраға ... ... – ол ... Аймақты (округті) губернатор басқарады, оны мұнда ... ... деп ... ал қала мэрлерін «қала бастығы» деп ... ... ... ... «аудан әкімі» деп атайды. 1990 жылға дейін «аудан
бастығы» термині қолданылатын. Болыс әкімін көбінесе жайғана «ауылбас» деп
атайды. ... ... ... ... перспективалары бүгінде
бірыңғай емес. Хань халқының тарапынан аз ұлт өкілдері ... ... ... құқық тарапынан дұрыстығы туралы мәселе ... жүр. ... ... мен ҚКП ... диаспорасы мен ирредентасына
қатысты ұлттық саясаты қаншалықты бірмәндес болатындығы белгісіз. Қазақтар
лауазымды ... ... және ... ... ... ... қазақтардың
әлемдегі екінші әкімшілік-аумақтық құрылымы болып табылатын Іле-Қазақ
автономиялық облысының Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ғасырдың 50-ші жылдары
Шыңжан-Ұйғыр автономиялық ауданының Алтай ... ... ... ... ... ХХ ... 80-ші ... Ауғанстан мен Ираннан
босқын ретінде қоныс аударған қазақтардан тұрады. Стамбул ... ... (3450 ... және ... (740 ... ... ... тұратын қазақтар жинақы орналасқан. 1972 жылы олар түрік ... ... сол жылы ... ... ... алу және ... салу ... берілді. Біздің отандастарымыз бұл ауданды «Қазақкент» деп атады, қазір
ол «Гюнешли» аталады, түрік тілінен ... «Күн ... ... ... ... да ... (мысалға, Зейтинбурну, Кучук Чекмеджи,
Сафра-кой, Орнектепе), бірақ олар ... ... ... ... ... саны ... ... де әралуан, сан айырмашылығы өте үлкен.
19 000-нан 25 000-ға дейінгі сандар аталады. Мысалға, Сайлау ... ... ... ... ... ... саны ... 19 мың адам болған. 2005 жылғы мәліметтер бойынша 25 000 адам ... ... ... ... (2750 ... ... ... Стамбулдың “Зейтинбурну” ауданында шоғырланған, 120 отбасы –
Эгей теңізінің жағасында (Измир провинциясы), 80 ... ... - ... 60 ...... және ... ... тұрады.
Г.Меңдіқұлованың пікірі бойынша, көп жағдайда Түркиядағы қазақ қауымдастығы
қазақ диаспорасы өкілдері үшін үлгі болды, бұл қазақтардың ... ... ... ... ... ... қату ... де мүмкін
болды, соның арқасында Шыңжаннан босқан қазақтар бұл жерден екінші ... 1990 ... ... ... ... ... отырып, 1970
жылдары қазақтардың аға буыны қалап ... ... ... ... ... ... ... сақтау процесіндегі мынандай сәттерді атап
өтуге болады. 1960 жылдары қазақтар қаланың әүрлі аудандарына қоныстанды,
олардың балалары түрік ... бара ... бұл ... ... ... жәрдемдескен жоқ, керісінше қазақ жастарының бір ... ... ... ... ... ... ... шықты.
Қазақтардың «түріктену» процесін қалай да бір ... үшін аға ... ... ... және орта ... ашуға болатындай бірге, бір
ауданға қоныстану идеясы туды. Стамбулдың Гюнешли ауданында ... ... ... оның ... ... 1973 ... 15 ... өтті. Алғашқы
үйлер Отаны туралы естелік немесе ескерту ретінде «Алтай» ... ... 1986 жылы ... ... ... ... ... қазақтарының «Вакиф» мәдени-ағарту қоғамы құрылды. Бұл
қоғамның құрылтайшылары 10 адам ... және ... ... ... ... ... 1988 ... наурыздан бастап «Вакиф» ... ... ... шыға ... ... екі нөмірі ғана жарыққа
шықты. Бұл «Бюллетеньдерде» этнография мен ... ... ... ... Түркия мен Батыс Еуропадағы қазақ ... ... ... орын ... ... ... шыққан танымал
қайраткерлермен және ... ... ... ... және ... көмек көрсету мәселелерімен «Түркия
қазақтарының қоғамы» айналысады, оның ... ... ... ... ... да ... ұйымдар жұмыс істейді: «Түрік қазақтарының
әлеуметтік және мәдени ... ... ... ... Ата ... «Шығыс
Түркістан қоғамы» және «Ахмет Иассауи» қоры. 1991 ... ... ... мен Қазақстан Республикасы арасында тығыз жан-жақты байланыстар
дамып келеді. Түркияда тұратын қазақтар үшін ... ... ... бірі 1997 ... 28-29 ... ... Кіші Құрылтай болды.
Сонымен қатар, ... ... ... ... жоқ, ... ... және жергілікті әкімшілікпен қарым-қатынасы жақсы.
Түркияда жоғары білім алу қымбат, сондықтан оған көптеген ... ... жете ... ... оқу орнына түсетін қазақ жастарының өкілдері
негізінен ең озат ... бірі ... ... ... екі ... бар. ... кезде 200-дей қазақтың қыздары мен ұлдары Түркиядағы
жоғары оқу орындарында экономика, ... ... ... және
заңгерлік мамандықтары бойынша білім алып жатыр. Алайда Түркиядағы ... ... ... ... тері ... ... тігу және
сату бизнесімен шұғылданады. Түркиядағы қазақ отбасыларының көбі күрделі
(бөлінбеген) және ... ... ... ... де ... ... өкілдерімен: қырым татарларымен, қырғыздармен, ұйғырлармен
некелесу де онша аз емес. ... ... үшін ... тұру ... жоғары. Қазақтар көбінесе 30-ға толғанда, ... ... ... жауап беруге материалдық негіз қаланған кезде үйленеді. ... ... ... үшін бар ... ... жүктелген. Жоғары
білім алмаған қыздар көп жағдайда кәмелетке тола салысымен күйеуге шығып,
күйеулеріне отбасылық ... ... ... ... өкілдері
Батыс Еуропа, Солтүстік Америка елдерінен жұмыс пен жақсы өмір ... ... жиі ... ... жүр және ... алты ... ... Қазақстанға
көшіп келуге әрекет ете бастады. Түрік қазақтары тұрған елінің жағдайына
көбірек ... ... ... ... ... ... ... тілдік
жағдайы анағұрлым жақын ел. Еуропада тұратын қазақ диаспорасының Түркиямен
байланысты әлі ... ... Шын ... ... ... – бұл Түркия
аумағынан көшіп ... Бұл ... ... қарым-қатынастарда
көрініп тұрады, қазақ диаспорасының өкілдері өз балаларына ... ... ... салт-дәстүрлер мен мерекелер ... ... ... Бұл ... да, ... ... ... жақындығы ежелден
тығыз болды және Түркияда ұзақ өмір сүру, сөзсіз қазақтардың мәдениетіне
ықпал ... ... ... Қазақстанға қарағанда Түркиямен туыстық
байланысы күштірек. Олардың туыстарының көпшілігі ... ... ... ... ... Стамбулда Түрік қазақтарының қоры белсенді
жұмыс істеуде, Стамбул қаласының муниципалитеті Қорға арнап үй-жай бөлген.
Қор басшылары ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті, өнері өкілдерімен кездесулерін
ұйымдастыруға ... ... ... ... ... ... ... Қордың кабинеттерінде қазақтың ұлттық тұрғын-үйі
– киіз үй қойылған, қазақ тұрмысының заттары, ... ... ... олар әртүрлі мерекелерде, ... ... ... ... ... би ... ... ол әртүрлі
концерттерге, тұсау кесер рәсімдеріне ... ... ... ... ... ... Материал таңдауда қиындықтар бар, елдегі өмірді толық
қамтып жазатын авторлар жоқ. ... ... ... ... ... қиындықтарға тап болуда. Қазақ диаспорасының аудан мен ... ... ... ... ... ... өкіметтің
қазақтарды ерекшелендіріп тұратын заңға мойынсұнушылықты, ... ... ... атап ... ... өз ортасында
билер институтын (кішкене өзгерген түрінде) жүргізеді. ... ... бұл ... ... ... ... туралы ұсыныс
жасаған. Қазақтардың ... ... ... ... ... және т.б. ... жоқ. ... экономикалық жағдайы
тұрақты, жұмыс істей алады және кәсіптері бар. ... ... ... оқу ... ... ... білім алады. Қазақ тілін үйретуді
Қор өз күшімен ұйымдастырған. 2005 жылы ... ... ... ... ... студент жастар арсында тілді оқытуды ұйымдастырды.
Оқу-әдістемелік әдебиет тапшы. Әліпбилер графикасының ... ... ... бар. ... ... ... ... Тілді үйрету үшін осы графиканы білетін мамандар жоқ. Бұл жағдай
Қазақстаннан келетін киррилицада жазылған оқулықтардың ... жоқ ... ... ... қазақстандық елшілікпен өте тығыз байланыста.
Олардың ... ... ... Қазақстанның өнер шеберлерінің
концерттері ұйымдастырылған. Түркияда қазақтар негізінен тері ... ... ... ... ... ... бәсекелестік
жағдайларында қиындық көрмейді. Олардың айтуынша қазақтарды ... ... үшін ... ... және серіктес ретінде силайды.
Қазақстан нарығына жұмыс істейтін кәсіпорандар бар, Алматыда 13, ... жуық ... ... ... олар аз, ... ... көбейту
қажет. Түркияда тұратын қазақтар қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... барудың қиын
жағдайларына алаңдаулы. Эфирде қазақ тіліндегі хабарлардың жоқтығынан
қанағаттанбаушылық сезімде. ... ... ... ... және дамытатын
ақпараттық орта жоқ. Аға буын балалары мен немерелерінің ... ... ... қазақтары Отанына оралу шарттарының күрделілігіне қатты
абыржулы: тіркелу (прописка), ТИБ-нан ... ... ... ... ... машақаты. Түркияда тұратын қазақтардың
пікірінше, ... ... ... ... ... позициясын күшейте алар еді, ... оң ... ... ... ... көзі ... еді.
Маңызды шарттардың бірі мәдени орталық құру, оған мемлекеттің көмегі қажет.
Еуропа елдері
АҚШ пен Батыс ... ... ГФР, ... ... ... ... ... бару нәтижесінде және «еңбек» көші-қоны толқынында
қалыптасқан. Қолайлы әлеуметтік-экономикалық өмір жағдайы мен сіңісті ... ... ... тұр. ... ... ... ұлтының өкілдері саны
аздығынан жергілікті халыққа сіңіп кеткен. Тұманды Альбион жағалауындағы
қазақ диаспорасы ... саны аз ... ... ... ... көші-
қон саясатының құқықтық шараларының салдары болды. Ұлыбританияда ... ... мен ... ... бұл ... ... ... қызмет
аясына байланысты. Ұлыбританиядағы қазақ диаспорасының өкілдері моноұлтты
некені қалайды және оларға тұрып жатқан еліне өз ... ... алып ... ... ... этникалық түптамырын жоғалтпау және балаларын қазақ
тілі мен қазақ халқының мәдениетіне ... ... Ол үшін 1992 ... ... ... ... ... қабылдады, өйткені 1985 жылы
бұл елге Түркия мен ҚХР қазақтары оқу және ... ... үшін ... ... Бұл қоғамның мақсаты Ұлыбританияда тұратын қазақтардың ... ... ... сондай-ақ этникалық Отаны – Қазақстанмен жан-
жақты байланысты нығайту болды. Мұндай қадамдардың бірі 1995 ... ... ... ... ... ... сапары кезінде
жасалды, қазақ диаспорасының өкілдерін Президент қабылдап, ... ... олар өз ... ... ... ... Ұлыбританиядағы
қазақ қауымдастығын ерекшелендіріп тұрған нәрсе ... ... ... дейін ҚХР-да, Түркияда және Қазақстанда тұратын
қазақтармен тығыз ... ... ... ... ... ... ... Түркиядан шыққан қазақ диаспорасының 65 өкілі тұрады.
Бұған ҚХР, Қазақстаннан және басқа елдерден ... ... ... олар
қазақ диаспорасының санын 100-120 отбасына көбейтеді. ... ... ... ... ... ... ... 1960-жылдардың ортасында көшіп
келе бастады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... екі ...... азаматтығы бар бұрынғы легионерлер тұрады. ГФР-
да ... Рура мен Рейн ... ... ... ... ... қызметпен айналысты, соның ішінде ... ... ... ... ... істеді. ГФР-дағы қазақтар мына
жерлерде тұрады: Мюнхеньде - 60 отбасы немесе 300 ... ... - 90 ... ... - 4 ... 20, Батыс Берлинде - 20 немесе 100, ... 1 ... 5, ... - 2 ... 10, Майндегі Франкфуртте - 1 немесе ... 178 ... ... 890 ... ... өскелең қазақ жастарының
арасында мәдени-білім беру шараларын өткізу үшін ... мен ... ... ... ... ... бұл ... қызметінің жанданбай
тұрғанын іс жүргізу мен ... ... ету ... ... ... ГФР-дағы қазақ диаспорасы үшін өткір мәселелердің бірі
тілдік проблема болып табылады. Негізінен, ... ... ... немісше сөйлеседі. Қазақстаннан қазақ тіліндегі кітаптар, ... ... ... осы ... шешуде күшті қолдау болар еді. 1993
жылы Мюнхеньде «Еуропалық қазақ түріктерінің ... шыға ... ... ... ... ал ... ... тілінде шықты. Бюллетеньде
Түркиядағы, Германиядағы, Франциядағы, ... ... ... және ... қазақ қауымдастықтарындағы
болып жатқан оқиғалар туралы ақпараттар басылды, Қазақстандағы жетістіктер
туралы хабарламалар жарияланды. Екі жылда ... екі ... ғана ... ... тұратын қазақтарды олардың жоғары білім деңгейі мен
әлеуметтік мәртебесі ... ... ... ... ... ... өз ... жақсы білім бере алды, қазір олар заңгер,
стоматолог, инженер болып жұмыс істеуде. ГФР қазақтарының ... ... ... ... ... қарағанда консерватизм басым.
Қалыңдықтарын Түркияда тұратын қазақ ... ... ... Түрік
қыздарымен жиі некелеседі және түркі емес халықтармен некеге ... ... ... мәліметтеріне сәйкес қазіргі кезде Швецияда ... ... ... ... ... ... барғандар. Олар Стокгольмде,
Евелде, Вастераста, Гетеборгте тұрады. Соңғы уақыттары олардың саны ... ... ... ... ... келген қазақтармен толығуда.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-қа қазақтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көшіп бара бастады.
Негізінен, ... ... ... ... ... ... ... 1) бұрынғы
КСРО азаматтары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ... ... ... ... ... ұсталған, одақтастар әскерлері азат
еткеннен кейін және тексеруден өткен соң өздерінің өтініштері ... ... ... ... ... ... көшіп барған, онда
қазір олардың екінші және ... ... ... ... 2) ... ... түрік еңбек көші-қонының құрамында келіп жұмыс тапқан, бес жыл
тұрақты (ешқайда шықпай) тұрғаннан кейін АҚШ ... ... ... 3)
ҚХР-нан келген қазақтар, АҚШ-қа Жапония, Тайвань арқылы Тынық мұхитты кесіп
өтіп, Тынық мұхит жағалауында оқуға немесе ... ... ... ... елде ... ету ... ие болған; 4) Қазақстан
Республикасынан келген қазақтар, оқуға немесе жұмыс істеуге келген; 5) ... ... ... ... ... ... АҚШ
мультимәдени және полиэтникалық ел ретінде көшіп-қонған қазақтарды 1960
жылдардың ортасынан ... 1965 ... ... ... ... ... ... «Америка этникалық ... ... ... ... ... 20 шақты қазақ отбасы болған.
Бұл 20 отбасының 13-і осы елге 1960-жылдардың ортасында ... ... ... ... (Колумбия округі) метрополиінде және Калифорния штатында
қоныстанған бұрынғы вермахт ... ... Бұл ... мына ... ... ... 1) жұмыс табу мүмкіндігі;
2) онда тұрып жатқан өз ... ... ... ... 3) ... ... шамалы болса ұқсас климат жағдайы; 4) жоғары оқу ... АҚШ ... ... және ... ... ... ... аға буынға тән. Керісінше, диаспораның екінші, үшінші
буын жастары ... ... ... ... табуға тырысады, бұдан
этникалық сәйкестілікті сақтауға арналған стратегия айқындалады. ... ... ... ... саны аздығынан және америкалық
қоғам тіршілігінің барлық саласына ықпал ету мүмкіндігі болмағандығынан
маңызды проблемаларын ... ... ... өз қоғамы да жоқ. Британиядағы
сияқты америкалық қазақтарға да басы бірікпеушілік тән. 1996 жылы Индиана
университетінің ... ... ... ... ... құрылды,
ол жыл сайын Наурызды тойлайды, қазақ халқының салт-дәстүрлерімен және әдет-
ғұрыптарымен ... ... ... ... ... диаспорасы Қазақстан Республикасы қазақтарының АҚШ азаматтарымен
жасалған этникааралық некелерінің, ... ... ... ... ... мен ... осы елде тұрып, қызмет ету
мүмкіндігін беруі арқасында өз қатарларын толықтырып отырады.
Иран
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... және Гүлістан провинциясының Гомбад қалаларында тұратын 10-
нан 15 мыңға дейінгі адамды ... ... ... ... өткен
ғасырдың 20-30-жылдары, КСРО-да ұжымдастыру, мал мен астық қорын тәркілеу
процесі басталған кезде қалыптасқан. Олардың көпшілігі – ... ... ... ... ... ... ... жәрдемімен
59 отбасы арнайы авиарейспен тарихи отандарына көшіп келді.
Пәкістан мен ... ... ... қазақ диаспорасы Сайлау Батыршаұлының
мәліметтері бойынша 1600 адамды құрайды. М.Тәтімов олардың саны 3 000 ... ... ... ... ... ... саны 5 ... Пәкістандағы қазақ ұлты негізінен басқыншы Кеңес армиясынан қашқан
ауғандық қазақтардан ... ... ... ... өмір ... ... қалғандықтан Елшілік олардың тіршілік ... ... ... жасады. 1998 жылы Қазақстанға
Ауғанстаннан келген босқындардың көп ... (230 ... ... ... тағы 573 ... ... Ауғанстанда 21 000 қазақ бар. Қазақстан
Республикасының Дипломатиялық миссиясының ақпаратына сәйкес 374 адам ... ... ... білдірген. Ауған қазақтарының көбі сауатсыз, жеке
басын куәландыратын құжаттары жоқ.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы7 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
1917-1920 жылдар аралығындағы Астрахан қазақтары158 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстанның қоғамдық-саяси және экономикалық жағдайы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь