Негізгі құралдардың есебінің аудиті

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.6

I.тарау Шаруашылықтың сипаттамасы, есеп саясаты және негізгі құралдар туралы түсінік.
1.1. Шаруашылықтың технико. экономикалық сипаттамасы ... ..7.10
1.2. Есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11.12
1.3. Негізгі құралдар туралы түсінік және оның мәні ... ..13.18

II.тарау Негізгі құралдардың есебі.
2.1. Негізгі құралдар, оларды сыныптау, бағалау және түгендеу ... ... .19.30
2.2. Негізгі құралдар кіріс және шығыс қозғалысыныңесебі.Жөндеу есебі..31.41
2.3. Негізгі құралдардың жалдау есебі ... ... ... ... ... ... ... ..42.57

III тарау. Негізгі құралдардың есебінің аудиті.
3.1. Негізгі құралдар есебінің аудитінің мақсаты және міндеті ... ... 58.59
3.2. Негізгі құралдарға аудит жүргізу тәртібі ... ... ... ... ...60.77
3.3. Негізгі құралдарды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78

Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
        
        Мазмұны:
Кіріспе................................................................
..........................5-6
I-тарау Шаруашылықтың сипаттамасы, есеп саясаты
және негізгі құралдар ... ... ... ... экономикалық
сипаттамасы............................................................
..................7-10
1.2. ... ... ... ... ... ... ... құралдардың есебі.
2.1. Негізгі құралдар, оларды сыныптау, бағалау
және
түгендеу....................................................................
.....19-30
2.2. Негізгі құралдар кіріс және шығыс қозғалысының
есебі.Жөндеу
есебі..............................................................31-41
2.3. ... ... ... ... ... құралдардың есебінің аудиті.
3.1. Негізгі құралдар есебінің аудитінің мақсаты
және
міндеті.....................................................................
.......58-59
3.2. Негізгі құралдарға аудит жүргізу тәртібі...................60-
77
3.3. ... ... ... ... есеп және ... ... қатынастары жағдайында шаруашылық
жүргізуші субъектілерінің есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы мен
ролі өте зор. ... ... ... ... есеп ... есеп ... ... және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер ... ... ... ... ... ... есеп ... мен қаржы шаруашылық қызметі
бухгалтерлік есебінің бас шоттар ... сай ... ... ... ... және ... Республикасы Қаржы Министрлігінің бухгалтерлік
есеп жөнінде шығарған нұсқаулары мен ... ... ... ... ... кезде елімізде қолданылып жүрген
бухгалтерлік есеп жүйесі халықаралық есеп ... ... есеп және есеп беру ... ... ... және олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел
басқару үшін, экономикалық жоспарлар жасап, оның ... ... ... ... ... ... көшу кезеңінде бухгалтерлік
есепке жүктелетін ... қай ... ... ... ... ... Өйткені қазіргі қоғамдық дамудың жаңа кезеңінде өндіріс ... ... ... ұжымдық және жеке меншіктерге ауысуы
кең етек алуда. Осыған орай қазіргі кезде ... ... және ... ... экономикалық және қоғамдық ... ... ... алып ... Бұл бойынша еліміздегі халық шаруашылығының қай
саласындағы субъектілері болмасын ... ... және ... ... өз ... өзі ... ... қаржыландыру принциптеріне
негізделуі тиіс. Бүгінгі таңда жүзеге асырылып жатқан реформалар ... ... ... ... ... ... тарапында және
экономика өмірінде атқаратын ролінің ұшан-теңіз екендігін дәлелдеуді қажет
етпейді. Қазіргі өмірдің талабына сай ... ... ... ... болмасын кезінде шағын және орта кәсіпкерлікті дамыта отырып,
айтарлықтай экономикалық өсу ... ... ... ... ... алып, өз алдына ел болғанына да он төрт жыл уақыт
өтті. Осы жылдардың аралығында көптеген өзгерістер ... ... ... жоспарлы экономика жолымен дамып келген шаруашылықтарды нарықтық
жолға көшіруге тура келді. Осыған ... ... ... есеп ... да ... ... керектігі анық байқалды.
Экономиканың қай саласында болмасын шаруашылық субъектілері мен еңбек
ұжымдары шикізат пен материалдарды ұқыпты ... ... ... ... жоюға, өзінің өндіріп (дайындап, жасап) шығаратын ... ... ... ... етіп ... ... өндіретін өнімнің өзіндік құнын төмендетуге және де ... ... оған зиян ... ... да ... ... ... құралдардың есебі,
аудиті және оларды тиімді пайдалану жайында осы ... ... ... ... және ... ... қажет ететін өзекті
тақырыптардың бірі. ... ... ... - негізгі құралдардың
есебін және аудитін жүргізудің теориялық және практикалық ... ... бұл ... ... ... үш ... ... бірінші тарауында, негізгі құралдардың өндіріс үрдісінде алатын орны
мен мәні, практикамды өткен ... ... ... мен есеп ... ... жазылған;
- екінші тарауында, тауарлы-материалдық қорлардың түрлерімен, олардың
жіктелуімен, бағалануымен және де ... ... ... және ... ... қарастырылған;
- үшінші тарауында, тауарлы-материалдық қорлардың есебінің аудитінің
мақсаты мен міндеттері, ... ... ... шаруашылық
субъектісіне маңызды екендігі жайлы жазылған.
I – тарау. Шаруашылықтың сипаттамасы, есеп ... және ... ... ... технико-экономикалық сипаттамасы.
ЖАҚ «Алматинские газовые сети» Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес құрылып, ... ... ... ... ... ... мемлекетік тіркеу куәлігінің № 40039 – 1910-АО (ИУ) 2001ж. ... ... ... туралы бойынша коды ОКПО: 39485350.
ЖАҚ «АГС» мекен-жайы: Алматы қаласы, Төлеби көшесі, 63.
Қоғам салық ... ... ... ... Алмалы ауданы бойынша Салық
комитетінде тіркелген.
Қоғамның жарғылық капиталы 1 000 000 теңге болып ... құны 10 000 ... ... ... ... 1 000 000 теңге.
Эмиссия ұлттық идентификациялық ... ... 100 ... ... ... Эмиссия Мемлекеттік бағалы ... ... ... Эмиссия акциялары толығымен орналастырыдған және
төленген.
Қоғам өз қызметін Жарғыға сәйкес жүргізеді. Ол ... ... ... ... ... қызметтерінің түрлері: Алматы қаласының
тұрғындарын, кәсіпорындарды, ұйымдар мен мекемелерді табиғигазбен қамтамсыз
ету;
жабдықтаушылардан табиғи газды қабылдап алуды ... және ... ... ... ... газбен қамтамасыз ету;
газ құрылғыларын, өлшеу құралдарын ... және ... ... да ... ... ... ... заңдарына қайша келмейтін басқа да, өзге
қызмет түрлері.
Ұйымның - қаржы шаруашылық қызметі ... ... ... ... ашық көрсетеді, яғни талдау жүргізуге қажетті қаржылық
есептіліктің барлық мәліметтері (цифрлары) бар.
Бухгалтерлік ... ...... ... ... ... бөлігі.
Кірістер және шығыстар туралы есепті талдау – компания туралы, сату
көлемі және таза ... ... ... маңызды қайнар ... ... ... бір периодқа таза пайданы және кірісті анықтай
білу болып табылады.
ЖАҚ «АГС» -ң ... ... ... ... ... туралы есебі», «Ақша қозғалысы туралы есебі» № 1,2,3 Қосымшаларда
көрсетілген.
Қоғамның бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес құрылған. Қоғам өзінің
есептік жазуларын ... және ... ... ... мен Қазақстан
Республикасында қабылданған, Қоғамның Есеп саясатымен ... есеп ... ... ... мен ... сай қаржылық
есептілігін дайындайды. Негізгі құралдары мен материалды емес активтері,
жинақталған ... ... ... ... алу ... ... ... мен материалды емес активтердің алғашқы
құнына сатып алу құны және активтерді ... ... ... ... дейнгі
кеткен барлық шығындар кіреді. Негізгі құралдардың тозуы негізгі құралдар
мен материалды емес активтердің ... ... ету ... байланысты тік
сызықты әдіспен есептелінеді. 2004 жыл бойынша негізгі құралдар 92%-ға
қайта бағалаудың есебінен және 8 %-ға ... ... ... газ ... жаңа ... ... есебінен артқан.
Тауарлы – материалды құндылықтар есепте орташа құн ... ТМҚ – ... ... қай ... кезеңде болса, сол есепті
есепті кезеңде шығысқа шығындалады.
Дебиторлық қарыздар қаржылық ... ... ... яғни ... ... ... түзетулерсіз, себебі Қоғамда
күдікті қарыздар бойынша резерв әлі құрылмады. Өткен ... ... ... мен ... ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің жалпы қарыздары 27814 мың
теңгеге артқан, соның ішінде 26061 мың ... ... ... ... ... кеткен.
- үй ішнде газ құрылғыларын жөндеу бойынша қызметке 1753 мың теңге
кеткен
- 2002 жылмен салыстырғанда - ... да ... ... азаюы
57775 мың теңгені құрайды. 2002 жылы басқа да қарыздардың ... ... ... ... ... салынған қосымша құнға
салық сомасының өсуінен болып отыр.
Ақшаның бар болуы және оның қолдануы қызмет ... ... ... ел ... операциялар қызмет көрсететін банк бекіткен
айырбас бағамы бойынша қазақстандық теңгемен ... ... ... мен ... жабу ... ... нарықтық бағам
бойынша бағаланады.
Заемдық құралдар Банктік заем ... ... ААҚ ... ... ... теңге, швейцариялық франк, АҚШ доллары түрінде
нақты келіп ... ақша ... ... пайдалану бойынша марапаттау 13,5 % мөлшерінде 184664 ... 2003 жылы ... ... және ол кезең шығындарында көрсетілген.
Салық салу Салық Кодексінің ... сай ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 144772,5
мың теңгеге кеміген. Кему заемдық құралдарды тарту есебінен болып ... ... ... ... әсер ететін барлық кредиторлық қарыздар
сомасы контрагенттермен есептесудің салыстыру актісінде көрсетіледі.
Табыс алынған немесе алынуға тиісті сату ... ... ... түскен табыс Қазақстан Республикасының табиғи монополияны
реттеу ... ... ... ... ... ... Сату құны ... алушымен келісілген негізде анықталады. Сатудун
түскен табыс, осы операцияларды ... ... ... ... ... ... ... істеу, қызмет көрсету) бастап есептеледі.
Газды тасымалдау бойынша алынған ... ... ... акт ... ... шығысталуын дәлелдейтін алғашқы ... ... алу ... ... ... ... қызметі бойынша нақты ... ... ... артық. Шығындар сомасының артық болып кетуіне банк
заемдарын пайдалану үшін ... ... ... әсер ... ... ... ... асып түсуіне валюталық ... ... ... алынған заемдардың қайта бағалау нәтижесі әсер
етті.
Шығын көлемі: 2002 жыл бойынша ... 135288 мың ... жыл ... сомасы 237,5 мың теңге.
Қызмет нәтижесінің шығынды ... ... ... ... шығыстар әсер етті. Ол ... ... ... ... ... ... Шет ел валютасына қатысты
теңге бағамының өзгеруі салдарынан заемдарды қайта бағалау және заемдарды
жабу ... баға ... ... болған шығындар пайда болды.
1–кесте.2003 ж. Табыстар мен шығындар
|Қызмет түрі ... ... ... құны |Таза кіріс |
| ... | | ... ... ... |274261 ... ... ... сату |285,5 |23,5 |50,5 ... да ... |37153,5 |31226,5 |5927 ... ... ... |383890 ... ... ... түрлері ... ... ... ... с. іш ... ... |1475 ... |6559,5 ... |10878 ... ақы |23284 ... |11744 ... ... |1158 ... ... |312,5 ... ... |144291 ... | ... барлығы: с. іш |184664 ... ... ... ... |184664 ... ... шығындары |384876 ... емес ... ... ... ... ... ... |-1024 ... ... ... | ... айырымынан |1628 ... да ... емес ... |3974 ... |4578 ... Есеп ... ... есеп саясаты Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп
және қаржылық есептілік туралы» ... ҚР ... есеп ... ... ... ... методикалық ұсыныстарға сәйкес
жасалған.
ЖАҚ есеп саясатын құру және ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттарына негіз
болатын келесідей қағидаларды басшылыққа алу керек: есепке алу, ... ... ... ... шынайылық, бейтараптылық,
абайлық, аяқтылық, салыстырмалылық, кезектілік.
Бухгалтерлік есептің ... ... ... құру және ... үшін
қажет қағидаларды, негіздер мен тәртіптерді қамтиды. Қаржылық есептің
мақсаты ... ... ... қаржы жағдайы мен қызмет нәтижесі жайлы
барлық қажетті ақпараттарды ... ... ... ... және ... есеп ... ... құрылтайшыларға жедел ақпаратты ұсыну.
Бухгалтерлік есеп жүйесіндегі барлық жазулар ... ... ... ... ... ... ... негізінде жасалған Қоғамның
Жұмысшы шоттар жоспарының сыныптамасына сәйкес жүргізіледі. Бухгалтерлік
жазулардың тізбегі келесідей тәртіппен анықталады:
1. ... ... ... оның мазмұнына сай жасалған
операциялардың фактілері бухгалтерлік жазумен бекітіледі;
2. Алғашқы құжаттардың мәліметтері операциялардың ... ... ... ... есеп регистрлерінде
және стандартты емес есеп регистрлерінде жинала береді.
3. Есептілікте өңделген мәліметтер негізінде қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... есеп ... ішіндегі өңделген құжаттардың
бухгалтерияға келіп түсу мерзімі, есепті кезең ... ... ... ... және ... мұрағатқа тапсырылуы – осының бәрі
құжатайналымын құрайды. Бұны ... ... ... ... ... есепті есепті жүргізудің келесідей түрлері
бар:
1. Автоматтандырылған. Есептік синтетикалық және аналитикалық регистрлер
мен қаржылық есептіліктерді ... ... ... ... шаруашылық операциялардың орындалу уақытында
алғашқы ... ... ... ... ... ... мазмұны мен бухгалтерлік есеп регистрлері
коммерциялық құпияны құрайтын ақпараттар болып табылады. ... ... ... ... ... ... ғана бар. ... толық, әрі әкімшілік орындалуы үшін ... ... ... ... және ... бекітеді:
- ЖАҚ туралы ұсыным;
- Бухгалтерия туралы ұсыным;
- Қызмет ... ... ... ... ... ... ұсыным;
- ЖАҚ жұмысшылары туралы қызмет тәртібі;
- Өндіріс ісі бойынша тәртіп;
- Мүліктерге түгендеу жүргізудің жалпы ... мен оның ... ... ... Негізгі құралдарды, МЕА, тауарлы материалды ... ақша ... ... және ақша құжаттарын, қатаң
есептілік бланктерін және басқа да ... тыс ... ... ... ... ... ... жағынан Қоғамның заңға сай қызметін
жүргізуін ... ішкі ... және ... ... тексеруі арқылы жүзеге
асады.
1.3. Негізгі құралдар туралы түсінік және оның мәні.
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын ... ғана ... ол ... ... ... ... ... алынған жартылай
фабрикаттар) және енбек құралдары (машина, станок) болып ... ... ... ... ... ... ... емес, олардың өндіріс
процесінде атқаратын роліне қарап анықталады. ... ... ... ... сол ... үшін ... өнім болып саналады;ал орнату үшін сатып
алған субъект үшін осы қазан еңбек ... ... ... Осы қазанды
келешекте қайта сатуға алса, онда ол тауар ... ... ... ... ... ... да, ... емес
(әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір ... ... ... ... ... құралдарға: жер; үйлер; ғимараттар; көп жылдық ... ... және ... ... ... ... машиналар
және кұрал-жабдық); машиналар және жабдықтар; өлшеу және ... ... ... мен ... ... ... ... басқа
машиналар мен құрал-жабдық; көлік құралдары; құрал-сайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп ... ... ... жақсартуға (ғимараттарсыз) шыққан күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар жатады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №6 БЕС ... ... ... ... ... ... жүргізудің, субъектіге жататын меншік
құкығын, шаруашылык пен оперативтік басқару жүйесін аныктайды.
Инвентарлық объектілер негізгі құралдың есеп бірлігі ... ... ... күрделі әрі жай болып келеді. Негізгі құралдың есебін
дұрыс ұйымдастырудың басты шарты оны сыныптау болып табылады.
Өндіріс ... ... ... байланысты негізгі ... және ... емес ... екіге бөлінеді.
Негізгі өндіріс қүралдарына өндіріс процесіне тікелей қатысатын
объектілер жатады, олардың ... ... ... ... ... ... кұрал-жабдык, кұрал-саймандар т.б.) әсер ету жүзеге
асады немесе өндірісті жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... Негізгі өндірістік
кұралдардың пайдалануын сипаттайтын шолушы экономикалық көрсеткіш і — қор
қайтарымы болып табылады, ол негізгі ... бір ... ... ... немесе ақшалай түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар — тұтынуға арналған құрал-
жабдықтар. Олар ... ... ... ... ... ... сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім
бойы өтеуге арналған.
Иелігіне қарай негізгі кұраддар меншікті және жалға ... ... ...... ... және оның ... ... негізгі құралдар. Белгіленген мерзімге шарт ... ... ... ... ... жалға алынған құралдар болып
саналады. Оларды жалға берушінің балансында есептейді, ... ... ... ... ... құралдар" баланстан тыс шотында есептейді. Жалға алу
мерзімі аяқталған соң немесе ол ... ... ... ... ... сатып алуына болады. Оларды 121-ші "Жер", 122-ші ... ... ... және ... өткізгіш кондырғылар", І24-ші
"Көлік құралдары", І25-ші "Басқа да негізгі ... ... ... ... ... сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, істемей
түрған (тоқтатылып ... және қор ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар,әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. Жұмыс істемей тұрғандар — бұл ... ... ... ... байланысты уақытша пайдаланбайтын негізгі құрал-
жабдықтар. Қорда ... ... ... ... тұрған кұрал-жабдықтарды
жоспарлы түрде олардың запас бөлшектерін ... үшін ... ... кұрамына қарай негізгі құралдар мүліктік және мүліктік ... ... ... ... ... бар, яғни ... және өлшеуге
болатындар (үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар) жатады. Мүліктік
еместерге пайдаланылатын жер, ... ... су ... ... ... ... салымы, яғни заттық нысаны жок шығындар (жер
учаскелерін, егістік үшін ... ... ... ... ... ... күрделі қаржы жұмсау, т.б.) жатады.
Әр субъектіде негізгі құралдар пайдалану мақсатына және атқаратын
қызметтеріне қарай ... ... ... ... жер; үйлер;
ғимараттар; өткізгіш тетіктер; машиналар және құрал-жабдықтар (соның ішінде
автоматты машиналар және құрал-жабдық); күш ... ... ... ... машиналар және жабдыктар; өлшеу және реттеу аспаптары
және қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар; есептеу ... ... мен ... ... ... ... ... мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім ... мал; көп ... ... ... ... ... ... күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі қүралдардың әрқайсысының кұрамына ...... ... ... алған жердің көлемі мен құны. Жерге
меншік құқығы бар болса, онда олар ... ... ... ... ... берілген болса, онда ондай жер учаскілері мүліктік объекті ... ... ... ... тұруға, әлеуметтік-мәдени қызмет көрсетуге
жағдай жасауғажәне материалдық құндылықтарды сақтауға арналған әлеуметті-
құрылыс объектілері. Әрбір ... үй ... ... ... табылады;
ғимараттар — еңбек заттарын өзгертуге қатысы жоқ белгілі ... ... ... ... процесін жүзеге асыруға арналған
инженерлік-құрылыс объектілері (шахта ұңғысы, мұнай мұнарасы, бөгет, көпір,
автомобиль жолы). Барлық ... бар ... жеке ... ... ... табылады;
өткізгіш тетіктер (қондырғылар) — электр, жылу немесе ... ... ... ... ... ... трансмиссиялар,
құбырлар). Электр желілері бойынша, мысалы, электр станциясы ... ... ... ... ... бөлу ... ... подстанцияларынан және подстанциялардан трансформатор
жайына дейін мүліктік объекті бола алады;
машиналар мен жабдықтар — күш ... ... және ... ... және ... өлшеу және реттеу аспаптары және
қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар; әрбір ... егер ол ... ... бөлшегі болмаса, оған кіретін бейімделген құралдарды,
соған ... ... ... қоршауды, фундаментті қоса алғанда,
мүліктік объекті болып саналады. Негізгі құралдардың бұл тобы бес ... ... ... мен жабдықтар - жылу және электр энергиясын
өндіретін генератор-машиналары; түрлі энергияны механикалық энергияға, ... ... ... ... ... ... ... шассилер, бу двигательдері, турбиналар, іштей жану
двигательдері,электрлік двигательдер).
жұмыс машиналары мен ...... ... жасау процесінде
еңбек затына механикалық, жылу және химиялық әсер етуге ... ... және ... ... ... ... ... ағаш
кесетін аралар);
өлшеу және реттеу приборлары, ... және ...... ... ... ... ... аспаптар мен
қондырғылар, сондай-ақ лабораторияларда пайдаланылатын приборлар мен
аппаратуралар (дозаторлар, амперметрлер, микроскоптар);
есептеу ...... ... және ... ... ... ... (компьютерлер, басқарушы және
басқа есептеу машиналары);
басқадай машиналар мен жабдықтар — машиналар, ... және ... ... ... ... ... ... өрт
сөндіргіш машиналар);
көлік құралдары — адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған қозғалыс
құралдары (автомобиль, ... жол және су ... ... ... ... Әрбір объект өзіне тиісті барлық бейімдегіш құралдары мен заттарын
қоса алғанда мүліктік объект ... ... — қол ... ... ... ... ... металдарды, ағашты және т.б. өңдеу
үшін ... ... ... ... ... және ... еңбек
құралдары). Басқа мүліктік объектінің ... ... ... ... объект болып табылады;
өндірістік мүлік және соған жататын заттар — өндірістік операцияларды
орындау ... ... үшін ... ... ... ... ... көмектесетін жабдықтар; сұйық, сусымалы және басқа материалдарды
сақтауға арналған сыйымды заттар; өндірістік арналымы бар басқа да ... ... ... ... ... табылмайтын және дербес мәні бар
заттарда ... ... бола ... мүлік — кеңсе және шаруашылық мекемелерінің заттары
(орындықтар, шкафтар, кілемдер). Дербес мәні бар ... ... - ... бола ... ... және өнім беретін мал — ат, өгіз, түйе және
басқа жұмысқа пайдаланылатын малдар; өнім ... мал - ... ірі ... асыл ... ... мен ... ... мен інгендер; бұғылар,
маралдар, еркек шошқалар мен ... ... ... қой мен ... ... мал мүліктік объект болып табылады;
көп жылдық өсімдіктер қолдан егілген, көпжылдық өсімдіктер (жеміс және
жидек ағаштары, ... ... көп ... ... ... ... жасалған қоршаулар, жерді қорғайтын өсімдіктер).
Жас өсімдіктер даму деңгейі толық жетілген (жеміс-жидек бере ... ... ... алынады;
жерді жақсартуға байланысты күрделі шығындар (ғимаратсыз) — ауыл
шаруашылық мақсатта пайдалану үшін ауыл шаруашылығында ... үшін ... ... ... жұмсалған мүліктік емес сипаттағы шығындар
(жер учаскелерін жоспарлау, жерді егін егу үшін ... егіс ... ... да ... құралдар — кітапхана қорлары, спорт мүлкі және басқа
да салымдар.
Негізгі құрал-жабдықтардың бастапқы, ағымды, баланстық, сату, ... және ... ... болады.
Бастапқы (тарихи) құны — негізгі құралды сатып алуға немесе салуға
кеткен нақты ... ... ... қоса ... ... ... ... ҚҚС, жеңіл автомобильдерді сатып алу кезінде төленген,
баж салығы т.б.), сондай-ақ орнату, жеткізіп беру, монтаждау, ... ... ... үшін ... және т.б. шығындарынан тұрады.
Негізгі кұралдардың бастапқы кұны мынадай жолмен аныкталады:
Жер ... ... ... ... ... ... ... — актіде
көрсетілген сатып алу құны, қозғалмайтын мүліктер ... ... ... ... ... келісімін рәсімдеу бойынша көрсетілген
қызметтердің төлемі, ... ... ... ... ... (ескі
үйлерді бұзу, тазалау, тегістеу, т.б. кезінде ... ... ... табыстың шегерілімінен басқа) жұмсалатын шығыстар;
құрастыруды және орналастыруды қажет ететін немесе қажет етпейтін
сатып ... ... мен ... ...... алу құны,
тасымалдау, соның ішінде тасымалдау кезіндегі құрастыру, машиналар ... ... ... т.б. ... ... ... жұмсалатын шығындар. Машиналар мен құрал-жабдықтарды
құрастыру кезінде олардың бүзылғандарына кеткен ағымдағы шығыстарын қоса
есептегендегі жөндеу ... Егер ... ... ... ... ... ... онда теленген проценттер ағымдағы шығыстар болып табылады да
объектінің бастапқы құнына қосылады;
үйлер меи ... ... ... салу кезінде: құрылыс
материалдары, құрал-жабдықтар, құрылыс ... мен ... ... ... ... ... ... тиесілі үлесі,
сәулетшілер, заңгерлер көрсеткен қызметінің төлемі, құрылысты ... ... ... ... ... салу кезеңінде
берілген кредиттер ... ... ... салу үшін ... ... ... жобалық-сметалық құжаттардың құны, т.б. - ... ... ... барлығы да бастапқы құнға қосылады;
жерді, үйлерді немесе ғимараттарды біртүтас мулік ретінде иеленген
кезде өз ... ... ... кіріске енгізу барысында ... ... ... шектеу қажет, өйткені үйлер мен ғимараттардың
пайдалану мерзімі шектеулі әрі олар тозады. Ал ... ... ... ... олар ... Егер ... тек ... арналған болса, үйлер мен ғимараттар, жеміс ағаштары т.б. бұзуға
(түбірімен жұлып алуға) ... ... ... ... ... ал жер
сатып алынған объектіге жатады. Тозығы жеткен үйлерді бұзуға байланысты
жұмсалған шығыстан, ... ... ... алынған құндылыктарды
сатқаннан түскен табысты шегергеннен соң, ... ... ... ... ... үйлер мен ғимараттар бойынша —
объектіні тұрғызу бойынша жүргізілген жұмыстардың келісілген ... ... ... ... ... ... ... егер де оның құны
тапсырыс беруші тарапынан төленген болса;
құрылтайшылардың жарғылық ... ... ... ... келісілген бағасы бойынша;
субъектінің өзі дайындаеан немесе төлем арқылы сатып алынған негізгі
құралдар бойынша — сатып алуға жұмсалған шығындардың ... ... ... және ... алынған объектілердің (алушының құрал-жабдықтарды
орналастыруға кеткен шығындарын қоса ... тозу ... ... ... да ... ... байланысты жұмсалған шығыстар;
тегін алынған негізгі құралдардың объектілері бойынша — ... құны ... ... ... ... ... шығындарын қоса есептегеңде);
айырбас операциясы нәтижесінде алынған объектілердің — бастапқы құны
негізгі құралдардың алынған ағымдағы құны ... ... ал ол ... ... ... ... түзетулердің көмегімен алынған
(берілген) ақша қаражаттарының сомасына тең ... ... ... ... объектілер де әртүрлі мақсатқа арналған объектілер
де жатады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... айырбастау кезінде алынған объект сатылған ... ... ... ... ол ... тауардай немесе ақшалай салынған
(түскен) сомасы ескеріледі;
жас малдарды негізгі табынға аударған кезде — малдарды өсірудің ... ... ... ... үшін алынған ересек малдар бойынша —
жеткізуге кеткен шығындарды қоса есептегенде сатып алуға ... ... ... алуға байланысты басқа да шыққан шығындар;
жас өсімдіктер бойынша -өсімдіктерді еккен сәттен ... ... егу, ... ... ... ... ... өнімнің
пайдалану немесе сату құнын алып тастағаннан кейінгі) нақты шығындар;
толык, төленген және ұзақ мерзімге жалға ... ... ...... ұзақ мерзімге жалға алу шартында көрсетілген құны;
жерді жақсартуға жұмсалған күрделі ... ...... бойынша шыққан нақты шығындар.
II – тарау. Негізгі құралдардың есебі.
1. Негізгі ... ... ... ... және ... ... материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес
(әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір ... ... ... ... ... ... жер; ... ғимараттар; көп жылдық екпе
ағаштары; машиналар және ... ... ... ... ... ... ... және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары
және қондырғылар мен ... ... ... ... басқа
машиналар мен құрал-жабдық; көлік құралдары; құрал-сайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім ... мал; көп ... ... ... ... (ғимараттарсыз) шыққан күрделі шығын; басқа
да ... ... ... негізгі құралдардың есебі №6 БЕС сәйкес ұйымдастырылады.
Осы стандарт негізгі ... ... ... субъектіге жататын меншік
құкығын, шаруашылык пен оперативтік басқару ... ... ... ... ... есеп бірлігі болып табылады.
Инвентарлық объект күрделі әрі жай ... ... ... ... ... ұйымдастырудың басты шарты оны сыныптау болып табылады.
Өндіріс процесіне қатысу сипатына байланысты ... ... және ... емес ... ... бөлінеді.
Негізгі өндіріс қүралдарына өндіріс ... ... ... ... ... ... ... әзірлеген кезде енбек
құралдарына (машина, ... ... т.б.) әсер ету ... ... ... ... үшін ... материалдық жағдайын жасайды
(ғимараттар, кұрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). Негізгі ... ... ... ... экономикалық көрсеткіш і — қор
қайтарымы болып табылады, ол негізгі кұралдардың бір ... ... ... немесе ақшалай түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі құрал-жабдықтар — ... ... ... Олар ... ... (ғимараттар, тұрғын-үй коммуналдық
шаруашылық, денсаулық сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім ... ... ... ... кұралдар меншікті және жалға алынған болып
бөлінеді.
Пайдалану сипатына ... ... ... ... ... тұрған, істемей
түрған (тоқтатылып қойған) және қор ретінде тұрған болып ... ... ... тұрған негізгі құралдар,әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. Жұмыс істемей ... — бұл ... ... немесе
басқа жағдайларға байланысты уақытша ... ... ... Қорда тұрғандар болып жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... ... үшін тоқтатылған
объектілер есептеледі.
Заттық кұрамына қарай негізгі құралдар ... және ... ... ... ... (заттай) көрінісі бар, яғни санауға және өлшеуге
болатындар (үйлер, ғимараттар, машиналар, ... ... ... ... жер, ... ... су ... (ғимараттардан
басқа күрделі қаржы салымы, яғни ... ... жок ... ... ... үшін пайдаланылатын жерді өңдеу, жалға алынған ... ... ... ... т.б.) ... ... ... құралдар пайдалану мақсатына және атқаратын
қызметтеріне қарай ... ... ... ... жер; ... ... ... машиналар және құрал-жабдықтар (соның ішінде
автоматты машиналар және ... күш ... ... ... ... ... және ... өлшеу және реттеу аспаптары
және қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар; есептеу ... ... мен ... ... ... құрал-сайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп ... ... ... ... ... ... ... шығын; басқа
да негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі қүралдардың әрқайсысының кұрамына енетіндер:
жер — субъект меншігіне сатып алған ... ... мен ... ... ... бар болса, онда олар кұқық актісімен расталуы керек. Ондай
актісі берілген болса, онда ондай жер ... ... ... ... —халыққа еңбек етуге, тұруға, әлеуметтік-мәдени қызмет көрсетуге
жағдай жасауғажәне материалдық ... ... ... ... ... ... тұрғын үй мүліктік объект болып табылады;
ғимараттар — еңбек ... ... ... жоқ ... бір
қызметтерді орындау жолымен өндіріс ... ... ... ... ... ... ұңғысы, мұнай мұнарасы, бөгет, көпір,
автомобиль жолы). Барлық жағдайлары бар ... жеке ... ... ... ... ... (қондырғылар) — электр, жылу немесе механикалық
энергияны өткізу қондырғылары (электр өткізу ... ... ... желілері бойынша, мысалы, электр ... ... ... ... ... ... бөлу қондырғыларына
дейін, қабылдау подстанцияларынан және подстанциялардан трансформатор
жайына ... ... ... бола ... мен ... — күш беретін машиналар және ... ... және ... өлшеу және реттеу аспаптары және
қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар; ... ... егер ол ... ... бөлшегі болмаса, оған кіретін бейімделген құралдарды,
соған ... ... ... қоршауды, фундаментті қоса алғанда,
мүліктік объекті болып саналады. Негізгі құралдардың бұл тобы бес ... ... ... мен ... - жылу және ... энергиясын
өндіретін генератор-машиналары; түрлі энергияны механикалық энергияға, яғни
қозғалыс ... ... ... ... ... ... ... бу двигательдері, турбиналар, іштей жану
двигательдері,электрлік двигательдер).
жұмыс машиналары мен жабдықтар — ... ... ... процесінде
еңбек затына механикалық, жылу және химиялық әсер етуге арналған машиналар,
аппараттар және құрал-жабдық (токарьлық бұранда кесетін ... ... ... және реттеу приборлары, қондырғылар және лабораториялық
жабдықтар — өлшеуге, өндірістік процестерді реттеуге ... ... ... ... ... пайдаланылатын приборлар мен
аппаратуралар (дозаторлар, амперметрлер, микроскоптар);
есептеу техникасы — ... ... және ... ... ... ... ... басқарушы және
басқа есептеу машиналары);
басқадай машиналар мен жабдықтар — машиналар, аппараттар және басқа
құрал-жабдық (телефон ... ... ... ... ... ... ... — адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған қозғалыс
құралдары (автомобиль, ... жол және су ... ... ... ... ... объект өзіне тиісті барлық бейімдегіш құралдары мен заттарын
қоса алғанда мүліктік объект болып табылады;
құрал-сайман — қол ... ... ... ... ... ... ... және т.б. өңдеу
үшін машиналарға бекітілген заттар (кесетін, соғатын және нығыздайтын ... ... ... ... ... ... ... ғана
мүліктік объект болып табылады;
өндірістік мүлік және ... ... ...... операцияларды
орындау немесе жеңілдету үшін қызмет ететін өндірістік заттар; ... ... ... ... ... және ... материалдарды
сақтауға арналған сыйымды заттар; өндірістік арналымы бар басқа да ... ... ... ... ... ... және ... мәні бар
заттарда мүліктік объекті бола алады;
шаруашылық мүлік — кеңсе және шаруашылық ... ... ... ... Дербес мәні бар әрбір объект - мүліктік
объекті бола алады;
жұмысқа пайдаланылатын және өнім беретін мал — ат, ... түйе ... ... ... ... өнім беретін мал - мүйізді ірі қара
мал; асыл тұқымды айғырлар мен ... ... мен ... бұғылар,
маралдар, еркек шошқалар мен мегежіндер, ешкілер, саулық қой мен қошқарлар.
Әрбір ересек мал ... ... ... ... да ... ... — кітапхана қорлары, спорт мүлкі және басқа
да салымдар.
Негізгі кұралдардың ... кұны ... ... аныкталады:
Жер учаскелері бойынша меншік немесе тұрақты пайдалану құқығы — актіде
көрсетілген сатып алу ... ... ... ... ... ... ... алу-сату келісімін рәсімдеу бойынша көрсетілген
қызметтердің төлемі, жерді мақсатты пайдалануға ... ... ... ... ... тегістеу, т.б. кезінде алынған материалдарды сатудан
түсетін табыстың шегерілімінен басқа) жұмсалатын шығыстар;
құрастыруды және ... ... ... ... ... ... ... машиналар мен құрал-жабдықтар бойынша — сатып алу құны,
тасымалдау, ... ... ... ... құрастыру, машиналар мен
құрал-жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын, т.б. тексеру мақсатымен
өткізілетін ... ... ... ... мен ... ... ... бүзылғандарына кеткен ағымдағы шығыстарын қоса
есептегендегі жөндеу құны. Егер ... ... ... арқылы сатып алынған
болса, онда теленген проценттер ағымдағы шығыстар болып табылады ... ... ... қосылады;
үйлер меи ғимараттарды шаруашылык, әдіспен салу кезінде: ... ... ... ... мен ... жұмысшылардың еңбек ақысы, үстеме шығысының тиесілі ... ... ... қызметінің төлемі, құрылысты салу
кезеңіндегі сақтандыруға жұмсалатын шығыстар, ... салу ... ... ... проценттер, құрылыс салу үшін рұқсат алуға
жұмсалатын шығыстар, жобалық-сметалық құжаттардың ... т.б. - ... ... ... ... да бастапқы құнға қосылады;
жерді, үйлерді немесе ғимараттарды біртүтас ... ... ... өз ... ... мақсатымен кіріске енгізу барысында бұл
объектілердің бастапқы қүнын шектеу қажет, өйткені үйлер мен ... ... ... әрі олар ... Ал ... ... мерзімі
шектелмеген, сондықтан олар амортизацияланбайды. Егер пайдалануға тек жер
ғана арналған болса, үйлер мен ... ... ... т.б. ... ... алуға) жатады, демек құнға шектеулер қолданылмайды, ал жер
сатып ... ... ... ... жеткен үйлерді бұзуға байланысты
жұмсалған шығыстан, объектіні бөлшектеу барысында алынған құндылыктарды
сатқаннан ... ... ... соң, жердің бастапқы ... ... ... үйлер мен ғимараттар бойынша —
объектіні тұрғызу бойынша жүргізілген жұмыстардың келісілген құнына ... ... ... ... ... қосылады, егер де оның құны
тапсырыс беруші тарапынан төленген болса;
құрылтайшылардың ... ... ... ... ... келісілген бағасы бойынша;
субъектінің өзі дайындаеан немесе төлем арқылы сатып алынған негізгі
құралдар бойынша — сатып алуға жұмсалған шығындардың ... ... ... және ... ... ... (алушының құрал-жабдықтарды
орналастыруға ... ... қоса ... тозу ... ... ... да сатып алуға байланысты жұмсалған шығыстар;
тегін алынған негізгі құралдардың объектілері бойынша — ... құны ... ... жеткізіп беру, орналастыруға
кеткен шығындарын қоса есептегеңде);
айырбас операциясы нәтижесінде алынған объектілердің — ... ... ... ... ағымдағы құны бойынша анықталады, ал ол негізгі
құралдардың берілген ағымдағы құнына түзетулердің ... ... ақша ... ... тең ... ... ... пайдаланылатын объектілер де әртүрлі мақсатқа арналған объектілер
де жатады. Мысалы, бір-біріне ... ... ... тракторды жүк
автомобиліне айырбастау кезінде алынған объект ... ... ... ... ... ол ... ... немесе ақшалай салынған
(түскен) сомасы ескеріледі;
жас ... ... ... ... ... — малдарды өсірудің нақты
өзіндік құны;
негізгі табынды қалыптастыру үшін алынған ересек малдар бойынша ... ... ... қоса ... ... ... ... шығындар
және сатып алуға байланысты басқа да шыққан шығындар;
жас өсімдіктер бойынша -өсімдіктерді еккен сәттен пайдалануға бергенге
дейінгі егу, ... ... ... ... ... өнімнің
пайдалану немесе сату құнын алып тастағаннан кейінгі) нақты шығындар;
толык, төленген және ұзақ ... ... ... ... ...... ұзақ мерзімге жалға алу шартында көрсетілген құны;
жерді жақсартуға жұмсалған күрделі шығындар бойынша — жүргізілген
жұмыс бойынша ... ... ... ... бастапқы құны өзгертілуі мүмкін; қосымша салынған
күрделі салымдар немесе негізгі құралдардың ... ... ... ... құралдардың жағдайына әсер ететін болса,
онда, бірінші кезекте, ... ... ету ... қысқартылуы немесе
ұзартылуы мүмкін.
Ағымды құн —бұл негізгі құралдардың белгілі бір ... ... ... ... ... құн — бұл ... есепте және қаржылық есеп беруде
көрсетілетін жинақталған тозу сомасын алып тастағандағы негізгі құралдардың
бастапқы немесе ағымдық ... ... құны — ... ... ... және ... ... тәуелсіз жақтардың (тараптардың) ... ... ... ... беретін құн.
Жою құны — тиімді қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... бар бағасы бойынша бағаланған бөлшектердің,
металл сынықтарының және басқа да материалдық ... ... құн - ... ... ... және ... ... арасындағы айырмашылығы, ал ол жүйелі түрде амортизациялық
жолмен нормативтік қызметіне немесе ... ... ... ... ретінде таратылады, бұл кезде:
пайдалы кезең қызметі — бұл кезең ішінде негізгі құралдары пайдаланудан
экономикалық олжа алуды кәсіпорын ... ... ... — бұл ... ... ... ... негізгі құралдың тозуын есептейді.
Негізгі құралдардың есебі 12-ші "Негізгі құралдар" бөлімшесінің
мынадай ... ... ... ... 121-ші "Жер, ... мен ... 123-ші ... мен жабдықтар, өткізгіш
тетіктер", 124-ші "Көлік құралдары", 125-ші "Басқа да ... ... ... 126-шы "Аяқталмаған құрылыс" шотында аяқталмаған
күрделі салымдар, көпжылдық өсімдіктерді ... ... ... ... ... және ... ... шығындар есептелінеді.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: ... ... ... ... ... орын ... және ... дұрыс құжаттық
рәсімделуін және бухгалтерлік ... ... ... ... ... адамдарға бекітілуін және сақталуы мен ... ... ... құралдардың есептелген амортизациясы мен
тозу сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қор қайтарымын
анықтауды, жаңа техниканың және оны қолданудың жаңа ... ... ... жөндеу бойынша шығындардың сенімді есебін;
негізгі құралдарды түгелдеуді және ... ... ... жасауын және
олардың нәтижесін есепте көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және ... шығу ... ... ... ... ... етуі ... есеп пен есеп беру тәртібі (ережесі) бойынша барлық
шаруашылық субьектілері бухгалтерлік есеп ... ... ету ... ... ... негізгі құралдардың
нақты бар-жоғын анықтау және күтіп сақталуын бақылау ... ... рет ... түгендеу жұмысын жүргізіп тұрулары қажет. Бухгалтерлік
есептің №6 "Негізгі ... ... ... деп ... "Негізгі құралдардың нақты бар-жоғын анықтау және олардың
күтіп сақталуын бақылау ... ... ... ... құқықтық және өзге де актілерге сәйкее негізгі ... ... ... ... ... ... ... құралдарды түгендеу жылдық
қорытынды есеп беретін уақыт ... ... ... ... ... жүргізілуі
керек. Үйлерді, ғимараттарды тағы басқа жылжымайтын мүліктерді екі ... рет, ал ... ... бес ... бір рет ... болады.
Негізгі құралдарды жоғарыда көрсетіліп жазылған мерзімдерден бұрын,
яғни жиі түгендеу мынадай жағдайларда жүргізіледі:
... ... ... адам ... ... ... ... ұрланган, жоғалган жағдайда;
• өрт немесе басқа да кенеттен болған ... апат ... ... ... бір бағынышты органнан екінші орган
қарамағына ауыстырылганда, т.б. ... ... ... құралдарға түгендеу жұмысын
жүргізу үшін тағайындалған комиссия жұмыс жүргізуден бұрын мыналарды толық
тексеріп алулары қажет:
... ... ... ... ... бар немесе жоқтығын және олардың жағдайын;
• негізгі құралдардың ... ... ... құжаттарының
бар немесе ... және ... ... ... ... ... ... уақытша пайдалануга және сақтауга
берілген немесе алынған негізгі құралдардың тиісті құжаттарының бар немесе
жоқтығын.
Егер ондай тиісті ... ... ... ... ... адамдардан ол құжаттарды табуын талап ету қажет. Егер бухгалтерлік
есептің регистрларында немесе техникалық құжаттарда ... ... онда ол ... ... ... ... ... енгізу
керек. Негізгі құралдарға түгендеу жүргізу ... ... ... ... ... ... шығып түгендеу тізіміне олардың толық атын,
қандай жұмысқа арналғандығын, инвентарлық номері мен негізгі техникалық
көрсеткішін, ... құны мен тозу ... тағы да ... ... ... жазулары керек. Түгендеу барысында ... ... ... ... ... сондай-ақ есеп
регистрларында сипаттайтын мәліметтерді дұрыс керсетілмеген ... ... ... ... ... ... ... тізіміне олар жайлы
жетіспейтін мәліметтер ... және ... ... ... ... ... объектілер ағымдағы (түгендеу жүргізілген уақыттағы)
баға бойынша, ал олардың тозу құны ол негізгі құралдың сол ... ... ... ... ... балансына кіріске алынады.Бұл
объектіге ... ... ... мен тозу құны ... түгендеу
актісінде көрсетілуі қажет. Егер құрылыстың, үйдің ғимараттың жарым
жартылай бұзылуы немесе ... ... ... ... ... ... үй, қосымша салынған қабаттар, т.б.) түгендеуге дейін есепке
алынбаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... немесе кемуінің нақты сомасын анықтап ... ... ... ... ... ... ... бұл
қосымша жұмсалған қаржының немесе ... ... ... жазылмай қалуына кінәлі адамдарды анықтауы керек.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі ... ... ... ... ... жақта болатын (тасымалдау құралдары, ... ... ... жіберілген құралдар, т.б.) объектілерге басқа
жаққа жібермей тұрып, алдын ала ... ... ... ... ... мен ... және күш беру қондырғылары ... ... ... ... ... тағы ... көрсеткіштері
көрсетіліп тіркеледі.
Біртекес, құндары бірдей, бір уақытта шаруашылық субъектісіне келіп
кіріске алынған шаруашылық ... ... ... ... да
жазылады. Пайдалануға жарамайтын, ... ... ... ... құралдар түгендеу тізіміне енгізілмейді. ... ... ... ... мен ... себептері бөлек акт
жасалынады. Шаруашылық субъектісінің меншігіндегі негізгі құралдармен ... ... ... ... да түгендеу жүргізіледі. Бұл объектілерге
түгендеу жүргізу жалға алғандағы тізімі бойынша жүргізіліп, тізімге негізгі
құралдарды жалға берген ... аты, ... ... ... ... тізімінің бір данасы негізгі құралдарды жалға берген
заңды тұлғаға, яғни негізгі құралдың ... ... ... ... негізгі құралдарға түгендеу ... ... үшін ... ведомосын жасайды. Мұндай ведомость
түгендеу барысында ... ... ... есеп ... ... сәйкес келмейтін бұрын есепке алынбаған, яғни артық
шыкқан немесе кем шыққан негізгі ... ... ... ... өз жұмысының соңында қорытынды жасап, өз шешімін шығарады. Бұл
шешімді шаруашылық субъектісінің басшысы бекітуі керек.
Түгендеу нәтижесі ... ... ... ... артық
шыққан, яғни бұрын есепке ... ... ... ... ... ... бас шотының тиісті белімше шоттары
дебеттелініп, ... емес ... ... басқадай табыстар" шоты
кредиттелінеді. Оларға анықталған тозу құны 12-бас шоттың ... ... ... ... шоттың тиістілерінің кредитіне жазылады.
Түгендеу барысында жоғалған, ... ... ... ... адам ... және ол адам ... ... жағдайда
төленетін сома 333-"Жұмыскерлер мен ... да ... ... ... 12- бас ... ... ... шоттарьның кредитіне
жазылады.
4–кесте.Негізгі құралдардың есебі бойынша жүргізілетін бухгалтерлік
есеп ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... |121-125 |511 |
| ... ... |122-126 |131-134 |
|2 ... тұлғалар мен жеке адамдардан | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| | |121-125 ... 431, |
| | | ... |
| ... құн ... сомасына. | |452, 671,687 |
| | |331 ... 431, |
| | | ... |
| | | |452, 671,687 |
|3 ... ... (салынып |121-125 |126 |
| ... ... алу | | |
|4 ... ... мен жеке ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... алу: | | |
| ... ... |121-125 |727 |
| ... ... |121-125 |131-134 |
|5 ... да ... органдардан | | |
| ... ... ... түскен | | |
| ... ... ... алу: | | |
| ... құнына, |121-125 |726 |
| ... ... |121-125 |131-134 |
|6 ... ... ... |126 ... |
| ... ... ... | ... |
| ... ... ... шығарған | ... |
| ... | ... |
| | | |131-134 |
|7 ... табынды толтыру үшін жас |126 ... |
| ... ... бағу және ... | ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | |т.б. |
|8 ... объектінің бастапқы құнына|821 |126 |
| ... ... ... | | |
| ... | | |
|9 ... ... ... алынған негізгі| | |
| ... ... алу: | | |
| ... ... ... |121-125 |683 |
| ... жал ... пайызы |831 |684 ... ... ... ... ... |121-125 |541 |
| ... бағасының өсуі | | |
| | | | |
|1 |2 |3 |4 |
| | | | ... ... ... ... ... |541 |121-125 |
| ... ... кемуі | | ... ... ... ... |131-134 |121-125 |
| ... шығарғанда, жалға бергенде,| | |
| ... ... ... тағы да | | |
| ... ... ... | | |
| ... (жинақталған) тозу | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... шыққан|842 |126 |
| ... ... ... ... | | ... ... мерзімге жалға алынған негізгі| | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| |- ... мерзімге төленбеген|683 |121-125 |
| ... жал ... ... | | ... ... ... ... берілген | | |
| ... ... ... ... | | |
| |- ... құны ... ... |121-125 |
| |- ... тозу ... ... |131-134 |121-125 |
| |- ұзақ ... ... ... | | |
| ... ... ... |334 ... |
| ... ... жал төлемі; | | |
| |- ұзақ ... ... ... |332 |611 |
| ... құралға келісім-шарт | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... |722 |
| ... ... ... | ... |Негізгі құралдарды есептен | | |
| ... ... ... пайда | | |
| ... сома ... ... |541 |561 |
| ... | | ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... |935 |131-134 |
| ... ... ... |935 |131-134 |
| ... ... ... |821 |131-134 |
| ... ... |946 |131-134 |
| ... ... көрсететін салада; |811 |131-134 |
| ... ... ... |126 |131-134 ... ... ... ... негізгі | | |
| ... тозу ... |541 |131-134 |
| ... ... | | ... ... шығарылған негізгі | | |
| ... | | |
| ... ... ... ... |842 |121-125 |
| ... ... тозу сомасына; | | |
| ... ... ... |131-134 | |
| ... ... |301-303 |121-125 |
| | | | |
| ... ... фактура-шот бойынша |321-323 |722 |
| ... ҚҚС ... | | |
| ... ... ... ... |301-303 | |
| ... ... ... |321-323 |533 |
| | | | |
| | |541 |561 ... |Есептен шығарылған негізгі | | |
| ... ... тозу ... |131-134 |121-125 |
| ... ... ... ... ... | |
| ... | | ... |Ұзақ мерзімге жалға ... ... | |
| ... ... ... | | |
| ... ... тозу сомасын |131-134 |122-125 |
| ... ... | | ... ... ... қатарына | | |
| ... жас ... ... алу |125 |126 ... |Көп ... өсімдіктерді кіріске алу|125 |126 ... ... ... ... ... |122,125 |126 |
| |алу | | ... |Заңды тұлғалар мен жеке адамдардан |121-126 |671 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... | ... ... мен жеке ... | |
| ... ... ... ақшасы | | |
| ... ... ... |331 |671 |
| ... ... құн ... | | ... ... ... бірлесіп | | |
| ... ... ... ... | |
| ... алынған негізгі құралдардың|121-126 |641-643 |
| ... ... | | ... ... ... ... | | |
| ... заңды тұлғалардан | | |
| ... ... ... |331 |641-643 |
| ... | | |
| ... құн ... | | ... ... ... ... кезінде | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... негізгі құралдарды | | |
| ... алу: |121-126 |727 |
| ... ... |121-126 |131-134 |
| ... тозу ... | | ... |Шаруашылық субъектісінің өзінде | | |
| ... ... ... ... | |
| ... | | |
| ... ... |121-126 |900 |
| ... ... |121-126 |920 ... ... мерзімге жалға алынған |001 | |
| ... ... | | ... ... ... жалға алынған | | |
| ... ... ... жал |937 |686 |
| ... | | ... ... ... жалға алынған | ... |
| ... ... үшін есептелген |686 |452 |
| |жал ... ... | | ... ... бүлінген, істен шыққан | | |
| ... ... ... | | |
| ... іске ... |206 |722 |
| ... ... ... | | |
| |алу | | ... ... бүлінген, жоғалған, ұрланған | | |
| ... ... ... | |
| ... жағдайда: | | |
| ... ... ... |651 |121-126 |
| ... тозу ... |131-134 |121-126 ... ... құралдарды жөндеуге кеткен |811,821,934, |201-208,671, |
| ... |945 ... |
| | | ... ... ... құралдарды жөндеу үшін | | |
| ... ... қор ... |686 |
| | |934,945 | ... ... ... ... және шығыс қозғалысының ... ... ... қай ... ... өндірістік өнімнің
өсуі ондағы негізгі құралдардың көбеюі мен олардың ... ... ... ... ... ... ... құралдарын
жаңартып оларды сапасы және өнімділігі жоғарыларымен ауыстырып отырғаны
дұрыс.
Шаруашылық ... ... ... ... алу, салу,
құрылтайшылардың үлес қосуы, басқа субъектілер мен ... ... ... яғни ... ... ... жоғары үкімет орындарының
беруі, тағы басқа жағдайлар арқылы келіп түседі. Бұл келіп түскен, кіріске
алынған негізгі құралдарға ... ... ... түрі НҚ-1 ... ... ... Егер ... пайдаланатын бір
түрлі, құны бірдей құрал-саймандарының немесе жабдықтардың бірнешеуі бір
уақытта келіп түссе, яғни ... ... ... ... ... ... актісінің бір данасын ғана толтыруға болады. Салынып біткен, яғни
аяқталған құрылыстар үшін ол объектілерді ... ... ... ... оларды іске қосу-қабылдау актісін толтырады. ... ... ... ... ... ... ... қатар, бұл актіде
мынадай мәліметтер көрсетілуі тиіс:
• объектінің аты;
• объектіні ... мен ... ... ... ... ... ... кездегі жағдайы;
• құрылыстың салынып біткен уақыты;
... ... ... ... ... ... да ... белгілері.
Негізгі құралдардың салынып біткен аса ірі объектілеріне
шаруашылық субъектісіндегі бас ... ... ... ... ... ... толтыру олардың есебін дұрыс
ұйымдастырудың ... ... бірі ... табылады. Негізгі құралдарға
толтырылатын құжаттарда олардың пайдалануға берілген уақыты, техникалық
сипаттамасы ... ... ... ... қуат ... нормасы, істен шығарылу себебі), тағы басқа мәліметтері жазылады. Осы
төлқұжаттардың негізінде негізгі құралдарға ... ... ... ... ... ... ... кейіннен
шаруашылық субъектісінің бухгалтериясына тапсырылады. Актімен бірге
объектінің техникалық ... да ... ... ... негізінде тиісті инвентарлық карточкалар мен ... ... ... ... ... ... бұл
құжат шаруашылық субъектісінің тиісті бөлімдеріне табыс етіледі. Актіні
шаруашылық ... ... ... ... ... үйлер мен
ғимараттарға, орнатылған жабдықтарға және олардың бастапқы құнын ... ... ... ... ... қабылдау актісі бойынша
кұралдардың құрамына өзіндік құны бойынша кіріске ... ... ... ... ... ... оны әкелуге, құрастыруға
және орнатуға кеткен шығындар да кіреді. Негізгі құралдарды кіріске алғанда
шаруашылық субъектісінің ... ... ... ... ... деп ... ... тиісті бөлімше шоттары
(121-жер; 122-үйлер мен ғимараттар; ... мен ... ... 125- ... ... ... ... сәйкес:
126,431, 432, 441, 451, 452, 511, 641, 642, 643, 671, 727 және ... ... ... ... ... ... келіп түскен, яғни кіріске негізгі
құралдар бұрын пайдаланып және ... тозу ... ... ... ... тозу ... мынадай бухгалтерлік жазулар жазылады:
Дебит 122, 123, 124 және 125-шоттардың тиістісі.
Кредит 131, 132, 133 және ... ... ... өздерінің пайдалануындағы, ... ... ... ... ... ... ... субъектілерге,
заңды тұлғаларға, адамдарға тегін бергенде, ... ... ... ... ... ... ... шығарады. Сонымен
қатар өздерінің меншігіндегі негізгі құралдарын басқаларға айырбастағанда
немесе ұзақ мерзімге жалға ... ... де ... субъектілері
өздерінің балансынан негізгі құралдарды есептен шығара алады.
Негізгі құралдарды есептен ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінде негізгі құралдардың іске
жарамсыздығын, ... ... ... ... үшін ... ... ... немесе мүмкін еместігін ... ... ... құралдарды есептен шығару үшін қажетті құжаттарды толтыру үшін
субъекті басшысының ... ... ... ... Бұл комиссияның
құрамында мынадай қызметкерлер болуы тиіс:
• шаруашылық ... ... ... оның орынбасары - комиссияның
төрағасы ретінде;
• бас ... ... ... ... ... ... құралдың сақталуына жауапты адам;
• негізгі құрал қызмет ететін бөлім немесе цех басшысы;
• мемлекеттік ... ... ... ... ... ... есептен шығаратын
жагдайда);
• тағы да басқа жұмысшы қызметкерлер болуы мүмкін.
Бұл жоғарыда аталған адамдардың құрамында ... ... ... мынадай жұмыстар мен міндеттерді атқарады:
• есептен шыгарылатын негізгі құралдарды толық ... ... ... ... ... мен ... көрсетілген
бухгалтерлік есептің деректерімен танысу арқылы объектіні қалпына
келтіруге ... ... ... ягни ол ... ... уақытта пайдалануга жарайтындыгын немесе жарамайтындығын анықтайды;
• объектіні есептен шығарудың нақтылы ... ... ... ... ... апат ... ... ... ... ... ... ... құруға
байланысты, табиғи апаттар және тағы да ... ... ... құралдардың белгіленген уақыттан бұрын, яғни ... ... ... ... ітен (есептен) шығарылу себебін
анықтайды. Олардың істен шығарылуына кінәлі тұлғаны (адамдарды) заңдарга
сәйкес тиісті жауапқа тарту ... ... ... жасайды.
• есептен шығарылатын негізгі кұралдардың іске жарайтын ... ... ... ... ... белгілейді;
• осы яғни есептен шығарылатын негізгі құралдардың іске ... ... және де ... ... ... ... қымбат
және түсті металдардың дер кезінде жинап алынуын, олардың саны ... ... ... тиісті орындарға ... ... ... ... негізгі құралдарды есептен ... ... түрі НҚ-3 ... құралдарды есептен шығару актісі" және
үлгілі түрі НҚ-4 ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған ... ... ... мынадай деректер көрсетіледі:
• объектінің ... ... ... ... уақыты
(айы, жылы, күні);
• шаруашылық субъектісіне келіп түскен, кіріске алынған ... ... ... уақыты;
• объектінің бастапқы құны (қалпына келтіру құны);
... ... ... ... есептеген тозу сомасы;
... ... ... ... құралын есентен шығарарда, сонымвн қатар көліктің жүрген жолы
(км) көрсетіледі;
• негізгі құралдардың істен шығарылу себебі және оның ... ... ... ... байланысты есептен шығарылған негізгі құралдарға жасалған
актіге, болған аварияға жасалған ... ... ... ... осы ... ... істен ... ... ... ... актіге жазады.
Комиссия жұмысының нәтижесінде ... ... ... ... ... субъектінің басшысы бекітеді. Акт екі (2) ... ... ... ... негізгі құралдарды есептен шығару үшін
шаруашылық субъектісінің бухгалтериясына табыс ... ал ... ... негізгі құралдарға жауапты адамға беріліп, негізгі құралдарды
бұзғаннан ... іске ... ... детальдарды, металл
сынықтарын, тағы да басқаларды қоймаға тапсыру үшін ... ... ... ... ... ... ... дейін негізгі
құралдарды бұзуға, бөлшектеуге рұқсат етілмейді. Негізгі ... ... ... ... іске ... бөлшектер комиссиясының
бағалағаны бойынша бухгалтерлік есепке алынады.
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... сатқаннан алған сомасынан негізгі құралдарды ... ... ... ... алып тастағандағы қалған қалдығы
субъектінің өзінде ... ... ... шығарылған негізгі
құралдардың құны 842-"Негізгі құралдарды сату ... ... ... ... ... ... ... бөлімше шоттарының
(121, 122, 123, 124, 125 және 126) ... ... Ал ... ... ... күнге дейінгі жинакталған (есептелген тозу
сомасына 13-"Негізгі құралдардың тозуы" бас ... ... ... ... 132, 133 және 134) дебеттелініп, ... ... ... ... ... ... кредиттелінеді.
Есептен шығарылған негізгі құралдардан алынған ... ... мен ... ... құны: 20-"Материалдар"
бас шотының тиісті ... ... (201, 202, 203, 204, ... 207 және 208) ... 722- "Негізгі ... ... ... ... ... ... субъектілерінде негізгі құралдарды сатқаннан
алынатын табыс "Дебиторлық борыштар және де бас да ... - деп ... және ... ... - деп аталатын ... ... ... ... ... сатудан алынатын табыс"
шотының кредитіне жазылады. Негізгі ... ... ... ... одан ... ... мен ... шығындар 571-
"Жиынтық табыс (зиян)" шотына апарылады.
Басқа шаруашылық субъектілеріне, заңды ... ... ... ... үлгілі түрі НҚ-1 "Қабылдау ... ... ... екі дана ... ... Оның біреуі
негізгі құралдарды ... ... ал ... ... ... ... ... етіледі. Осы актінің негізінде басқа
шаруашылық ... ... ... ... берілген негізгі
құралдардың инвентарлық карточкасына ... ... ... ... актімен бірге негізгі құралдарды алушыға ... ... және оның ... ... ... субъектіге
немесе заңды тұлғаға берілуі жайлы негізгі құралдардың жұмыс істеп ... ... ... ... карточкаларының тізіміне тиісті
мәліметтер жазылады. Негізгі құралдарды беруші шаруашылық субъектісі ... ... ... ... құралдардың бастапқы құны мен тозу сомасын
көрсетіп, хат (авизо) жолдауы керек. Бұл ... ... 4 ... ... ... Негізгі алған субъектінің ... ... ... ... құралды алғандығын білдіріп, ... ... қол ... және ... мөр басып, негізгі құралды
берушіге ... ... ... шаруашылық субъектілерге, заңды тұлғаларға тегін
берілген негізгі құралдар баланстан қабылдау-табыс ету ... ... ... ... (авизоға) негізделініп шығарылады.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарды ... ... ... ... жазу ... құралдарды
басқадай жолмен ... ... ... жазулармен бірдей жазылады.
Негізгі құралдарды сату
1. Баланстық құнға Д-т 842 122-125 - 800,0
2. Бұрын есептелген тозудың сомасына Д-т 131-134 К-т 122-125- ... ... ... ... ... сомасына (салық шот-фактурасына сәйкес ҚҚС
– сыз келісім құнына) Д-т 301 К-т 722 ... ... шот- ... ... ҚҚС ... Д-т 301 К-т 633 -300,0
5. ҚҚС- ты бюджетке төлеу Д-т 633 К-т 441 – ... ... ... ... шоттағы берешекті өтеуі Д-т 441,431,451 К-т
301- 1800,0
7. Жыл соңында:
а) жиынтық ... ... ... Д-т 571 К-т 842 – ... жиынтық табыстың өсуінен алынған кірістер Д-т 722 К-т 571 ... ... ... НҚ ... ... ... баланстық құнына Д-т 842 К-т 122-125 – 70,0
2. Бұрын есептелген тозудың сомасына Д-т 131-134 К-т ... НҚ ... үшін ... ... есептелген Д-т 842 К-т 681 –
400,0
4. Еңбекпен қамту қорына аударымдар (2%) жасалды Д-т 842 К-т 652-400,0
5. Әлеуметтік ... мен ... ... ... ... Д-т 842 К-т 653-6000
6. Бөлшектеліп жойылатын объектіні тасымалдағаны үшін автошаруашылықтың
шотын төлеуге келісім берілді Д-т 842 К-т ... НҚ ... ... ... ... (металл сынықтары, қосалқы
бөлшектер ) кірістелді Д-т 205,206 К-т 722-1,6
8. Жыл соңында кірістер мен ... ... ... ... ... шығарылады:
а) барлық шығыстар Д-т 571 К-т 842 – 99,8
б) кірістер Д-т 722 К-т 571 – 1,6, зиян – ... ... ... ... бағалау сомасына Д-т 541 К-т 561
НҚ объектілерін өтеусіз беру
1. Баланстық құнына Д-т 842 К-т 122-125 – 800,0
2. Есептелген тозу ... Д-т 131-134 К-т 122-125 – ... ... беру ... ... Д-т 842 К-т 681,652,
653,671,920 – 15,0
4. ҚҚС ... ... ... 20%) Д-т 821 К-т 633 – ... ... ҚҚС ... Д-т 633 К-т 441 – 160,0
6. Жыл соңында жылдық ... ... ... шығарылатын шығыстар Д-т
571 К-т 842,821 – 935,0
Негізгі құралдар пайдалану процесінде табиғи және моральдық жағынан
тозады. Олардың жекелеген бөлшектері ... ... мен ... ... ... ... тұтастай ... ... ... мен ... ... ... мерзімде
тозады.
Негізгі құрал-жабдықтар уақытынан бұрын тозып кетпеуі үшін, оларды
мезгіл ... ... тұру ... ... ... қарап,
жөндеуді күрделі және жай (ағымды) етіп бөледі.
Күрделі жөндеу деп негізгі құралдардың объектісін ... ... тозу ... ... ... ... қалпына
келтіруді айтады. Машиналардың, ... және ... ... ... деп бір ... ... ... агрегатты толық бөлшектеп,
барлық тозған детальдары мен бөлшектерін ауыстырып немесе қалпына келтіріп,
агрегатты қайта жинауды және ... ... ... ... ... ... ... Машиналардың негізгі агрегаттарына (двигателін,
мостыларын, жылдамдық коропкасын) машина маркасына ... ... ... ... ... ... ... жөндеу жұмысы жасалынады.
Үйлер мен ғимараттардың күрделі жөндеуі кезінде тозған құрылымдары
мен детальдары толық ауыстырылады немесе олар неғұрлым мықты және ... ... ... ... ... жақсартатын
детальдармен ауыстырылады.
Күрделі жөндеулер негізгі құралдың пайдалану ... ... ... ... болашақта оның экономикалық табыстылығын
арттырса, онда ондай шығындар негізгі құралдың бастапқы ... ... ... ... жағдайда ондай шығындар ағымдағы шығын ретінде танылады және
ол оның бастапкы құнына әсер ... ... ... ... құны 1 500 000 ... және оның пайдалы қызмет ету мерзімі 8 жыл болған. Бес ... ... ... құны 290 000 ... ... жаңа двигатель
салынған, сонымен қоса 45 000 теңге тұратын оң жақ қанаты ... Бұл ... ... ... оның ... құнын
өсіреді, ал 45 000 теңге тұратын крылосы ағымдағы шығын ретінде танылады.
Ағымды жөндеу дегеніміз негізгі құралдарды ... ... ... үшін оның тозған детальдарын ауыстыру немесе жөндеу болып табылады.
Оны негізгі құрал-жабдықтарды пайдалану ... ... ... құрал-
жабдықтардың тозуының алдын алу үшін күні бұрын ... ... ... ... ... маңызы зор.
Жөндеу есебінде атқарылған (орындалған) жұмыс түрі барлық түрі
бойынша рәсімделеді, ... ... және оның ... құнын анықтайды,
жөндеуге жұмсалатын қаражатты мақсатты түрде пайдалануды бақылайды.
Негізгі құралдарды жөндеу ... және ... ... ... ... ... және үнемді болып саналатын
мердігерлік әдісте негізгі құралдарды арнайы ... ... ... ... ... субъектілер) жөндейді;
ал шаруашылық тәсілі бойынша жөндеу субъектінің өз күшімен және ... ... ... жасасқан шарт негізінде негізгі құралдардың
мердігерлік тәсілмен жасалған ағымды және күрделі жөндеулері үшін ... ... ... орнына апарып және қайтадан әкелу
шығындарымен ... ... ... ... еңбек ақысын төлейді.
Жабдықтар мен көлік құралдарын жөндеу үшін ... есеп ... ... ... соң ... Есеп айырысу құжаттары негізінде
шоттардың корреспонденциясы жасалынады.
Күрделі ... ... ... құралдарды қабылдап алу "Күрделі
жөндеуден өткен, қайта құрастырылған және жаңартылған негізгі ... ... ... ... ... негізгі
құралдарды қабылдауға өкілетті қызметкерлері және ... ... ... ... жұмыстарын жүргізген субъект өкілдерінің қол
қойған актісі субъектінің бухгалтериясына тапсырылады. ... бас ... ... оны субъект басшысы немесе соған өкілетті адамдар бекітеді.
5–кесте. Шаруашылық операциялары.
|Рет-тік | | ... ... ... ... ... |
| |операцияларының ... | |
| ... | | |
| | | | | |
| | | ... |Кредит |
|1 ... | | | |
| ... және акт | | | |
| ... қабылданған | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |160000 |934 |671 |
| ... ... |50000 |934 |671 |
| ... ... |20000 |945 |671 |
| ... сала |4000 |811 |671 |
| |ТМЗ ... және сату |40000 |821 |671 |
| ... және ... | | | |
| ... ... | | |
| ... |274000 |- |- |
| |ҚҚС 16% |43840 |331 |671 |
| ... |317840 |- |- |
|2 ... және |317840 |671 |441 |
| ... ... | | | |
| ... мердігерлердің | | | |
| ... ... | | | ... ... ... ... техникалық
төлқұжатында күрделі жөндеуден өткен объектінің ... ... ... ... төлқұжатына қайта құрастыруға және жаңартуға
байланысты өзгерістер енгізілуі мүмкін.
Егер жөндеуді, қайта құруды және жаңартуды сыртқы ... ... онда ... екі дана етіп ... Екінші данасын жөндеу,
қайта құру және жаңарту жүргізген субъектіге береді.
Шаруашылық тәсілмен негізгі ... ... ... ... ... онда ... ғимараттарды, тұрғын үйлерді,
коммуналдық және ... ... ... ... объектілерді жөндеу) шығындар тікелей өндіріс шығындарына
жатқызылады. Мұндай кезде ... ... ... ... ... мына
шоттардың (126, 934, 945, 811, 821 ... ... ал ... кеткен
материалдардың есебі мына шоттардың (201-206, 208), ... ... ... ... мына ... (681, 634), жабдықтаушылармен,
еншІлес және тәуелді ... есеп ... мына ... ... кредитінде көрініс табады.
Жабдықтардың автомашиналардың, тракторлардың, мүліктердің және
басқа да негізгі құралдардың объектілерін жөндеу шығындары 920-шы "Көмекші
өндірістер" шотында, ... цехы ... деп ... ... ... ... мынандай номенклатурасы бойынша есептеледі:
Материалдар — жөндеуге жұмсалған материалдардың, ... және ... ... ... ... шығындарға нақты
өзіндік құны бойынша қосылады.
Жұмысшылардың еңбегіне ақы төлеу — жөндеу жұмысы ... ... ... есептелінген аударымдар — жұмысшылардың еңбек-
ақысынан белгіленген процентпен мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыруға,
зейнетакымен ... ... ... және ... да ... ... ... жылу, газ, бу-жөндеу цехтарының технологиялық
және басқа қажеттіліктеріне электр энергиясының, жылудың, газдың, ... ... ... ... жалпы өндірістік
мақсаттағы шығындары (цехтарды басқаруға жұмсалған ... ... ... оны ... ... және ... әрбір объектіге кәсіпорынның жөндеу цехтарында көп
жолды карточкасы ашылады және оларда жөндеу бойынша шығындар жинақталады.
Жөндеу ... ... ... ... акт ... ... табыстайды. Бұл ретте шоттардың мынадай корреспонденциясы
жасалынады:
6–кесте.Жөндеу операцияларының корреспонденциясы.
|Рет- | | ... ... ... |Шаруашылық ... | ... ... ... | |
| ... | | |
| | | ... ... |
|1 ... құралдарды | | |205,206 |
| ... ... |3100000 |921 |208 |
| ... құны | | | |
| ... ... | | |
| ... |2200000 |922 |681 |
| ... ... | | | |
| ... жалақыдан | | | |
| ... ... | | |
| ... пен ... |415800 |923 |634 |
| ... | | |
| |21%) | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |948000 |924 |930 |
| ... ... | | | |
| ... құралды | | | |
| ... ... ... |920 |921-924 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|2 ... ... | | | |
| ... бойынша | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... және ... | | | |
| ... |70000 |821 |920 |
| ... ... ... | | |
| ... | | | |
| ... және | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |30000 |811 |920 |
| ... | | | |
| ... өндіріс |5800000 |934 |920 |
| ... |938000 |945 |920 |
| ... ... | | | |
| ... ... |240000 |801 |920 |
| |мен ... | | | |
|3 |Бір ... жөндеу | | | |
| ... ... | | | |
| ... үшін ... | | | |
| ... |320000 |301 |701 |
| | | | | |
| |ҚҚС ... |51200 |301 |633 ... ... болған жағдайда, және жөндеуге кеткен шығынды
өнімнің (жұмыстың, ... ... ... ... ... ... ... қор құруына болады. Қорды құру үшін, жылдық ... ... ай ... ... ... отырады.
Егер кәсіпорын жөндеу қорын құратын ... онда ол ай ... ... түрі үшін осы қорға жылдық ... ... ... ... ... Жөндеу қорына аударымдар жасалса, онда 126,
811, 821, 934, 945 - шоттары ... де, 686-шы ... ... ... ... ... деп ... аралық (субшоты) шоты
кредиттеледі.
-егер жөндеу мердігерлік ... ... ... 671-ші ... ... шаруашылық тәсілмен жөндеу цехында орындалған
болса, 920-шотынан;
- егер жөндеу шаруашылық тәсілмен ... ... тыс ... объектілерде (үйлер, ғимараттар және т.б.) орындалған болса,
201-206,208,641-643,671,681жәнет.б.
Егер де ... ... ... ... ... ... есептеу қағидасына сәйкес, артық ... ... ... жатқызылады, яғни 811, 821, 934, 945 ... Егер ... ... ... ... ... толығымен жауып, артылып
қалса, онда пайдаланбаған резервтер ... ... ... ... ... ... қалдырылмайды. Жөнделетін негізгі құралдардың объектісінен
алынған деректердің көмегімен дер кезінде бақылау жасап тұру ... ... ... жөндеу жасалып жатқан кезеңінде олардың
мүліктік ... ... ... ... ... ... қарай жөндеуден қабылданған объектілердің
карточкалары бұл бөлімнен картотеканың негізгі құралдар ... ... ... ... - ... ... құралдарға кеткен шығындарын келісілген
шарт жағдайына сай етіп көрсетеді, жөндеу жұмысының аякталуына қарай ... ... ... де ... ... ... жалға алушы кәсіпорын өз
қаражатының есебінен өтесе, онда 821 шоты дебеттеліп, 671, 920 шоттары
кредиттеледі;
-егер де келісім-шарт жағдайы бойынша бұл ... ... ... ... ол ... 334 ... да" шоты дебеттеліп, 671, 920 шоттары
кредиттеледі;
-егер де ... ... ... ... ... ... ... есебінен өтесе, ол кезде 687 "Басқа да" ... 671,920 ... ... ... құралдардың жалдау есебі.
Шаруашылық жасаушы субъект үшін өзінің қаржылық жағдайын ... ... ... ... өз ... сатып алғанша, басқа
субъектілерден негізгі құралдар объектілерін ... ... ... ... тиімді болуы мүмкін.
Жалға жасалатын келісім шартта: жалға берілетін мүліктің құрамы
мен ... жал ... ... ... ... ... жөндеу
шарты және қалпына келтіру бойынша тараптардың міндеттері; жал ... және ... ... ... және т.б. қарастырылады.
Негізінен алғанда, жалға алу нысаны оның ... ... ... алу ... мен жал бойынша жасалған келісім-шарттың жағдайы
есепте көрсетілетін операцияға да әсер ... есеп ... ... ... деп ... бухгалтерлік
есептің стандартымен ұйымдастырылып реттеледі және сонымен сәйкес жал
мерзіміне ... ... және ... болып бөлінеді.
Жал келісім шарты қол қойылған күннен бастау алады.
Жал мерзімі — көпке дейін өзгертуге жатпайтын кезеңімен ерекшеленеді
және сол жалға ... ... ... рәсімделеді, сондай-ак кез
келген келесі ... оның ... ... немесе төленбей-ақ ұзартылуы
мүмкін.
Ағымдағы жалгерлік. Ағымдағы деп қаржыландырылатын жалгерліктен
басқа, кез келген жалгерліктің түрін айтады. ... ... ... ... ... ... бойында жүйелі түрде әрбір есеп ... ... ... ... ... ... активке деген меншік
құкымен байланысты тәуекелділік пен марапаттау ... ... ... ... ... ... ... берген активтері амортизацияланатын
мүлік ретінде қарастырылады және бүкіл жал мерзімінің бойында ... ... ... ... ... ... жалға алушының мүлікті тек
уақытша иемденуі деп түсіндіріледі. ... ... ... құрал, жалға
берушінің бухгалтерлік есебіндегі 12 "Негізгі ... ... ... яғни негізгі құралдардың құрамында көрініс табады.
Алынуға жататын жал ақысы келісілген келісім-шартқа сәйкес 334
"Басқа да" шоттың дебетінде және 727, 705 ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Жалға берілген мүліктер жалға берушінің балансында көрініс
табатын болғандықтан, олар ... ... тозу ... 845 ... 13 бөлімше шоттары кредиттеледі.
Жал ақысы келіп түссе ... ақша ... ... 334 шоты ... ... ... ... шоттарында, яғни келесі шоттардың
дебетінде:
937 — егер де негізгі құралдар әлеуметтік сферада пайдаланылса;
811 — егер де негізгі ... ... ... ... ... — егер де ... ... жалпы шаруашылық қажеттілігі үшін
пайдаланылса, 687 шоттың кредитінде көрініс табады.
Жалға алынған негізгі құралдар жалға алушының ... сай ... ... олар ... негізгі құралдарға жөндеу жұмысын жүргізеді,
бірақ ол үшін алдымен жалға берушінің келісімін алады.
Жалға ... ... ... жөндеу жұмыстарының есебі жалға
алған мүлік бойынша келісілген шарт ... ... ... ... Егер
де жал ақысы келешектегі есеп ... ... ... онда ... ақысы" шоты дебеттеліп және тиісті ақша ... ... ... ... кезеңі жеткен кезде, тиесілі жал ақысы
өндіріс шоттарына (9-ші ... ... 8-ші ... ... біз ... жалгерлікке байланысты операциялар бойынша шоттар
корреспонденциясын құрастырамыз.
7–кесте.Жалға беруші кәсіпорында
|Қатар | | ... ... ... |Сомасы, ... |
| ... ... | |
| ... | | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... |122-125 ... |
| ... ... | |негізгі ... |
| ... ... | ... |негізгі |
| ... 12 айға | ... ... |
| ... | | ... |
|2 |Жал ... | | | |
| ... |3000 |331 ... |
| |Ай ... жыл | | | |
| ... ҚҚС | | | |
| ... (16%) |480 |334 |633 |
|3 ... алушыдан жал| | | |
| ... ... (ай |3480 ... |334 |
| ... | | | |
|4 ... ретінде | | | |
| ... жал ... |38280 ... |611 |
| ... кезеңде | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... (11 | | | |
| ... | | | |
|5 |Ай ... есеп ... | | |
| ... ... | | | |
| ... түсетін | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... |3000 |611 |705,727 |
| ... | | | |
| ... ҚҚС |480 |611 |633 |
| |(16%) | | | |
|6 ... ... |17000 |122-125 ... |
| ... ... | ... | |
| ... жұмысының | |құралдар”, | |
| ... ... | ... | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|7 ... күрделі |17000 |122-125 “Жалдағы|687 |
| ... ... | ... | |
| ... | ... | |
| ... қызмет| ... | |
| |ету ... | | | |
| ... және ол | | | |
| ... жал төлемі | | | |
| |де ... | | | |
| ... ... |2720 |331 |687 |
| ... бойынша ҚҚС| | | |
| ... да ... | | | |
|8 ... ... |19720 |687 |334 |
| ... ... | | | |
|9 ... ... |2500 |845 |131-134 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ол 2500 | | | |
| ... ... | | | ... |Жал ... ... | | |
| |соң, ... ... | | |
| |өз ... | | | |
| ... | | | |
| |- ... | | | |
| ... ету ... | | |
| ... яғни | | | |
| ... жөндеуден | | | |
| ... ... | | | |
| ... ретінде |517000 | | |
| | | |122-125 |122-125 |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | | | |
| |- ... | |122-125 |122-125 |
| ... ... |500000 ... |“Жалдағы |
| |негізгі құрал | ... ... |
| ... | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... |50000 |001, ... |
| ... ... | ... | |
| ... | ... |- |
| | | ... | |
|2 |Жал ... |3000 ... |687 |
| ... | |811,821 | |
| ... бір ... | | | |
| ... да ... |331 |687 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|3 |Жал ... жалға |3480 |687 ... |
| ... ... | | |451 |
|4 ... жал ақысы |38280 |342 ... |
| ... ... | | |451 |
| ... ... | | | |
| |(11 ... | | | |
|5 |Жал ... ... |3000 ... |342 |
| ... ... | |811,821 | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... бір ... |480 |331 |342 |
| ... да ... | | |
|6 ... ... ... |821 |671 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... жүргізді | | | |
|7 ... ... |320 |331 |671 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ) | | | |
|8 ... ... |2320 |671 ... |
| ... ... | | |451 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|9 ... |17000 |821 |671 |
| ... ... | | | |
| ... күрделі | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |331 |671 |
| ... | | | |
| ... шот- | | | |
| ... ... | | | ... |Күрделі жөндеу жұмысы|19720 |671 ... |
| ... | | |451 |
| ... | | | |
| ... ... | | | ... ... ... |2720 |821 |633 |
| ... жал ... | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... алушы өзінің |17000 |334 |727 |
| ... ... | | | |
| ... ... ... | | |
| ... шығындарына| | | |
| ... ... жал | | | |
| ... азайту үшін | | | |
| ... ... | | | ... ... ... |2720 |334 |633 |
| |(16%) | | | ... |Бір-бірінің арасында |19720 |687 |334 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | | ... |Жал мерзімі ... | | |
| ... ... ... | |- |001 |
| |өз ... қайтарылды | | | ... ... ... жал өз мәні ... алушының есебінен ұзақ мерзімге алынатын несиелеудің нысаны болып
табылады.
Қаржыландырылатын жал — ... ... ... байланысты, жалға
берушінің олжасымен қоса, онымен байланысты ... ... ... бір бөлігін жалға алушы өз жауапкершілігіне алады. Бұл ... ... ... ... өз балансында көрсетеді. Ал жалгерлік кезеңдегі
құқықтың өзі берілуі немесе берілмеуі мүмкін.
Жалға алушының қаржылық есебінде ... ... ... ... ... жалгерлікке алынған мүліктің жалпы құны; мүлікті
жалға алу ... ... және ұзақ ... ... ... және ... бір ... артық біртұтас (кері
қайтарымсыз) ағымдағы жалгерлік ... ең ... ... ... ... ... ... мен сомалары қысқаша формада көрсетілуі
тиіс) бойынша міндеттемелер; жалгерлікті ... ... ... алу ... ... құқығы, келісім-шарттардан туындайтын күтпеген жалгерлік
төлемдер және басқа да күтпеген ... ... ... есебінде келесі жайттар айқын көрсетілуі
тиіс: қаржыландырылатын жалгерлікке жалпы капитал салымы (ақша қаражатын
жұмсау); ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осыған байланысты есепті кезең ішіндегі активтердін ... ... ... амортизациялық аударымдар.
Жалға берілген мүліктің пайдалану құқының басым бөлігі мынадай
жағдайда берілуі ... ... ... ... (тіркелген) бағасы бойынша
немесе жал соңында анықталған бағасы бойынша ... ... ... ... бар болса;
-егер де жалға берілген мүліктің пайдалану қызметінің мерзімі 80%-
ке жетсе;
-егер де негізгі құралдың жал ... ... ... ... оның 20%- тін ғана ... жал кезеңінде оның дисконтталған құны төленетін жал
ақысының 90% құраса;
- жал мерзімі біткен соң ... ... ... ... негізгі
құрал объектісін сатып алуға немесе алмауға құқы бар болса.
Қаржыландырылатын жал мерзімінің ішінде жалға ... ... бір ғана баға ... ... ... ... екі ... тұрады: қаржыландырудан (яғни, пайыз
бойынша төленетін шығысынан) және ... ... ... баланстық құнын азайтатын төлемнен (негізгі міндеттемесін
өтеуден).
Жалгерлік ... ... ... ... немесе дисконтталған құн
бойынша (активті ... үшін ... ... ... ... ... құн бойынша есептеген кезде жал акысының өте аз
(минималды) деңгейін ... үшін ... ... ... ал егер де оны ... мүмкін болмаған жағдайда қарыз
капиталына пайдаланатын өсіп (артып) отыратын ... ... ... ... акша ... болашақтағы
құнын анықтайтын арнайы кестесінен алынып анықталады және ол келесідей
формула ... ... ҒV — n ... ... ақша ... болашақтағы құны; РV
— есептеу кезінде салынған сомасы; г — пайыздық мөлшерлемесі ; n — ... ... ... ... алушының қарыз капиталына өсіп (артып) отыратын ... - бұл ... ... оны осы ... жал үшін ... ... ; ... бұл мөлшерлемені жалға алушы жал басында басшылыққа алады.
Жалгерлік мерзімінің барысында келісім-шартқа сәйкес ... ... жал ... ... жал ақысы — бұл төлем түрі, оны жалгерлік мерзімінің
барысында, жалға алушы жүзеге асырады (керсетілген ... құны мен ... ... ... олар ... ... өтелуі керек).
Қаржыландырылатын жал жағдайында қабылданған жалгерлік актив, 12
бөлімшенің ... ... ... ... және 683 "Жалгерлік
міңдеттемесі" ... ... ... ... ... ... активтер үшін төленетін пайыздар сомасына 831
"Пайыздар бойынша шығыстар" шоты дебеттеліп және 684 ... ... шоты ... Ал олар ... кезде 684 шоты дебеттеледі де,
ақша қаражаттарының 42, 43, 44, 45 ... ... ... ... ... бойынша жалға алушы жалға
алынған активтердің тозуын есептеуді жүзеге асырады.
Активтердің ... ... ... мына ... ... — егер де негізгі құралдар мен ... емес ... ... ... — егер де негізгі құралдар мен ... емес ... ... ... — егер де ... ... тауарды (жұмысты, қызметті) сату
процесімен байланысты болса;
821 — егер де негізгі ... ... ... ... болса 13 бөлімше шоттары кредиттеледі.
Жал мерзімінің барысында жалға алушы жалға ... ... ... ... ... ... Ол ... ақша қаражаттарының шоттары
кредиттеліп, 683 шоты дебеттеледі. Бұл кезде 683 шоты 12 белімше шоттарының
тиісті ... ... ... ... жал ... ... алу үшін жалға беруші мынадай синтетикалық шоттарды
пайдаланады:
-334 "Басқа да" шоты, "Түсетін жал міндеттемесі" ... ... ... ... ... ... мен пайыз түріндегі табыстар"
"Қаржыландырылатын жал келісім-шарты бойынша пайыздары" субшоты.
Жалға берілген мүліктің құны есепке ... жал ... ... құн ... ... ... яғни активті пайдаланғаны
үшін төленетін пайыз сомасы қоса есептелінеді. Қаржыландырылатын ... ... ... ... инвестицияланған капиталдың қайтарылғаны ретінде
қарастырады және табыс алған болып ... Ал ... жал ... ... ... ... ... табыс ретінде танылады. Әрекет
етіп тұрған негізгі құралды қаржыландырылған жалға берген кезде 805 шоты ... ... ... ... сол ... активтің жинақталған тозу
сомасына 13 бөлімшенің шоттары дебеттеліп, 12- бөлімшенің ... Ал ... ... қаралған (ескертілген) активтің құны 334
дебетінде және 705 кредитінде көрініс табады.
Болашақта алынатын жал ... 332 ... және 611 ... Егер сол ... ... онда 611 шоты ... және 724
шоты кредиттеледі.
Егер де жалға алушы жалға берілген активті өз ... ... ... онда одан ... ... ... табысты жалға беруші қызыл
жазумен жазады, ол кезде 332 ... 611 шоты ... Жал ... аз ... ... құнын есептеу
үшін қарастырылған пайыздың малшерлемесін қолдану арқылы қаржыландырылған
жал операцияларын көрсету жолын қарастырып ... ... ... құрал-жабдықты жалға беру үшін, өзара мынадай жағдайлар бойынша
келісім-шартқа отырды делік, онда: құрал-жабдық бес жылға берілетін болып
шешілді; жал ... әр ... ... ... ... ... құны, яғни жалға бергенге дейінгі құны 220000 ... ... 230000 ... ... тозу сомасы 10000 теңге; жал берушінің
қойған пайыздық ... 8%; жал ... ... оның ... 250000 ... ... деп болжаған, демек құрал-жабдыктың кепілденбеген
сомасы 20000 теңге ... жал ... ... соң ... ... болып келісілген; есептік саясатта оның тозуы бірқалыпты әдіс
бойынша есептелінетін болып ... осы ... екі ... ... бойынша жал төлемінін
сомасын есептеп көрейік.
9 – ... ... ... ... ... ... ... ... ...... |міндеттемен|ы есептеу |
| ... ... өтеу ... |
| |р | ... |жасалатын | |
| | | ... ... | |
| | | ... (8%) | | ... жыл |200000 |50000 |16000 |34000 |40000 ... жыл |166000 |50000 |13280 |36720 |40000 ... |129280 |50000 |10342 |39658 |40000 ... |89622 |50000 |7170 |42830 |40000 ... жыл |46792 |50000 |3208 |46792 |40000 ... | |250000 |50000 |200000 |200000 |
10 – ... ... операциялары.
|Қатар | | ... ... ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... жабдық 5 | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... тозу |1000 |132 |123 |
| ... | | | |
| ... ... |220000 |805 |123 |
| ... ... | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | |
| ... |220000 |334 |705 |
| ... ... | | | |
| | |35220 |334 |633 |
|2 ... ... |50000 |332 |631 |
| ... сол | | | |
| ... ... | | | |
| ... тиіс | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
|3 ... ... | | | |
| ... ... бір | | | |
| ... ... | | | |
| ... өтеу | | | |
| ... келіп түскен | | | |
| |жал ... және | | | |
| ... | | | |
| |1 жыл |34000 ... |334 |
| |- ... өтеу |5440 ... |334 |
| |- ҚҚС | | | |
| |2 жыл |36720 ... |334 |
| |- ... өтеу |5875 ... |334 |
| |- ҚҚС | | | |
| |3 жыл |39658 ... |334 |
| ... өтеу |6345 ... |334 |
| |-ҚҚС | | | |
| |4 жыл |42830 ... |334 |
| ... өтеу |6853 ... |334 |
| |-ҚҚС | | | |
| |5 жыл |46792 ... |334 |
| ... өтеу |7487 ... |334 |
| |-ҚҚС | | | ... |2 |3 |4 |5 |
| ... жал ... |232000 |- |- |
| ... | | | |
|4 |Жал ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... жал | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... |16000 |611 |724 |
| |1 жыл |13280 |611 |724 |
| |2 жыл |10342 |611 |724 |
| |3 жыл |7170 |611 |724 |
| |4 жыл |3208 |611 |724 |
| |5 жыл | | | |
| ... ... |50000 | | |
| ... | | | |
|5 |Жал ... бір | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... жал ... | | | |
| |1 жыл |16000 ... |332 |
| |2 жыл |13280 ... |332 |
| |3 жыл |10342 ... |332 |
| |4 жыл |7170 ... |332 |
| |-5 жыл |3208 ... |332 |
|6 |Жал ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... |200000 |123 |132 |
| ... қалдық | | | |
| ... ... |20000 |123 |334 |
| |жал ... шот- | | | |
| ... ... | | | |
| ... ҚҚС-ның |3200 |331 |334 |
| ... | | | |
11 – ... ... ... ... |Сомасы, ... ... ... ... |корреспонденциясы |
| ... | | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... бес | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| | |220000 |123 ... |683 |
| | | ... | |
| | |35200 ... |683 |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |331 | |
|2 |Жал ... ... | | |
| ... ... | | | |
| ... жал | | | |
| ... | | | |
| |1 жыл |16000 |831 |684 |
| |2 жыл |13280 |831 |684 |
| |3 жыл |10342 |831 |684 |
| |4 жыл |7170 |831 |684 |
| |-5 жыл |3208 |831 |684 |
|3 ... ... ... | | | |
| ... ... бір| | | |
| ... өтеу үшін жал| | | |
| ... жал ... | | | |
| ... және ... | | | |
| |1 жыл | | | |
| |2 жыл |39440 |683 ... |
| |3 жыл |42595 |683 ... |
| |4жыл |46003 |683 ... |
| |5жыл |49683 |683 ... |
| | |54279 |683 | |
| ... ... |232000 |- |- |
| ... | | | |
|4 ... бір | | | |
| ... өтеу үшін | | | |
| |(жал ... ... жал| | | |
| ... | | | |
| |1 жыл |16000 |684 ... |
| |2 жыл |13280 |684 ... |
| |3 жыл |10342 |684 ... |
| |4 жыл |7170 |684 ... |
| |5 жыл |3208 |684 ... |
| ... ... |50000 | | |
| ... | | | |
|5 ... ... құрал |20000 ... |132 ... |
| ... бойынша оның | |935,946 ... ... |
| ... ... | | ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|6 ... ... иесіне | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... |200000 |132 ”Жалға |123 ”Жалға |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... | | ... | |
| ... ... | |субшоты | |
| ... ... | | | |
| |ҚҚС ... |20000 | | |
| | | | |633 |
| | |3200 |683 | |
| | | | | |
| | | |683 | ... лизингісі. Қаржылық лизинг — бұл мүліктің толық құнын төлеп
алатын мүліктің түрін жалға алу, онда уақытша пайдалануға ... ... ... ... амортизацияланатын және пайдаланатын мерзіміне
жақын болады. Лизингтік мәміленің тараптары:
-лизинг беруші (жалға беруші);
-лизинг алушылар (жалға ... ... ... сөзбен айтқанда, қаржылық лизинг — бұл инвестициялық қызметтің
бір ... ... ... ... ... бұйымын лизинг келісім-шарты
бойынша өз меншігіне алуды, сосын оны лизинг алушыға белгілі бір ... ... ... бір уақытта иелік ету ... және ... ... беруді міндетіне алады. Бұл кезде лизинг бұйымы ... ... оның ... ... ... ... оның 80% ... сәйкес келуі тиіс:
-лизинг алушы келісім-шартқа сәйкес төленуге жататын төлемдерді
кезеңімен тиянақты түрде төлеп ... өз ... ... ... ... соң, ... ... лизинг алушының меншігіне өтуі мүмкін,
егер бұндай жағдай шартта қарастырылған болса.
Лизинг бұйымдарына: ... ... ... ... ... ... жер ... т.б. мүліктер жатады. Лизинг
бұйымына бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... ... қарастырған жағдайына
байланысты және олар әрқилы болып бөлінеді:
- қайтарылатын лизинг — ... бір ... онда ... осы ... кері қайтарып ала алатын болса ғана лизинг алушыға лизинг ретінде
сатады;
-банкі лизингі — лизингтің бір ... онда ... ... ... ... лизинг — лизингтің бір түрі, онда ... ... ... оның ... ... ... техникалық қызмет көрсету жұмысын
атқарады;
-таза лтинг — лизингтің бір ... онда ... ... ... және оның ... ... (нәрсесіне) техникалық қызмет көрсету
жұмысын ... өз ... ... ішкі және ... ... ... мүмкін.
Ішкі лизингте лизинг беруші де, лизинг алушы да және сатушы да ... ... ... ... ... ... негізінен
Қазақстан Республикасының резиденттері емес тұлғалары жүзеге асырады.
Лизинг берушінің де, лизинг алушының да және ... да ... ... ... ... келісім-шартымен және Қазақстан
Республикасының заң актілерімен белгіленеді. Лизинг келісім-шарты мынадай
міндетті мәнді жағдайлардан тұруы ... ... ол ... деп ... ... ... ... нәрсесін сатушының аты-жөні және
сатушыны ... кім ... ... ... лизинг нәрсесін лизингті
алушыға берудің мерзімі мен жағдайы;лизинг ... ... ... ... ... ... келісім-шарттың әрекет ету мерзімі; лизинг
нәрсесінің лизинг алушының меншігіне өту жағдайы; лизинг нәрсесін суреттеу
(сипаттау); лизинг нәрсесін ... мен ... ... ... ... атына лизинго нәрсесін мемлекеттік тіркеуден өткізуін екі жақтың
біріне жүктеу; лизинг келісім-шарты ... ... ... ... ... үшін ... ... жүзеге асыратын шаралары;
тараптардың жауапкершілігі. Қозғалмайтын мүліктер ... ... ... міндетті түрде, заң актілерімен анықталған тәртіпте мемлекеттік
тіркеуден өтеді. ... ... ... кепілдік ретінде міндетгі
түрде мемлекеттік тіркеуге жатады. Лизинг нәрсесін сатушы тікелей лизинг-
алушының алдында ... ... ... ... ... болады. Егер
де сатушы лизинг алушының қойған талабымен келіссе, онда лизинг ... ... ... шартын өзгерту үшін, міндетті түрде лизинг
берушімен ... ... ... алушының да, лизинг берушінің де сатушымен
қарым-қатынасы, ынтымақтасқан кредиторлар ретінде жүреді.
Лизинг бойынша марапаттау өз кезегінде екі ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесін, ... ... ... ... ... ... ... бойынша жасалатын операциялар
онда қарастырылған келісім-шарттың жағдайына байланысты көрініс табады.
Енді біз бір ... ... ... Бұл ... ... ... құрал лизинг алушының балансына берілген. Бұл жағдайда мынадай
шоттар корреспонденциясы жасалады:
12 – кесте. ... ... ... көрінісі
|Қатар |Шаруашылық ... ... ... ... ... ... |
| ... | | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... жабдықтың | | | |
| ... ... |700000 |842 |121-125 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... |900000 |334,301 |722 |
| ... сомасына | | | |
| | |144000 |334,301 |633 |
|2 ... ... | | | |
| ... ... | | |
| ... жалпы | | | |
| ... ... |300000 |301,334 |611 |
| ... | | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|3 ... ... | | |
| ... | | | |
| ... ... |300000 |611 |705 |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... ... | | | |
| ... ... |1344000 |441,451 |301,334 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
13 – ... Лизинг алушыдағы операциялардың көрінісі
|5 |Лизинг ретінде | | | |
| ... ... ... | | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... ... | | |
| ... |900000 |121-125 |683 |
| ... ... |144000 |331 |683 |
|6 ... ретінде | | | |
| ... ... үшін |300000 |831 |684 |
| ... | | | |
| ... | | | |
|7 ... ... |1344000 |683,684 |441,451 |
| ... міндеттемесі | | | |
| ... | | | |
|8 ... ... | | | |
| ... ... |108000 ... |131,134 |
| ... ... | |811,821 | |
| ... | | | |
| ... | | | ...... ... ... ... аудиті.
3.1. Негізгі құралдар есебінің аудитінің мақсаты, міндеті.
Кәсіпорын өз қызметін жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар деп аталатын жекеше бөлімде
есептеледі.
Негізгі ... ... ... программасына қосылған
сұрақтары өте кең, бірақ олар келесі ... ... ... ... құралдарды дұрыс көрсете білу; негізгі құралдардың бар екендігі мен
сақталуы; негізгі ... ... ... ... бағаланған негізгі құралдардың дұрыс бағаланғанын тексеру; негізгі
құралдардың қабылдап алу операциясының есебінде ... ... ... ... ... және ... негізгі құралдар
опрерацияларының есебінде ... ... ... ... ... ... ... алу және сатылуымен байланысатын ... ... ... ... ... жағдайына анализ жасау.
Осы және басқа да сұрақтар аудиттің мақсаты болуы тиіс.
Негізгі құралдардың аудитін неден ... ... ... біздің ойымызша, өндіріске келген ... ... ... ... есеп ... негізгі құралдарды есептеуін
ұйымдастыру бөлімінде, оның алдыңғы ... ... ... ... ... ... құралдардың түгендеу уақытын
және оның ... ... ... ... құралдарды соңғы қайта
бағалауындағы мәліметтермен танысуы тиіс: негізгі құралдарды жалға алудың
келісім ... жеке және ... ... танысу:
бухгалтериядағы негізгі құралдар картотекасын және инвентарлық тізімге
сәйкес олардың ... ... ... ... ... ... көз ... тиіс.
Негізгі құралдардың қолдану жерінде сақталуына жауап беретін тұлғалар
туралы және ... ... ... ... ... ... ... бухгалтериядағы жүріп жатқан нормативтік құжаттармен ... ... ... тәртібін анықтайтын, негізгі құралдарды
есептеудің ... ... ... қамтамасызданғанын анықтауы
қакжет.
Осы жол арқылы ақпаратты жинауы тексерудің басында ... ... ... ... ... ... ... береді және
тексеру кезінде маңызды көңіл бөлетін сұрақтарды анықтауға көмектеседі.
Аудитордың ... ... ... ... ... орнында екеніне
бақылау болып тұрғанын тексеру. Ол үшін ... ... ... ... сақталуына материалдық жауапты тұлғаларды ... ... ... ... беру ... ... ... отыруын;
Аудитордың міндеті қолда бар негізгі құралдардың сақталуын бақылаудың
қалай ұйымдастырылғандығын тексерумен шектелмейді, Оларды ... ... ... ... ... да ... міндетті.
Ол үшін: шаруашылықтың басшылығының ... ... ... ... ... материалды ... ... ... ... ... ... материалды
жауапкершілігі туралы жазбаша шарт ... ... ... тексеру жүргізетін тұрақты жұмыс істейтін түгендеу ... ... ... қаржылық есеп жасаудың алдында
түгендеу жүргізілгендігін; түгендеудің нәтижесінің дұрыс ... оны ... ... ... ... құралдардың кем шығу,
жоғалған, бүлінген фактілер орын алған ... ... ... ... ... ... анықтауға міндетті.
Аудитор жоғарыда аталған басты ... ... ... үшін
негізгі құралдардың сақталу және пайдалану есебінің ... ... ... ... ... мәселелер,
жоспарланған аудиттің іс-әрекеттері, ақпарат көздері және тексеру мерзімі
анықталуы тиіс.
3.2.Негізгі құралдарға аудит жүргізу тәртібі.
Негізгі құралдар ...... және ... емес
өндірістік салаларда еңбек құралы ретінде ұзақ мерзімге (бір жылдан жоғары)
қасиетін, қалпын жоймай сақтап ... ... ... ... ... ... жарақтану
базасын құраудың негізін қалыптастырып, қызметіндегі жетекші бағыттарды
іске асыруда маңызды рөл ... ... ... ... ... ... пайдалану ерекшеліктерінен оның аудитінің ... ... ... ... - ... құралдардың сақталу орындары бойынша ішкі және
сыртқы қозғалыстарының құнына, пайдалы ... ету ... ... дер ... ... ... дұрыс көрсетілгендігін және
оларды қорытынды есептегі мәліметтерімен сәйкестігін тексеру болып ... ... ... ... мақсатына жету үшін тексеруді талап ететін
басты міндеттерді анықтап алуға тиіс.
Негізгі құралдардың сақталу, есепке алу және ... ... ... міндеті:
- негізгі құралдардың нақты қолда барлығына және сақталуына
бақылаудың қамтамасыз ... ... ... ... ... дұрыс жатқызылғандығын,
олардың жіктелуі, меншіктік қатынасы және өндіріс үрдісіне қатысу ... ... ... ... құралдардың дұрыс бағаланғандығын;
- есепте негізгі құралдардың кіріс және ... ... ... ... ... ... құралдарға тозудың және жөндеудің ... ... ... ... ... және ... ... бухгалтерлік есеп пен қорытынды есепте нақты қолда бар негізгі
құралдардың және ... ... ... ... ... тексеру болып табылады.
Аудитордың міндеті қолда бар ... ... ... ... ... ... ... Оларды
сақтауды қамтамасыз етуге байланысты атқарылған іс-шараларды да тексеруге
міндетті. Ол ... ... ... ... ... ... ... беретін материалды жауапкершілікті тұлғаның
тағайындалғандығын; тағайындалған тұлғалармен олардың толық ... ... ... шарт ... ... құралдардың
сақталуына тексеру жүргізетін тұрақты жұмыс істейтін түгендеу комиссиясының
тағайындалғандығын; жылдық қорытынды ... есеп ... ... жүргізілгендігін; түгендеудің нәтижесінің дұрыс құжатталғандығын
және оны қарау мерзімінің сақталғандығын; негізгі құралдардың кем ... ... ... орын ... ... ... ... қандай
әкімшілік шаралары қолданылғандығын анықтауға міндетті.
Аудитор жоғарыда аталған басты міндеттерді тиянақты орындау үшін негізгі
құралдардың сақталу және ... ... ... бағдарламаларын
жасауға тиісті. Бағдарламада тексерілетін мәселелер, жоспарланған аудиттің
іс-әрекеттері, ақпарат көздері және ... ... ... ... ... шетелдік авторлардың жасаған бағдарламаларына сүйене отырып, негізгі
құралдардың сақталу және пайдалану есебінің аудитінің бағдарламасы мынандай
мәселелерді қамтиды:
- ... ... бас ... есеп ... машинажазбалардағы мәліметтермен сәйкестігін тексеруді;
- негізгі құралдардың аналитикалық және синтетикалық есебінің
дұрыс жүргізілгендігін тексеруді;
- ... ... ... ... ... және ... бақылаудың қамтамасыз етілгендігін тексеруді;
- негізгі құралдардың ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... сыныпталғандығын тексеруді;
- негізгі құралдарды бағалау және сыртқы қозғалыстарының дұрыс
құжатталғандығын тексеруді;
- ... ... ... алу және ... жасау
операцияларының дұрыстығын тексеруді;
- негізгі ... тозу ... және ... дұрыстығын тексеруді;
- негізгі құралдарды ... ... ... жүмсалған
шығындардың негізділігін және олардың ... есеп ... ... ... тексеруді;
- негізгі құралдардың техникалық жағдайын және олардың тиімді
пайдалануын тексеруді;
- ... ... ... және оларға салық есептеу
операцияларының дұрыстығын тексеруді.
Негізгі ... ... ... ... отырғандай,
алдымен олардың баланста дұрыс көрсетілгендігін тексеру үшін 12 ... 13 ... ... ... ... ... енген
синтетикалық шоттарындағы қалдықтарының Бас кітаптағы басқа есеп регистр-
ларындағы, машинажазбалардағы көрсетілген мәліметгермен және ... ... ... ... жиынтығы синтетикалық есеп
шоттарындағы мәліметтерімен сәйкестігін ... ... ... ... ... және ... ... айлық айналым-дары сәйкес келуі
керек. Мәліметтерінде ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарға түгендеу жүргізуді ұсыну керек.
Аудитордың тексеру бағдарламасы бухгалтерлік есеп жүргізуге, оның
күшіндегі ... ... ... ... ... қорытынды есеп мәліметтерінің ақиқаттығын растауға бағытталаған.
Аудитор бағдарламада құралған ... ... ... ... ... ... ... және ішкі бақылаудың ұйымдастырылу
дөрежесін тексеру үшін өзінің іс-тәжірибесіне сүйене отырып тест ... ... ... шаруашылықтың басшыларынан, мамандарынан және басқа
да ... ... ... ... анық түсінікті жауап алу ... және ... ... ... Тест ... ішкі бақылау жүйесінің
жағдайы туралы қажетті ақпараттар алу үшін өте ... әдіс қана ... ... ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік беретін бірден-бір құнды материал болып
табылады. Оған дәлел - аудитор ... ... ... және
бақылау парақтарында (беттерінде) келтірілген аудиттің іс-әрекетінің
дәйектілігін сақтай ... ... ... есеп және қорытындылар
қаржылық есеп мәліметтерінің тест ... ... ... ... анықтап, ішкі бақылау жүйесіне баға беру ... ... ... ... ... ... ... кейбір мәселелерді анықтап көз жеткізуге міндетті:
- негізгі ... ... алу есеп акт ... ... құжаттарының сақталғандығына, олардың сақталу тәртібіне және
кімдердің жауап беретіндігіне;
- ... ... ... ... ... ... есеп карточкаларының сақталғандығына;
- негізгі құралдар нысандары ... ... ... ... ... ... мен мүліктік карточкаларының негізінде
топтаудың жүзеге асырылғандығына.
Аудитордың басты мақсаты - негізгі құралдар нысандарының пайдалану
мақсатына, ... ... ... ... ... ... қарай дұрыс топталып сыныпталғандығын анықтау болып ... ... ... қысқаша тоқталатын болсақ:
1. Өндіріске пайдалану мақсаты бойынша негізгі құралдар екі ... ... ... ... құралдар;
б) өндірістік емес мақсаттағы негізгі ... Өз ... ... ... ... пайдалану бағыттарына қарай
шаруашылықтың ... ... ... нысанына қарай негізгі құралдар бухгалтерлік есеп
шоттарының типтік ... ... ... ... ... ... ... қарай меншіктегі және жалдағы ... ... ... ... да ... ... жоқ
(нақты қолда бар, пайдаланылмай доғаруға қойылған негізгі құралдар) және
резервтегі негізгі құралдар ... үш ... ... Болмыстық құрамдарына қарай негізгі құралдар мүліктік және
мүліктік емес болып екі ... ... ... ... көзбен көріп, санауға болатын негізгі
құралдарды мүліктік топқа жатқызады (үйлер, ... ... ... ... ... жоқ ... ... күрделі шығындарды мүліктік емес
топқа ... ... ... ... түбіртектерден, тастардан
тазалау, эрозияға қарсы жерді ... ... ... ... ... ... топталып, сыныпталу тәртібіне
сәйкестігімен танысқаннан кейін, олардың бағалану ... ... ... ... ... ... бағалануын тексеруді жүзеге асырып,
табысты аяқтау үшін мына мәселеге мұқият назар аударып анықтап алуға тиіс:
- ... ... ... кіріске алынған сәтінде келіп
түсу көздеріне қарай дұрыс бағаланғандығын;
- жеке ... ... ... ... ... екі жақты шарт жасалғандығын;
- құрылтайшыларының шаруашылықтың жарғылық капиталына ... ... ... ... ... ... ... жөне
сараптау жолымен бағалау жүргізу төртібінің сақталғандығын;
- негізгі құралдар нысандарын ұзақ ... ... ... ... ... ... кезде, жалға беруге және алуға ... ... құны ... ... ... ... бастапқы (ағымдағы) құнына, жәй
күйіне әсер ... ... ... ... ішінара жою немесе
қайта құрастырудың ... ... ... қызмет ету мерзімінің
ұзартылғандығын немесе қысқарғандығын;
- негізгі ... ... ... құны ... ... ... ... сараптама қорытындысы жазылған
құжаттарын;
- негізгі құралдар нысандарын дайындап шығаруды және ... ... ... ... және баға ... ... ... анықтама материалдарының бар екендігін.
Материалдық активтерді сатып алған кезде, есепке ... ... ... ... маңызы зор. Өйткені ... ... ... ... алған кезде олар негізгі ... ... ... немесе қаржы инвестициялар құрамында көрсетілуі ықтимал.
Мысалы: Шаруашылықтың қызметіндегі ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар құрамында көрсетілсе, ал
егер оны әрі ... ... ... табу ... ... комбайнды
тауарлардың құрамында көрсетеді. Шаруашылықтың өзі ... үшін ... ... ... салымы мақсатында сатып алған жер учаскілері мен
ғимараттар қаржылық инвестициялар түрінде көрсетіледі.
Сондықтан негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... қарай бағалаудың маңызы зор.
Шаруашылықтың балансында ... ... ... ... ... ... бастап, олардың тұрақты пайдалануда болғанын
көрсетпейді. ... ... ... ... ... ... белгілі
тәртіппен сақтаулы тұруы немесе жалға берілуі мүмкін.
Бухгалтерлік есепте негізгі құралдар бастапқы құны бойынша, есепке
алу сәтінде көрсетіліп, оған ... ... салу ... ... ... барлық қажетті шығындар, оның ішінде сатып алған кезде төленген
қайтарылмайтын салықтар мен ... ... мен ... автомобильдерді сатып
алған кезде төленген ҚҚС, сатып алуға ... ... ... ... ... баж және т.б.), ... ... құру, пайдалануға
қосу жөніндегі шығындар, қүрылыс кезінде ... ... үшін ... ... ... сай ... үшін ... жағдайына келтірумен тікелей
байланысты кез келген басқа да шығындар ... ... ... ... орнату кезінде болған ақауларды жөндеуге кеткен
шығындар ... ... ... ... ... шығыны ретінде есепке
алынады. Аудитор негізгі кұралдардың ... ... ... тәртібімен
танысқаннан кейін, олардың қалыптасу көздеріне ... ... ... нақты шығындар көлемінде анықталғандығына назар аударуға
тиісті.
Негізгі құралдар нысандарының бастапқы құны:
- ... ... ... өз ... ... ... келісілген құны бойынша негізгі ... ... ... ... өзі дайындаған
немесе нақты шығын сомасы бойынша ақы төлеп сатып алған ... ... ... ... жеке ... ... алынған нысандар
сараптау жолымен немесе қабылдау-өткізу актісінің мәліметтері бойынша сатып
алынған сәтінде ... ... ... ... ... құны
алынған актавтердің ағымдағы құны бойынша есепке алынып, қосымша алынған
(төленген) ақша ... ... ... ағымдағы құнға
теңестіріледі.
Айырбастау бірдей ... ... ... және сол мезгілде
ағымдағы құны бірдей ұқсас активтер де, ... әр ... ... құны әр ... ... де ... емес активтерді мысалы автокөлікті, үйге айырбастаған кезде
алынған актив берілген активтің өткізілу құны бойынша ақша қаражаты түрінде
алынған немесе ... сома ... ... отырып көрсетіледі.
Аудитор бастапқы құнға өзгеріс енгізуге ... ... ... ... және оның ... ... тиіс:
- қосымша күрделі салымдар жасау немесе негізгі құралдардың жәй-
күйіне әсер ететіндей ішінара кеңейту, ... ... ... ... ... ... қызмет ету мерзімін өзгерткен (ұзартса немесе
қысқартса) жағдайда;
- үкіметтің қабылдаған шешімдері ... ... ... қайта
бағалау жүргізіліп, ағымдағы құнының белгілі бір мезгілге ... ... ... ... баға бойынша анықталғандығын;
- негізгі құрал-жабдықтардың баланстық ... ... ... құнынан ... ... ... ... ... ... құнының жақсы хабарлар мәміле жасауға әзір
тәуелсіз тараптардың арасындағы ... ... ... ... құны ... ... ... құнының - нысанды есептен ... ... ... ... ... тастағанда пайдалы қызмет мерзімінің аяқ
шенінде негізгі құрал-жабдықтарды жою кезінде ... ... ... ... және ... да ... ... темір
сынықтарының болжамды құны ретінде алынғандығын;
- тозу ... - ... ... ... және ... ... айырмасы, былайша айтқанда, негізгі құралдардың
ескіріп, ... құны ... ... ... ... шығындары ретінде анықталғандығын;
- негізгі құралдардың қалдық құнының - ... ... ... жөне ... қызметке әлі аударылмаған құнын
есептеген ... ... ... ... ... нысанының
пайдалану мерзімі ... ... ... өсе ... ... ... шегерілгендігін анықтауы тиіс.
Негізгі құралдарды жаңартып, толықтырып ескіргендігін ... ... емес ... ... дер ... ... ... маңызы зор. Негізгі құралдарды кіріске алу және ... ... ... сай дұрыс ұйымдастырылуы олардың қозғалысына
бақылау жасауға мүмкіндік береді. Негізгі құралдардың есебінің, ... ... ... ... растайтын маңызды бөлігін тексеруге
кіріскенде аудитор мынадай мәселелерді анықтап алуға міндетті:
- шаруашылықтың ... ... ... нысандарын
қабылдап, кіріске алуды жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін комиссия
құру ... ... ... шығарылғандығын;
- қабылдау комиссиясының құрамының кәсіби талапқа сай екендігін;
- қабылдау-өткізу актісінің дер кезінде ... ... ... (төл ... ... ... ж.б. құжаттары)
тіркелгендігін;
- қабылдау ... ... ... ... қабылданған нысандарға мүліктік карточкалары ... ... ... ... ... ... құралдар нысандарының тұрған ... ... ... ... ... тұлғаларға бекітіліп
беріліп, олармен шарт жасалғандығын;
- кіріске ... ... ... ... ... ... сәйкес бағаланғандығын.
Аудитор шаруашылықтың басшысының негізгі құралдар нысандарын
қабылдап, кіріске алуды жүзеге асыратын тұрақты ... ... ... ... ... және қабылдау комиссиясы ... ... ... ... кіріске алыну көздерін анықтау тиіс. Сондай-ақ,
аудитор шаруашылықтың пайдалануына ... ... ... ... және ... ... көздеріне аудит жүргізгенде ... ... ... аударуы тиіс:
- күрделі қаржы салымына (жаңа ғимараттар, құрылымдар мен ... ... ... жаңа ... ... алу және оны орнату);
- заңды және жеке тұлғалардан жаңа және бұрын ... ... ... нысандарының ... алу ... ... құндылықтарға айырбастау (бартерлік) жолымен
алынған негізгі құралдарға;
- заңды және жеке тұлғалардан төлем ... ... ... жаңа ... пайдалануда болған негізгі құралдарға;
- құрылтайшыларының жарғылық ... ... ... ... негізгі құралдарға;
- түгендеу кезінде анықталған есепте жоқ ... ... ұзақ ... ... алу ... ... негізгі
құралдарға.
Аудитор негізгі құралдардың келіп түсу көздеріне қарай дер кезінде кіріске
алу құжаттары толтырылып тіркелгендігіне көз ... ... ... ... ... жүзеге асыратын шаруашылықтың
басшысының бұйрығымен немесе өкімімен тағайындалган тұрақты жұмыс істейтін
комиссияның құрамының ... ... оның ... әр ... ... ... мен механиктердің, құрылыс мамандарының, техникалық өкілдерінің,
техникалық қауіпсіздендіру ... ... ж.б. ... ... ... ... ... пайдадануға, қабылдау комиссиясының қатысуымен
қабылдау-өткізу актісі (ү. НК-1) ... ... ... ... - сатып алу (салу) көздері, шығарылған немесе салынған жылы,
пайдалануға берілген күні, ... ... ... оның ... ... ... құны мен ... тозу сомасы, кімнің
жауапкершілігіне қабылданғаны және кімнің өткізгені, ... ... ... Толық толтырылған қабылдау-өткізу
актісі, техникалық құжаттары (төл құжаты, тұтастық ведомосты ж.б. ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Осы құжаттардың негізінде ... ... ... ... материалды жауапкершілікті
тұлғалары бекітіліп, әрбір нысанға мүліктік карточка ... ... ... ... ... мүліктік карточкалар көшірмелерінің жасалып
және мүліктік карточкаларын тіркейтін ... ... және ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарына таратылып
жазылғандығын ... ... ... ... ... сипаттамасы жазылған төл құжаттары тіркелгендігін анықтау қажет.
Аудитор нақты қолда бар негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... Яғни, әрбір
негізгі құралдар нысандарының техника-экономикалық сипаттамасын, оның
тұрған орнының, ... ... ... ... ... ... ашылатын мүліктік карточкаларының дұрыс толтырылғандығын және дер
кезінде ашылғандығын, нақты қолда барлығын ... ... ... барысында олардың құнына, пайдалы
қызмет ету мерзіміне елеулі әсер еткен өзгерістерге байланысты ... ... ... ... көрсетілген мәліметтер
бастапқы құжаттарындағы ... ... ... ... ... және бастапқы құжаттарындағы мәліметтерін салыстыра
отырып, ... ... ... және ... ... ... есеп ақпарларындағы жағдайына сәйкестігін анықтауға ... ... ... ... ... ... қарамастан,
аналитикалық есеп пен синтетикалық есеп регистрларының қабысуын, ... ... ... ... ... байланысының жазылу
дәйектілігінің сақталуын және қозғалыстарының бірыңғай типтік ... есеп ... ... ... ... тиісті.
Бастапқы қүжаттарының ... ... ... ... ... ... қатысқан жауапкершілікті тұлғаларының
қойған қолдарының түпнұсқалығын тексеруге тиісті. Кеткен кемшіліктер мен
анықталған ... түзу ... ... ... ... ... тиіс. Қажет болған жағдайда, аудитордың қарама-
қарсы тексеру жүргізуді талап етуіне құқы бар. Аудитор ... ... ... дер кезінде дұрыс толтырылып рәсімделгеніне назар
аударуы қажет. Өйткені кейбір субъектілерде бұған онша мән ... ... ... ... ... ... ... фактылары кездесіп қалады.
Кіріске алынған негізгі құралдарды, ... ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспарының 1 «Айналымнан
тыс активтер» тарауының 12 ... ... ... ... ... таратып жазады. Бұл шоттар балансқа қатынасы бойынша
активті болғандықтан, дебетінде кіріске алынған ... ... ... және ... ... құны ... ... негізгі құралдарды бухгалтерлік есеп шоттарында көрсету тәртібі
оларды қандай күйде сатып ... және ... ... ... ... ... ... қаржы салымы үдемелі ... ... ... ... жақсарту шығындарының жиынтығын
білдіреді. Яғни, негізгі құралдарды салуға, сатып алуға және ... ... ... ... ... деп атайды.
Аудитор күрделі құрылысқа жұмсалған ... ... ... ... салымдарының игерілуін және өзіндік құнын анықтау
тәртіптерін назардан тыс қалдырмауы тиіс. Күрделі ... ... ... ... ... үшін ... есеп ... типтік жос-парында
126 «Аяқталмаған ... шоты ... Бұл ... барлық жұмсалған
шығындар көрсетіледі: ғимараттарды және қүрылғыларды салу, жабдықтарды және
сметаларды қүрастыру, күрделі ... ... ... ... ... ... әдіспен жүзеге асыруына қарамастан) бойынша,
сондай-ақ, құрылысқа бөлінген несиенің пайыздары, ... ... ... ... ... ... ... бастапқы құнына енетін және
енбейтін, ... ... және ... ... бойынша
(шеберханалар, тәжірибе жүргізетін қондырғы мен лабороториялық жабдықтарын
қоса), қүрастыруды, орнатуды талап ... ... ... ... қаржы
салымдар нысандарына арналған қондырғылар үшін; шаруашылықта ... жөне ... ... ... өнім ... ... мен ... төлемдері.
Жоғарыда келтірілген қүрылыс-монтаждау жұмыстарының шығындары
құрылыстың және түрлендірудің басынан соңына ... ... ... ... ... шығындары осы жұмыстарды
орындаған жобалау және басқа да ... ... ... ... ... жүмыстарының шығындары бірнеше салынып немесе
түрлендіріліп ... ... ... ... онда ... ... құнына таратады. Негізгі құралдарды салу-құрастыру жұмыстарының
аяқталуына, жүмыс істеу қабілетіне жеткізуге қарай малдарды төл, көп ... ... ... ... ... толуына байланысты қабылдау актісінің
негізінде ... ... ... ... ... ... ... мынандай
бухгалтерлік жазулар жасалады. 12 «Негізгі құралдар» бөлімшесінің сәйкес
шоттарын дебеттеп, 126 ... ... ... ... ... ... есебіне аудиторлық тексеру жүргізген кезде ... ... ... ... және ... ... ... есебінің жеке-жеке жүргізілгендігіне назар аударуы керек.
Негізгі құралдардың ... ... ... 126 ... ... кредитінен 821 «Жалпы және әкімшілік шығындарына» шығысқа
шығарылғандығын, ... ... ... ... құралдардың құнын үлғайтпайтын шығындарына жататындар:
құрылысты нысанын салып жатқан негізгі ... үшін ... ... ... ... сипаттағы геологиялық барлау,
іздестіру басқа да салынып жатқан құрылыс нысандарына ... ... ... ... ... ... жоқ шығындар; егер салынып
біткен құрылыс нысаны басқа үйымның ... ... ... ... ... ... үлес ... берілген қаржылар; құрылысты
салуға жер участкісін бөлген кезде жойылуға ... ... ... ... құрылғылар мен екпелерге байланысты шығындар; құрылыстың құны
есептелген жиынтық ... ... ... ... ... ... ... банк несиелеріне қойылған пайыздардан жоғары
есептелген ... ... ... ... ... құрылысы
бітпеген ғимараттар және құрылғылардың бүлінуінен болған шығындар ... ... ... әкеліп соққан); құрылысты доғару, тоқтату шығындары;
құрылысы тоқтаған ... ... ... жою шығындары; қаржы шаруашылық
қызметін бұзуға байланысты айыппұл, пайыздарды ... ... ... және басқа да шығындары.
Құрылыс монтаждау жүмыстары мердігерлік және шаруашылық әдіспен
жүзеге асырылуы мүмкін. ... ... ... әдістер мен жүзеге
асырылған, құрылыс-монтаждау ... ... ... ... ... ... қажет. Сондай-ақ, аудитор негізгі
құралдар нысандарын ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп-шоттарына дұрыс ... ... ... негізгі құралдарды жеке тұлғалардан сатып
алу операцияларына ерекше назар аударуға міндетті. Мұндай операциялар ... төл ... ... ... ... алу-сату шарттарын
толтыру арқылы жүзеге асырылады.
Жеке тұлғалардан оның жеке меншігіндегі ... ... ... оған ... сомадан бекітілген тәртіп бойынша, табыс салық
ұстап бюджетке аударылуға тиісті (үй, саяжай, автокөлік, автотұрақ, ... да ... ... ... ... ... сома ... салық туралы салық инспекциясына сатушының аты-жөнін, оның тұрақты
тұратын мекен-жайын көрсетіп хабарлауға міндетті. Егер жеке тұлға кәсіпкер
ретінде тіркелсе, онда ... ... ... ... ... одан ... ұсталмайды.
Аудитор шаруашылықтың сатып алған автокөлігінің дұрыс кіріске
алынғандығын, тасымалдау құралдарына есептелген ... ... ... дер ... ... және ... ... салыққа төленген
соманың ендірілгендігін тексеруге міндетті. Егер бастапқы құжат күмән
келтірсе, онда ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы тексеру жүргізу қажет.
Шаруашылықтың салық инспекциясы ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде
тапсырылгандығына көз жеткізу ... ... ... барысында біртіндеп тозады,
сондықтан ... ... ... ету ... ... жұмысқа (өнім
ендіруге) ... ... ... түру үшін, техникалық
құжаттарында белгіленген тәртіпке сәйкес күрделі және ... ... тұру ... негізгі құралдардың техникалық құжаттарында белгіленген
тәртіпке сәйкес ... ... ... ... жұмыстарының жүзеге
асырылғандығын және жұмсалған шығындарының ... ... ... ... ... ... ... қызмет) өзіндік құнына
ендірілгендігіне баса назар аударып, анықтауға ... есеп ... ... ... ... ... өткізу әдістері және шығындарын қаржыландыру көздерін;
- күрделі жөндеуге ... ... ... ... ... ақау ... толтырылғандығын;
- ақау ведомостының ... ... ... ... ... ... ... жасалғандығын;
- шаруашылықтың басшысының, комиссияның нысандардың техникалық
жағдайын қарап шығып жасаған актісін, ақау ведомостын, смета-техникалық
құжаттарын ... ... ... ... ... ... ... әдіспен
жүзеге асырылғандығын;
- негізгі құралдар ... ... ... асырған
мердігерлермен шарт жасалып, шартта қаралған жөндеу мерзімі мен сметаның
сақталғандығын;
- ... ... ... еңбек ақы, жұмсалған
материалдар шығындарының нормадан артып кетпегендігін;
- жеке ... ... ... ... материалдарды
босату накладнойларына, шектеп ... ... және ... ... ... дұрыс толтырылғандығын;
- ішкі бақылаушылар және аудитор ... ... ... ... ... әдістерін қолданып,
оқта-текте салыстырып ... ... ... жасалғандығын;
- күрделі жөндеуден өткен ... ... ... ... ... ... актісінің жасалғандығын;
- күрделі жөндеуге қойылған негізгі құралдарға тозу есептеуді
тоқтату тәртібінің сақталғандығын;
- мердігерлік әдіспен жөндеуден ... ... ... ... бір ... ... ... жұмыс
істейтіндігі туралы кепілдік берілгендігін.
Жөндеу, ... - ... ... ... ... және
ағымдағы болып бөлінеді.
Күрделі жөндеу деп нысанның түгелдей тозу ... ... ... жеке ... ... ... ... айтамыз. Күрделі жөндеу кезінде нысанды пайдалану процесінде
анықталған немесе ... ... ... шығу ... ... ақаулары қалпына келтіріледі.
Ағымдағы жөндеу кезінде тез тозатын тетіктерін, ... ... ... ... ... механизмдерін тазалап
және қарап сыйымдылық жүйелеріндегі майларын алмастырады, істен шыққан
ж.т.б. тетіктерін ... ... ... ... ... жөндеуге жұмсаған шығындарының
дұрыстығын тексеріп, оны орындауға байланысты смета-техникалық құжаттарына
мүқият бақылау жүргізуі керек. ... ... ... және ... ... назар аударуы қажет. Кейде сметаны негізгі құралдар
нысандарын жөндеу жұмыстары біткеннен кейін жасайды, демек ... ... ... ... ... ... мен ... күрделі
жөндеуден өткізу үшін субъектінің төрағасы ... ... ... шығу ... немесе ақау-ведомостының негізінде смета жасалады.
Күрделі жөндеуді екі әдіс ... ... ... ... ... ... құралдарды жөндеумен арнайы айналысатын
субъектілер (автокөлік, компьютерлерді ... ... ... ... ... өте озық әрі ... жағынан тиімді
медігерлік әдіс, Мердігерлік әдісте жөндеу жүмыстарының барлығын мердігер
орындайды, ал кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп, оны қабылдау актісі бойынша төлемді
жүзеге асырады. Мердігерлік әдіспен орындалған негізгі құралдарды жөндеуді
тексерген кезде ... ... ... ... ... шығындарын
шартта келісілген смета құнынан асып кетпегендігін анықтау ... ... 671 ... ... шотында көрсетілетін шаруашылықтың ... ... есеп ... болып табылады. Шаруашылық әдісі негізгі
құралдар нысандарына жөндеуді өз күшімен және шаруашылықтың өз ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды
жөндеу жұмыстарының қымбаттау себептерін анықтау үшін шығындардың дұрыс
қалыптасуын олардың баптары ... ... ... ... құралдарды
жөндеу операцияларын тексерген ... ... ... жұмсалған
материалдардың, қосалқы бөлшектердің ... ... ... мақсатында орындалған жұмыстардың артық ... ... көз ... жөндеу жұмыстарына жұмсалған материалдардың
нормаларының жөне еңбек ақы төлеу сомаларының асып ... ... ... жұмыстарының операцияларының тиімділігі және зандылығы
бастапқы құжаттарының негізінде анықталады. Оларды орындалған ... ... ... ... ... ... мен
шектеп жүмсау карталарын, ақау-ведомостыларын, қабылдау актілерін тексеру
арқылы анықтайды. Орындалған жұмысқа заңсыз ... ... ... ... материалдарын анықтау үшін құжаттарын қарама-қарсы салыстыруды өзара
байланысты құжаттарын бақылауға ... ... және ... ... ... салуды, орындалған жөндеу ... ... ... ... ... ... кеңінен қолдану
ксрек.
Күрделі жөндеудің сапасын тексерудің орны ерекше болуға тиісті.
Бұл жерде бастапқы құжаттарының және машина мен ... ... ... қорытынды есептегі мәліметтер бойынша техникалық ақаудың ... ... ... ... ... нөтижесінде неше рет
тоқтатылғандығын анықтау ... ... ... ... ... ... ... тексереді.
Қорытындысында негізгі құралға жөндеу жүргізуге жұмсалған
шығындарының есебінің дұрыстығын ... ... ... ... ... шығындарының негізгі кұралдарды жөндеудің барлық
түрлеріне ендіру әдістерін таңдау туралы өз бетімен шешім ... ... ... отырып, клиенттің есеп саясатын басшылыққа ... Олар ... мен ... ... алмастыруды, толық және моральдық
тозған жабдықтарды тиімсіз күрделі жөндеуді тоқтатуды ... ... ... жоспарлы ірі жөндеу жүргізу үшін өнімнің ... ... ... ... ... шығындарын бірдей қалыпта шығысқа
шығару ... ... ... ... ... мүмкін.
Аудитор бәрінен бұрын, шаруашылықта осы сұрақ жөнінде қапдай
есеп саясаты ... ... ... ... ... ... алдағы жылдың есеп саясатын қабылдағанда, ай ... ... ... нақты жұмсалған шығындарының көлемінде шығысқа
шығарылу тәртібін ... ... ... ... ... ... барлық түріне
резерв сомасын жасауды жүзеге асырып), нақты орындалған жөндеу ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, шаруашылық жөндеу шығындарының барлығын оның
нақты орындалған есепті кезеңіндегі ... ... ... тікелей
жатқызуға міндетті.
Екінші жағдайда, шаруашылықтың өзінің ... ... ... ... құнынан пайызбен өз бетімен жөндеу қорына бөлу
нормасын жасайды. Бұл нормалар бойынша, жоспарланған ... ... ... нысандарын жөндеу жұмыстарын жүзеге асыру үшін ай сайын
резервке бөлу ... ... ... болу ... ... ... ... есептеулермен расталған) көз жеткізуі керек. Негізгі құралдар
түрлері бойынша, бөлу көлемі жеке-жеке болуы да ... ... ... ... ... да ... Егер аудитордың көзқарасы бойынша,
бірыңғай норманы ... ... ... ... ... ... салық
алынатын табысты төмендетуге әкеліп соғуы мүмкін деген ... оны ... ... ... ... ... бірыңғай нормамен бөлінген кезде,
жалпы баланста ғимараттар мен құрылғылардың құны ... ... онда ... ... ... бөлу ... қолданылғанын анықтауы қажет (олар ұзақ
уақыт бойы өзгермеуі керек).
Нысандардың (ғимараттар, құрылғылар, ... ... және ... ... ... әр ... сондықтан бірыңғай бөлу
нормасы жеткіліксіз. Басқа жағынан алып ... әр ... ... ... ... жоғары тозуға ұшырайтын машиналар мен ... ... ... бөлу ... жоғары болуын талап етеді.
Аудитор жөндеу қорына бөлу нормаларының техника-экономикалық
негізділігіне (есептеулерінің) және ... ай ... бөлу ... көз ... ... қабылдаған есеп саясатына қарай
жөндеуге ендірілген шығындарының дұрыстығын тексеріп, ол өзгерген жағдайда
себебін және ... ... ... ... ... ... әдістеріне байланысты шығындары ... ... ... жіктеледі. Аудитор жөндеу жүмыстарының мердігерлік
және шаруашылық әдіспен ... ... ... есеп ... ... ... ... міндетті. Жөндеу жұмыстарын
шаруашылық әдіспен ... ... ... негізгі кұралдар нысандарының
жөндеу шығындарының есебі екі нұсқада жүргізіледі. ... ... ... шығындар орындау мерзімдеріне қарай 92 «Қосалқы өндіріс»
бөлімшесінің ... ... ... ... қозғалмайтын нысандарға жұмсалған жөндеу
шығындары есептелген жөндеу қорының шотына тікелей шығысқа шығарылады.
Жөндеу қоры құрылмайтын ... ... ... ... күту ... ... ... шығындарын, сәйкес
шығындар элементгері ... ... ... ... айналым
шығындарының шоттарына тікелей апарады (материалдық шығындар, ... ... ... құралдар нысандары әр түрлі себептермен белгіленгсн
тәртіп бойынша ... ... ... ... отырылады. № 6
«Бухгалтерлік есеп стандартында» БЕС негізгі құрал-жабдықтар шаруашылықтың
балансынан -жойылу, ... ... - ... беру ... есептен
шығарылады деп көрсетілген.
Негізгі құралдар нысандары шаруашылықтың ... ... және ... ... шаруашылық қызметте
пайдаланылмайтын артық нысандарды сатудың, серіктестіктерге ... ... ... ... ... да ... және жеке тұлғаларға тегін
берудің, нысандарды ұзақ мерзімге (қаржыландыратын) жалға берудің, зілзала
апаттарының және т.б. ... ... ... Шаруашылықтың
балансынан шығысқа шығарылған негізгі құралдар нысандарына ... ... ... аудитор мына мәселелерді анықтауға міндетті:
- есептеген шығысқа ... ... ... ... ... ... құралдарды шығыска шығару актісі,
комиссияның қорытындысы) дер кезінде дұрыс )толтырылып ... ... ... ... ... ... ... дәлелдігін;
- шаруашылықтың басшысының негізгі құралдарға шығысқа шығаруға
жасаған комиссияның қорытындысы мен актісін бекіткендігін;
- ... ... ... ... ... негізгі құралдар нысандарының жоғалудың, сынудың,
бүлінудің және ... да ... ... ... бұрын шығысқа
шығарылуына жол берген материалды ... ... ... әр ... себептермен шығысқа шығарылған негізгі
құралдар ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... құралдарды шығысқа шығару актілерінің мәліметтерінің
есеп регистрларына ... ... ... айырбастау үшін шығысқа шығарылған негізгі құралдар
операцияларының ... ... ... тозығы жетіп басқа да себептермен ... ... ... ... ... ... ... есептеп шығару
белгіленген тәртіппен жүргізіледі. Негізгі құралдарды шығысқа шығарудың
нәтижесінде ... ... ... зиян сату құны мен ... құнның
арасындағы айырмасы, сондай-ақ активтерді сату немесе басқадай шығысқа
шығаруға байланысты ... ... ... ... ... ... құралдар нысандарының шығысқа
шығарылу себептерінің операцияларының заңдылығын және ... ... ... ... ... жою ... ... жоюдан
алынған қосалқы бөлшектерді, қиындыларды және басқа да материалдарын
кіріске алудың толықтығын анықтауға ... ... ... ... операцияларының зандылығы және тиімділігі бастапқы құжаттарын
(шығысқа ... ... ... ... ... ... ... ж.т.б.), аналитикалық және синтетикалық есеп мәліметтерін
(негізгі құралдар ... ... ... ... № 12,
Бас кітап) тексеру арқылы ... ... ... ... ... ... басқа да мүліктерін шығысқа шығарған ... ... ... ... ... бұл ... белгіленген үлгілердің
олардың реквизиттерінің толтыру тәртібінің сақталуына, комиссияның
корытындысының, ... ... және ... ... ... ... ... барлығына назар аудару қажет.
Сондай-ақ, 12 «Негізгі құралдар» бөлімшесінің шоттарының
кредиті ... ... ... ... қарамастан, бастапқы құны
бойынша негізгі құралдарды шығысқа шығару операцияларының ... ... Әр ... ... ... ... негізгі құралдарға
байланысты берілген шоттарының корреспонденцияларының дүрыстығын қадағалау
жолымен ... ... ... аудиторлық тексеруді негізгі құралдардың
қозғалыстарын және техникалық жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... және ... тиімді
пайдаланылғандығын талдаумен аяқтау қажет.
Негізгі құралдардың ... ... ... қор ... ... ... Аудитор бұл көрсеткіштердің
зерттелгендігін, қор қайтымдылығын жоғарылатуға бағытталған кешенді шаралар
жасалып және оның жүзеге асырылғандығын тексеруі ... ... ... ... ... ... бұзушылыққа және қырсыздыққа жол
берілгендігін, өндірістік мақсат үшін сатып ... ... ... ... да ... ... жұмыскерлеріне заңсыз жеке басына
пайдалануға берілген жағдайдың орын ... ... ... ... ... ... мүліктерді пайдаланған тұлғалардан төлем ... ... ... негізгі құралдардың белсенді бөлігін ... ... ... де, интенсивті (екпінді) жолмен де көтеру
арқылы жететін талдауға ерекше назар аударуға міндетті. Оларды ... және ... ... ... ... ... ... коэффициенті, яғни жабдықты ... ... ... ... Кэ - ... пайдалану коэффициенті.
Тн — жабдықтың белгілі бір кезеңдегі нақты ... ... он ... ж.т.б.)
Тк/р — күнтізбедегі немесе режимдегі белгілі бір кезеңдегі
(алмасу, он күндік ж.т.б.) уақыт қоры.
Жабдықтың ... ... ... ... жүктеу
бірлігінің немесе топтар ... төл ... өнім ... ... ретінде анықталады.
Кн =
Бұнда Кн - жабдықты интенсивті (екпінді) жүктеу коэффициенті;
Но - нақты шығарылған өнім;
Тк - төл ... өнім ... ... ... ... және ... ... пайдалану
тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштеріне талдау жасаудың негізінде аудитор
қорытынды жасап, кездескен кемшіліктерді және ... ... ... ... жою және қор ... ... пайдалану бойынша ұсыныстар береді.
Түгендеу процесі - субъектіде ... ... ... ... ... ... және ішкі жоспарланған кестеге
сәйкес жылдың соңына таман қорытынды қаржылық есеп жасаудың ... ... ... ... негізгі мақсаты нақты қолда бар негізгі құралдардың
нақты санын анықтап, оларды баланста нақты ағымдағы құны бойынша ... ... ... ... ... ... ғана түгендейді деген
үзілді-кесілді ойдан аулақ болған жөн. Өйткені негізгі құралдардың топталу
ерекшеліктеріне сәйкес есепті жыл ішінде оқтын-оқтын, ... ... ... ... отырылады. Сондай-ақ, материалды жауапкершілікті
тұлғалары ауысқан кезде де ... ... ... ... ... ... түгендеу комиссиясының қатысуымен жүзеге
асырылады.
Аудитор негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... мына мәселелерді анықтауға міндетті:
- түгендеу комиссиясының субъектінің басшысының бұйрығымен
құрылып, тұрақты жұмыс ... ... ... ... ... және ... туралы мәліметтері жазылған «Негізгі құрал - жабдықтардың мүліктік
түгендеу тізімі» жасалып, оның сақталғандығын;
- ... ... ... ... ... ... түгендеудің нәтижесінің салыстыру ... ... ... көшірмелеріндегі мәліметтеріне
сәйкестігін немесе ауытқуларын;
- ... ... есеп ... ... ... алшақтықтар мен сәйкессіздіктер түзетіліп, кеткен
кемшіліктерге байланысты қолданылған шараларды;
- түгендеудің нәтижесін ... ... ... талдап бекіткеннен кейін субъектінің бухгалтериясына өткізгендігін;
- жүргізілген түгендеудің нәтижесі бойынша ... ... ... құны ... ... өз ... ... түгендеу материалдары
аудиторды қанағаттандырмаған жағдайда, аудитор ... ... ... және ... комиссиясын құруды ұсынады. ... ... ... ... ... ... мерзімі
ұзартылуы мүмкін. Ол жөнінде субъектінің басшысын ескертуге ... ... ... ... ... құру туралы субъектінің
басшысының бұйрығы шыққаннан кейін ғана ... ... ... ... ... ... ... әдістері негізгі құралдардың
санына тікелей байланысты. Егер негізгі ... саны онша көп ... ... жаппай түгендеу жүргізуге міндетті. Егер ... саны көп ... ... онда ... ... және ... тексеруге жататын топтарға бөлуге тиісті.
Аудитор толтырған түгендеу көшірмелерінің ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер түгендеу көшірмелеріне
мүліктік ... ... ... жылдардың материалдарынан сол күйінде
көшіріле салады да, түгендеу ... ... ... ... ... ... ... кұралдар нысандарына ... ... ... ... ... болып қалған, шығысқа шығаруға жататын,
есепте жоқ, сондай-ақ сатылуға ... ... ... жоқ, ... тұрған нысандарды анықтап, түгендеудің материалдарына енгізуге
міндетті. ... ... ... ... ... ... жеке түгендеу
көшірмелерін толтырып, аналитикалық есеп көрсеткіштеріндегі мәліметтерімен
түгендеу көшірмелеріндегі мәліметтерді салыстырып түгендеудің ... ... ... ... материалдарымен танысып, оған
талдау жасағаннан кейін, жүргізілген түгендеудің ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды талдау
Негізгі құралдарға талдау жүргізгенде кәсіпорынның мүліктік ... ... ... ... болғанын зерттеу қажет.Бұл кәсіпорынның
материалды-техникалық базасын құрайтын және негізгі ... ... оның ... ... ... ... жағдайын
зерттеу қажет.
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы ... ... ... ... ) үлес салмағының өзгеруі, ерекше назар аударады.Өйткені
бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің көлемін анықтаудағы ... ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдардың нақты құнының ... ... ... ... ... 50 ... кем ... тиіс.
Біздің мысалымыз бойынша баланс валютасындағы негізгі
құралдардың қалдық құнының үлесі жыл ... ал жыл ... ... яғни бұл ... ... мәніне 3,53 пункт
сәйкес келмейді. негізгі құралдардың жалпы құнынындағы оның ... ... ... ... ... анықтау өте маңызды және де бұл
кәсіпорынның мпатериалды-техникалық базасының дамуындағы жағымды ... ... Оның үлес ... өсуі қор ... ... ... біздің кәсіпорында негізгі құралдардың активті бөлігінің
үлес салмағы жыл соңында жыл басындағы 0,33-ке ... ... ... ... ... ... үлесінің 0,04 пунктке кебуі, оладың
өсу қарқынының айтарлықтай ... ... ... ... ... отыр.
Барлық негізгі құралдар құны-23,9%-ға (61763/49837*100) өскен кезде оның
активті бөлігінің құны тек ... ғана ... ... Бұл ... ... базасының дамуындағы жағымсыз кезеңі
ретінде қарастырылуы тиіс.
Негізгі құралдардың техникалық жағдайын сипаттайтын маңызды – ... ... ... тозу ... оның ... бір ... ... қатынасы арқылы анықталатын тозу коэффициенті.Біздің кәсіпорынымызда
негізгі құралдардың тозу коэффициенті жыл басында – 0,63(31195/49837), ал
жыл соңында – ... ... яғни 0,05 ... өскен. Бұл
мәліметтер негізгі құралдардың сапалық (моральды) тозуын айтпай-ақ, олардың
2/3-ден көбі ... ... ) ... және ескіргендігін
көрсетеді.Кейбір экономистердің бағалаулары бойынша 50 пайыздан жоғары тозу
коэффициенті ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
басшылығы осы кәсіпорынның материалды-техникалық базасын нығайтуға және
жаңартуға қатаң көңіл ... ... ... ... құралдардың есебі қарастырылып, олардың
өндіріс үрдісінде алатын орны, мәні мен ... ... ... ... ... және ... қозғалысын алдын-ала,
ағымдағы және келешектегі бақылануын жүзеге асырып ... ... ... ... ... негізгі құралдардың сақталуы мен есепке алуына
қатысы бар ... ... баға ... ... ... ... зор. ... құралдардың шынайы және дұрыс бағалануы өте
маңызды, яғни кәсіпорын ең тиімді бағалау тәсілін таңдап алуға міндетті.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... мен міндетін, оларды қандай құжаттарды тексеру
негізінде ... ... ашып ... ... ... ... қамтамасыз етуші
активтердің бірі және ... ... ... ... ... болып табылғандықтан, тәжірибемді өткен компанияның ... ... ... ... ... ... ... өз ұсыныстарымды
айта кеттім.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен ... ... ... оның ... ... болып табылады.
Бүгiнгi таңда талдау зерттеуiндегi дағдыларды меңгеру ... бiрi ... ... ... да осы ... ... деп ... Бұл болашақ жас мамандарға талдау жұмысын
бiлiктiлiкпен жүргiзуге, кәсiпорынның ... ... баға ... ... ... өсуi мен оның ... арттыруды қамтамасыз
ететiн, елiмiздiқ ұзақ мерзiмдi бiрiншi кезектегi мақсатына ойдағыдай ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының ... есеп және ... ... ... ... (соңғы өзгерістер мен толықтырулар
24.06.2002ж.)
2. Қазақстан Республикасының “Аудиторлық қызмет жөніндегі” заңы,
18.11.1998ж. (соңғы ... мен ... ... Қазақстан Республикасының “Салықтар және бюджетке тиісті міндетті
төлемдер жөніндегі” заңы, 1.01.2000ж.
4. Бухгалтерлік есептің ... ... ... А., ... Қазақстан Республикасының Азаматтықкодексі, 1994ж.
6. Ұлттық Бухгалтерлік есеп ... А., ... ... Т.А., Сатмурзаев А.А., «Основы бухгалтерского учета
и аудита» Алматы 2001, 236с.
8. ... Т.А. ... есеп және ... ... ... ... Ж.Н. ... учет, отчетность и аудит
устойчивого экономического развития». Алматы 2002, 205с.
10. «Аудит». Под редакцией ... В.И. ... ... ... ... М.Б., Байдаулетов С.М. «Аудит». Алматы: Қазақ
университеті 2004
12. Баймұханова С.Б., Балапанова Ж. ... ... ... ... Балапанова Ж. «Аудиттiң теориялық негiздерi». Алматы 2003ж. 93б.
14. Дюсембаев К.Ш. и др. ... и ... ... ... 1998г. ... Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Э.Т. т.б. ... ... ... ... 2001ж. 329б.
16. Дюсембаев К.Ш., «Аудит и анализ в системе управления финансами»
Алматы 2000г., 293с..
17. Кеулiмжаев Қ.К., Әжiбаева З.Н. т.б. ... ... ... ... ... ... финансовой отчетности 2001г. 1242с.
19. Нидяз Б., Андерсон Х. ... ... ... ... 495с.
20. Радостовец В.К. и др. «Бухгалтерский учет на предрприятиях».
Алматы 2002г. 728с.
21. ... Г.В. ... ... ... ... 1999г. ... Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет». Алматы
2000г. 335с.
23. Стандарты бухгалтерского ... и ... ... ... Тасмағамбетов Т.А., Омаров А.Ш. т.б. ... ... ... 475 ... ... В.М., Абдилсанапов А.А. «Организация бухгалтерского
учета и формирование учетной политики предприятия». Алматы 2001г., 398с.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Бюджеттік органдардағы негізгі құралдар қозғалысы80 бет
Жалға алынған негізгі құралдардың есебі72 бет
Кәсіпорынның қаржылық негізгі құралдар есебі58 бет
Негізгі құраладардың есебі мен аудиті53 бет
Негізгі құралдар аудиті37 бет
Негізгі құралдар есебі76 бет
Негізгі құралдар есебі жайлы26 бет
Негізгі құралдар есебінің аудиті24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь