Қазақстан республикасындағы валюталық реттеуді жетілдіру жолдары және оның даму перспективасы


3. Қазақстан республикасындағы валюталық реттеуді жетілдіру жолдары және оның даму перспективасы.
3.1. Қазақстан Республиаксында валюталық реттеуді жүргізуді заңнамалық негізде ұйымдастыру.
3.2. Халықаралық валюталық қатынастарды реттеу.Валюталық саясат. Халықаралық есеп айырысу баланстары.

Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




3. Қазақстан республикасындағы валюталық реттеуді жетілдіру жолдары және
оның даму перспективасы.

3.1. Қазақстан Республиаксында валюталық реттеуді жүргізуді заңнамалық
негізде ұйымдастыру.

Нарыққа өту кезеңiнде қазақстан егемендi ел ретiнде өзiнiң саяси
дамуы кезеңiнде валюталық саясат жүргiзуi керек . Қазақстанның
алдында шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен қатар халық
шаруашылығын қайта құру оны нарық рельстерiне түсiру мәселелерiн
бiрге шешу мiндеттерi тұрады .
Қазақстан 1992 жылдың шiлдесiнде ХВК-ға мүше болып кiргеннен
бастап өзiнiң валюта қатынастарын Ямайка валюта жүйесiнiң құрылымдық
қағидаларымен қордың жарғысына сәйкес қалыптастыруда . Валюта
қатыныастарын ұйымдастыруы үшiн 1993 жылдың 14 сәуiрiнде “ Валюталық
реттеу туралы ” алғашқы заң қабылданды . Ол кезде Қазақстан сом
аймағында болғандықтан шетелдермен жеке валюталық байланыстары жоқтың
қасында болатын. Қабылданған заң бойынша ырқына жiберу деңгейiне
сәйкес келiп, кейбір жағдайларда
дамып келе жатқан валюта қатынастарына тiптi қарама – қайшы
сипатта болды . 1996 жылы 24 желтоқсанда Қазақстанда “ Валюталық
реттеу туралы ” жаңадан заң қабылданды .
Жоғарыда аталған заңға қоса , “ Қазақстан республикасының ақша
жүйесi туралы ” 1993 жылдың 13 желтоқсандағы заң ; “ Қазақстан
Республикасының ұлттық банкi туралы ” 1995 жылдың 30 наурыздағы заң; “
асыл тастар және қымбат бағалы метелдар мен байланысты қатынастарды
мемлекеттiк реттеу туралы ” 1995 жылдың 20 шiлдедегi заң ; сонымен
қатар ҚР Президентiнiң Жарлықтары, үкiмет Қаулылары мен Ұлттық банк
басқармасының нормативтiк актiлерi .
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудін обьектiсi болып
шетел валютасы , шетел валютасындағы бағалы қағаздар , валюталық
құндылықтарды , аффинирленген алтын мен басқа да бағалы металдарды
республикаға әкелу , алып кету және жiберу тәртiбiн белгiлеу болып
резиденттер және резидент еместер саналады.
Валюталық қатынастардың субъектiлерi болып “резиденттер” және “
резидент еместер ” саналады . Резидентке жататындар:
• Қ.Р. тұратын жеке кәсiпкерлер , оның iшiнде уақытша шетелдерде
мемлекеттiк қызметте жүргендер ;
• Қ . Р – ның заңдары бойынша құралған заңды тұлғалар , сондай-ақ
олардың Қазақстан территориясындағы филиалдары және тыс жердегi
өкiлеттерi .
• Қ . Р тыс жерлердегi дипломатиялық , сауда және басқа ресми
өкiлдiктер, сондай-ақ коммерциялық iспен шұғылданбайтын өкiлдiктер .
Қ.Р-дағы “ резидент еместерге ” жоғарыда республика резиденттерi
түсiнiгiнде көрсетiлген заңды және жеке тұлғалар жатады .
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық бақылау органдары және
олардың агенттерi жүргiзедi . Валюталық бақылау органдары болып заң
бойынша валюталық бақылау қыметiн жүргiзетiн ұйымдар , тап айтқанда
, валюталық операциялар жүргiзетiн өкiлеттi банктер жүргiзедi .
Валюталық бақылау негiзiнен мына бақылауда жүргiзiледi :
• Жүргiзiлетiн валюталық операциялардың заңға сәйкестiгiн анықтау
және оған қажеттi лицензиялар мен рұқсаттың болуы .
• Резиденттердiң мемлекет алдындағы шетел валютасымен мiндеттемелерiн
орындауын тексеру ; сондай-ақ Қ . Р валюта нарығында шетел
валютасын сату мiндеттемелерiнiң орындалуын тексеру ; шетел
валютасымен жүргiзiлген төлемдердiң дәлдiгi , валюта операциялары
бойынша есеп пен есептесудiң толықтығы және обьективтiлiгiн
тексерiп, сонымен бiрге резиденттер еместердiң теңгемен жүргiзген
операциялары бойынша бақылау жүргiзiледi.
Сөйтiп , валюта қатынастары халықаралық экономикалық саяси және
мәдени қатынастарға қызмет етiп , ол мемлекттiң төлем балансында
көрініс табады .
2. Халықаралық валюталық қатынастарды реттеу.Валюталық саясат.
Халықаралық есеп айырысу баланстары.
Әлемдiк тәжiрбие көрсеткендей , нарықтық экономика жағдайында
халықаралық валюталар қатынастарын реттеу екi түрде жүзеге асырылады
:
• Нарықтық реттеу;
• Мемлекет тарапынан реттеу;
Баға механизiмi және нарықтағы валюталық бағам динамикасының
белгiлерi арқылы экономикалық агентікттер валюталарды сатып
алушылардың сұранысымен оларды ұсыну мүмкiндiктерi туралы бiле алады
. Сонымен бiрге нарық валюталық операциялармен бiрге жағдайы туралы
ақпараттар көздерi болып табылады .
Нарық экономиканы реттеу жүйесiнде валюталық саясат негiзгi
орын алады .
Валюталық саясат – бұл елдiң ағымдық және сратегиялық
мақсаттарына сәйкес , халықаралық валюталық және басқа да эконокикалық
қатынастар аумағында жүзеге асырылатын шаралар жиынтығын бiлдiредi .
Валюталық саясат экономикалық саясаттың ең басты мақсаттары
тұрақты экономикалық қатынастарды өсірудi қамтамасыз етуге ,
жұмыссыздықпен инфляцияның өсуiн тоқтатуға , төлем балансындағы тепе-
теңдiктi ұстап отыруға бағытталады .
Валюталық саясат өзiнiң мақсаттарына және формаларына байланысты
екiге бөлiнедi :
1. құрылымдық валюталық саясат
2. ағымдық валюталық саясат
Валюталық саясаттың келесiдей формалары колданылады :
1. дисконттық валюталық саясат
2. девиздiк валюталық саясат
Сонымен қатар девиздiк саясаттың келесiдей жүзеге асырылу
формалары болады :
а) валюталық интервенция;
б) валюталық резервтердi диверсификациялау;
в) валюталық шектеу;
г) валютаның айырбастау дәрәжесiн реттеу;
д) валюталық бағам режимi;
е) девальвация;
ж) ревальвация;
Дисконттық саясат - бiр жағынан, валюталық бағам мен төлем
бланкасын реттеуге, екiншiден iшкi несиелер динамикасын, ақша массасын,
бағаны, жиынтық сұранысты реттеуге бағытталған орталық банктiң есепке
алу мөлшерiн көрсетедi .
Девиздiк саясат - мемлекеттiк ұйымдардың немесе Орталық банктiң
шетел валютасын сатып алу мен сату жолымен ұлттық валюта бағамына
әсер ету әдiсiн бiлдiредi .
Девальвация мен ревальвация – валюталық саясаттың дәстүрлi
әдiстерiне жатады.
Девальвация – ұлттық валютаның бағамын , шетел валюталарына
қатысты төмендетудi бiлдiредi .
Ревальвация – ұлттық валютаның бағамын , шетел валюталарға
қатынасы бойынша жоғарлатуды түсiндiредi .
Девальвация пайызын өлшейтiн формуласы келесiдей :

Бе – Бж
Д = * 100
Бе

Мұнда , Бе - ескi бағам ; Бж - жаңа бағам

Ревальвация пайызын есептеу формуласы :

Бж – Бе
Р = * 100
Бе

Мысалы : фунт стерлинг бағамы арнайы түрде 2,8 ден 2,4 долларға
дейiн төмендетiледi . Ондағы девальвациялау пайызын есептейiк :

2,8 – 2,4
Д = * 100
= 14,3%
2,8

Валюталық саясаттың келесi бiр формуласы ретiнде валюталық
шектеу үздiксiз пайдаланады .
Валюталық шектеу резиденттер мен резидент еместердiң валюталар
және басқа да валюталық құндылықтармен жасалынатын операцияларын
заңды түрде немесе әкiмшiлiк түрде тиым салуын , шектеуiн бiлдiредi
. Валюталық шектеу , валюталық бақылаудың құрамдас бөлiгi болып
табылады. Валюталық шектеу валюталық заңдылықтармен бекiтiледi .
Валюталық шектеудiң мақсаттары келесiдей :
• Төлем балансын теңестiру;
• валюталық бағамды қолдау;
• ағымдағы және стратегиялық мiндеттердi шешу үшiн мемлекеттiң
қолында валюталық бағамдардың шоғырлануы;
Валюталық шектеу келесiдей қағидаларға сүйенедi :
• валюталық операцияларды орталық және өкiлеттi банктерде
орталықтандыру;
• валюталық операциялар жасау үшiн рұқсат қағазының берiлуi ;
• валюталық шоттарды жартылай немесе толық жабу;
• валюталардың қайтарылуын шектеу .

Халықаралық есеп айырысу баланстары .
Кез келген мемлекеттiң халықаралық экономикалық саяси және мәдени
қатынастары- оның халықаралық есеп айырысу байланыстарында жалпы
көрiнiс табады .
Халықаралық есеп айырысу байланстары агрегаттық экономикалық
көрсеткiштер жүйесiнде маңызды орын алады , себебi ол ұлттық табысты
елдер арасында қайта бөлудi көрсетедi . Сондықтан жиынтық ұлттық
өнiммен ұлттық табысты бөлгенде халықаралық талаптар мен
мiндеттемелердiң таза сальдосы есептелiнедi .
Халықаралық есеп айырысу баланстары – ол бiр мемлекеттiң басқа
мемлекеттерге қарағанда ақшалы талаптары мен мiндеттемелерiнiң және
түсiмдерi мен төлемдерiнiң арақатынасы.
Халықаралық есеп айырысу баланстарының негiзгi түрлерi мыналар :
1. төлем балансы;
2. есеп айырысу балансы;
3. халықаралық қарыз балансы;
Төлем балансы - белгiлi бiр уақыт аралығында мемлекеттiң
шетелге төлеген валюталық соммасымен оған шетелден түскен соманың
арақатынасы . Белгiлi бiр мерзiмдiк және бiр күндiк төлем балансы
болады. Бiр күндiк төлем балансы статистикалық көрсеткiш ретiнде
жарияланбаса , ол белгiлi бiр мерзімде орындалуға тиiс төлемдер мен
түсiмдердiң арақатынасындағы өзгерiстердi көрсетедi. Белгiлi бiр
мерзiмдiк төлем балансы осы уақыт аралығында өзгерiстердi көрсетдi .
Белгiлi-бiр мерзiмдiк төлем балансы осы уақыт аралығындағы төлем мен
келісiмдердiң арақатынасын көрсетiп, мемлекеттiң халықаралық
экономикалық қатынастарындағы өзгерiстерiн және елдiң экономикасының
жағдайын бiлуге көмектеседi .
Егер валюталық түсiм төлемнен артық болса , онда төлем балансы
активтi , ал егер төлем түсiмнен төмен болса , онда төлем балансы
пассивтi деп аталады .
Есеп айырысу балансы деген бiр мемлекеттiң басқа мемлекеттерге
қойған валюталық талаптары мен мiндеттемелерiнiң ара қатынасы . Бұндай
талаптар, мiндемелерiнiң ара қатынасы тауарлар мен қызметтердi
экспорттау нәтижесiнде , сондай-ақ зайымдар мен несие бергенде пайда
болады . Есеп айырысу балансы : белгiлi бiр мерзiмнiң және белгiлi
бiр уақыттағы деп екiге бөлiнедi .
Төлем балансымен есеп айырысу баланстарының бiр-бiрiнен
айырмашылықтары төмендегiей :
• төлем балансына тек iс жүзiнде жүргiзiлген түсiмдер мен төлемдер
кiредi ;
• есеп аыйрысу балансына елдiң шетелге қойған талаптары мен
мiндеттемелерi кiредi;
• есеп айырысу балансында барлық алынған және берiлген несиелер
көрсетiледi , оның iшiнде төлем балансына кiрмейтiн өтелменген
несиелер де көрсетiледi.
• төлем және есеп айырысу баланстарының ақырғы активтік және
пасивтiк сальдосі бiр бiрiне сәйкес келмейдi. әдетте олар қарама-қарсы
болады , себебi несие берушiлердiң есеп айырысу баланстары активтiк
болады , ал төлем баланысы әлсiн - әлсiн , әсiресе ағымдағы
операциялар бойынша пассивтiк болады;
• төлем балансына тек төленген экспорт және импорт кiргiзiледi , ал
есеп айырысу балансы болашақта несие алумен төленетiн тауар
айналымының төленбеген бөлiгiн қамтиды .
Сөйтiп , төлем және есеп айырысу баланстарының бiр-бiрiнен
айырмашылықтары көбiнесе халықаралық қатынастарының дамуымен
айқындалады . Төлем балансының құрылымын қарастырып өтейiк .
Операцияларының сипатына қарай басылымдарда жарияланатын төлем
балансы негiзгi екi бөлiмдi бiрiктiредi .

Төлем балансының құрылымы
1) “Ағымдағы операциялар балансы”
1. сауда балансы ( сыртқы сауда операциялары бойынша төлемдер
мен түсiмдер) :
а) экспорт
б) импорт
2. Қызметтер балансы және комерциялық емес төлемдер (патент
бойынша төлем , техникалық көмек үшiн төлем )
2) “Капитал және несие қозғалысының балансы”
Сауда балансы – экспорт бойынша түсiм мен және импорт бойынша
төлемдердiң ара қатынасы . Егер тауарды шығару оны әкелуден артық
болса , онда активтiк сауда балансы болады , ал егер импорт экспорттан
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
«Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу»
Қазақстандағы валюталық реттеуді талдау
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасының валютасының даму перспективасы
Қазақстан Республикасындағы шағын бизнес дамуын жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу мәселелері
Қазақстан Республикасындағы бизнестің даму жолдары
Қазақстан Республикасындағы туризм индустриясын жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік валюталық реттеу
Қазақстан Республикасындағы салық жүйесі қызметін жетілдіру жолдары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь