Әскер, әлеуметтік таптар, саяси ұйымдар және шіркеу Чилидегі модернизациялану процесінде

Кіріспе

I тарау. Чилиде әскери жүйенің орнауы. Генерал Пиночет мемлекеттік билік жүйесінде

II тарау. Әскер, әлеуметтік таптар, саяси ұйымдар және шіркеу Чилидегі модернизациялану процесінде

ІІІ тарау. Жүйенің сипаты мен эволюциясының кезеңдері. Оның жойылуындағы сыртқы факторлардың алатын орны

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Тәуелсіз Қазақстанның дүние жүзі ... ... ... ... ... шынайы тарих жасау
ұстанымдарын қажет етеді. Қазақстанның екі бірдей Қытай және ... ... ... ... мемлекеттердің арасында орналасқан геосаяси
тарихи болмысы кез-келген халықаралық тұрпаттағы мәселеде ... ... ... ... ... қаралар қазіргі заман мәселелері
ауқымында көлденең ... ... ... ... ІІ ... ... кейінгі әлемдік дамудың ... екі ... ... даму жолына қадам басқан мемлекеттер тағдырына ... ... ... адам ... ... ... ... бірі болғаны белгілі. Бүгінгі дүние жүзі елдерінің ара салмағы
анықтар ... ... да осы ... ... ... ... ... Сол сияқты Латын Америкасы елдерінің ХІХ және ХХ
ғасырлар ... әлем ... ... ... ... ... яғни ... португал билеушілерінің отарында болған елдердің
тәуелсіздікке қол жеткізулерінің өзі ... ... ... АҚШ ... асып, оған жер шарының сол бөлігінде “полицай функциясын” орындау
мүмкіндігін ... ... ... аясында еуропалық мемлекеттерді осы
мемлекеттер ісіне араластырмау саясатын ұстанған АҚШ үшін осы ... өз ... қол ... ... ... ... ... көмегін созудың президенті Тафттың есімімен байланысты болған
“доллар дипломатиясы” әрекет ете бастағаны белгілі.
Қазіргі ... ... де ... ... аяқ ... ... ... еледерінің бірі Чилидің ішкі саяси ісіне ... ... ... АҚШ оған А. ... ... жаңа мемлекеттік
жүйені жасап берді. Бұл жүйенің орнығуы бүгінгі әлемдік саясат мінберінде
әлі күн тәртібінен ... және ... ... тарихының ақтандақтар
ақиқаты беттерінен орын алған Пиночеттік диктаторлық кезең деген атаудың
қалыптасуына негіз ... ... ... мәселенің ғылыми талдаудан өтуінің бітіру ... ... ... ... айтудың міндеттерін жүктеп ... ... ... ... ... ... ... талдаудың тұжырымдарын қалыптастырды. Сондықтан да бітіру жұмысы
тақырыбына ... ... ... және ХХ ... ... ... теке-
тірестіктің нәтижесінде қалыптасқан Латын ... ... ... құрылымдардың, әсіресе Чилидің тарихи ... ... ... ... ... ... болмысын
саралау өзекті болып табылады.
Тақырыптың зерттелу ... ... ... ... ... ... ... мектептері қалыптастырған тарихты салалы қарастырудың
методологиялық ұстанымдарын негізге ала отырып, ... оның ... ... ... мен монографиялық зерттеулердің маңызы зор болды.
Чилидегі Пиночет төңкерісінің басталуы, оның сипаты мен мазмұны, ... ... ... ... зерттеу нысанасынан тыс
қалған емес.
Чилидегі мемлекеттік жүйе ... ... ... ... ... ... ... ие болған әртүрлі жақты сипатты мәселелерін
саралауда бітіру жұмысын жазуға сілтеме болған зертттеулер, орыс ... ... ... ... Жалпы қаралар тақырып ауқымының тарихи
кезеңі, кеңестік уақыт ауқымына сәйкес келгендіктен осы ... ... ... ... жеке алып ... және бүгінгі демократиялық
қайта құрулар, яғни кеңестік ... ... ... ... ... ... дара қарау жұмыстың тарихнамалық өлшемін жасайды.
Кеңес дәуіріндегі зерттеушілерге келетін болсақ, онда Ф.М. ... ... ... Г.Э Лабарка, ... ... атап ... ... Бұл авторлардың барлығын маркстік-
лениндік методология тұрғысынан жазды деуге болмайды. Дегенменде кейбір
тұстарда авторлардың асыра ... ... ... тұрады.
Ф.М. Сергеев Пиночетті тарихтағы фашизм қалыптастырған Гестаполық
мекеме секілді жаңаша жүйені жасағаны үшін ... ... өз ... ... ... үкіметі социалистік мақсатқа жету ... ... ... жүзеге асырғандығын, сондай-
ақ 1973 жылы 11 қыркүйекте чилилік реакциялық әскери ... ... ... ... Халық бірлігі үкіметін күшпен құлатып
өзінің әскери-фашастік диктатурасын орнатқандығын саралайды [1].
Сондай-ақ Ю.Н. Королев 1973 ... ... ... ... ... ... ... бірлігі коалициялық үкіметінің американдық
империализм көмегімен құлатылуы, АҚШ ... ... ... ... өз зерттеуінде тікелей мысалдар келтіру арқылы ашуға тырысады
[2]. ... ... ... ... бағдарында зерттеу жүргізген
тарихшылар М.Ф Кудачкин [3], Г.Э ... [4], Б.И. ... [5] ... төңіректе ой жиынтықтайды.
Кеңестік кезеңнен кейінгі уақытта тақырып мәселесін арқау еткен
әлемдік тарихты ... ... [6], ... [7], ... [8], ... [9], Д.Травин [10], А. Медведенко [11], М. Шнайдер
[12], О.П.Проселкова [13], Е.Ю.Кудрявцева [14], В.А. Царегородцев ... ... [16], Л. ... [17], О. ... [18], ... ... бірқатар тың бағдарда зерттеу мәселелерін жан-жақты ... ... ... Олар өз ... ... шынайы ақпарат
және тарихи оқиғаға неғұрлым әділ бағасын беруге тырысады. ... ... ... ... ... ... ... бір ғана
айыптаушы тұрғысынан қарау емес, сонымен бірге оны социализм лаңынан халқын
сақтап қалған генерал ретінде де ... ол ... ... ... ... ... Чили ... дамуына сілтемелілігі және “темірдей
тәртіп” ұғымының саясаттағы қолданыстық ретін Чилиге де мысалдаудың үрдісі
қолдалынады.
Еуропалық ... ... ... Пидлуцкийдің мақаласы да осы тұрғыда
қаралар нысаны аша түсуге ... Елін ... ... ... Пиночет әрекеті бұл мақалада кремльдік марқасқалардың көңілін су
сепкендей басқан еді, ... ... ... үгіт-насихатшылар Пиночетті
қарапайым халық алдында “әлемдік зұлымдықтың қайнар ... ... ... ... Марио Шнайдердің Чилидегі демократияға
өту бағыттары мен авторитарлық мұраларды саралауға негізделеген еңбегі де
бұл жолдағы чилиліктердің ... ... ... жүйе ... ... ... баяндайды. Сонымен қатар, ол Чили ... ... да, ... тұсында да маңызды саяси күш болғандығын
айтады.
Диплом жұмысының деректік негізіне ... Чили ... ... баяндамалары, тарихи оқиға мен ... ... ... ... ... ... берген сұхбаттары
бітіру жұмысы мазмұнын толықтыра түскен еді. ... ... ... дені “Латинская Америка” журналында орыс тілінде ... ... ... осы ... ... айналысқа енді.
Деректік жиынтықты құрайтын 1977 жылы тамыз айында өткен ... ... ... Комитетінің пленумында жасалған баяндамалардың
жинағын айтуға болады [20]. Бұл жинақтың ішінде Чили ... Бас ... Луис ... ... ... да ... ... Компусано секілді жиырмаға жуық беделді мүшелерінің баяндамаларының
мәтіні берілген. Жинақ материалдарында чилилік ... ... ... ... ... ... оның ... жеңілісі талданады. Чили
Компартиясының Бас хатшысы Л. Корвалан өз ... ... ... оқ атушы фашист деп айыптайды. Пиночет билігінің артында капиталистік
елдердің , ірі қаржылық топтардың ... айта ... Сол ... ... да ... жүйесін ірі капиталистік елдердің, ірі қаржылық
топтардың жақтаушысы, марксизм-ленинизм теориясына қарсы шығушы фашист деп
айыптап, ... ... ... ... коммунистердің еңбегін ерен атап
өтеді. Ал Хульета Компусано өзінің бяандамасында Куба ... ... ... партиясының әрекеттерін мақтан ... ... ... ... ынтымақтастық танытқаны үшін алғысын білдіреді.
Сонымен қатар Хульета Компусано ... ... Чили ... ... ... ... кедейшілік пен аштықты
жоятындығына, социализмге өту үшін Чили жаңа ... ... ... де ... көзі ... негізге ала отырып, жарияланым
беттеріндегі саясаткерлердің баяндамалары, қарапайым чилиліктердің газет-
журналдарға берген ... да ... зор ... айта ... ... ... бірі ... Америка” журналында “Қылмыс
куәгерлері” деген атпен басылып шығады [21]. Онда ... ... ... пен ... ... ... Неуманның берген сұхбаттары жарияланған.
Куәгерлер Пиночет жүйесінің ... тыс ... ... ... жазықсыз мерт болғандығын айтады. Пиночет жүйесінің бірінші
кезекте коммунистерге қырғидай тигендігін ... жөн. Рут ... те ... 1971 ... ... ... ... болғандығын айтса,
дәрігер Альберто Энрике Неуманда 1965 жылдан бастап өзінің ... ... ... Рут Криес сұхбат барысында өзінің күйеуінің карабинерлер
қолынан қаза тапқандығын ... ... ... ... ... өлім ... айтады [21]. Жоғарыдағы келтірілген ... ... ... ... ... болғандығын, елдегі орын алған Пиночет
жүйесінің шамадан тыс қатал болғандығынан хабар береді.
Ұлттық барлау ... ... ... ... ... ел ... А. Пиночетке құпия хатының да деректік мазмұны
бар. Ол құжатта ... ... ... ... ... ... ... ету үшін президенттен бұл басқармаға ... 600 мың ... ... ... Бұл құжат ең алғаш 1977 ... ... Соль де ... атты газетінде жаряланады [22].
Диплом жұмысының методологиялық негізі. Дүние жүзі тарихының ... ... ... тұрғысында қараудың ұстанымдарында саралаудың
ғылыми мүмкіндіктері жұмысты жазу тәсіліне алынды.
Тақырыптың мәселесін ашуда Бүгінгі кезеңде де ... ... ... ... мемлекеттерге тән ұстанымдар өзге елдердің ішкі ... ... ... ... ... ... жағдайда бұрынғы
кеңестік республикалардың ішінде, бірден-бір ауқатты, геосаяси потенциалды
аймақ ретіндегі Қазақстанның, халықаралық ... ... ... қатысты кез-кезген мәселеге қоғамдық бірлестіктер тарихындағы
белесті тәжірибелер тұрғысынан қарау арқылы тың ... ... ... ... ... ... Мұндай ұстанымда қарау арқылы ресми
және дипломатиялық құжаттар ... ... ... ... ... Чилидегі мемлекеттік ауқымды мәселелердің қаралуы
тақырып жаңалығын ... ... мен ... ... ... ... ... басты мақсат әскери жүйесін, геноцидті саясат құралына айналдырып
авторитаризм амалдарымен түрлендірген Чилидегі ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі уақыт сынынан
қаралар деректер ... ... ... оны ... ... ... отыр. Сондай-ақ Чили халқының демократия үшін күресін баяндау ... ... Осы ... ... үшін ... міндеттер
қойылды:
-Чилидегі әскери жүйенің билік басына келгендігі, оның өзге де ... ... ... ... ... ... ... модернизациялану нысаналарындағы алатын
орнын бағамдау;
-Чилидің қоғамдық даму нысаналарындағы әлеуметтік таптар мен ... және ... ... ... ашып ... ... мен ... сүйене отырып жүйенің сипаты мен
эволюциясының кезеңдерін, оның жойылуындағы ... ... ... ... Пиночетке қатысты кеңестік тарихнамадағы ұстанымдарды бүгінгі саяси
ұстанымдарға бағымдайтын, “қырғи-қабақ соғыс” саясаты жойылған ... ... ... ... ... ... шеңбері. ХХ ғасырдың 70-80 жылдарын
қамтитын тарихи кезең оқиғалары Чилидегі Пиночеттің билікке келген ... оның ... ... ... 1990 ... ... өлшемі жұмыстың
хронологиялық шеңберін береді.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспе, ... ... ... ... және ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
I тарау. Чилиде әскери жүйенің орнауы. ... ... ... ... ... ІІ жартысындағы Чилидің саяси-экономикалық, әлеуметтік
даму тұрпаты сол ... ... ... ... ... болатын. Жалпы Оңтүстік Америка құрлығының оңтүстік-батыс
жағасында орналасқан, жер аумағы 756,9 мың ... ... ... ... ... ... ... бірқатар аралдар (олардың
ішінде ірісі Чилоэ аралы), Отты Жер аралының ... ... ... Тынық
мұхиттағы Сан-Амбросио, Сан-Фелис, Сан-Фернандес, Сали-и-Гомес, Пасхи тағы
басқалары кіріп мемлекеттік бірлестікті жабдықтайды.
Астанасы Сантьяго қаласы болып есептелетін ... 25 ... ... Чили негізінен таулы өлке. Тынық мұхит жағалауындағы
ені тар (кеңдігі 15 шақырымнан 365 ... ... ... 4300 ... ... ... Халқының 90 пайызы ... ... ... ... ... будан тектілер), және аймақты бұрыннан мекен
етуші ... аз ... ... ... итальяндар, испандар,
аргентиндер, арабтар, тағы басқалар да тұрады. Сантьяго, Вальпараисо,
Консепсьон, ... ... ... ірі қалалар түзген,
мемлекеттің діні –католик діні. Аңызға негіз ... Жер ... ... ... қолында қалған әртүрлі: құм, вулкан, руда, ағаш, өзен, шөл,
фьорды, мұздықтар мен далалар секілді элементтерден, олардың ... ... ... құрлық шетіне орналастырады. Осы жер Чили деген атауға
ие болады. ... ... ... ... ... тайпа тілінен
аударғанда “жер аяқталар ... ... ... ... [8,32]. Чили ... ... отары болған. Испандықтар алғаш келген кезде империяның
байлығын табу үшін көптеген ... ... ... ... ... ол: ... жылдардағы Диего де Альмагро мен
1540 жылы Педро де Вальдивиидің экспедициялары еді [23,78]. ... ... ... ... ... мапуче немесе аракуандарды
бағындыру үшін біраз қан төгуге тура келеді [8,34]. Одан ... да ... ... Олар ... отарлауы нәтижесінде тілін, салт-
дәстүрін, әдет-ғұрпын ұмытып, бір сөзбен ... ... ... ... ... ... ... некелесу өте көп орын
алған. ... ... ... ... ... да ... да көптеп барғанын, олардың Чили қоғамының элитасын
қалыптастырғанын айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... шотландтықтарда көптеп қоныс аударды. Сонымен
қатар мұнда Англиядан да көптеп қоныс ... ... Чили ... бола ... Американың ағылшындары деп атаса керек-ті. Мұнда
сонымен қатар француздармен немістердің де ұрпақтарын ... ... ... әр ... Чилиге әртүрлі мақсатпен келген, біреуі отарлау
үшін, біреуі тыныш өмірді аңсап, енді біреуі сауда жасау мақсатымен келген.
Чилиге келген ... ... ... ... ... француз болудан
қалып, барлығы бір ұлтқа яғни, чилиліктерге айналды. Чилидің ХХ ... ... ... ... ... ... ... 60-жылдарының екінші жартысындағы чилиліктерге қазіргі
таңда экономикалық қиыншылықтарды жеңе алмай келе ... ... ... ... ... деп ... өзінде де, латынамерикандық
мемлекеттер ішінде Чилидің экономикалық көрсеткіштері төмен ... ... 3.9 ... көрсеткішті құраған. Инфляция деңгейі ... ... ... ... ... ... ... 26 пайыздық көрсеткішті
құраған. Жұмыссыздар санының көрсеткіштері сол жылдары 5,6 пайызды ... ... ... ... ж.ж.) ел ... уақытында жалпы
ұлттық табыс 8,5 пайызға, оның ішінде өнеркәсіп өндірісі 12 пайызға, ауыл
шаруашылығы өнімдерін ... 6 ... ... Сол ... құрылыс
жұмыстарының көлемі 3,5 есеге өскен. ... 1972 жылы 3 ... ... [9,40]. Ал 1972 жылы ... ... табыс 5 пайызға өскен. Бұл
Чили экономикасының негізгі тұстарының ... ... ... реті және ... ... ... ... ел өмірінің
жақсара бастауының мысалы болатын.
Жалпы Чилиде 1970 жылы 4 ... ... ... ... ... ... партиясының кандидаты Сальвадор Альенде ... мен ... ... ... ... ... қарсы күрес
бағдарламасын жүзеге ... ... Дәл сол ... ... ... құрлықтағы Кеңестер Одағы экономикасының мызғымастығы жайлы
көзқарастар өзгере қоймаған ... ... ... ... ... ... ... сөрелеріне, ауыл-аймақты жайлаған кедейшілікке қарап емес,
әскери-техникалық қуатына және шынайылықты бұрмалаған көрсеткіштерге қарап
беретін. Формальды ... КСРО ... ... елдерге қарағанда жылдам
қарқынмен дамып отырған [10,216]. Осындай көріністар ... ... мен ... ... ... ... ... алып келді.
Осындай көріністер Чили қоғамының да солшыл радикализм қатарына өтуіне
себепкер болды. 70-80 ... ... ... ... ... күйде болды. Ел өзіндік даму динамикасының жоғары қарқындылығын
көрсете білді. Радикализмнің 1970 жылы не үшін ... ... ... ... дейін неге белсенділік танытпағанын анықтау керек.
ХХ ғасырдың аяғындағы Чили оқиғаларының бастауының тарихи ... ... 30 ... ... Ұлы ... ... ... керек. Осы
тұста алдыңғы қатарлы капиталистік елдер ... ... ... орын алып, олардың дамушы елдер өніміне ... ... ... ... Чилидің экспорты үшін бұл жағдай өте ауыр соққы болып
тиеді. Ел импорт ... ... ... асырады. Осылайша елде
жұмысшы күштері көптеп қалыптаса бастайды. ... ... ... ... Чили де бюрократиялық елге айнала бастайды. Саяси
карьера ... үшін ... ... ... не болмаса мемлекетпен
қадағаланатын кәсіпорында ... ... ... еді. Қоғамның орта тап
өкілдері ... ... мен ... бөлінісіне тәуелді бола бастады.
Социалистермен коммунистер ... ... ... коалициялық
топтарда көптеп болды. ... ... ... елде бірнеше рет
жасалған сайлау ... ... орын ... ... 1949 ... ... ондай бірнеше реформа орын алады. 1949 ... ... ... алдымен әйелдер, содан соң елдің ... ... ... ... ие ... ал 70 жылдардың басында сайлаушы ... 18-ге ... ... ... бөлігі сайлау құқығына ие болады.
Осыған сәйкес сайлаушылардың қатары төмендегі көрсеткіш ... ... 1949 ... ... ... 18-ге ... 14 пайыздан
астамы, 60 жылдардың ортасында 50 пайыздан астамы, ал 1970 жылғы сайлауға
61 пайыз қатысса, бұл ... 1973 жылы 74 ... ... Міне осы
сайлау реформалары нәтижесінде елдің басым бөлігі жұмысшылар, сауатсыздар,
шаруалар, ... ... ие ... Осындай тарихи нысаналардың
нәтижесінде Сальвадор Альенде басқарған Халық бірлігі коалициясы ... ... ... ... билік басына келгеннен кейін көптеген шет ел капиталы мен ірі
жер иеліктерінің меншіктерін мемлекет қарамағына ала ... ... ... ... ... секторларын құрайтын көптеген ірі-ірі
кәсіпорындарды мемлекет қарамағына алады. Осыдан барып, дәлірек айтсақ
Альенденің ... ... ... латынамерикалық құрлықта және ... ... ... ... ... ... құрылысын бастай ала ма?–,
деген пікір қайшылығы өршіп ... ... ... 4 министр социалист, 3
коммунист, 3 радикал, 2 социал-демократ, бірі Біріңғай халық әрекеттерінің
(бұдан былайғысын МАПУ деп ... ... енді бірі ... ... ... АПИ деп ... ... болды [4,23]. Билік басына
келген соң, яғни 9 күн өткен соң С. ... 1970 ... 12 ... ... ... мәдени-сауда байланыстарын ... Тағы ... ... ... соң ... ҚХР, ГДР, ВДР, ... де өзара байланыс орната бастайды. Бұл әлем жұртшылығын
оның ... ... ... қатты алаңдатты. Жоғарыда көрсетіп
кеткендей Альенде әрекетінің барлығы Чилидегі ... ... ... ... Чилиде әскери жүйенің орнауының алғышарттары Сальвадор Альенденің
билік басына келген сәттен-ақ қалыптасқан деуге ... Елде ... ... ... ... ... ... өте келе Чилиде әлеуметтік-
экономикалық жағдай шиеленісе ... Елде ... ірі ... орын ала ... Халық наразылығы күшейе ... ... ... жүк ... ... мен ... басшылығымен ірі
шерулер орын алады. Ұрымтал сәтті халықаралық ірі корпарацияларда тиімді
пайдаланып қалғысы ... Олар ... ... блокада орната бастады.
Сыртқы қаржыландыру мен несиелендірудің көздері жабылды. Бұл ... ... ... ... қатысты ұстанымның негізі,
Америка Құрама ... ХІХ ... І ... еуропалық
мемлекеттерді жер шарының батыс бөлігінде жатқан американдық мемлекеттер
ісіне араласатырмауға, сол бөліктегі ... ... ... ... президент болған тұста жарияланған Монро доктринасына негізделетін.
Осындай тарихи ұстанымдағы саясат Чилидің Кубамен, Кеңестер ... ... ... ... бастаған АҚШ үкіметінің осы кездегі
әрекетінен қарама-қайшылық тапқан болатын. Латынамерикандық елдер өзінің
еріктілігіне қол жеткізгеннен ... ... ... Тафт ... ... ... І-жартысында өмірге келген “доллар ... ... ... ... несиегеріне айналған еді. Осы тұста да, бұл жәйтті
іс-жүзінде дәлелдегісі ... АҚШ ... ... ... ... бас
тартты. Орталық барлау басқармасының (ОББ) Чилидің экономикалық ... ... ... мақсатында көптеген жасырын әрекеттерге
барады [24,3 ]. Кейінірек АҚШ Конгрессінің комиссиясы ОББ-ң ... ... ... ... ... ... ультра оңшылдарды
жақтап, Сальвадор Альенде үкіметіне қарсы арандатушылық әрекеттерге
барғандығын ... Осы ... айта ... ... ол оппозицияның
қолында бұқаралық ақпарат құралдарының (БАҚ) басым көпшілігінің шоғырлануы.
Халық бірлігі билікке келген жылдары 120 ... ... де ... тек ... 20 ... ғана оны ... Ал
оппозициялық БАҚ ширақ, әрі ұтымды іс-қимылдар ... ... Олар ... ... халықты оған бағынудан бас тартуға шақырды. Үкіметке
қарсы газеттердің көшбасшысы ретінде “Меркурий” ... ... ... оның ... ... ... және ... ұйымы өте белсенді
әрекет танытты. Сонымен ... ... ... өзі де ... ... ... бастады. Үкіметтік коалиция ішіндегі жағдай да
шиеленісе түседі. Бұны сол ... ... ... Луис ... ... 1972 жылы ... кезекті конференцияның бірінде ол: “Мемлекет
қазіргі таңда қиын ... ... ... Ол ... және ... ғана әсерінен емес, қиын да болса мойындауымыз керек. Халық
бірлігі коалициясында ... ... ... ... [24,4]. 1972 ... ... жағдайдың шиеленіскен саяси тұрақсыздық ... ... ... ... оның ... ... күштердің жетекшісі
болған генерал Карлос Пратс пен генерал Клаудио ... және ... ... ... ... ... нәтижесінде елдегі жағдай
біраз тұрақтанды. Дегенменде елдегі азық-түлік жағдайы, инфляция ... ... ... ... ... түсті. Осындай жағдайлардың орын
алуы өз кезегінде Альенденің ... ... ... ... ... ... ... президенттен тұрақсыздықпен әлеуметтік
құлдырауды қолға алуын талап етті. Чилидің Жоғарғы соты ... ... ... ... ... бірнеше мәрте хабардар етеді.
1973 жылы 2-шілдеде Республиканың Бас ... ... ... ... ... декретінен бас тартады. Бір апта
өткен соң Сенат төрағасы Фрей мен ... ... ... ... ... ... Онда олар ... пен үкіметтің іс-әрекетін заңсыз
деп таниды. Өз ... ... ... ... ... ... тамыз айының басында жоғарғы офицерлік құраммен кездесу ... ... ... ... пісіп-жетіліп келе жатқандығын
айтады. Оның ойынан террор мен ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасап жатқандығы сезіледі [24,5].
8 тамызда президент генерал Пратсты қорғаныс министрі етіп ... ... ... өте ... ... Бірақ 21тамыз күні генерал
Пратс үйінің маңында оның отставкаға кетуін талап еткен демонстрация болып
өтеді. ... ... ... ... өте адал ... ... ... жою еді. Осылайша Пратс отставкаға кетуге мәжбүр болады
[10,226]. Дәл осы тұста ... ... жаяу ... бас ... болып
тағайындалады. Осы тұста, яғни жаяу әскердің бас ... ... ... ... өзін ... адал адам ... көрсете біледі. Сол себепті
Альенде Пиночетті әскерилер арасында ірі ... ие деп ... оны ... етіп ... ... ... алдындағы беделі жайында
Альенде қателеспеді. Ол тек Пиночеттің шынайы ... ... ... ... ... ... деген баяғы адалдығынан түк қалмайды.
Ол бар болғаны үш аптаның ішінде бүкіл әскерді өз бақылауына ... ... ... сол күні ... бас ... ие болған күні 1973 жылы 22
тамызда оппозициялық көпшілік “Палата келісімі” деген құжат қабылдап, Халық
бірлігі үкіметін ... деп ... ... Оның ... ... ... мен қызмет бабын асыра пайдаландығы сипатталған
туралы айыпталу сипатталған еді. ... ... ... ... ... ... ұрандар көрсетілді. Бұл құжат христиан-
демократиялық партиясының бастамасымен қабылданған болатын [11,15]. Билікті
сақтап қалу ... ... күні ... ... ... ... ... бұл өте кеш еді, бүлікке санаулы сағаттар
қалған еді.
Альенде Аугусто Пиночетті тек ... ... ... ... ... елде ... жүйенің орнығуына үлкен жағдай жасап берді. Ал енді
осы елді 17-жыл бойына билеп ... ... ... ... ... де өзінше тұрпатты деуге болады. Пиночет өмірінде ... ... ... ... ешқандай оқиға болмаған еді. Ол ... ... ... ... ... ел ... бес ... әкесі еді. Әскери
жүйенің ең төменгі иерархиясынан бастап шыңына дейін өз ... ... ... ... ... ... Сантьягодан онша
алшақ емес ірі қала - Вальпораисада дүниеге келеді. ... ... ... ... Оның ... ... ... өте берік адамдар
болыпты. Бала кезінде Пиночет өте ... ... бала ... ол ... еш айырмашылығымен ерекшеленбеген. 18 жасында әскери мектепке
түскен ол, әскери шенінен осы ... ... ... адам. 21 жасында, 1936
жылы ол мектепті ... ... ... оның ... ... ... ... қатардағы офицер болмаған. 1954-жылы Әскери академияның ... ... ... геосаясат, стратегия пәндері бойынша дәріс оқиды.
Араға 10 жыл салып академия директорының орынбасары қызметін атқарады. 1956-
1959 жылдары ... ... Чили ... ... ... ... ... қарсаңында Пиночет 37 жыл еңбек өтілі бар ... ... ... өскен жауынгер еді.
Пиночеттің көтерілісті жасауына сыртқы күштердің әсіресе, ОББ мен
Пентагонның үлкен көмегі тиеді. АҚШ ... ... ... құлату үшін Чили
әскерилеріне көз тігеді. Оларға өте ... ... ... ... ... олар ... ... көрсе керек [25,103]. Елде төңкеріс орнату
жоспарына Пиночет 1972 ... ... ... ... Елде ... ... ... кең етек алады, ол әсіресе әскерилер
арасында асқан шеберлікпен ... ОББ ... мен ... ... ... ... ... тізімі жасалып, революция
жүзеге асқан жағдайда олардың бәрі сотталады деп шешілді. Сонымен қатар ОББ
қорғауына алынатын адамдардың ... ... ... тізімі
революция қарсаңында беріліп отырды. Мұндай әрекеттерді ... ... ... ... ... ... [25,106]. 1972 жыл көлемінде ОББ
Чилиге 1500 ... ... ... ... ... ... де болған, олар ... және ... ... ... ... ... көмектесу үшін жіберілген болатын. Осы
орайда ... ... екі жік ... ... олар: офицер-революцияшылдар және
офицер конституцияшылдар. Көтерілісшілер өздерінің агенттерін түрлі саяси,
жұмысшы, студенттік және басқа да ... ... ... ... ... қызметінің сандары ұлғайды. Революцияны қорғайтын ұйымның құрамы
осы ... ... ... ... оны ... ... Контрерасқа
тапсырылды. 1973 жылы фашистік штурмавой отрядының басшысы (патриа ... ... ... ... ... ... ... салады. Ол:
“Сайлаудан кейінгі 60 күн ішінде шеру болады”- ... ... ... ... ... ... орын алды. Оны “патриа және ... бар ... ... ... ... және бірнеше жүз 2-ші
бронетанкілік полктің жауынгерлерімен жүзеге ... ... ... президент сарайы Ла-Монеданы басып алу еді. Бұл ... ... ...... атпен енеді. Осыдан кейін ОББ мен Пентагон
әрекеттері әшкереленіп қалады. 1973 жылы 9 ... ... ... ... ... Осы сәтті тиімді пайдаланған Пиночет өз жақтастарын
үкімет құрамына кіргізіп алғысы келеді. Осы ... ... ... ... ... ... “15-ң комитеті” конституцияшылдардың
үкімет құрамына кіруіне қарсылық танытады [25,112] . Енді ... ... ... ... ... үкімет құрамындағы
конституцияшылдардан құтыла бастайды. Осындай ... ... ... оның ... ... ... және ... министрі болып Умберто
Маглиокетти, ал әскери-әуе күштерінің қолбасшысы ... ... ... ... ... атап кеткендей белгілі себептермен генерал Пратс
отставкаға кетеді. Оның ... ... ... үшін ірі ... ... ... ... кейін екі генерал бірі карабинерлар корпусының
бас директоры Хосе ... ... мен ... ... ... ... ... Пиккерингкте отставкаға кетуге мәжбүр болады. 7
қыркүйекте Альенде генералдармен кездесіп референдум ... ... ... ... 11 ... күні ... болады.
Президенттің бұндай шешімі революционерлердің шапшаң қимылдарға баруына
әкелді. Міне осылайша 1973 жылы 11 ... ... ... ... Ол ... ... бойынша бір аптадан соң болу керек болатын.
Әскери құрамдар мемлекеттік және үкіметтік орындардың бәрін ... ... ... бас ... ... бәрі өмірлерімен қош
айтысады. Революционерлер бүкіл БАҚ-мен байланыс құралдарын ... ... ... ... ... ... 30 шақырым қашықтықта
орналасқан Пеньялаленадан басқарып ... Бұл ... ... ... ... ... ... Гутьеррас секілді майталмандар
қатты көмектеседі [25,116]. Міне ... 1973 ... ... ... ... ... ... енеді. Пиночет төңкерісі өте қорқынышты, қанды
оқиғалардың бірі болып ... ... ... ... ... жариялайды.
Бұл прокламация төмендегідей жәйттерді хабарлаған болатын: “
-әлеуметтік, ... ... ... ... ... өз өкілетін қарулы күштер мен карабинерлер корпусына ... ... ... өздеріне жүктелген тарихи миссияны орындап,
халықты марксизмнен азат етеді;
-Чили жұмысшыларының ... ... ... жетістіктері өте зор
ілтипатпен бағаланады;
-Халық бірлігінің радиостанциялары мен телеарналары осы сәттен ... ... ... тиіс. Өйтпеген жағдайда олар күшпен жойылады;
-Сантьяго тұрғындары өз саулықтары үшін үйлерінен шықпауы керек”-
дейді.
Коммюникеге қол қойғандар:
-қарулы ... ... ... ... ... Хосе ... ... Густаво Ли ,
-карабинерлер корпусынан генерал Сесар Мендоса”- делінген [24,5].
Осы хабардан кейін жауап ретінде ... ... ... ... ... ... бұл қызметтен кетпеймін, жұмысшылар берген билікті
өз жаныммен қорғаймын”-дейді [24,6]. ... ... ... соң ... ... ... ... өз сөзіне берік екендігін дәлелдейді. Билік үшін
соғыс түс ауа сағат 15-ке таман ... Осы күні ... ... ... ... ... ... тұрғындардың үйлерінен шығуға қатаң
тиым салынады.
Міне, осылайша Чилиде әскери жүйе орнап, Пиночет ... ... ... ... Бұл ... ХХ ... диктаторларының арасынан ойып тұрып
орын алғаны ... ... ... ... жүйесі туралы әлемдік тарихта
әртүрлі саяси-тарихи баға берілген. Пиночет ... ... ... 1990 ... бас аяғы 17 ... созылады. Оның билігі кезінде елді репрессиялық
толқындар басты. Аугусто Пиночет 1974 жылы билігін ... ... ... ... ел президенті ) плебисцит өткізіп өзін президент
етіп жариялайды [10,223].
Пиночет алдында екі үлкен мәселе тұрды, бірі ... ... ... ету ... ... ел ... ... еді. Бірінші
кезекте елдің саяси тұрақтылығынан бастайық. Билікке келе ... ... ... ішкі ... жағдайын” жариялап ірі көлемдегі репрессиялық
шаралар жүргізе бастайды. Мұндай шараларды жүзеге ... үшін 100 ... мен ... ... ... Олардың алдына
демократиялық ұйымдарды, солшыл күштерге жататын 20 мың адамды жою ... ... ... полиция бөлімдері де атсалысады. Азаматтық
соттардың орнын әскери ... ... Тек ... билігінің бірінші
аптасында ғана 20 мыңға жуық адам өлтіріледі, 30 мың ... ... 25 мың ... ... ... 200 мың өзге ... жұмыстан шығарылады [25,122]. Марксизмді жою үшін елдің үштен
бірін қыру керек деп есептелді. Елде ... ... ... ... кездері халықтың құмарын қандырып отыратын Ұлттық стадион азаптау ... ... ... Жоғарыдағы жағдайларды ескере отырып
Пиночет ұлттық барлау орталығын құруды ұйғарады. ... 1973 жылы ... ... ... ... ісі ... ... атқарушы
секретариаты (бұдан былайғысын СЕНДЕНТ деп оқыңыз ) құрылады. Ал 1974 ... ... ... ... ... ... ДИНА деп ... )
құрылады. ДИНА-ның қызметіне ақпарат жинау, оны талдау болды, сонымен қатар
ол дербес жазалау акцияларында ... ... ... ДИНА-ның бұл
әрекеттерін гитлерлік гестапомен салыстыруға болады. Азаптаудың өте ауыр
және сорақы түрлері орын ... ... ... ... тұтқындарды
асу, аш атжалмандарға тастау, химиялық қышқылдармен, ыстық сумен ... т.б. ... ... ... ... ... ... серіктерінің бірі
полковник Контрерас басқарады. Жалпы Ұлттық ... ... ... ... ... Халық бірлігі жақтастарын қатты қадалаған.
Компартияның Марио Самороно, Ульдарико Донайре, Хорхе ... Хосе ... ... ... ... Сесар Серда, Мануель Варгас секілді ірі
белсенділері із түссіз жоғалды деп есептелді. ... 1976 ... ... ... ... ... ... Рикардо Лагос, Ариэль
Мансилья секілді жетекші басшылары да ... ... ... ... ... ... ... өлтіріліп Тынық мұхитына тасталып
отырады. Жоғарыдағы СЕНДЕТ пен ДИНА агенттерінің басым ... ... ... ... ... ... ... 1977 жылы 13 тамыздағы
хунтаның номері 1876 декрет-заңнамасына сәйкес ДИНА таратылып, номері 1878
декретке сәйкес Ұлттық ... ... (СНИ) ... Бұл ... ... заты өзгермеді [1,37]. Бұл ұйымның әрекеті ДИНА-дан асып
түспесе кем болмады. 1980 жылдың шілде ... ... СНИ ... одан ... түседі.1983 жылға қарай адам ... ... ... ... есебі бойынша 96 патриот өлтіріледі, 379 адам жарақат
алады, абақты мен ... ... саны 32 ... асып ... жылы 19 сәуірде Социалистік партияның 4 мүшесі ұсталып түрмеге
қамалады. Олармен қоса ... ... ... ... Хорхе Чадвикпен
Социалистік партияның Орталық Комитетінің мүшесі Луис Гусман да қамалады.
1984 жылы елде 80 адам ... 30 ... ... ... ... ... шығады. 1985 жылы хунта Коммунистік партияның мүшелері
Мануэль Герреро, Хосе Мануэль Парадо және Сантьяго Натиконы ... ... соң ... өлтіреді. Олардың мәйіттері Сантьягодан 15 шақырым жерден
табылады. 1985 жылы Чилиде СНИ қолынан 67 мың адам өлтіріліп, 5 мың ... ... ... ... ... 530 ... ұрланады
[9,26]. Сонымен қоса Пиночет жүйесі 1974 жылы 30 қыркүйекте генерал Пратсты
Буэнос-Айрес орталығында ДИНА ... ... ... ... ... ... ... чилиліктермен қатар ірі-ірі
беделді саяси тұлғалардан өз жолын тазартып отырған. Жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... азаптау процессінен
12-15 мың адамнан өтіп отырған. Стадионға жақын маңда велодром болған. Сол
велодромда азаптау мен тұтқындаудың ... ... ... айналған.
Пиночет жүйесінің алғашқы күндері ол жерде 50 ден 250 ... ... ... Сонымен қатар 5 мың орындық “Чили” стадионы да өте ... ... ... Бұл ... ... ... ... айтуынша мұнда басы жоқ, қарны ақтарылған, емшектері кесілген
әйелдер, тіпті жіліктеп тастаған дене ... ... ... ... үшін ... жерге тапсырғаннан гөрі, рефрижаторлармен
Вальпараисо портына апарып теңізге тастау тиімді ... ... саны ... 10.2 млн адам ... Пиночет билігі кезінде 1 млн.-нан астамы басқа
елдерге қоныс аударуға мәжбүр ... Ел ... ... ... ... ... интеллектуалдық деңгейі төмендеп кетеді.
Әлемнің испан тілдес аймақтарына қоныс аударған чилиліктер бүгінде испандық
әлеуметтанудың, ... ... перу ... ... ... ... ... әдебиетінің
мақтанышы болып отыр. Сол эмигранттардың 60 пайызға жуығы елге ... ... ... ... оқу орындарының ректорларына дейін ... ... ... ... мысал ретінде Ұлттық университеттің
ректоры Боэннингердің ... ... ... ... ... ... ал
шынайы билік фашист Данило Сальседоның қолында болды. Ал ол жас кезінен
бастап шизофриниямен ... ... Чили ... ... ауруларға душар адамдар көптеп кездесіп ... ... ... дәл ... тасы өрге домалайды. Жоғарыда Пиночет
билігі жайындағы пікірлердің әр алуандығы туралы ... ... ... ... ... теңесе, енді біреулері оны ұлттың құтқарушысына
теңейді. Ол халықты ... ... ... ... ... ... ... жайлы да әр алуан пікірлер бар. Кейбір
экономист ғалымдар оны “Чили ғажайыбы” десе, енді біреулері ... да ... ... ... ... ел ... ... үшін, экономикалық
тұрақтылықтың да алатын орны ерекше. Сальвадор Альенде ... ... ... ... ... ... ... еді. С.Альенде
үкіметі ел экономикасының басым секторларын мемлекет қарамағына алған еді.
Мысалы үшін 1971 жылдың соңына ... ... ... 90 ... ... болған [10,221]. Мұндай іс-шараларға үкіметтің көп қаржы
жұмсағаны белгілі. Өнеркәсіп ... ... ... алу ... қарсылығына тап болды. 1973 жылдың қыркүйегіне қарай мемлекет 507
фирманы бақылауына алып үлгерді. Өнеркәсіп орындарымен қоса әр ... ... ... т.б. ... ... ... С. Альенде
мемлекет басқаруының алғашқы жылы, яғни 1971 жылы Чили экономикалық өрлеу
үстінде болатын. Ішкі жалпы өнім ... ... ІЖӨ деп ... ... 8 пайызға дейін өсті. Бұл 1950 жылмен салыстырғанда өте жоғарғы
көрсеткіштер еді. Жұмыс ... ... ... ... Осының нәтижесінде
жұмыссыздар саны 5,7 пайыздан 3,8 ... ... ... ... саясаты қатаң бақылауға алынды, нәтижесінде бір жылдың ішінде
инфляция көрсеткіші 31,6 ... ... ... Орташа жалақы
көлемі 22,3 пайызға өсті. Іс ... ... ... ... ... қол ... еді. ... 1971 жылы нарықтық
тұрақсыздықтың көріністері бар еді. Олай айтуымыздың ... ... 1970 жылы ІЖӨ 3,5 ... ... 1971 жылы ол ... ... тең ... Сонымен қатар елдің валюта қоры 59 пайызға, яғни 394
млн доллардан, бір жыл ішінде дәлірек ... 1971 ... ... 163 ... ... азайып кетеді. Альенденің жүргізген ... жеке ... ... ... бастайды. Экспортты ұлғайту саясаты
іске аспай ... 1970 жылы ... ... ... яғни ... 95 млн ... артық болса, 1971 жылы керісінше ... 90 млн ... ... ... ... орын ... ең
бірінші, әлемдік нарықта мысқа деген сұраныстың күрт төмендеуі [26,128].
Екіншіден жалақының өсуі. Ол халықтың ... алу ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмаушы еді, сол себепті тұтыну
заттарының басым ... ... ... ... Елде ... жетіспеді, сол
үшін мемлекет эмиссиялық саясат жүргізуге бел буды. Осының нәтижесінде ақша
көлемі 1971жылы 119 ... 1972 жылы 173 ... ... 413 ... ... 1970-1973 жылдары айналымдағы ақша көлемі 30 есеге өскен.
Ендігі кезде ... орын ... ... ... күрт өсті. Мысалы 1972
жылы инфляция 260,5 пайызға, 1973 жылы оның көрсеткіші 605,1 пайызға ... ... ... ... 1972 жылы 0,1 пайызға қысқарса, 1973
жылы ол 4,3 пайызға дейін қысқарады. Міне ... ... ... ... ... ... ... кейбір ғалымдар
“экономикалық трагедия” деп атап кетеді. Осындай экономикалық қателіктердің
нәтижесінде С.Альенде үкіметінің ... ... ... ... Пиночеттің
билік үшін күресін біршама ... ... ... да ... билікке қалай келгендігін жоғарыда атап кеттік. Енді ғалымдардың
біразы “Чили ғажайыбы” атап кеткен Пиночет ... ... ... ... үкіметінің жүргізген экономикалық реформаларының барлығын
бірдей ғажап ... деп айту ... ... ... Ол ... да кемшілігі болды. Пиночет жүргізген ... ... ... ... ... ... ... келтіру десек те болады.
Ол көпшілік жағдайда С.Альенде ... ... ... ... отырды. Осылайша Пиночет үкіметінің алдында Чили экономикасын
құтқару мақсаты тұрды. Чили ... ... үшін ... ... ... тұрды. Біріншіден маркстік, кеинстік экономикалық идеологиядан
құтылу. Екіншіден экономиканы тез арада жандандыру. ... ... ... ... мүлдем басқа бағытты таңдап алады. Жаңа үкімет жоспарлы
мемлекеттік, коммуналық экономикадан бас тарты, ... ... ... ... ... ... тұсында моральдік бұғауда болғанымен,
экономикалық жағынан тәуелсіз болды деп ... ... Оның ... ... ... ... жақтасы болғандығымен
түсіндіруге болады. Қазіргі таңда Чили 142 мемлекеттің ішінде 30-шы орынға
табан тіреп тұр. Чили ... ... ... ... ... жас экономистері тұрды. Олардың негізгі ұстанған
бағыты, ол онша еленіп қоймайтын ... ... ... ... ... доктринасы нарықтық қатынас арқылы шешу, мемлекеттің
экономикаға ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет либералды позицияны ұстануы керек деді. ... ... ... көп ... ... Біріншіден бизнестің өркендеуіне
кедергі болып келген әкімшілік ... ... ... ... ... ... бизнесте болсын табыс табу стимулы жанданды. ... ... ... ... Бұл өз ... ... күрт өсуіне алып келді. Үшіншіден ... ... ... ... ... жүргізілді. Ең алдымен 259 кәсіпорын бұрынғы
иелеріне қайтарылды. Бұнымен реформаторлар тоқтамады, 70 ... ... 200 ... мен ... ... ... инвесторларға
сатылды. Шет ел капиталын тарту ... ... ... ... ... ... нәтижесінде 1974 жылдың өзінде ІЖӨ-гі
бюджет тапшылығын 25 ... 4 ... ... ... ... туады.
Үкімет әрбір мемлекеттік қызметкерге мемлекет мүддесі үшін мемлекеттік
қаржыны үнемдеп жұмсауды ұйғарады. 1974 жылы ... ІЖӨ күрт ... ол 1 ... ... ... екі ... ... дегеннің өзінде
жылына 369,2 пайызды көрсетіп тұрды. 1975 жылы ... ... ... үшін жаңа ... ... Ол бойынша
мемлекеттік шығын қысқартылып ... ... ... ... салынатын салық көлемі уақытша 10 пайызға өсіріледі, 10 пайыздық
салық сән ... да ... ... құн ... ... ... деп ... төлеудегі барлық жеңілдіктер ауыстырылады. Дәл осы тұста
Чили реформаторларының жолы болмады. Чили экспортының ... ... ... ... бағасы 45 пайызға арзандап, мұнай бағасы шарықтай түседі.
Сауда балансында тапшылық орын ала ... Ұлт ... песо ... 1975 жылы ... ... ... ғана төмендеп, 1976 жылы ол 198
пайыз көрсеткішті құрады. Жоғарыда айтылған ... ... ... ... 12,9 ... ... ... экономикалық
сәтсіздіктерге қарамастан, мемлекет басында ... ... ... ... ... өз қателіктерін түзеуге мүмкіндік берді.
Чили бизнесінің біраз ... ... ... ... ... ... да ... әсерін тигізді. Оның үстіне Чили
тауарларының көпшілігі бәсекеге қабілетсіз болып шығады. 1978 жылы ... ... ... ... ... аяқ-киім, тігін өнеркісібі
саласында 60 пайыз фирма, ... ... ... саласында 75
пайыз фирма шетелдік бәсекелестердің нәтижесінде қиыншылықтарға душар болып
отырды. ... ... 31 ... және аяқ киім ... 1979 ... кеиін 42 фирма банкрот деп жарияланды. Жалпы 1975 ... ... ... 2748 ... ... банкрот деп жарияланды.
Оындай сәтсіздіктердің орын алғандығына қарамастан Пиночет өз мінезінің
тұрақтылығын ... Оның ... ... ... ... ... ... мезі қылған еді. Халықтың бар үміті тек ... ... ... ... ... ... ... асырылып бірте-бірте жемісін бере бастады. Бұл алдымен
экономикалық өсу қарқынынан көрінеді. Банкрот болған кәсіпорындардың орнына
жаңа ... келе ... ... ... ... өз айналымын
күшейтіп, бәсекеге қабілеттіктері арта бастады. 1976 жылғы өсім 3,5 ... ал 1977 ... өсім 9,9 ... ... ... үш жыл қатарынан
осындай көрсеткішке ие ... Чили ... ... ... көп ... көрсетті. 1977 жылы Чили тұтынұшыларының ... ... 14,2 ... ... ... ... мұндай көрсеткіштер тек
арман еді. Ол ... ... ... нарықтың қалыпты жұмыс істеуінде
адамдар ... ... өз ... ... ... ... сол арқылы
басқа да адамдардың өндірген тауарларына сұраныс ... Ал ... ... қысым көру жағдайында адамдар ... ... ... да) ... ... қашқақтап, ортақ суатқа қарай ұмтыла
бастайды. Нәтижесінде тауар ... ал ... ... ... ақша ... артып, тек инфляцияның өсуіне алып келеді. 1978 жылы
Чилиде инфляция 40 пайызды ... ... ... осы ... ... ... те 70-жылдардың соңында Чили реформалары жоғары көрсеткішке
жетті деу қиын. Чили экономикасында инфляция ... әлі де ... ... ол ... ... үшін ... ... келтірді. Екіншіден
банктердің несиелік көрсеткіштері жоғары болды. Үшіншіден ІЖӨ ... ... саны ... ... ... ... ... ішкі сұраныс нәтижесінде өсті, сыртқы саудада Чили тауарлары
онша бәсекелестік ... ... бұл өз ... ... ... орын ... алып келді. Жекешелендіру ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындардың біразы мемлекет
қолында қалып қойды. Мыс қазу мен өңдеу кәсіпорындары жекешелендіруге ... ... ... ... ... ... Оларға мемлекеттік дотациялар берілмеді. Реформаторлар үшін ... ... ол- ... ... ... Сол ... тауар құны қымбат
болды. Оны реформаторлар былай түсіндірді: құнсызданған песо ... ... одан ... ... ... ... ... бағасын қымбаттатуға мәжбүр болды. Яғни инфляцияда ... көп ... ие ... тұр ... Ол үшін ... ... көтеруді
ұсынады. Жалпы алғанда бұл ұсыныстары оңды болып шығады. 1980 жылы ... ... ... ал 1981 жылы оның ... 9,5 ... құрайды.
Осы орайда реформаторлар тағы бір сәтсіздікке ұшырайды, песо қатты құнданып
кетіп Чили ... ... ... ... Осының нәтижесінде экспорт
көлемі қысқарып, импорт көлемі керісінше ұлғая түседі. 1979 жыл мен 1981
жыл ... ... ... ... ІЖӨ 10,3 ... ... Бұл
алдағы жағдайлардан төрт есе артық еді. ... ... Чили ... соңды білмеген еді. Бұндай тосын жағдайдан құтылу үшін ... ... жылы ... пайыздық көлемін қымбаттатады. Несие қымбат болса
тұтынушылар ... ... ... ол өз ... ... ... ... алып келеді деп шешті. Шынында бұл саясат оң нәтиже
беріп тапшылық көлемі азайды. ... ... ... ... ... ... ... еді, енді олар қаржы тапшылығына тап болды. Дәл осы тұста әлем
экономикасының нашарлауы Чили экономикасына да ... ... ... жылы ... ... ... қарқыны байқалды. Ол өз кезегінде Чили
шикізаттарына деген сұранысты төмендетті, оның үстіне 1981-1982 жылдары
әлемдік нарықтағы ... ... тағы да ... ... . ... ... ... песо, қымбат несие, бәрі жинала келе 1982 жылы Чили экономикасына
үлкен кері әсерін тигізеді. Өнеркәсіп өндірісі 1975 жылы да ... ... ... ... ... қайта көтеріліп, халықтың табыс мөлшері
азая түседі. Чилиліктердің ... орай бұл ... ... ... жылы ... ... ... бар болғаны 0,7 ... ... бәрі ... ... ... ... асқан
еді. Бір қызығы дағдарыс кезіндегі билікке қысым көрсету, дағдарыстың
тереңдей түскендігіне ... ... ... ... тағы ... орын алып ... ол мемлекет жағдайы нашар кәсіпорындарды өз
қарамағына алып әр-түрлі дотациялардың есебінен оны ... ... ... ... шығару жүйесі болатын. Осындай жағдайды Чилидің “Банко ... ... де ... атты ... ... ... Олар 1983 ... қорғауына өтіп, 1987 жылы қайта саудаға түседі [10,232]. Тек бұл
екеуінің ғана емес ... ... да ... осындай оқиғалар қайталанып
отырды. Мысалы Чили 1975-1978 жылдар аралығында жекешелендіруден тапқан
табысы 730 млн долларды ... Ал ... ... ... ... 1,5 млрд ... ... Бұларды әр қайсысының үлес
салмағына қарай бөлшектейтін ... ... ... ... ... 40 пайыз, телефон компанияларының үлесіне 30 пайыз,
өңдеуші кәсіпорындарының ... 14 ... ... ... жүзеге
асырушылардың үлесіне 11 пайыз тиесілі болған. Жекешелендірудің ең бір
шырқаған шегі 1988 ... ... ... онда ... ... ... 2 ... құрайды [7,27]. 1982 жылдың маусымынан бастап песо
құнын қымбаттату саясаты ... ... ... ... жол ... бұл өз кезегінде Чили ... ... ... 1985 ... ... Чили тұрақты сауда балансына ие ... ... ... ... ашық ... ашық ... ... 1985 жылдан бастап бюджет тапшылығы қысқара бастады. Осындай
жетістіктердің бәрін Пиночет командасының белді ... ... ... Эрнан Бучидің есімімен тығыз байланысты деуге болады. Бучи тек
қаржы мәселесімен айналысып қойған жоқ , ... ... ол 80 ... ... ... ... бағдарламасын жүзеге асырды.
Мемлекеттік кәсіпорындардың басым бөлігі жеке ... ... ... те ірі мыс ... ... шахталары, екі әскери завод және әуе
компаниясы жекешелендірілмей ... Жеке ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте сатып алған
кәсіпорынның жалпы құнының тек 5 пайызын ғана ... ... ... 15 пайыз 15 жылдың көлемінде төлеп отырды. Ең ... ... ... ... ... ... ... ақы белгіленбеді. Мұндай тиімді
жағдайды қарапайым халық та пайдаланғысы келді, пайдаланды да, ... ... ... акцияларын сатып алып, өздеріне
тиесілі дивиденттер ала ... ... ... чилиліктер тартымды
кәсіпорындардың акцияларының құнымен өтеп отырды. Жұмысшылар өздері ... ... ... ... ... ала ... Осындай
саясаттың негізінде Чили жұмысшылары екі үлкен кәсіпорынның 100 пайыз
акциясына ие болды. ... ... да ... ... ... ала ... ІЖӨ 1989 жылы 10 ... көрсеткішті құрады.
Бюджет тапшылығы жойылды, ... саны Фрей ... ... ... ... Осындай оң нәтижелерге қол жеткендігіне
қарамастан, Пиночет жүйесінде ... ... да ... кетті.
Пиночет билігі тұсында бюрократиялық аппарат саны 18 ... ... ... ... ... 1974 жылы 274 млн долларды құраса, 1975 жылы ... ... ... 1973 жылы ... саны 80 мың болса, бұл көрсеткіш 1976
жылдың соңына қарай 300 мыңға жетті [7,50]. ... ... ... ... көпшілігі негізінен инвестиция тарту
нәтижесінде жүзеге асқан еді. Осының салдарынан елдің сыртқы қарызы ... ... ... мұрагерлікке 4 млн қарыз алса, оның ел билеуі кезінде
сыртқы ... 125 млн ... ... ... [9,42]. Ал ... ... ... нақтырақ айтсақ 1976 жылға қарай елдің сыртқы қарызы 5,3 млрд
долларды құраған ... ... ... ... 1977 жылдың
басына қарай елдің 2,2 млн адамы кедейдің күнін ... ... ... екі ... өсіп, туберкулез ауруы алты есеге өскен. 1978 жылғы
қарашаның соңына қарай ... ... ... 6,5 млрд ... ... әскер мен өзінің жазалау аппаратына қаржыны аямаған. Ол 1980 жылы
бюджеттің 40 пайызын құраған. Жоғарыдағы ... ... 1 млн ... 10 ... ... бұл жұмысқа қабілетті адамдардың үштен бірі
еді. Жұмыссыздардың санының көп ... елде ... ... ... ... ... ... өзара ара қатынастары да осы ... ... ... Ол 1988 ... ... 150:1 ... тең болатын. Бұған
мысал ірі кәсіпорындағы ортаңқол басшы айына 4,5 млн песо жалақы ... ... ... ... 30 мың песо ... ... [27,106]. Өз
кезегінде Пиночеттің Чилиде ғарыш айлағын салуы ел ... ... еді. ... ... ... ... жиналған қарыз мөлшері 27 млрд
долларға пара-пар болған. Пиночет қарызын Чили ... ... әр адам ... 2210 доллардан келетін болған. ІЖӨ жалақының үлес
салмағының Пиночет тұсындағы шарықтауы 1989 жылға сәйкес ... ол 38 ... Ал бұл ... С. ... ... ... жылдарында ІЖӨ 60
пайызына дейін жеткен. Альенде жіберген қателіктердің ішінен осыны да ... ... ... ... ... ... келуі жергілікті
олигархтар мен транс ұлттық корпарациялар (ТҰК) қолайлы ... ... ... тұғызды. Чикаго мектебінің өкілдері негізгі басымдықты
шетел капиталына, технологияны дамытуға, ... ... ... жеке ... ... ... арттыруға көп көңіл бөлді. Елде
бірте–бірте әр кәсіп бойынша ... шыға ... ... да неолибералдық ережелер қолданыла бастады. Жер еркін
сауда айналымына түсті. ... ... ... үшін ... ... ... ... аздығы өз істерін оң жолға қоюға
мүмкіндік бермеді. Оның өнімділігін арттыруға мүмкіндік те аз ... ... ... ... ... да терең өзгерістерге
ұшырады. Ауылшаруашылығында қарқынды дамыған сала ол жеміс-жидек пен орман
өндірісі болды. ... ... ... ... ... көбейді. Міне
Пиночет осылайша билікке келеді. ... ... ол ... ... ... етеді. Оның көріністері жоғарыда көрсетілді. Ол
мыңдаған адамның жаны, миллиондаған адамның тағдырын шешті. Ал экономикалық
тұрақтылыққа ... ... ... ел ... 17 жыл қандай ... ... ... ... да ... ... болды. Кейбір зерттеушілердің айтуы бойынша Пиночет ел билеген жылдары
“Чили ғажайыбы”делінсе, ... ... оны ... ... бағады.
II тарау. Әскер, әлеуметтік таптар, саяси ұйымдар және шіркеу Чилидегі
модернизациялану процесінде
1990 жылы 11 наурызда Чили тарихында тағы бір ... ... ... ... Дәл сол күні ... ... сайлауда жеңіске жеткен Патрисио
Айлвинге ел тізгінін ... Бұл ... ұзақ ... ... ... алуы еді. ... те Чили қоғамының демократиялануы
авторитарлық жүйенің дезинтеграциялануының тікелей жемісі болып табылмайды.
Бірақ та ішкі ... өз ... ... анық. Пиночет төңкерістің
ертесінде-ақ елдегі саяси жағдай жақсара салысымен, экономиканы коллапстық
жағдайдан шығара салысымен ... ... ... ... ... еді. Ол ... ... оның уақытын да айқындап шамамен 20 жыл ... 1991 ... ... ... ... ... ... [9,43].
Бірақ жоғарыдағы аталған күштер процестің тездетуін күшейте түскені ... ... ең ... бас ... ... ол саяси легитимділіктің
болмауы еді. Бұл жағдай 80 жылдары одан әрі қиындай ... ... ... ... ... оппозиция әскери жүйеге ... ... ... ... Оппозиция түрлі әдіс–тәсілдерді қолданады.
Әскери жүйенің маркстік солшылдарды ... ... ... ... ... ... күштердің бірігіп жұмыс істеуіне алып келді. ... ... ... ... ... ролі ... болды
[11,16]. Пиночет өз билігін легитимдендіру үшін ... ... Оның ... 1974 жылы 17 ... ... ... онда ол ... жариялаған болатын. Сонымен қоса Пиночет ... 1980 ... ... ... ... Бұл референдумды оппозиция не болмаса
басқа да ... емес ... ... ... Бұл ... ... 67 ... даусына ие болады. Осылайша Пиночет өз билігін тағы да
заңдастырып алады. Енді Пиночет ... ... ... ... ... тоқталып кетейік.
Диктатор жүйесін әлсіретіп, Чили қоғамының демократиялануына әр түрлі
бағыттағы саяси партиялар, католиктік шіркеу, Чилидің қарулы күштері, ... т.б. ... өз ... ... ... күштер жүйені
әлсірету барысында, алдымен халықтың санасын оятып ... ... ... ... ... ... үшін күрес
елдің қарулы күштерінің және полицейлік аппараттың ... ... ... ... демократиялық күштер елді демократияландыру үшін
әскерді, карабинерлер корпусын, полициялық аппаратты демократияландырудың
маңызы зор деп ... ... ... ... ... үшін ... ... ескеру керек болды. Чили әскерінің негізгі бөлігі кіші буржуазиялық
және орта буржуазиялық таптан шыққан адамдар еді. ... ... ... ... үшін ... ... ... тығыз байланыстырып
отырды. Сонымен қоса әскер ... ... ... ... ... ... ... Чили әскерінің жоғарғы офицерлік
құрамының басым бөлігі АҚШ-та білім алғандар немесе сонда ұзақ ... ... ... ... те ... ... ... деген көзқарасы
жақсы болмаған. Чили әскері Пиночет ... қоса ... ... ... мен ... да ... ... Әскерді халыққа
қарсы қолданған Пиночет оны ... ... ... ... ... ... шаралары қарсаңында әскерилер қарапайым халықтың ... ... ... бар ... ... ... бір табан жақын
балып отырды. 80 ... ... ... ... офицерлік құраммен
диктатор арасында қарама-қайшылықтар орын ала бастайды. Қарулы күш өкілдері
елдегі үкіметтің әлеуметтік-экономикалық саясатына, ... ... ... шараларға араласатындығына өздерінің наразылықтарын
ашық білдіре бастады. Бұндай наразылықтар әсіресе ... ... ... ... әуе күштері арасында көптеп орын алып отырды. Бұл ... ... ... ... ... еді. ... Әскери теңіз
күшінің бас қолбасшысы Хосе ... 1980 ... ... ... ... жылы ... президентікке жібермеу туралы бірнеше мәрте мәлімдеме
жасайды [12,108]. Оның мұндай ... ... ... күштері (бұдан
былайғысы ӘТК деп жазылады) мен әскери әуе күштерінің (бұдан былайғысы ӘӘК
деп жазылады) офицерлер ... ... да ... ... 1984 жылдың
соңында “демократияға өту” жобасын ӘӘК бас ... Ф. ... ... Бұл ... тек Чили ... ғана емес АҚШ мемлекеттік
департаментінің де ... ие ... еді. ... Мерино да хунтаның
экономикалық ... ... ... ... ... ... екендігін білдіреді. Қарулы күштердегі жағдай Пиночеттің
өзінің үстемдігін сақтап қалуы үшін біраз шаралар ... ... ... жаяу ... мен ішкі күзетке (карабинерлер корпусы) көп ... Бұл ... ӘӘК мен ӘТК саны ... 2,5 есе көп ... Жаяу ... ішкі жағдайын шешуде үлкен маңызға ие болатын. Жаяу әскерді кім өз
үстемдігінде ұстаса, елге бақылауды сол ... ... жаяу ... ... ... ... осында еді. 1986-1989 жылдары Пиночет әскердің
жоғарғы эталондарын алмастырады. Пиночет ... ... оның ... қолдау керек деп есептеді. Осы мақсатпен ол ... ... ... босатып, орнына өз жақтастарын қойып отырды. Чили
әскері ұзақ уақыт бойына “ұлттық қауыпсіздік” ... ... ... ... Шығыс пен Батыстың қақтығысынан туындаған еді, оның мақсаты
коммунистік қозғалысты тек саяси ... ғана емес ... ... да жою
еді. Бұл доктрина бойынша солшыл күштерді, бұқаралық ұйымдарды, католик
шіркеуінің кейбір ... ... ... ... ... ... күшейту керек болатыен. Пиночет диктатурасы бұл доктринаны өз
мақсаттарына жетуде өте шебер ... ... Жүйе ... да әртүрлі
саяси қақтығыстарға моральдік-физикалық жағынан да дайын еді. Бірақ Чили
әскерін “ішкі соғыс” жағдайына ... ... ... ... ... ... Ең бірінші жаяу әскердің ролін моральдік-
материалдық жақтарынан да күшейтті. Екіншіден ӘТК мен ӘӘК ... ... ... ... арналған бұл әскер түрлері репрессиялық
шараларға қатысуға наразы екенін білдірді. 1987 жылы олар ... ... ... орталықтан шығуға шақырды. Осындай ... ... ... позициясы әртүрлі қарулы күштердің
арасында берік болды. Әскерилер маңызды мемлекеттік қызмет орындарына ғана
иелік етіп ... орта ... де, ... атап ... университет
ректорлығына дейін болып отырған. Кейбір зерттеулердің нәтижесі бойынша
1987 жылы 31 ... 27 ... және 22 ... министрлік қызметте,
орынбасарлық, интендант, губернатор қызметтерінде болған, төменгі құрамның
офицерлері мемлекеттік мекемелерде кеңесші ... ... ... кәсіпорындар мен фирмалардың иелері болған. Диктаторлық жүйе
кезінде, ... 80 ... ... ... ... ... өте ... жүрді. Атқарушы билік пен заң ... ... ... ... ... Генералитеттер, Пиночеттің өзі
оның отбасы мүшелері өндірістік олигархия мен ТҰК-мен тығыз байланыста
болды. ... ... ... мен ... ... құралдарын өзінің
қатаң бақылауында ұстады. Осы ... ... ... бәрі ... нық ... ... тигізді. Пиночет әскери өндірісті күшейтуге
де көп көңіл бөлді. Чилидің экономикасын күшейту ... ... ... ... Чили әскерінің күшейюіне, генерал Пиночет беделінің
қарулы күштер арасында ... ... ... ... ... болды. Бірақ-та 1976 жылы Дж.Картер басқарған АҚШ әкімшілігі Чилиге
қару тасымалдауына эмбарго ... ... ... ... мен НАТО-ның әскерінің көмегімен Чилидің әскери өнеркәсібін
жандандырды. Осының ... Чили ... пен ... техника экспорты
жөнінен Латын Америкасында үшінші орынға (Бразилия мен Аргентинадан ... ... ... ... ... ... ... отырды. Чилидің
әскери-өндірістік кешені НАТО-ға мүше елдермен тығыз байланыста болды, оның
ішінде АҚШ пен Азия және ... ... ... атап ... болады.
Елдің милитаризациялану процессін басшылыққа алған Пиночет әкімшілігі күшті
репрессивті аппарат ... ол ... ... ... басып
отырды. Карлос Кардоэн деген азаматтың әскери фирмасы қарқынды ... ... ... ... ... ... швецариялық фирманың патенті
бойынша “Пираньи” атты танкілер де шығарып отырды. Жоғарыда атап ... ... елде ... ... ... тудырған болатын. Осыған орай
Кардоэн өнімдерінің құны да арзан болды. ... ... да ... ... ... заводын салады. Кардоэн фирмасы аз ғана ... ... ірі ... ... ... Фирманың клиенттерінің
қатарына Гватемала, Сальвадор, Египет, Иордания сияқты мемлекеттер жатты.
Диктатура бұл жүйемен де тығыз ... ... ... ... ... ... ... бұрын бас штабтың басшысы, қорғаныс министрі
болған адам енді фирманың кеңесшісіне ... 1981 ... ... ... әкімшілігі фючерстік мәміле бойынша фирмаға жанданып кетуі үшін 4,6
млн доллар көлемінде несие бөледі. Мемлекеттік ... ... ... ... табыстарға қол жеткізеді. Бұндай кәсіпорындар,
фирмалар көптеген шетелдік кәсіпорындар негізінде, атап ... ... ... ... ... өнімдер шығарып отырды. Ұшақ жасау
компаниялары да айтарлықтай табыстарға қол ... Чили ... ... Батыс елдері көп материалдық көмек көрсетеді. Қару-
жарақ саудасы қарқынды дамып, 1985-1987 ... ... ел ... ... ... ... әкеледі [13,116]. 1985 жылы АҚШ Пасха аралын ... ... ... ... ... ресми келісімін алды. Осыған
ұқсас көптеген ... ... ... АҚШ өз ... ... ... ... бәрі АҚШ-тың геосаяси шараларын жүзеге асыру үшін керек
еді. Оңшыл ... ... ХДП ... ... ... ... ... өз қатарына тарту мақсатында ... ... ... ... бара ... ХДП басшылығындағы оппозиция
өзінің әскермен жетістіктерін конституцияның демократиялық емес жерлерін
өзгертуімен ... ... ... ... 1989 жылы ... өз ... ... жағдай туғызады. Олар көтерген ұрандар
“Бізге кек керек емес, тек демократия керек,” - деп ... Елде ... ... оппозициялық партия болды. Оппозиция барлық жағдайда әскер мен
карабинерлер ... ... ... келуге тырысты. Әскердің
демократияға көшуі ел үшін өте ... ... еді деп ... ЧКП ... ... рөлін түсініп әскери институттарға қарсы шықпайтынын, басқа
партиялардың қатысуымен әскермен ... ... ... ... ... ... жағына тарту өте қиын болды. Оның себебі
әскердің қолдауына Пиночеттің өзі де ... еді және ... ... ... қосу керек. 1988 жылғы плебисциттен кейін ірі олигархия, ірі
шенді генералдар секілді диктатураның ... ... өз ... ... ... басқа біреумен алмастыруды жөн көрді. Бұқаралық
идеологиялық процедурадан өткен жауынгерлер, жоғарғы ... ... ... сенімді серіктестері болды. Елдегі қиын жағдайдың
орын алуы кезінде радикалды көзқарстағы ... ... ... байланыс орната бастады. Сонымен бірге Пиночет жүйесінің
қалуында қалаған жақтастары болды. Қарулы күштер ... әлі де ... ... 1988 ... ... Пиночеттің жеңілуі оның әскер
алдындағы, ал әскердің мемлекет ... ... ... алып ... ... ... 17 саяси партиялық конгломератынан тұрған
“Демократия үшін ... ... ... ... ... Бұл коалицияны
христиан демократтар мен социалистер ... ... ... ... тапты. Әскер экономикалық жетістіктерге хунтаның арқасында жетті
деп, ал жетістіктің әлеуметтік құны ... ... ... ... ... да ... ... мәлім. Олардың қатарына
антидиктаторлық, ... ... ... ... ... ... және Чили жастары да бар еді. 80 жылдар соңына қарай
Чилидің таптық ... ... ... орта және ірі ... ... ... әскери хунта жүйесін жою мақсаты тұрды, сонымен қатар
олар елдегі ТҰК экономикаға, саясатқа ... ... аз ... ... ... түріне көшуді көздеді [12,110]. Орын алған оқиғалар
желісінде жұмысшы ... ... ... ... бірлесе келіп
кең ауқымды демократиялық қозғалыстар ұйымдастырды, кәсіподақ, ... ... ... ... соққы беру үшін оппозициялық
күштер атынан түсетін кандидатқа сайлаудың платформасын құрды. Пролетариат
одағын, ... да ... ... ... ұрып ... ... қарастыруға мүлдем келмейтін еді. Олар ұзаққа ... ... ... ... ... ... еді. ... демократия үшін
күрес ауыр жағдайда жүрді. ... ... Чили ... ... оның ... жұмысшы табы, шаруалар және басқа да ... мен ... атап ... орта және кіші ... , қызмет
көрсету саласының, жастардың атқарған еңбектері зор. ... ... ... ... ... ... таптары Пиночет тұсында едәуір
қысқара түскен еді. Осының ... ... ... демократиялық
күрестің авангардында жүрген еді. Жұмысшы табының саяси күрестегі алар орны
ерекше, ол ... ... ... әдіс-тәсілдер қолданады.Өз қатарына
ауылдық , қалалық кіші буржуазия ... ... ... тарта
білді. Сонымен қоса жұмысшы табы, оның ... ... ... ... ... бастамаларының қоғамның басым бөлігінің мүддесін
қанағаттандыруы еді. 1973 жылғы төңкерістен ... ... ... ... ... ... олар жасырын түрде өз жұмыстарын
жүргізіп отырды, ал 1980 ... ... ... “либерализациялаудан”соң олар
өз жұмыстарын одан әрі жандандыра ... 1980 ... ... ... саяси партиялардың көптігі, ұйымдар, бұқаралық қозғалыстардың орын
алуы ... ... азда ... ... ... керек. Оппозициялық
күштерге тән тағы бір қасиет бұл олардың таптық әртүрлілігі, ... ... еді. ... ... ... рет ... кампанияларын жүзеге асырады [13,137]. 1983-1986 жылдары ... ... ... ... әрекеттерін қоғамдық (әлеуметтік)
таптардың барлығы ашық түрде көрсете бастайды. Жұмысшы таптарға ЧКП мен ХДП
да қатты ... ... ... ... қоса К.Альмейда басқарған
Социалистік партияның да ықпалы зор болды. Кәсіподақ қозғалыстары жағдайдың
қйындығына қарамастан жұмыс істеп, ... ... ... ... ... ... Диктатуралық жүйе кәсіподақ қозғалыстарының ... өз ... ... ... Бұл ... жүйе үшін ... ... 1977-1983 жылдар аралығында кәсіподақ мүшелерінің саны ... ... ... Бұл 1979 ... ... қабылданған “Еңбек жоспары”
заңының жемісі еді. № 2756 заңына сәйкес ... үш түрі ... ... федерациялар, конфедерациялар. Бір кәсіпорында тек
өздерінің ғана мүддесін қорғай ... ... ... ... ... Бұл заң негізінен кәсіподақтарды деполитизациялау үшін
қабылданған еді. ... ... бұл заң кері ... ие ... 1979 ... айында кәсіподақтық бірлестіктер жұмысшылар құқығына қарсы заңды
өзгетуге ... ... ... ... кезеңінің бірінде, яғни 1981
жылдың маусымында кәсіподақ бірлестіктері “Ұлттық талап” ... ... ... басында кәсіподақтар өз іс-әрекеттерін күшейте түседі. Олардың
күшеюіне жұмыссыздар көп үлес ... ... ... ... ... қатарына кеншілермен құрылысшылар көптеп ене ... алып ... ... ... ... ... құрылады.
Олар кәсіподақтарды жалпы ұлттық көлемде біріктіріп отырды. 80 ... ... ... комиссия (НКПК) құрылды. Ал 1983 жылдың мамыр
айында антидиктаторлық күрестің қызып тұрған шағының ... ... ... ... ... ... құрылды. Осы екі ұйым
бірлесе жұмыс істеп бүкіл елдің жұмысшыларына кәсіподақтың салмақты күшке
ие ... ... Одан ... барлық ұйымдармен, партиялардың,
шаруалардың, ... да ... ... ... ... ... ... қарсы елеулі күш екендігін көрсетіп айтады.
1984 жылдың 1 мамырында саяси партиялардың ... ... ... ... ... ... сол күні
манифестация өткізді. 1985 жылдың 29-30 қазанындағы шерулер, 1986 жылғы 2-3
шілдедегі жалпы ... ... ... 7 қазандағы шерулер, 1988 жыл
бойы ұласқан ... ... ... ... Мұның бәрі 1989 жылғы
плебециттің орын алуын жылдамдатушы факторлар ... ... ... ... жай ... демонстрациялар, жұмыс істеуден бас
тарту, басып алынған кәсіпорындардан кетуге бас тарту, ашық түрде ... ... орын ... Бұл ... ... екі ... болды
деуге де болады. 1983-1984 жылдадағы шерулерде антидиктаторлық ... ... ... ... ... ... сипатта болды. Осының бәріне
қарамастан олардың ең басты талаптары диктатурадан бас ... ... даму ... түсу еді. ... ... күресте әртүрлі
партиялармен ұйымдардың ынтымақтастығы арта түсті. ... ... ... ... өзара жалғастырып отырды. Кәсіподақтық ұйымдар талап
ретінде кәсіподақ мүшелеріне қатысты мәселелерді ... ... ... ... ... ... экономикалық реформаларды жүргізуді
талап етті. 1987-1989 жылдары елдің плебисцитке дайындық ... ... ... ... ... күштерінің бірігуі
жолында зор еңбек атқарды. ... ... ... ... күштердің арасында ортақ ұзақ мерзімді бағдарламалардың
болмауы, ... ... мен ... ... ... әр алуандығы антидиктаторлық ... ... ... ... этникалық сипатқа ие болды. Жергілікті
үндістер бірлестігі пайда болды. Олар ... ... ... ... 1980 жылы ... қауымдық жерлерді қайтару туралы талаптар
қойды. Олар АДМАПУ (Мапуче халқының ұлттық ... ... 200 мың ... ... ... ... ұйымының төңірегінде бірігеді. Үндістердің
талаптарын орындау мақсатында Пиночет әкімшілгі ... и ... ... ... ... ... 1986 ... соңы мен 1989 жылыдң
басына қарай оппозициялық күштердің: түрлі манифестациялар, митингілер,
шерулер ұйымдастырғанын ... ... ... күрестің күшеюіне
католик шіркеуінің, сонымен қатар халықаралық ... ... ... Мануэль Родригестің патриоттық майданы да ерекше орынға ие.
Қатаң репрессиялық шаралардың болуына қарамастан Чилиде диктатура ... ... оның ... ... ... жылдан-жылға өрістей түскен болатын. Әртүрлі әлеуметтік ... ... ... өзіндік еңбегін, үлесін қосты. Жұмысшы
таптар мен партиялардың, кәсіподақтардың жетістігі олардың шынайы ... ... ... ... арттыра алуында еді.
Чили тарихында орын алған саяси күресте жастардың да ... ... Чили ... ... ... ... ат салыса алды, олардың
қоғамды өзгертуге өздерінің құқы мен ... өз ... ... ... мүмкін емес еді. Бұны бірде бір үкімет естен шығара алмайтын еді.
С.Альенде тұсында Чилидің жас коммунистерінің саны ... ... ... ... 11 қыркүйектегі оқиғадан соң Пиночет үкіметі басқа ... ... ... ... ... ... түк болмаған
жағдайда хунтаның бақылауына алуды ... ... ... ... жас буын өкілдері үшін де жеңіл соқпағаны белгілі. 1983 ... ... ... ... (бұны негізінен жастар құрған)
құжатында ... ... ... ... жеке ... ... ... тип бойынша модернизациялау, жастар жағдайының ескерілмеуі, аштық,
кедейлік, жұмыссыздық міне ... ... ... [13,139]. Репрессия
жалыны жас басшыларды, белсенділерді, бойжеткендер мен ... ... ... ... ... партиялардың қызметтеріне шектеу қою
бір демнен жастар одақтарына да ... ... ... ... ... ... орнатқандарының барлығы университет
қабырғаларынан ... ... ... танытқан университеттерде
репессия аппаратының назарынан тыс қалмады, көпшілік студенттер сотталды,
азапталды, қаншамасын ... ... үшін ... ... 18 мың ... 6 мыңы ... шығарылды [14,143].
Марксизм-ленинизмнен аластатылу үшін, жаңа орнаған жүйенің мызғымастығын
қадағалау үшін ... ... ... ... ... Оқу
бағдарламаларынан барлық қоғамдық пәндер алынып тасталды. Ықпалды,
демократиялық ... ... Чили ... ... ... ... оның орнына әкімшілік сойылын соғатын Чили университеттері
орталығының федерациясы құрылды. Дәл осы ... ... жүйе ... ... ... саясатын жүргізіп, жастарды “жаңа саяси
жүйеге” жақындата түседі. ... ... ... ... қарсылықтары керісінше күшейе түсті. Чилидің жас коммунистері де
бұған біраз үлестерін ... ... олар ... ... ... ұрандар жазып жүреді, кейінірек газеттер пайда болды. Ол
жастарды фашизмге, зорлық-зомбылыққа ... ... ... ... ... ... ... үгіт-насихат акцияларын жүргізеді. Жасырын жастар
клубтары, театр студиялары және басқа да жасырын ... ... ... ... ... да ... ... жастар қанаттары қызмет істеді.
Олар ауылды жерлерге, елдің алыс ... ... ... ... ... ... жеткізуді өз міндеттеріне алды.
Олар саяси партиялармен, ұйымдармен қоян-қолтық ... ... ... жүйе жастардың бостандыққа, әділдікке, демократиялық рухқа
деген ... ... ... ... де ... Осы ... ... дәстүрлі қозғалыстары Чилидің
тарихында үлкен рольге ие екендігін айта кету ... ... тек өз ... ғана емес, бүкіл жастардың, одан қалса ... ... ... ... ... 1981 жылы ... университетінде
студеттердің жаңа толқулары орын алды. Бұл ... ... ... орын ... ... еді. ... өздерінің экономикалық жағдайын
жақсарту, жұмыссыздар санын азайту, саяси құқықтар мен ... ... ... ... ... Ал ... ... мақсаттарының бірі - ол әрине ... ... ... мемлекеттік биліктен кетіру еді. Бұл мақсаттарға жету үшін Чили
жастарының демократиялық ұйымдары да өз ... ... Жас ... ... ... ... Чили ... жұмысшы табымен бірге
диктатураға қарсы күрестің ... ... және ... Чилиде
демократиялық билікті орнату үшін жан-тәнімен күресуге дайын”-дейді. Бұл
күресте жастар ұйымдары 80 жылдары ... ... қол ... ... қорқыныш сезімінен арылады. Олар физикалық жойылу,
экономикалық репресиядан да, университеттен шығарылудан да, көшірілуден ... ... ... ... ... ... үшін барған
қадам еді. Чилидің ... ... ... ... ... ... қарамастан өздерінің жасырын ұйымдарын сақтап
қалды. 80 жылдардың ... ... ... ... ... жаңа
демократиялық ұйымдар құрылды. Бұл “Демократия үшін жастар орталығы”,
“Адам құқықтарын ... ... ... ... ... жастарының
орталықтары және басқа да ұйымдар еді. Бұл жастар ұйымдарының пайда ... игі ... ... ... Ол ұйымдардың қатарында көптеген
оппозициялық күштердің жас өкілдері болды. Құрылған жастар ұйымдары ... ... ... көп жағдайда бірлесіп жұмыс атқарып жүрді. Елде
бүкіл диктаторлық билік кезінде әбден шыңдалып, ... ... ... ... ... Студенттер қозғалыстары да жаңа ... ... ... ... да ... ... ... жүрді. Студенттік жетекшілердің “Чили жастарына” деген
үндеуде: “Елде жүйенің бақылауында қалып қойған бірде-бір ... ... ... Бұндай жетістіктер жүйенің
қарсыластарының беделінің артып, ... ... құру ... ... алып ... ... он ... жылдан кейін Чили
студенттерінің федерациясы қайта құрылады. Бұл ... ... әрі ... ... ... ... ... қоюына жол ашты.
Олар өздерінің ... ... атты ... ... ... біз ... жақтамаймыз, біз өзіміздің дұрыс өмір ... ... ... ... сияқты негізгі құқықтарымызды талап
етеміз. Біз–студенттер ... ... ... 1984 ... өткен Чили студенттерінің федерациясы (бұдан былайғысы ЧСФ болып
жазылады) ... ... ... ... ... ... блок болып
қатысып, сенімді жеңіске жетеді. Сайлауға қатысқан 13,5 мың ... ... ... ... дауыс берсе, оңшылдар үшін 3,7 мыңы дауыс берді.
Пайыздық көрсеткіш бойынша солшылдар үшін 64,8 ... ал ... ... ... алды ... ЧСФ төрағасы болып христиан-демократ Йерко
Любетич сайланды. Ол жастарды демократия үшін ... ... ... мен ... одан әрі ... ... шақырады. Өкінішке орай
бұл бастама аяқталмай қалады. ... ... ... ... ... ... ... ұйымына да әсер етеді. 1984 жылы Чилиде ... ... ... ... ... студенттер шеруі болады. Ол шеруде 120
мыңға жуық адам ... яғни ел ... 80 ... ... ... ... әрбір университеттерде ассамблеялар құрылып, ... ... жою ... деп ... ... ... ... жалғасын табады. Бұл шерулердің нәтижесінде Пиночет тағайындаған
Чили университетінің ректоры отставкаға кетті. Сонымен қатар ... ... да ... ... ... ... ... отырды. Чили жастарының
антидиктатуралық күресін түйіндей келе демократиялық жастар қозғалысының
бірлігін атап ... жөн. ... ... атты ... ... ... ... жеткен жетістіктердің біреуіне де бірлік
болмаса жету мүмкін емес еді. Біз тек ... ... ... ғана ... ... қол ... ... [14,146]. Бұл жастар күресінде “Чилидің жас коммунистерінің одағыда”
белсенді іс-әрекеттер жасай біледі. Олар елдің жастарын саяси ... ... үшін ... ... ... шақырады. Жастар
сол кезде әлеуметтік мобилизацияланған топ болды. Алдағы плебисцитте жастар
отрядтары шебер ұйымдасқан үгіт-насихат ... ... ... ... ... ... ... жүрді. 1980 жылғы
конституция демократиялық типтегі ... еді. ... ... ... ... өз ... ұстады. Бұл конституцияға орай сенаттың
бір бөлігі атқарушы ... ... ... ... кеңесі
қалыптасады. Ол қарулы күштердің штаб басшыларын атқарушы билікпен тікелей
байланыстырып отырды. Осы жылдары ... ... да ... ... ... ... бар екені біліне бастайды. Пиночет
жүйесі ... ... ... ... шеше ... ... негізінде халықтық антидиктатуралық күштер біріге ... ... ... ... елдің диктаторлық жағдайда
тұрғанына қарамастан бұқаралық қозғалыстардың орын алуы күшейе түсті. 1983-
1985 ... ... ... ... мен басқа да елдің
оппозициялық күштерін ... ... ... ... ... Елде ... альянс құрылады (бұдан былай ДА деп жазылады).
Оның құрамына ... ... мен ... ... бір бөлігі, оңшыл республикандықтар және Либералды партия кіреді
[14,146]. 1985 ... ... ... ... ... әрі ... ... оңшылорталықтық оппозиция күштері “Ұлттық
бірлік” колициясы маңайына ... ... ... ... өзі ... ... тайдыру үшін аздау болатын. Халықтық-
демократиялық ... ... ... ... ... қысымы
ХДП бағытының өзгеруіне алып келді. 1986 жылы оңшыл-орталықтық ... әрі ... ... ... азда ... жақындаса түседі. Молина
Боенингер ұсынысын (1989 жылы сайлау өткізу ... еді) ... ... Бұл ... ... буржуазиялық оппозиция 1980 жылғы
конституцияны мойындап, жүйенің легитимді екендігін де ... ... ... ... ол ... ... ... өту бағдарламасын да
қолдады. Бұл “Руптура пактада” немесе ”келісімді көшу” ХДП ... ... ... Өйткені ол елдің демократияға бейбіт жолмен ... және бұл ... ... ... ... ... ... болатындығына кепілдік берген еді [14,147]. ХДП басшылығы:
“Оппозиция ... ... тек ... ... алып ... керек,
өйтпеген жағдайда ел жүгенсіз ... 1985 ... ... ... шиеленісуі, Пиночеттің “Демократияға көшу
жөніндегі ұлттық келісімді” қараудан бас тартуы, диктатураның қарсылстарына
белсенді күресті одан әрі жалғастыруына жаңа ... ... 1986 ... жартысы бойында Чили қоғамында манифестациялар, митингілер, шерулер
көп орын алып ... 1986 ... ... “Еркін мамандық
конфедерациясының” бастауымен Ұлттық азаматтық ассамблея (бұдан ... деп ... ... оған ... жұмысшыларының ұлттық басқарушы
кеңесі, “Әйелдер өмір үшін” ұйымы, ... ... ... ... кіреді. Бұл ұйымның мақсаты диктатураға қарсы ... ... ... ... отыру еді. Саяси партиялар бұл ұйымды
қолдағанымен, оған ... ... ЧКП бұл ... ... ... мен
саяси партияларды байланыстырушы дәнекер деп атады. Бұл ... 1986 ... 2-3 ... 3 -4 қыркүйегінде жалпыұлтық
шерулер болады және бсқа да диктатураға ... ... ... отырады.
ҰАА құрамындағы ұйымдар диктатура ... ... ... үшін өте ... ... ... бұл ... маргиналды топтар,
қала кедейлері көптеп кездесетін болса, 80-жылдардың ортасынан бастап ұйым
қатары қалталы азаматтармен, ... ... ... 1986
жылдың 2-3 шілдесіндегі шерулер ... ... ... мықты қаруына айналғандығын көрсетеді. Бұл олардың зор
жетістіктері ... ... Олай ... ... жүйе
жылдарында ұлттық буржуазия көп жағдайларда өзінің саяси ... ... ... Сонымен қатар авторитарлық жүйе жылдары ұлттық интеллигенция
да саясаттағы өз дауысынан айырылып, өз елін ашық ... ... еді. ... ... моделі буржуазияның
позициясының күшеюіне алып келген. Ұдайы өсіп ... ... ... ... кері ... де ... ... ол сонымен қатар бұқара
мен ел егемендігіне, буржуазиялық топтарға да кері әсерін ... Ел ... ... ... ... өсті. Ұлттық сана өрлей бастады.
Диктаторлық жүйе демократияны бұқара санасына ... ... деп ... ал ... ... демократия ол бостандық, әділдік, егемендік
еді. Сыртқы қарыздың өсуімен демократия үшін күрес одан әрі ... ... ... ... ... үшін ... әдістер
керек емес екендігін бірден түсінді. Оңшыл-орталықтық блоктың буржуазиялық
бір бөлігі Пиночетке шынайы балама бола ... еді. Бұл блок ... орта және кіші ... ... орта ... жұмысшылардың бір
бөлігі құраған еді. Чили ... ... ... ол оның
буржазиялық мемлекет көмегімен құрылғандығы. Сонымен қатар Чили буржуазиясы
таптық, идеологиялық, позициялық жан-жақтылықта болды. Бұл ... ... ... де ... Ол 1980 ... ... жүйенің ойын ережелерін қабылдағанынан көрінеді. Бұл
жағынан ХДП көп әрекеттерге барды. Ол ... ... үшін ... ... орын алатын партия еді. ХДП саяси ықпалының ... ... ... ... жүйе үшін күресі себеп болды. Дәл осы кезден
бастап диктатурадан азап ... ... ... ... ... Дәл осы тап ... үшін ХДП 1980 ... конституцияның
қабылдануын сынады, Ұлттық ... ... ... ... ... Халық беделіне ие болу үшін ХДП оппозициялық
қозғалыстарда орталық басшылықта ... ... ... оңшылдарымен
байланысты жақсы ұстай отырып ХДП солшылдармен де байланысын күшейте
түседі. ... ... ХДП ... ... қарсы күресте символға айналған
католик шіркеуімен тактикалық саяси альянсқа бірігеді. Сонымен бірге ХДП-
ның ... ... ... да ... ... Ультра оңшылдар ХДП-ның
солшылдармен одақ құруын қаламай ХДП-мен байланыстың ... ... ... ... мақсатты АҚШ әкімшілігі де көздеп ХДП мен
байланыстарын жақсартты. ... бәрі ... блок ... ... ... алып келді. Сонымен қатар ХДП ықпалының күшеюіне бүкіл
Латын Америкасындағы христиан-демократтардың беделінің өсуімен ... ... ... ... өз ... ... күмәнді еді. АҚШ, ГФР
христиан-демократиялық партиясы, Италия, Ватикан да Чили ХДП ірі ... ... ... ... 1986 ... ... дейін
оппозицияның осы бөлігі және ХДП жүйені ... ... ... ... келді. Жоғарыда атап өткендей “руптура пактада”
бағдарламасы бойынша бейбіт ... келу еді. 1973 ... ... Чили
саяси өмірінде диктатураға балама ретінде негізінен екі күш танылатын. Олар
буржуазиялық-реформистік және антиимпериалистік (ФРАП-Халық ... ... Сол үшін де ... буржуазия да солшылдардың қайта реальды-ықпалды
күщке айналуын қаламады. Оқиғаның бұлай өрбуін АҚШ-тың ықпалды ... ... ... ... және ... да ... арқасында беделге ие
болған ХДП ендігі кезекте жеңісті солшылдармен бөліскісі келмеді. Енді ... ... ... шии жүгірткісі келді. ХДП бұндай
әрекеті солшылдарды ... ... ... ... ... күшін әлсіретті. Сонымен қатар мұндай әрекеттер ХДП-ның ... ... ... ... ... да болар американдық
саясатшылар оңшыл және оңшыл орталықтанған оппозициямен, әсіресе ХДП ... ... АҚШ ... ... 1987 ... 15 ... партиялардың мәртебесі” туралы заң қабылданады. Бұл заң бойынша
оңшыл және оңшыл орталықтық буржуазиялық ... ... ... ... ... жатқызылады) жұмыс істеуіне мүмкіндік ... заң ... ... солшыл партиялар мен қозғалыстардың қызметіне шектеу
қояды [15,98]. Осымен солшылдарға қысым көрсету басталып оңшыл оппозицияның
оның ішінде ХДП ... ... көп ... ... Дегенменде ХДП
жүйені бір өзі құлата алмайды. Оған күші де және ... ... да ... ... университеттік федерацияларға сайлау оңшыл оппозиционерлер мен
ХДП-ның электораттың ... тек 40-45 ... ғана ие ... Бұндай көрсеткішке ие болады ... ... ХДП ... ... ... олигархтардың қолдауын таппаған еді.
Олигархтардың қолдауы ХДП-ға ... ... ... саясатын жүргізуге
көп көмектесетін еді. ХДП үкімет басқарған жылдары өздерінің ... ... ... ... ... ... Демократиялық альянсқа социал-демократтар, радикалдардың
бір бөлігі, оңшыл республикандықтар және либералды партия ... ... ... ... бұл ... кірген партиялар мен қозғалыстар
арасында қарама-қайшылықтар орын алып отырды. Ол ... ... ... ... ... ХДП мен социал-демократтар арасында. ... ... ... ... еді. Кейбір сәттерде ішкі тартыстар жалпыұлттық
мүддеден асып түсіп ... ... ... отырды. Социалистер өз кезегінде
ДА-дан шығатынын бірнеше мәрте мәлімдеп ... ... ... ... және ... ... да келіспейтіндіктерін білдіріп
отырды. Дегенменде сындарлы уақыттарда бұл партиялар мен ұйымдар бір ... бір ... бас ... ... Бұл 1988 ... ... одан ... жылғы желтоқсанда болған сайлауда да көрінеді. Плебисцит нәтижелері
оңшыл ... ... мен ХДП ... ... қайта жасақтау
процестері орын алды. Ол аса қиындықсыз ... ... ... ... ХДП ішінде үш негізгі топ қалыптасады. ХДП ... ... ... бөлігін басқарады. Екінші бір тобын ХДП-ның бұрынғы
жетекшісі Г.Вальдес басқарады. Ол солшыл ортлықтық ... ... ... сан ... ... ... ХДП ... елеулі дәрежеде
ықпал етіп отырған. Бұл ықпал оппозициялық күштер арасындағы ... ... ... Ал ... ... ... ... христиан-
демократтардың жаңа буынының өкілі кіші Руис-Тагле Фрей ... ... ... де сонымен қатар А.Сальдивар, Г.Вальдес және С.Молина барлығы
партия тарихында президентікке үміткер болады. ... ... ... орын ... ... Руис-Тагле Фрей белсенділік танытып халық
ықыласына бөленеді. Аудандық партия сайлауы ... ... ... кейін Фрей, одан соң Г.Вальдес өз кандидатураларын
сайлаудан алады. Ал олардың іс ... одан әрі ... мен ... да қолдап өз ... ... ... де ... ұсыну үшін күрес шиеленісе түседі. Ортақ кандидат
болып оң қанаттың өкілі 70 жасар П.Айлвин болады. Демократия үшін ... ... ... ... ... қолдайды. Оны сонымен
қатар социалистер мен коммунистер де қолдайды. Бірлестік жоғарыда ... 17 ... ... ... ... ... топтасу одан
әрі жалғасып жатты. Бірлестік ішінде ХДП-дан кейінгі орында Демократия үшін
партиясы (ДҮП) тұрды, ол бұрынғы ... ... ... болатын.
ДҮП-ның жаңа жетекшісі Рикардо Логос негізгі ... ... ... ... ... қолдайтынын мәлімдейді.
Коалицияның бір бөлігінің қолдауынсыз ХДП-ның сайлауда жеңіске жететіні
күмәнді еді. Ал бұл ... ... ... ... Ол да ... ... ... өз электоратын күшейтуге бекем кірісіп
жатқан еді. Қиыншылықтар демократияға көшу ... де ... ... буржуазиялық және басқа да оңшыл орталықтық ... ... ... түсетін буржуазиялық мүдделердің қақтығысының күшейе
түсетінін естерінен ... ... Ол ... күштердің өзара ымыраға келіп,
бірлесіп жұмыс істеуіне біршама кедергілер тудырады. Чилидегі халық ... ... ... ... ... ... екенін көрсетеді.
Бұл алшақтық ... мен ... ... үшін де өте ... осы ... орын алған процестерді сипаттады [29,21].
Мүдделердің ... ... ... ... ... ... ... жақындастырыла қойған жоқ. ... де ... да, ... ... ... ... социалистік
ұйымдар, социал-демократиялық ұйымдардың да саясаты ол алшақтықты ... ... ... Чили ... ... ... шешу”, “саяси диалог”, “саяси келісімдер” керек екендігін айтады.
Социал-демократтардың ... ... ... ... ... партияларды
жандандыруға, ол саяси партияларды қайта құруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуде
басшылыққа бұқараны алмайды, олар партияны нығайту мен ... ... ... ... қағидаларын дамытуды, буржуазиялық демократияны
дамытуды басшылыққа алады. Осының ... ... ... социал-демократтар
соңында ЧКП және басқа солшыл күштердің конституциялық жүйеге қосылуын
қалайды. Демократиялық жүйенің өмір ... ... ... ... да ... Бір ... айтқанда социал-демократтарда ЧКП
және басқа да солшыл демократиялық қозғалыстарды белгілі бір шеңбер ішінде
қалғанын ... ... ... оңшыл орталықтық күштер солшыл партия мен
олардың ұйымдарының әрекетін шектеуді, одан әрі ... ол ... ... ... деп ... Және де оларды
социал-демократтармен синтездегісі келеді. Социал-демократтардың ... ... тек ... ... не ... ... жүйесінің, оның 1980
жылғы конституциясының заңсыздығымен ғана айқындалмады. Олар бұрындары да
“конституциялқ пакт” ... ... ... Бұл ... ... ... ... жүзеге асырылып жатқан
реформалар динамикасын айқындайтын еді деп ... ДА ... блок деп ... ... Чили ... көкжиегінде мүлдем басқа
көзқараста болды. Социалистік блок ... ... ... Ол ... ... формальды түрде болса да диктатураның
құлатылуын қалады. Бірақ та ДА ... ... ол да 1980 ... және де сол арқылы жүйені мойындауға ... ... ... ... көшу ” ... ... қарсы
болды, сондай-ақ солшыл күштермен байлаыс орнатпады. ХДП жетекшілерінің ЧКП
және тағы басқа да ... ... ... мен ... ... көшу ... ... шығарып тастағысы келгенін
жоғарыда айттық, ал ... ... ... ... ... 1973 жылғы көтерілістен кейінгі ЧСП-ның екіге бөлінуі олардың
бұқараға ықпалын мүлдем ... Олар ... ... ... ... ... ... күштермен одаққа бару өздері үшін тиімсіз екенін
білді. Социалистер мұндай әрекетке тек ХДП мен ЧКП ... ... соң ғана ... ... Қорытындысында 1989 жылғы Чилидің
бірлескен ... ... ... Оның құрамына елдегі социоистік
ағымдардың бәрі ... ... ... бойы ЧКП мен ... ... ... тобы ... негізін құрады. Партияның бас хатшысы болып Хорхе
Аррате сайланса, К.Альмейда партия төрағасы ... ... ... ... партия 80 жылдардың аяғында 90 жылдардың басында
Чилидегі негізгі саяси күшке ... ... ... ... ... социал-демократтық күштердің де әсері болды. Бұл ... ... ... өмір ... ... ... де олардың ішіндегі ең шоқтығы
биігі ол ... ... ... Оның ... ... және ... ... елде көпшілікті құрайды. Керек десеңіз ... ... ... ... ХДП ... ... кездеседі.
Қоғамдық институттардың басқа да бөліктерінде ХДП ... ... ... ... ... ... саяси ұйымдары, партиялары,
қозғалыстары, оңшылдар, солшылддар, ультра-оңшылдар бәрі-бәрі де ... Олар ... ... ... ... пен ынтымақтық , шеберлік
пен суыққандылық, шыдамдылық пен қайраттылық ... ... Ең ... ... шыға ... ... ... билігі 1997 жылға дейін созылған
болар ма еді?
Чилиде қоғамдық даму факторына жоғарыда аталғандармен ... ... де ... үлес ... Чилидегі партиялармен, қарулы күштермен
шіркеудің еңбегін қатар салыстыруға әбден мүмкін. Католик ... ... ... ... ... бірі болып табылады. ... оны ... ... ... де салыстыруға тұрарлық. Соңғы, дәлірек
айтсақ Пиночет жүйесі жылдарында әлеуметтік ... ... ... ... Шіркеу-мемлекет тарихи қатынасы моделі ... ... Бұл ... ... 1973 жылы әскери төңкерістен кейін
қатты өзгеріске ұшырады. Чили тарихи даму процессінде ... мен ... ... ... ... ... ... өзінде мемлекет
қоғамдық институттардағы шіркеудің монополиясын мойындауға мәжбүр болды.
Шіркеу қоғамдық институттардың қандай да бір әрекеттеріне ... емес ... ... отырды. Мұндай әрекет әртүрлі үкіметтер ... да ... ... ... жылдарында да шіркеу иерархиясы оппозициялық
көзқарарасын ашық түрде білдірмегенімен де ... беру және ... ... өз ойларын білдіріп отыратын болған. Халық бірлігі ... ... ... ... және ... саясатын ұстанып
отырды. Чили епископты әскери ... ... ... ... 1973 жылы ... ... рәсімдеуде кардинал Рауль Сильва
Энрикес, Сантьяго архиепископы билікке ... ... ... ... және “бейбіттендіру”) екендігін тағы бір дәлелдейді [15,102].
Епископтың ... ... ... 1985 ... епископат қабылдаған
“Евангелия және әлем” атты құжаттарында: “Біз қарулы күштердің ... ... ... ... ... ... мойындаймыз,
әділдік үшін айта кету керек 1973 жылы 11 қыркүйектегі қарулы күштердің
әрекеті ... ... ... сай ... ... ... кедергілерді жойды”-, делінген [15,104]. Бірақ та
төңкерістен кейінгі ... ... ... ... ... ... ... халықтың жағдайын нашарлатуы
шіркеудің позициясының өзгеруіне алып келді. Католик шіркеуі жүйеге бірден-
бір ... ... ... ... Ол ... ... адам
құқықтрының бұзылуына қарсы ... Чили ... ... білу үшін ... ... ... орын алған жағдайладың
ерекшелігін білу керек. Э.Фрей (1964-1970 ж.ж.) ел ... ... мен ... ... ... ... Халық бірлігі үкіметі
билікке келген кезде үзіледі. 80 ... ... ... ... ... ... және ... ұқсас көзқарастағы радикалды қозғалыстар
өздерінің өмір сүруін тоқтатады. Сол кездері Ватиканның қолдауымен 1979
жылы Пуэбл ... ... ... ... ... ... өтті. Елдегі Ватикан қолдауына ие ... ... ... ... ... ... ... Чили католиктік шіркеуі
белсенді қоғамдық ... ... ... Оның ... ... ... арқасында ғана емес Э.Фрей басқарған (ХДП)
үкіметпен байланыс негізінде де нығайған болатын. Ол ... ... ... жүзеге асырған еді. Шіркеу мен христиан-
демократтардың өзара байланысының тамыры сонау 40-50 жылдарда жатыр. ХДП-
ның бастауы ... ... ... ... ... орталығы” атты
иезуиттер орденінің көмегімен құрылған болатын. Чили ХДП ... ... ... ... үлесі зор еді. Осының ... тобы ... ... ... ... ... құрады. Епископат әрдайым ХДП-ны қолдап отырды. Кардинал Ф.Сильва
Энрикес өзінің ХДП-ны ашық түрде қолдайтынын ... ... ашық ... ... ... ... анағұрлым консервативті бөлігі Хайме
Гусман негізін салған ... ... ... бөлігін қолдады. Ол өз
кезегінде оңшыл клерикалық “Опус Дей” мен және ... ... ... ... еді. ... ... католиктік университеттер
студентінің одағын өз бақылауында ұстаған болатын. Чили ... оның ... ... ... ... саясаттағы
позициясының айқындалуына алып келген еді. 1971 жылы Чили ... ... ... және ... әртүрлі типтері” деген
құжат шығарған болатын. Ол ... ... ... ... ... ... шіркеу “социализмнің әртүрлі формаларын”
мойындайды. Өйткені олардың кейбірінің ... ... ... да жақын еді. Осының нәтижесінде кардинал Р.Сильва Энрикес 1971 жылғы
қарашада болып өткен ... ... ... ... ... ... сол қанаты “Христиандар социализм үшін” 80 дінбасының
басын қосып, оны Гончалло Арройо басқарды. Олар Халық бірлігі ... ... ... ... ... ХДП-ны қолдығандықтан, шіркеудің
солшыл қанаттары халық бұқарасы мен шіркеулік ... ... ... құруды ұсынды. Ресми шіркеу мұндай ұсынысты бөлінушілік ... ... ... ... ... бас ... және ... партияның
қамқорына айналмауы керек екендігін айтып кетеді. Кейінірек 1973 ... ... ... және саяси әрекет” атты құжатта ... ... ... ұйымдарға мүше болуларына қарсылық
білдіреді [16,107]. 1973 жылдың күзінде ... ... ... ... мен ... ... ... диктатурасы орнау қаупі бар”-дейді.
Сонымен қатар абсолюттік билік жөнінде сын ... Чили ... ... еде ... соғысы орын алуы мүмкін деп қауіптенді. Оның алдын ... ХДП мен ... ... ... ел ... бірінші орынға қойып
өзара компромиске келу керектігін айтады. Шіркеу өзінің осы ... ... ... ... ... сол ... ХДП ... реформаларға
қарсы екендігін білдіріп қойған еді. Әскери төңкеріс елдің конституциялық
жолмен даму үрдісін тоқтатып, ... ... ... ... ... ... ... жаңа сайлау өткізеді деп сенді. Сол орайда
кардинал Р.Сильва ... ... ... өліміне, қайғысына
ортақтасатындығын білдіріп, оған құрметті сый көрсету керек екендігін
айтады. ... ... ... ... ... ... құрылым және экономикасын қалпына келтіру үшін ... ... ... көмек көрсетуін сұрайды. Танымал епископтардың бір
тобы (Осорно епископы Ф.Вальдес, Ла-Серано епископы Х.Ф.Фресно, Вальпараисо
епископы Э.Тагле, Линарес епископы А.Солинас) төңкерісті ... ... ... ... деп таниды. Бірақ та 1973 жылдың қазан
айында католиктік және протестанттық ... және де ... ... ... ... ... ... материалдық көмек
көрсету үшін және ... да ... ... ... ... үшін ... ... 1973 жылғы желтоқсандағы ... ... ... ... ... ... ... дегенімен,
комитеттің әрекеті бірте-бірте оппозициялық топтың мүддесімен жанаса
бастаған еді. 1974 ... ... ... ... жуық ... ... ... анықталды. Осы кезден бастап шіркеу ... тым ... ашық ... ... ... ... ресми
“Чилиліктер бітімі” атты құжат сенімгерлер арасында Пасхальды уағыздаушыға
айналды, тек консервативті епископ Э.Тагле оны ... Бұл ... ... ... ... сыни ... еді. ... болса шіркеуді
маркстік көзқараста деп айыптады. Билік ... ... ... ... бәсеңдете түседі. Тек кардинал Р.Сильва Энрикес қана ... ... ... ... ... 1974 жылы ... кардинал
төңкерістің бір жылдығына байланысты өткізілген шарадан бас ... ... ... ... бір ... ол оның ХДП-мен
бірлігінде еді. Осылайша христиан-демократтарды қолдайтын “Пренса”газеті,
“Больмаседа” радиостанциясы “Саясат және ... ... ... атап өткен Х.Гусман “жаңа конституциянализм” саясатын А.Пиночетпен
бірге жүзеге асырып “Опус Деймен”, ... 500 ... ... ... ... жүйе ... консервативті клерикалдық күштер епископтарға
қарсы шығады. Әсіресе олар Р.Сильва Энрикеске ... ... ... ... ... елде ... ... құрылымдарын құрғысы
келеді. Чили шіркеуінің ... ... ... ... сол баяғы ХДП
мен тығыз байланыстығы мен және 1983 жылы ... ДА ... ... ... ... оппозиция қатарына өтіп белсенді топқа
айналуы Пиночет әкімшілігінің шіркеу ... ... тым ... ... туындайды. Мысалы үшін құпия қызмет агенттері ... ... ... ... соттайды. А.Пиночет кардинал
Р.Сильва Энрикеске жазған хатында”Бейбітшілік үшін ... ... ... Осы ... үшін ... ... ... ұйымы құрылған [16,108]. Бұл ұйым ... ... ... ... шаралары мен айналысушы еді. Сол еңбегі үшін 1978
жылдың желтоқсанында БҰҰ-ның “адам құқықтарын қорғауға сіңірген еңбектері
үшін” сыйақысымен ... ... ... ... ... ... ... әкімшілігінің қысым көрсету нысанына айналған
еді. Оның белді мүшелері ... не ... ... ... ... ... Энрикес кедейлер мен байлардың ... ... ... ... саясатын айыптады. Әскери жұйенің саяси құрылымын
жүйелі түрде сынауды шіркеу ... ... ... ... ... ... (1977ж. ... кейін бастайды. Ол құжатта елдің
саяси дамуы үшін көппартиялы жүйенің қажет ... ... ... ... ... ... ... да (Христиандық гумманизм және жаңа
конституцианализм ) жаңа ... ... ... ... ... 1978 жылы ... де, ... қатар 1980 жылғы референдумды
да қолдамайды. Шіркеудің ... ... ... ... ... ... ”шаруалар викориатын”, жаңа шаруалар ұйымдарын
құруда ... ... қол ... Ол ... бұқараның мүддесін
қорғаған дінбасылар басқаратын еді. Чилидегі шіркеудің қоғамдық беделінің
артуына ... ... ... де ... зор ... ... ... Иоан Павел ІІ “Опус Дейді” белгілі бір нақтыланған территориясыз
халықаралық ... ... ... ... кардиналдары да Чили
шіркеуіне ... ... 1987 жылы ... ... елге ... ... үшін және ... бостандық үшін күресіп жүргендерге жаңа бір
серпін береді. Міне жоғарыдағы қарастырып ... ... ... ... да қозғалыстар секілді. Чили шіркеуі де ... ... ... ішкі ... бірі болып табылады.
Осындай тұрпаттағы Чили қоғамының барлық ... ... ... ояну
ғана Пиночет жүйесін жеңе біледі.
ІІІ тарау. Жүйенің сипаты мен эволюциясының кезеңдері. Оның
жойылуындағы сыртқы факторлардың алатын орны
Чилидегі әскери жүйенің ... ... ... ол әрине демократиялық
құндылықтарға сай болмағаны сөзсіз. Оған ешкімнің де таласы жоқ шығар деп
ойлаймыз. ... атап ... ... ... (1973-1990ж.ж.) генерал
Пиночет есімімен тығыз байланысты. 1973-1990 жж. әскери жүйенің қолынан 50
мың адам өліп, 800 мыңы ... мен ... ... ал миллиондаған
чилиліктер елден кетуге мәжбүр болады [16,109]. Осындай сандық көрсеткіштер
халықаралық ұйымдар мен тарихшылардың, саясаткерлердің Пиночетті ... ... алып ... Чилидегі әскери жүйенің сипатының қаталдығына
Пиночет құрған құпия полициялық бөлімдердің ... ... өте зор. ... өз ... ... ... ... ең қатал, ең сорақы
әдістерін қолданады. Олар бұл жөнінен Гитлерлік гестаподан да асып кеткен
болар. Дина ... ең бір ... ... ... екі ... ... біріншісі: тұтқынды су сейсеппен орап электр тогы ... ... ... ... Мұны олар ... ... ет пісіру деп атаған.
Ал екіншісі: тұтқынның аузы мен жыныс мүшесіне бір ... ... ... отырған. Мұны олар “туннель қазу” деп атаған [16,111].
Сірә, азаптаудың мұндай сорақы түрін адамзат баласы ... ... ... де білмесе керек. Пиночет әккі әскери адам болған. ... ... ... бір ... ... ... отырған. Өзінің
бағытын жүзеге асыру барысында Пиночет өз-өзіне сенімді және шамадан тыс
қатал адам болған. Ол ... ... ... ... өзін ... ... Жоғарыдағы аталған адам шығындары сол Пиночет жүйесінің сипатының
, өте ... ... ... ... ... ... айта кету керек: жүйенің билікке келуінің алғашқы жылдары
өте қатал болады. Бұл жылдары репрессиялық шаралар кең ... ... ... Чили ... ... ... ... мен тұтқындау
орындарына айналады. Ал жүйенің одан кейінгі жылдары репрессиялық ... ... ... ... ... эволюциясының кезеңдері ... ... ... ... ... әлі де ... ... Жалпы
әскери жүйе Чилиде 17 жылға созылады. Әскери жүйемен Пиночет есімі бір-
біріне өте ... ... ... эволюциясын Пиночет есімімен
байланыстырып көрейік. Осы ... ... ... бір сөзі ... ... ... бірақ өзімнің дүние танымым бойынша”-дейді
[17,43-44]. Осы негізде ... ... ... екі ... ... болады. Олар бірінші абсалюттік ... ... ... бар ... ... ... ... негіз
бойынша 1980 жылға дейін созылды десек, екінші кезеңі ... ... ... ... ... болады.
Пиночет билігін жоюда ішкі фктор мен қатар сыртқы фактордың да маңызы
өте зор болды. Сыртқы факторларға БҰҰ ... ... ... және ... ... атап кетуге болады. Ең алдымен
социалистік елдерден бастайық. Пиночет билікке келе салысымен оның ... деп, ... өзін ... ... ... деп атайды.
Социалистік елдер авангардында КСРО тұрды. Пиночеттің билікке келуі ... ...... ... ... Оның ... келуі “кремльдік
марқасқалардың” көңіліне су сепкенмен ... ... 70 ... ... кеңестік үгіт-насихат жұмыстарының негізінде коммунистік елдер
арасында әлемдік жаманшылықтың негізгі ... ... ... ... ... жайлы бүкіл газет-журналдар мақалалар жариялап
отырды, радио мен теледидар хабар таратып тұрды, ол ... ... ... ... тұрды [10,235]. Пиночет билікке келісімен
коммунистерге ... ... Сол ... де ... елдер Чилидің жаңа
үкіметін заңсыз деп танып, онымен дипломатиялық байланыстарын ... ... ... ... ... ... ... орнатып отырады.
Көптеген солшылдар коммунистік жүйедегі елдерден саяси баспана іздейді.
КОКП, барлық кеңес ... Чили ... ... ... ... ... ... Чили коммунистік партиясын қолдайтынын
білдіріп, оларға моральдық көмек береді. Ешқандай да ... ... ... ... ... алмайды дейді [18,5]. Пиночет үкіметінің
әрекетіне қарсы КСРО-да да митингілер өтіп отырады. ... ... ... ғана емес ... ... елдерде орын алып отырған. Ал ... ... ... ... ... ... БҰҰ атап ... болады.
БҰҰ Қауыпсіздік кеңесінің кезекті отырысының бірінде хунтаның қылмыстары
бүкіл халықаралық ... ... ... ... деп ... ... ... қарсы әлемнің бірнеше елдерінде сансыз шерулер болып
өтеді. Үкіметтер, парламенттер, мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... алып, Чили
халқын қолдайтындарын білдіреді. Бүкіл әлемдік Бейбітшілік Кеңесі (1973ж.)
өзінің кезектен тыс ... Жер ... ... мен ... орын ... жағдайды тоқтатуға шақырады. Хельсинкиде Чили халқымен
ынтымақтастық жөнінде конференция ... ... 110 ... әйелдерінің атынан
Әйелдердің халықаралық демократиялық ұйымы Чилидегі қарапайым азаматтық
құқықтардың ... жол ... ... хунтаның қылмыстарын
әшкерелейтін халықаралық трибунал жасақтауға шақырып, жуық арада барлық
саяси ... ... ... етеді. Жүздеген миллион адамның басын
қосқан бүкіләлемдік демократиялық ұйымдар да ... Чили ... ... ... көптеген елдерінде Чили демократтарымен
ынтымақтастық комитеттері жұмыс істейді. ... ... ... ... ... ... ... көрсету үшін құжаттар
жинала бастайды. 1974 жылдың қарашасында БҰҰ Бас ... ... ... адам ... ... туралы” қарары қабылданды. Бұл
қарарда әртүрлі халықаралық ұйымдардың оның ішінде БҰҰ қысымына қарамастан
Чилиде ... ... ... ... тұтқындарды адам естімеген әдістермн
қорлау орын алуда дейді. Осындай жағдайларға немқұрайлы қарай алмайтындығын
білдірген Бас ... ... адам ... ... ... ... қағидаларын сақтауды, саяси тұтқындарды тез арада босатуды,
елден кеткісі келетіндердің ... ... ... ... ... етеді [18,6].
Бұл сессия сонымен қатар БҰҰ бас хатшысына Чилиге ... пен ... ... ... ... беру ... ... айтады. Бұл шешімдер
әлемдік қоғамдық пікірдің мобилизациясына үлкен үлесін тигізеді. 1976 ... ... Бас ... ... ... бірлігі партиясының
көрнекті қайраткерлерінің бостандыққа ... бұл ... ... ретінде бағаланды. Олардың ынтмақтығы антидиктатуралық күштердің
күрес жүргізуіне көп көмегін тигізді. 1981 жылы БҰҰ Бас ... ... ... жағдайдың өзгермегені жайлы, кейбір мәселелер жөнінде
жағдайдың мүлдем нашарлап кеткені жайлы қарарды оң деп ... Бұл ... ... ... жағдайды” ауыстыруды, демократиялық
институттарды қайта жаңғыртуды талап ... 1985 ... ... мерейтойына орай әлемнің көптеген елдерінде қарсылық білдіруші
шаралар болып өтеді. ... ... ... жүйені өткір сынға алады.
15 прогрессивті қоғамдық ұйымдар диктаторлық жүйеге қарсы 1985 ... ... ... митингілер өткізеді. Сөз сөйлеген шешендер
12 жыл ... ... ... ... ... антидемократиялық
әрекеттерін көпшілік бұқараға жариялайды. Митингіге қатысушылар Рейганның
екібеткейлігін, оның сөз ... адам ... ... ... ал ... ... жүйенің нағыз жақтаушысы екендігін айтып кетеді
[25,175]. Оппозицияның күшейе ... ... ... ... ... ... қалу үшін Вашингтон 1985 жылдың ... ... жаңа ... ... ... ... Оның ... коммунистердің
оппозицияға ықпалын азайту мақсаты қойылады. 80 жылдардың ортасына қарай
халықаралық ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болуы, оппозициялық күштердің бірігіп қызмет істеуі АҚШ-
тың әскери жүйеге байланысты саясатын басқа бағытқа ... тура ... ... ... Оңтүстік Американың басқа елдерінде орын ... ... де әсер ... ... ... шынайы саяси
күш ретінде мойындауы, Вашингтон әкімшілігінің Пиночет ... ... ... түсіндіруге болады [25,176]. Бұл қысымдар әскери
жүйеге алдымен 1988 жылы плебисцит, ал кейін ... ... ... ... де Пиночет мұндай ішкі және ... ... ... ... ... бек ... еді. Осы орайда Пиночеттің
жоғарыда айтылған “Мен демократпын, бірақ өзімнің дүниетанымым бойынша”-
деген сөзі есімізге ... ... ... ... келе ... елдің жағдайы тынышталады, қашан экономика коллапс жағдайынан ... сол ... ... ... ... ... азаматтық саясаткерлер
қолына беремін”-деген болатын. Ол өз мақсатттарын жүзеге асыру үшін шамамен
20 ... ... ... ... Чили ... ... формасына қайта
оралады деген еді. 1977 ... ... ... ... ... 1991
жылы оралатындығын да айтқан болатын [25,177]. Ол өзінің алдына қойған
мақсатын ... ... ... ... ... ... ... Ол басқа латын америкалық диктаторлардың дәстүрлерінен бас тартады.
Осылай конституцияға сәйкес 1988 жылдың 5-ші ... 1997 ... ... қалу мүмкіндігіне байланысты бүкіл халықтық референдум өткізіледі.
Көптеген экономикалық жетістіктеріне қарамастан Пиночет ... ... ... осы ... ... ... ... 50 пайыз дауысқа ие болды. Тәуелсіз бақылаушылар бақылауында
өткен еркін плебисцитте Пиночет 43 пайыз дауысқа ие ... ... ... Чили халқы Пиночетті тек “тиран”,”баскесер”-деп көрмегендігін
байқаймыз. Айта кетер бір ... ... ... ... ... ... ... жалыққандықтан дауыс бердік, бізге бір жаңа ... ... екен ... ... ... ... ... ешкім де ұзақ
ел басқарып көрмепті). Жеңілісті Пиночет ерлікпен қабылдайды. Референдумның
нәтижелерін өзгертуге ... ... ... ... ... 1989 ... 14 желтоқсаны деп белгіленді. Пиночет бұл сайлауға өз
кандидатурасын ұсынудан бас тартты. Бұл демократияға қадам ... ... ... жолы еді. Бұл жол екі ... да ... еді. Оның тиімділігі мұнда
болды: Пиночет биліктен беделін түсірмей кетті, ... ... ... бір жаңа ... ... Ал 1990 жылдың наурызындағы ... ... ... ... ... Патрисио Айлвинге беруі
Чилидің демократия жолына нақты түскендігін білдіреді. Бұл акт ұзақ жылдар
бойындағы авторитаризмнан демократияға өту ... ... ... ... ... ... ие ... ал саяси оппозиция билікке қатысы
болмағанымен ... өте ... ... ие ... еді. ... ... ... саяси билікке жетуде пайдалана алмайды. Екі
жақта әртүрлі себептерге ... ... ... ... ... нәтижесінде ғана жүзеге асатынын байқайды. Мұндай ... ... ... басқару формасына өту жолында бірден-бір
тиімді жол болып табылады. Осылайша Чилидің демократияға өту ... ... өз ... ... іске теңейді. Әскери әкімшілік саяси биліктің бір
бөлігін оппозиция қолына береді. ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады. Ал оппозиция әскери
билік пен келісімге бару ... ... ... ... ... авторитаризмнан демократияға өту бірнеше кезеңнен тұрады деп
есептейді [11,17]. Бірінші кезеңі авторитарлық ... ... ... ... ... ... сонымен қатар оған не
дағдарысқа не саналы түрде жүйенің демократияға өтуіне алып келген саяси
өзгерістер ... ... ... ... ... ... 18 айға
созылған өтпелі кезеңді жатқызуға болады. Оған 1988 жылы ... ... 1989 ... ... 4 ... 1989 ... президенттік және парламенттік сайлауларды
жатқызуға болады. Сонымен қатар екінші кезеңде Айлвиннің қызметіне ... ... ... ... ... ... жаңғыру кезеңінде
ел тұрақты ... және ... ... ... ... ... Тарихшылардың көзқарастары бойынша демокртия мен
плюралистік нормаларды қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... факторлары тежеуші күш ретінде болады. Чили
жағдайында ... ... ... пен консенсустың негізінде орын
алады. ... ... екі ... орын ... 1) демократиялық ойын
ережесінің қабылдануы. Ол дегеніңіз адам құқықтарының теңдігі және ... мен ... ... ... ... ... органдарының
орын алуы; 2) саяси жүйе мен онда ... ... ... ... етуіне шектеу қою. Бұл дегеніңіз заңсыз мәжбүрлеу мен азаптауды
саяси әдіс ... жою және ... ... ... ... бұл өкілеттілік
бүкіл саяси секторларға беріледі. Ұзақ ... ... ... ... жолға бірден көше салуға үлкен кедергілер ... ... ... жүйе ... ол демократияға өту процесін өзі
жүзеге асырып отырады. Бұл авторитарлық жүйе үшін өте сәтті құбылыс ... Осы ... жаңа ... ... Бұл ... ... оның механизмдері, белгілі бір идеалдық саяси
моделінде жатқан идеологиялық қағидалары. Осының барлығын да ... ... өту ... ... ... ... Авторитарлық жүйе
өзінің моделін және өзінің идеологиясын сақтап қалғысы келеді. Бұл билікті
жоғалтқанына қарамастан авторитарлық жүйені ... ... ... асырмайтындай механизмдердің орын алуы еді. Кейбір тарихшылар мұны
“авторитарлық ... ... деп ... ”Авторитарлық
анклавтар” демократияландыруға қарсы күштер, олар демократияға ... ... ... ... ... ... алатын еді. Дәл осындай
анклавтардың орын алуы ... ... өту ... өту, консолидация фазаларын көруге мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... киіліп отырды. Плебисцит пен сайлау
нәтижесі бойынша чилиліктердің басым көпшілігі ... ... ... ... төрт ... ... кезігеді. Бірінші мәселе 1988-
1990 жылдар аралығында бақылаулы ... ... ... туындайды. Бұл
орайдағы әңгіме жаңа ... ... ... ... офицерлер
жайында болып отыр. Офицерлік диктатуралық жүйе кезінде ... ... ... ... ие ... ... ... күштердің және онымен
байланысы бар секталардың әлеуметтік-экономикалық жағдайы авторитарлық
жүйе ... өте ... ... және ... ... ие ... еді.
Қарулы күштерді және мемлекетті бөліп тұратын ... шеп, ... ... ... және ... өмірге, деген олардың
бейтараптылығы, сонымен қатар азаматтық ... ... 70-80 ... ... ұшыраған еді. С.Альенде кезімен салыстырғанда Пиночет
билігі кезінде офицерлер беделі өте күшейе ... ... ... ... да ... ... мен орнатқан билікті қарапайым
демократиялық жолмен қирату, демократиялық институттарды жандандыру қиынға
соғады. ... ... ... ... Альенде тұсында Чилиді терең саяси,
әлеуметтік, экономикалық дағдарысқа алып ... ... ... ... кепілдік беретін әскери жүйемен ... ... ... және ... ... еді. Бұл ... құрылым
ұлттық қауыпсіздікті сақтау үшін әскерилер жасаған ... ... ... болатын. Шектеулі демократия моделі қатаң
неолибералды стратегиямен тығыз байланыста болады. Дәл осы ... ... және оның ... 1980 және 1988 ... ... ... келеді. Бұған конституцияға бірқатар өзгерістер енгізу
арқылы қол жеткізіледі. Осы ... ... ... анклавтарды”
қалыптастырады. Үшінші мәселе экономикадағы неолибералдық моделдің қалып
қоюымен туындайды. Пиночет жүйесінің экономикалық ... 1988 ... ... кандидатурасын алға сүйреу үшін үгіт-насихаттың басты
құралына айналады. Бұл ... тек ... ... ғана ... ... ... де үлкен жетістіктерге жетеді деп үгіттейді.
Қарапайым мәселелердің ... табу ... еді. ... бұл ... ... ... өте жоғары болуында еді [11,17]. Сонымен
қатар қатаң экономикалық шаралардың біразы демократиялық құндылықтар аясына
сәйкес келмеді. ... ... ... жүзеге асырылып отырған экономикалық
саясат ... ... тек ... ... ғана емес ... топтың мүдделерімен мақсаттарын ескере отырып келіссөздер,
консенсустар ... ... ... ... Диктатура жылдарында “чикаго
балақайлары”аталған чилилік технократтар өздерінің экономикалық ... ... ... ... ... олар ... ... әскердің жоғарғы эшолонының және Пиночеттің ... ... ... Ол ... ... ... жанышталып отырған. Бұл
жағдай келмеске кетеді. Басқарушы ... ... әр ... мүддесін және де шектеулі либералды демократиялық оппозицияның
да ... ... ... ... ... ... ... деп таныған, керісінше нарықтық заңдылықты жандандыра түсетін
неолибералдық экономикалық моделді ”авторитарлық ... ... ... емес еді. Бірақ та іс-жүзіндегі ол жоғарыдағы аталғандарға сәйкес
келмейді. Біріншіден сыртқы ... ... ... және ... жекешелендіру, мемлекеттік секторды қысқарту экономикалық
саясат ұзақ мерзімде жасалған еді және оны ... қиын ... ... ... ... бас тартуға негізделген неолибералдық
экономикалық тәжірибе ... ... ... ... ... Бұл даму ... өте ... болса, ал дағдарыс жағдайында
тиімсіз болды. Үшіншіден ... ... мен ... ... ... ... болып шықты. Ұзақ мерзімді жоспар бойынша бұл
яғни еркін нарық саясаты барлығының да мүдделерін қанағаттандырушы еді. ... Чили ... ... ... ... ... елдерде,
неолибералдық саясат авторитарлық жүйенің басты әлеуметтік тірегі болып
саналатын экономикалық элита үшін тиімді ... ... ... бұл жүйенің
адам құқығын бұзғандығы еді. Осы негізді ескере отырып ... екі ... ... ... ... ... 1973-1991 жылдар аралығындағы адам құқығын бұзған ... ... және олар мен ... барлармен тікелей
қақтығыстарға түспеу. Бұл ... ... яғни ... ... ... ... болашағына балта шабумен тең деген сөз ... ... ... ... ... ... оның жақтаушыларының
көзқарасын жақтағанмен бірдей болушы еді. Әрбір ұлттық дағдарыс орын алған
жағдайда кім болса да ... ... ... ... ... Міне осындай төрт мәселенің немесе авторитарлық анклавтың ... жаңа ... Чили ... ... кері әсерін тигізді. Сол
себепті де демократиялық жүйе ... бар ... ... ... шешуге арнағанды жөн деп табады. Бұл төрт мәселе ... ... ... оларды жеке –жеке шешу мүмкін емес еді. Уақыт
факторын да естен шығармаған дұрыс. Егер де ... ... ... ішінде бір ретке келтірмесе олар күшейіп, демократияның өркендеуіне
одан да ... ... ... еді. Осы кезде авторитарлық элементтер тек
әскерде ғана емес , ... ... ... Жоғарғы сотта, Ұлттық
қауыпсіздік кеңесінде керек десеңіз Орталық банкте де бар ... ... ... ... жаңа ... ... ... сынға алып , жетістіктерін
өздері еншілеп кетуі әбден мүмкін еді. ... ... ... ... ... авторитарлық анклавтың қалай шешуімен
тікелей байланысты еді. Бұл мәселелердің біреуінің шешімін ... ... ... жарқын болашағын қиындатып жіберер еді. Біз ... ... ... ... ... ... жаңа демократиялық
жүйенің алатын орны мен онымен байланысының деңгейіне ... ... ... жүйе консолидациясының алғашқы жылдарында өте
мазасыз күйде болды. ... ... ... ... ... президенттік билікті тастауға дайын болғанымен, ... ... ... бас тартпайды. Әскери диктатура кезінде қабылданған
заңға сәйкес Пиночет бас қолбасшы қызметін тағы бір ... яғни ... ... ... ... ... ... елінде мұндай қарт қолбасшы болып
көрген емес. Көптеген ... ... ... ... кетуін
талап етеді. Бұған жауап ретінде Пиночет әскерилердің тағы бір ... тек ... ғана ... бола ... айтады. Осы орайда
демократиялық жүйе Пиночеттің көмегімен болса да әскерді ... ... Чили ... 1973 жылы ... ... салыстырғанда саны
көп, жақсы қаруланған , жақсы қаржыландырылған басты саяси фактор еді.
Теориялық жағынан ... ... ... тыс ... олар ... қағидаларына берік еді, басшыладың тапсырмасы талқылауға келмейтін,
олар үшін бас қолбасшы генерал-капитан Аугусто Пиночет Угарте ... ... ... ... ... ... , ... ұлтшылдық, қарулы күштерді оңшылдардың мызғымас
одақтастарына айналдырған еді. Әскерилердің 17 жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... қолына беруін
қиындатады. Сонымен қатар диктатуралық жылдардағы әскерилердің ... ... ... ... беделіне , оның мызғымастығына
нұқсан келтіріледі. Әскер ішінде бүлік шығып ... ... ... ... ... ... ... комитеттер тәуелсіз ... ... ... Мұндай комитеттер әскер мен ... ... ... ... ... ... ... тергеулердің нәтижесінде
әскер беделіне одан бетер ... ... Осы ... Пиночеттің әскер
беделіне нұқсан келтіреді деп офицерлер ... ... ... кетуі жөнінде жасырын хат жолдайды. Пиночет жауабы жылдам әрі
нақты болады. Ол 1990 жылғы 19 желтоқсанда әскери ... ... ... етеді. Төңкеріс қаупі қайта туып, азаматтық саясаткерлерге
істі одан ары ... ... соңы ... апармайтыны білінеді.
Чилидің демократиялық ... ... ... ... ... саясаткер арасындағы байланыстары өте шиеленісті түрде болады.
Кебір генералдар әлі ... ... ... ... ... ... ... азаматтық саясаткерлерге сенімсіздік танытады. Жаңа әкімшілік әскердің
билігін шектеу үшін бірқатар ... ... ... асырады. Олардың
бірі каребинерлар корпусын қорғаныс министірлігінен ішкі ... ... ... беруі. Диктатура мен тығыз ... ... ... ... ... ... ... Келесі бір
әскердің бақылауын азайту әрекеті ол солшылдар тарапынан орын ... ... ... ... ... ... ... саясаткерлердің кейбір әскери бөлімшелерге басшылық етуі еді. Бұл
мәселе Альенденің ... ... ішкі ... жағдайында, яғни ішкі саяси
тұрақсыздық жағдайында орын алды деп есептелінеді. Әскерилердің ... бұл ... ... ... араласпауын ақтай түсетін еді. Олар
бұл мәселені ешқандай саяси ... ... ... ... ... шеше
алмайтын еді деп ойлайды. Бұл тезисті қабылдау жүйенің солшылдармен күресте
жүргізген қатаң ... ... тең еді. 1990 ... ... ... ... ... заңға сәйкес Пиночет президент Айлвинге бірнеше
генералдардың шенін көтеру үшін тізім береді. Бірақ Айлвин ... ... ... ... заң ... вето ... ... нақты айтсақ Пиночет тізміді жасаушы болды, ... өзі ... ... ... ... ... ... Әскерилер мен
азаматтық саясаткерлер арасындағы жағдайдың шиеленіскеніне қарамастан олар
бір-біріне ұстанымды ... ... ... қаша ... әкімшілік
қарулы күштердің әлсіз тұстарына қысым көрсетеді. Демократиялық жүйе өзінің
көп күш-жігерін ... ... ... ... елес ... десеңіз СНИ сақталуы жайына келгенде әкімшілік билігі шектеулі екені
көрінеді. 1990 жылдың наурызында СНИ ... ... оның ... жуық ... ... ... ... өтіп кетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... Шамамен 5 млн доллар
таратылған СНИ қызметкерлерінің жалақысын төлеуге арналған . ... ... ... ... ... зорға дегенде түсіндіріп
құтылады. Бұл аргумент азаматтық әкімшіліктің саяси еркіндігінің, билігінің
қарулы күштерге ... адам ... мен ... ... ... ... қарсылық білдіре алмайтындығы анықталды. Екінші мәселе ... ... ... ... ... ... . Дәл
сол жылдары конституция мәселеріне байланысты радикалды реформалар жүргізу
демократия болашағы үшін қауіпті еді. ... ... ... ... ... ... бастайды. Ол оңшыл оппозиция мен ... ... ... ... ... ... тұтқындар босатылады.
Аяқталмаған істердің әскери соттардан ... ... өтуі ... ... ... ... деп танылғандарға рақымшылық жариялау
құқына ие болады. Елден қуу мен жер аудару Айлвин ... келе ... ... ... құру заңдастырылады. Жергілікті
басшылар да сайлау жөніндегі келіссөздер бір ... ... ... ... ... қайтадан қалпына келтіріле бастады. Осындай
шаралар ... ... ... ... ... алып келді. Адам
құқықтары жөніндегі баяндаманың ... ... ... ... ... ... арасында елдің сот жүйесін реформалау мәселесі
өткір талқылана бастайды. Сот жүйесі ... ... ... оның ... ... ... ... болғандықтан оны
авторитарлық анклав негізінде қарауға болатын еді. Сонымен ... ... ... ... өмір ... ... ... Сот билігін
реформалау конституцияны өзгерту мен тең ... ол ... Адам ... ... ... ... нәтижесі ол бүкіл
сот жүйесінің әсіресе жоғарғы соттың өткір сынға ұшырауы. Бұл ... ... ... ... ... ... мұраны жою
жолында ортақ стратегиялық жоспарлары болмады. Оның орнына олар әр түрлі
мәселелерді бірте-бірте дәл шеше ... Чили ... ... авторитарлық-
монистік бағыттан ашық либералды-плюралистік даму жолына ... Ол ... ... ... ... түседі. Шашыраңқы күштер
демократиялық күштердің стратегиялық ... ... ... көп ... Бұл ... ... ... жақтайтын оңшыл оппозицияның
яғни УДИ-дің және ... ... ... ... жеңілдете түсетін
еді. Осыған сәйкес экономикалық реформаларды жүзеге асыруда да ... ... және ... ... жөнінде ғана реформалар жүргізуге батылы
жетеді. Олар ... ... ... ... яғни ... мүлдем
өзгеріссіз қалдырады. Қазіргі күнде де демократиялық Чилиде ... ... ... істеуде. Ол өте жоғары макроэкономикалық
көрсеткіштерге ие, сонымен қатар өте ... ... беру ... де ... отыр. Демократиялық үкіметтің оның ішінде Христиан–Демократиялық
партиясының тірегі ол-“әлеуметтік нарықтық экономика “. Ол ... ... ... ... қояды. Ол бойынша ... ... ... беру ... мен ... отыруы керек.
”Әлеуметтік нарықтық экономика” қағидасы бір мезетте екі ... ... ... қарастырып отырады. Олар жинақтау (накопление), бөлу
(переросрпеделение). Чили христиан-демократтары Германия ... пір ... ... құрамының басқа бір ірі паритясы (Демократия
үшін партиясы ) ... ... ... ... ... ... Гонсалес үкіметінің тәжірбиесіне жүгінеді. Айлвин ... ... 80 ... ... ... ... ... неолибералдық бағытының жалғасы деуге болады. Нарықтық
механизмдердің әрекеті ауылшаруашылығы мен ... ... ... ... яғни ... ... негізінде орын алған ірі экономикалық
конгломераттар келешектегі эконмикалық жетістіктерге ... ... ... Экономикалық саясаттың жетістігі әкімшіліктің кәсіпкершілік
ұйымдар мен жүргізген жағымды байланысының нәтижесі болып табылады. Мысалы
аграрлық ... ... ... ... ... Ауыл ... көлемі асқанына қарасамстан жалақы мөлшері сол төмен күйінде
қалып қояды. Үкіметтің оппозиция мен ... ... ... ұлттық табыстың 6 пайызын халықтың 45 пайызына әртүрлі көмек
ретінде бөліп беру ... қол ... 15 ... ... ... төменгі деңгейінде өмір сүреді. 20 пайыз халық ұлттық табыстың 59
пайызына иелік етеді. Ал ... ... 6 ... табыс салық көрсеткішін
10-нан 20 пайызға көтеру нәтижесінде ... ... ... ... орман және ағаш өңдеу кәсіпорындарына дотация көлемі азайтылады.
Демократиялық жүйе әлеуметтік экономикалық таптардың ... ... ... ... Демократияландырудың алғашқы жылдарында ІЖӨ
1989 жылғы 10 пайыз көрсеткіштен, 1990 жылы 2,1 пайызға дейін ... ... мен ... ... жоғары болғандығына байланысты
импортты тұтыну азая ... оған ... ... көлемі ұлғайған еді.
Әлемдік мұнай нарығындағы мұнай бағасының күрт қымбаттап кетуі ... ... 1989 жылы ... ... 21,4 ... ... 1990
жылы ол 27,3 пайызды құрайды. Жұмысссыздар саны 1989 жылы 5,3 ... ... жылы ол ... 5,7 ... ... ... ... одан кейінгі кезеңдерінде жақсара түседі. Ол демократиялық
күштердің беделін арттырған еді. Саясатта да ... ... ... ... ... ... ... саясат консенсустың
негізгі факторы болып саналады. Негізгі мәселелердің ... ... ... тұрған ол әскери жүйе негізіндегі адам құқықтарының бұзылу
мәселесі. 1978 ... ... ... ... ... 1973 жылдың 11
қыркүйегінен кейін ... ... ... ... ... болған. Демократиялық үкіметтің билікке
келуімен елде ... пен ... ... ... комиссия”
құрылады. Оның мақсаты адам құқықтарының саяси мотив бойынша бұзылғандығын
анықтау еді. Бұл комисссия тарихқа “Реттинг ... ... ... ... ... ... ие еді. Көптеген сот істері ... ... бұл сот ... ... ... аты-жөндері аталмайды.
”Реттинг комиссиясы” президент Айлвинге баяндаманы тапсырады. Ал Айлвин
болса ... ... ... ... ... атап ... елді ... комиссиясының” нәтижесі шындыққа жанаспайтынын айтып,
онымен келісуге шақырады. Репрессия құрбандарын ... ... ... ... ... экономикалық көмек көрсетуді және
жоғарғы соттан 877 ... ... ... анықтауды талап етеді.
Әскерилерді өткір сынға алғанымен азаптау мен ... да ... ... деген 2756 адманың есімі аталмады. Енді ... ... ... ... ... коалициялық үкімет
билікке келді. ХДП жетекшісі П.Айлвин сол кезде 72 ... еді. ... ... бөлек он христиан-демократ (ішкі істер министрі,
қорғаныс, ... ... осы ... ... ... алты ... екі министр радикалды топтардан, екі министр басқа саяси
күштерден болды ... ... ... үкіметтің позициясын күшейтуші
еді. Пиночет тағайындаған тоғыз сенатор сенаттағы көпшілікті құрап ... ... ... ел 1980 жылғы ... ... ... жұмыс істеп тұрады. Ол конституцияға өзгертулер енгізілгенімен
оның ішінде өзгертілмей қалған кейбір ... ... ... болып
отырды. Түрмелерде әскери жүйемен сотталған ... ... ... ... қауып төндіреді”деген баптар бойынша
сотталғандар қалып қойды. Қолданыстағы заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... да Айлвин үкіметі бұрынғы
жетістіктерді сақтап, күрделі өзгерістер ... Ол ... ... ... ... елге шет ел капиталын
таратуды одан әрі жалғастырды. Шет ел ... ... 1989 жылы ... ... ... долларға дейін ұлғайды. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ІЖӨ ... үлесі 30 пайызды
құрады. Шағын және орта ... көп ... ... ... ... ... оны жаңартуға, шоссе және темір жолдарын
салуға, ... ... ... ... ... ... қатты дамытуға елеулі күш жұмсайды. Әлеуметтік мәселелерді
біртіндеп шеше бастайды. Әлеуметтік қамсыздандыруға бөлінетін қаржы ... арта ... ... ... ... ... ... мен зейнетақының ең төменгі көрсеткіші өсе бастайды. Салық
мөлшері де осыған байланысты артып отырады. Өтпелі кезеңді ІЖӨ 1990 жылы ... ... ... ... ... ... соң ... қарқынды дамып
ІЖӨ 1991 жылы 5,5 пайызға, 1992 жылы 10,4 пайызға дейін көтерілді. ... ... ІЖӨ ... ... ... ... ... шығады. Міне
осындай әлеуметтік экономикалық жетістіктерге жеткендеріне қарамастан
авторитаризмнан демократияға өту ... Чили ... ... тап ... ... ... жаңа демократиялық жүйені
көп жағдайда тұрақсыздандырып отырды.
Ал Пиночетке келетін болсақ ақырында ... ... ... ... береді. Ол өзі заңдық иммунитетке ие ... ... ... ... өзін концлагерге жапқысы келеді. Бас
қолбасшы лауазымы қызметінің мерзімі ... ... ... ... ... ие болып отыр. Ол мансап бойынша Пиночетке ... ... де ... да оны ... ... алмайды. Кәрі генералдың жасы ... ... ... ... қарашасында 90 жасқа толған болатын). Ол
өзінің 5 баласының, 24 немересінің, 3 шөбересінің арасында өмір ... ... көзі ... оның ... оны ... ... ... енді жаратушы мен тарих қана соттаса керек.
Қорытынды
Сонымен тарих бізге Латын Америкасында әскер ... ... ... ... тағы да бір дәлелдеп берді. Сол себепті де ... 11- ... ... ... әрекет ретінде бағалауға болмас.
Бұл ... тек ... ... ... кеңес жұртшылығы үшін ғана
«тосын оқиға» ретінде бағаланған болар. Жүзеге аспай ... ... ... 150 жылда Латын Америкасында 550 әскери төңкеріс орын
алған.
Чилиде әскери төңкеріс орын алған уақытта, латынамерикалық ... ... жүйе ... ... болатын. Әскердің саяси ... ... ... Америкасына тән болғаны белгілі. Әскер бұл елдерде
өзі билік жүргізбесе де ол- билікті кім жүргізетінін шешіп ... ... пен ... ... ... ... мен хаосты
болдырмайтын күш ретінде бағаланды. Чилидегі әскердің ... ... ... ... дәләлі болып табылады. Онда конституциялық билік
сәл салғырттық таныта бастап еді, әскер ... ... ... ... ... кетті. Не себепті Чилиде дәл әскер Альенде билігіне қарсы
шықты деген сұраққа жауап берер болсақ, оған екі ... ... ... Чилиде әскери адам болу өте беделді болаттұғын.Чилидің жоғарғы
офицерлік құрам өкілдерінің ... ... ... ... мен ... ... азаматтар еді. Қарапайым жұмысшы мен шаруаның баласына әскери
оқу орындарына түсу тек арман еді. Екіншіден, ... және ... ... ... ... ... мен генералитеттері Америка
Құрама Штаттарында білім алды немесе ұзақ уақыт бойына сынақ ісінен ... ... да оқу мен ... ісі ... капиталистік идеологиялық
өңдеуден өткендігі сөзсіз. Осыған орай әскерилер коммунистерге ... ... ... ... ... ... ... бірқатар зерттеулер мен монографиялар
жазылды. Солардың әр- қайсысының өзіндік ... өз ... ... ... ... ... ... енді біріеулері
авторитарлық басқару формасын құптады. Ал шын ... ... осы ... ма ? ... ... авторитарлық билік болсын бірінші орынға
әруақытта ұлттың ... ... ... Сол уақытты билікке оң шешімдер мен
елдің нақ билеушісі бола алатын харизмалық ... ... еді. ... ... ... типінде емес. Демократия жағдайында кейбір елдердегі жағдай
авторитарлық жүйе тұсындағы уақыттан да нашарлады. Мұны ... ... ... түсуде.
Ал Пиночеттің жеке басына келер болсақ жай ғана әскери ... ... ай ... соң ... ... ... ... бас
тартып, бір жылдан соң президент лауазымына қол жеткізеді. Пиночет барлық
саяси партиялардың ... ... ... ... барлығында эмиграцияға кетуіне мәжбүрлейді. «Демократияның
күйреуі өз ішінен ... ... ... ... ... үшін
оқтын-оқтын қанға малып тұру керек»- ... еді бір ... ... ... ... 17 жыл ... ... бірлігі» жақтастарының 30 мыңы
өлтірілген еді. Халықаралық ... ... ... ... ... ... алтынша чилилік ... ... ... ... ... ... қатал және зұлым диктатор болғаны сөзсіз. Сонымен
қатар Пиночет Чили экономика ғажайыбының әкесі. ... ... ... ... ... ... ... Пиночет аз ғана
уақыт ішінде жүзеге асырады. Пиночет билігі ... Чили ... ... әрі ... ... ... көрсеткішпен дамыған
бірден-бір ел болды. Зейнетақы қорын ... ... ... әлемде классикалық үлгі ретінде ... ... ... бірі бүгінгі таңда Жалпы ішкі өнімді жан басына ... ... ... орынды иеленуде. Ол көрсеткіш Бүкіләлемдік банктің
мәліметі бойыеша 2000 жылы 4590 ... тең ... ... ... орнын көрсету үшін Бүкіләлемдік банктің берген мәліметтерге
сілтеме жасай отырып ... ... Чили үш ... шекаралас жатыр
Аргентина (7460 долл.), Перу (2080 долл.) және Боливия (990 долл.). 2000
жылы Чили ... (4190 ... ... (3100 ... ... ... ... секілді елдерден бай болған. Бірақ Чилиге Жапония (35620
долл.), АҚШ (34100 долл.) және Германия (25120 долл.) ... ... ... әлі ... тер ... тура ... Көптеген мамандар Пиночеттен кейін
келген демократтар оның бастамасын тек жалғастырады деп ... Дәл ... қол ... өз елін ... ... даму деңгейіне алып шықты.
Бүгінгі таңда Чилидегі орташа айлық жалақы мөлшері 1000 долларға тең.
Чили ... ... ... ... ... да үлгі ... Сол уақытта әрине Чилидің дұрыс немесе бұрыс жолға түскендігін
айқындау қиын еді. ... күні ... өте келе ... үлгі ... экономикалық модель, сол кездегі Чилидің дұрыс жолға түскендігін
көрсетеді. Бүгінгі таңда да Пиночетке ... Чили ... екі ... ... ... оны ... қорғаушысы ретінде есептеп, дәл
Пиночет елді маркстік диктатурадан құтқарып қалды ... ... ... бірқатар отандастары қандай да ... ... адам ... ... ... деген пікірде.
Шынында да Чилидің ... ... құны өте ауыр ... ... ... келген еді. Пиночет өз реформаларын жүзеге асыруда
шамадан тыс ... ... ... ... ... ... ... ретінде еніп отыр. Оның өз ... ... ... ... ... ... бастан кешкен оқиғаларының қорытындысы адамзат баласының,
жеке бір ... ... ... ... ... ... уақытта естен шығармай, болашақта жан-жақты сараланған қадамдарға баруды
талап етеді. Мемлекеттің гүлденуімен халықтың ынтымағы үшін ... ... ... ... Чили ... ... мен ... үйретеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Сергеев Ф.М. Гестапо Пиночета. -Москва: Современная Россия, ... ... ... Ю.Н. ... ... и ... -Москва: Международное
отношение, 1976.- 239 с.
3. Кудачкин М.Ф. ... ... опыт и ... -Москва: Политиздат,
1977.- 206 с.
4. Лабарка Г.Э. Чили, расколенное докрасна. ... ... 1973.- ... Коваль Б.И. Революционный опыт XX века. -Москва: Мысль, 1987.- 542 с.
6. Черникова С.С. Чили от ... ... ... ... 1991.- ... ... Д.В. Латинская Америка: перестройка экономики и государство.
-Москва: ... 1996.-96 ... ... М.А. Чили: “есть далекая страна”.// Латинская Америка. 2003, №
5. 32-39 стр.
9. Тарасов А. Правда о Чили и Пиночете. // ... ... XXI. 2001, № ... ... ... Д. ... ... мрачного переворота. // Звезда. 1998, № 8.
216-235 стр.
11. ... А. ... ... // Эхо планеты. 1993, № 39. 15-17 стр.
12. Шнайдер М. Чили: переход к демократии и ... ... ... ... и ... ... 1993, № 9. 108-122 стр.
13. Проселкова О.П. Воружонные силы Чили в ... ... ... -Москва: Наука, 1991.- 182 с.
14. Кудрявцева Е.Ю. Молодежь Чили – эстофета борьбы. Москва: Наука, ... 190 ... ... В.А. ... ... ... ... Наука, 1992. – 210 с.
16. Сличенко В.П. Католическая церковь как фактор общественного ... ... ... ... Велехов Л. Возмездие пришло. // Итоги. 1998, № 42. 43-44 стр.
18. ... О. ... ... ... который надел на нацию
“железные штаны”. // www. ... ... 5-6 ... Строганов И.А. Новейшая история стран Латинской ... ... ... 1995.- 415 ... Пленум ЦК Коммунистической партии Чили 1977. -Москва: ... – 296 ... ... ... // ... Америка.1974, № 4. 78-92 стр.
22. Секретный документ. // “Эль соль де мехико”. 1977 г. 3 ... ... ... ... ... 1967. – 310 ... Шевелев В. Утро Аугусто Пиночета. // www. ... ... 1-10 ... ... Ф.М. ... анатомия заговора. -Москва: Международное
отношение, 1986. – 190 ... ... А.А. ... ... в ... мире. -Москва:
Международное отношение, 1991. – 270 с.
27. Данилевич И.В. Испытание Властью. ... ... 1991. –148 ... ... М.Ф. Чили: борьба за единство и победу левых сил. ... 1973. – 214 ... ... Е.Р. Роль США в устоновлении и эволюции военного режима, его
внешнеполитические концепции идоктрины. // ... 1998, № 3. 21-24 ... ... С.И. Христианская демократия и революционный ... ... ... ... 1971. – ... ... бізге Латын Америкасында әскер елдің саяси өміріне
белсене араласатындығын тағы да бір ... ... Сол ... де ... 11- қыркүйегіндегі оқиғаны тосын әрекет ретінде ... ... ... тек обьективті ақпараттан алшақталған кеңес жұртшылығы үшін ғана
«тосын оқиға» ретінде бағаланған болар. Жүзеге ... ... ... соңғы 150 жылда Латын Америкасында 550 әскери төңкеріс орын
алған.
Чилиде әскери ... орын ... ... ... елдердің
бірқатарында әскери жүйе билігі орнаған болатын. Әскердің саяси өмірге
белсене араласуы Латын ... тән ... ... ... бұл елдерде
өзі билік жүргізбесе де ол- билікті кім жүргізетінін шешіп ... ... пен ... ... ... ... мен ... күш ретінде бағаланды. Чилидегі әскердің атқарған ... ... ... ... ... ... Онда конституциялық билік
сәл салғырттық таныта ... еді, ... ... ... ... ... ... кетті. Не себепті Чилиде дәл әскер Альенде билігіне қарсы
шықты деген сұраққа жауап берер ... оған екі ... ... ... ... әскери адам болу өте беделді болаттұғын.Чилидің ... ... ... ... ... ... ... мен орта
таптан шыққан азаматтар еді. Қарапайым жұмысшы мен шаруаның баласына әскери
оқу орындарына түсу тек ... еді. ... ... және ... да
латынамерикалық елдердің жоғарғы офицерлері мен генералитеттері Америка
Құрама Штаттарында білім алды ... ұзақ ... ... ... ... ... ... да оқу мен сынақ ісі барысында капиталистік идеологиялық
өңдеуден өткендігі сөзсіз. ... орай ... ... ұлттық
бірлікке қарсы шығушылыр ретінде қарады.
Чилидегі төңкеріске қатысты бірқатар зерттеулер мен ... ... әр- ... ... ... өз ... ... биліктің демократиялық жүйесін жақтаса енді ... ... ... ... Ал шын ... жауап осы екеуінен
табыла ма ? Демократиялық немесе авторитарлық ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Сол уақытты билікке оң шешімдер ... нақ ... бола ... харизмалық тұлға керек еді. Шынында да
мәселе жүйенің типінде ... ... ... кейбір елдердегі жағдай
авторитарлық жүйе тұсындағы уақыттан да нашарлады. Мұны соңғы ... ... ... ... жеке ... ... болсақ жай ғана әскери хунта
басшысынан ... ай ... соң ... ... ... беруден бас
тартып, бір жылдан соң президент лауазымына қол жеткізеді. Пиночет барлық
саяси ... ... ... ... ... ... эмиграцияға кетуіне мәжбүрлейді. «Демократияның
күйреуі өз ішінен басталады. Демократияның ... ... ... ... қанға малып тұру керек»- деген еді бір сөзінде А.У.Пиночет.
Пиночет билік құрған 17 жыл ... ... ... ... 30 ... еді. ... құқық қорғаушылардың мәліметтеріне сенсек
Пиночет тұсында әрбір ... ... ... ... ... ... ... қандықол, қатал және зұлым диктатор болғаны сөзсіз. Сонымен
қатар Пиночет Чили экономика ғажайыбының әкесі. ... ... ... атқара алмаған экономиканы модернизациялауды Пиночет аз ... ... ... ... Пиночет билігі тұсында Чили континеттегі
экономикасы тұрақты, әрі салыстырмалы ... ... ... ... ел болды. Зейнетақы қорын ұйымдастырудың чилилік тәжірибесі
бүкіл әлемде классикалық үлгі ... ... ... ... бірі ... ... Жалпы ішкі өнімді жан ... ... ... ... ... ... Ол ... Бүкіләлемдік банктің
мәліметі бойыеша 2000 жылы 4590 доллаоға тең ... ... ... ... ... үшін Бүкіләлемдік банктің берген мәліметтерге
сілтеме жасай отырып салыстаыра ... Чили үш ... ... ... (7460 ... Перу (2080 ... және Боливия (990 долл.). 2000
жылы Чили Польша (4190 ... ... (3100 ... ... Ресей (1660
долл.)Қазақстан секілді елдерден бай болған. Бірақ Чилиге ... ... АҚШ (34100 ... және ... (25120 долл.) секілді елдерге жету
үшін әлі талай тер ... тура ... ... мамандар Пиночеттен кейін
келген демократтар оның бастамасын тек жалғастырады деп есептейді. Дәл сол
қанды қол диктатор өз елін ... ... даму ... алып ... ... ... ... айлық жалақы мөлшері 1000 долларға тең.
Чили тәжірибесі дамушы ... ... ... да үлгі ... Сол ... ... ... дұрыс немесе бұрыс жолға түскендігін
айқындау қиын еді. ... күні ... өте келе ... үлгі ... ... модель, сол кездегі Чилидің дұрыс жолға түскендігін
көрсетеді. Бүгінгі таңда да ... ... Чили ... екі ... ... ... оны ұлттың қорғаушысы ретінде есептеп, дәл
Пиночет елді маркстік диктатурадан құтқарып ... ... ... ... ... отандастары қандай да болмасын ... адам ... ... ... ... ... да ... жеткен жетістіктерінің құны өте ауыр ... ... ... ... еді. ... өз реформаларын жүзеге асыруда
шамадан тыс қаталдық танытыады. Пиночет Чили, адамзат баласының тарихына
диктатор ... еніп ... Оның өз ... жасаған жақсылығы мен
жаманшылығы бірін-бірі терістейді.
Чилидің бастан кешкен оқиғаларының қорытындысы ... ... бір ... ... ... ... қайшылықтардың сабақтарын
әр уақытта естен шығармай, болашақта жан-жақты сараланған қадамдарға баруды
талап етеді. Мемлекеттің гүлденуімен халықтың ынтымағы үшін ... ... ... ... Чили ... ... мен ... үйретеді.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет
Марксистік көзқарас5 бет
Қазақстандағы әлеуметтік топтар мен құрылымдар және таптар11 бет
Қоғамда әлеуметтік старификацияның жиынтығы18 бет
Әлеуметтік стратификация9 бет
Әлеуметтік стратификация және әлеуметтік мобильдік теориясы6 бет
Әлеуметтік стратификация туралы16 бет
Әлеуметтік топ6 бет
Әлеуметтік құрылым5 бет
Абылай хан: мемлекеттік қайраткер, әскери қолбасшы және дипломат12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь