Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

I. ҚАЗАҚТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАЛАЛАРЫНЫҢ АТМОСФЕРАСЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЛАСТАНУЫ ... ...6
1.1 Шет елдер және Қазақстан қалаларының атмосферасының ластануы ... .6
1.2 Республика қалалары ауасының әр түрлі заттармен ластану деңгейі ... ... ... .11
1.3 Алматы қаласы топырағының ауыр металдармен ластануы ... ... ... ... ... ..17

ІІ. АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНЫҢ ЛАСТАНУ ЖАҒДАЙЫ ... ...20
2.1 Алматы қаласының атмосфералық ауаның әртүрлі заттармен ластануы ... ... 20
2.2 Қала атмосферасын ластайтын негізгі көз болып саналатын . автокөлік шығарындылары ... ... ..24

ІІІ. ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІЛЕРІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
3.1 Зерттеу объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
3.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

IV. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ...33
4.1 Атмосфералық ауаны ластайтын көздердің бірі автокөліктерден шығарылатын зиянды заттар мөлшерін бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
4.2 Автокөліктерден шығарылатын зиянды заттектердің
ағаш өсімдіктерінің морфологиялық құрылысына әсерін зерттеу ... ... ... ... ... 37
4.3 Автокөліктерден шығарылатын зиянды заттектердің
ағаш өсімдіктерінің анатомиялық құрылысына әсерін айқындау ... ... ... ... ... .40

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
ТҰЖЫРЫМДАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА ИНСТИТУТЫ
Жаратылыстану-география ... ... ... «АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНАН ШЫҒАРЫЛАТЫН ЗИЯНДЫ ЗАТТЕКТЕРДІҢ ҚОРШАҒАН
ОРТАНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА ӘСЕРІ»
Орындаған: ___________ ... ... ... ... ... ... ________ б. ғ. к., доцент м. а. М.С. Қапасова
Диплом ... ... ... ... ... № ____ ... ______ 2008 ж.
Экология кафедрасының меңгерушісі: ... Н. А. ... -2008 ... Қазақтан Республикасы қалаларының атмосферасының жалпы
ластануы....................................................................
..........................6
1.1 Шет елдер және Қазақстан қалаларының атмосферасының
ластануы
............................................................................
........................................6
1.2 Республика ... ... әр ... ... ... Алматы қаласы топырағының ауыр металдармен ластануы
......................17
ІІ. Алматы қаласы атмосфералық ауасының ... ... ... қаласының атмосфералық ауаның әртүрлі заттармен
ластануы....................................................................
.................................................20
2.2 Қала атмосферасын ластайтын негізгі көз болып саналатын – автокөлік
шығарындылары...............................................................
........................................24
ІІІ. ... ... ... Зерттеу
объектілері.................................................................
............................32
3.2 Зерттеу
әдістері....................................................................
................................32
IV. Зерттеу нәтижелері және оларды
талқылау...............................33
4.1 Атмосфералық ауаны ластайтын көздердің бірі ... ... ... ... ... ... шығарылатын зиянды заттектердің
ағаш өсімдіктерінің морфологиялық ... ... ... ... ... заттектердің
ағаш өсімдіктерінің ... ... ... ... ... ... _35__суреттен, 25___кестеден тұрады, және
____ әдебиет қолданылды.
Жұмыстың ... ... ... ... ... институты,
экология кафедрасы
Зерттеу аймақтары, материалдары мен әдістері:
Зерттеу аймақтары: 1-нүкте; Сейфуллин көшесі, Гоголь қиылысы, 2-нүкте;
Райымбек даңғылы, Абылайхан ... ... Абай ... ... ... ... ... (Іле Алатауы орта деңгейі 3000 км
теңіз деңгейінен жоғары)
Материалдары: ... ... ... Pinus ... L.,
Picea obovata Ledb., Ulmus pumila L., Ulmus glabra L. ... 1 ... ... ... 20 ... ... ... өткен автокөлік
түрі мен олардың саны анықталды. Зерттеу нысандарын фиксациялау (1:1:1)
спирт, су, ... ... ... ... ... ... әдіс арқылы жапырақтың көлденең кесіндісін жасалды.
Жұмыстың мақсаты: Автокөліктерден шығарылатын ... ... ... ... ... ... анықтау
Жұмыстың міндеттері:
1. Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаға
тигізетін әсерін статистикалық ... ... ... ... зиянды заттектердің ағаш өсімдіктерінің
морфологиялық құрылысына әсерін зерттеу;
3. Автокөліктерден ... ... ... ағаш ... құрылысына әсерін айқындау.
Ғылыми жаңалығы: Автокөліктен ауаға шығарылатын зиянды ... ... ... анатомиялық құрылысына әсері алғаш рет
зерттелді.
КІРІСПЕ
Жұмыстың өзектілігі: Қазіргі таңда атмосфераның ... ... ... ... бірі ... ... ... заттектермен ластану салдарынан климаттың
өзгеруі, озон қабатының жұқаруы, парниктік ... ... ... ... ... ... ... тасталынатын шығарындыларға
қатты бөлшектер, шаң, түтін, күйе, көміртек оксиді, күкірт диоксиді, азот
оксидтері, әр түрлі ұшпа ... ... ... ... ... ... фторлы сутек жатады.
Өнеркәсіпте және көлік отыны жанған кезде түзілетін азот ... NO, NO2 ... ... ... ... ластануына өнеркәсіп орындары, жылу электрстанциялары,
ауыл шаруашылығы, құрылыс орындары, автокөлік шығарындылары себеп ... ... ... атмосфераға түскен заттар ... ... ... ... ... ... ... қаласынан шығатын зиянды заттектердің негізгі көзі болып
автокөлік ... ... ... ... ... ... ... көміртек оксиді, көмірсутектер, сутек,
альдегидтер, т.б. яғни барлығы 200 - ге ... ... ... шығарынды заттектер адам ағзасына кері әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... қатерлі ісік ауруына душар
етеді. Канцерогенді, теротогенді, мутагенді аурулар туғызады.
Сондай-ақ өсімдіктер үшін де улы ... ... ... ... ... мен көмірсутектер. Егер ауада 0,2- 0,5 мг/м3 ... ... ... ... ... ... ... және
хлороз кеселімен зақымдалуына ықпалын тигізеді. Өсімдіктің өсіп ... әсер ... ... шығарылатын зиянды заттектермен, Алматы
ауасының ластануы бүгінгі таңда ... ... ... ... шығарылатын зиянды заттардың қоршаған
ортаның экологиялық жағдайына әсерін анықтау.
Жұмыстың міндеттері:
1. ... ... ... зиянды заттектердің қоршаған ортаға
тигізетін әсерін статистикалық жолмен анықтау;
2. Автокөліктерден шығарылатын зиянды заттектердің ағаш өсімдіктерінің
морфологиялық құрылысына әсерін зерттеу;
3. ... ... ... ... ағаш ... ... ... айқындау.
Ғылыми жаңалығы: Автокөліктен ауаға шығарылатын ... ... ... ... - ... құрылысына әсері алғаш рет
анықталды.
Жұмыстың көлемі: Жұмыс кіріспеден, негізгі бөлім - төрт ... ... ... ... ... әдебиеттер
тізімінен тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I. Қазақтан Республикасы қалаларының атмосферасының ... ... Шет ... және Қазақстан қалаларының атмосферасының ластануы
Қоршаған ортаға енген немесе шектен тыс мөлшерде ... ... ... ... кез ... ... ... химиялық заттектерді және
биологиялық микроорганизмдерді ластағыштар деп атайды.
Ластану нәтижесінде атмосфераға тасталынатын ... ... (шаң, ... ... ... ... күкірт диоксиді, азот
оксидтері, әр түрлі ұшпа көмірсутектері, ... ... ... ... хлор, фтролы сутек,) жатады. Өнеркәсіпте және көлік отын
жанған кезде түзілетін азот ... (N2O, NO, NO2 ) ... ... бірі. Күн сәулесінің әсерінен күрделі химиялық реакцияға түсіп
нәтижесінде уытты фотооксиданттар (озон, азот ... ... ... ... озот ... фотооксиданттардың концентрациясы
жоғары болған кезде адам улануы мүмкін. Соның салдарынан өкпесі ісінеді,
сілемейлі қабығында жара пайда ... басы ... ... ... ... атмосфераның зиянды заттармен ластанғандығы соншалық, сол
ластанған ... ... ... ... ... ... ... техногендік жылудың, көмірқышқыл газының және ... ... ... ... ... мүмкіндігі;
Атмосферада фреондардың, азот тотықтарының және басқа да кейбір қоспалардың
түсуінен жердің озон қабатының бұзылуы мүмкін;
Дүниежүзілік ... ... ... қарағанда, ауылдық
жерлерден гөрі қалалардағы атмосферада газ күйіндегі лас ... 15-25 ... ... ... 10 ... көп ... ... Қыс айларында
қалаларда тұман екі еседей, ... ... 5-10 % көп ... ... күн радиациясының деңгейі 20-30 % орташа температура 0,5-1,5С
жоғары, желдің орташа жылдамдығы 20-30% кем ... ... ... ... ... метерологиялық жағдайларда қалың
улы тұмандардың түзілуіне әкеп соғады. ... Лос ... ... Британ аралдарында, сол сияқты ФРГ мен бір ... ... улы ... ... ... атмосферада жинақталуы
нәтижесінде смог деп аталатын қалың тұмандар байқалды.
Лондонда смогтар ХІХ ғасырдың соңынан бастап –ақ белгілі ... ... және 1956 ... ... смогтар елге үлкен зардаптарын тигізді 1952
жылдын 5-9 желтоқсан аралығында ... ... ... тұман жауып тұрған.
Тұманың құрамындағы зиянды қосылыстардың (Күкірт ангидриді, азот ... ... ... ... ауада қалыптағы нормадан 5-
6 есе көп болып, 12 ... ... ... ... ... алу ... бас ауру, бас айналу, жөтел күшейген. Созылмалы бронхит аурумен
ауыратын ... ... ... ... ... ... ... үстінде 1956 жылы ақпанда 96 ... бойы ... смог ... ... ... ... болған. 1968 жылы Лондонда
“Ауа тазалығы ... заң ... соң ... ... ... ... ... жануарлар, өсімдіктер үшін әрқашан зиян.
Өсімдіктер үшін әсіресе улы ... ... ... фтор, хлордың
қосылыстары мен көмірсутектер. Олар ауыл шаруашылық дақылдарына, ... ... ... үлкен зиян келтіреді. Дәнді дақылдардан бұл газдарға өте
сезімтал- арпа, көкөністерден ... ... ... ... ... болатын күкіртті газдың шектеулі нормасы 0,02 мг/м3,
азот оксидтері-0,02 мг/м3 және ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 50 ... кентте
жүргізілді, 21 елді мекен республикасында: Ақтау, Ақтөбе, Алматы, Астана,
Атырау, ... ... ... ... Қызылорда, Риддер,
Павлодар, Петропавл, Семей, ... ... ... Шымкент, Екібастұз
қалалары.
Ауаның ластануының ең жоғары ... (ИЛА 5-12,6 ) ... ... (ИЛА 5->5) ... 10 қала ... ... ... ауаның
жоғары ластануы (ИЛА 5->7) 8- қалада (1.1 сурет).
Республикамыздың 18 қаласында бір ғана улы зат ... бар ... орта мәні ШРК- дан асып ... ... ал 5 ... ... Теміртау, Өскемен, және Шымкент) үш және одан көп улы ... ... ШРК ... жоғары. 10-қалада азот диоксидінің 1,3-
2,2 ШРК шегіндегі орта концентрациясы байқалған. Ал 1,2-2,8 ШРК ... ... улы ... ... ... – 9 қалада, 1,3-4,3 ШРК шегінде
формальдегид – 7 қалада, 1,7-3,0 ШРК ... ... – 4 ... ... ... отырған жерлерде 20 елді мекенде ең болмағанда бір
ғана улы зат ... бір ... ... ең шекті мөлшері ШРК –
дан асып кеткен, Бұл жағдайда мұның ... 12 ... ... ... ... ... Павлодар, Семей, Тараз, Теміртау, Шымкент,
Өскемен, және Глубокое кенті) үш және одан да көп улы зат ... ... ШРК – дан асып ... байқалған. Ауаға көтерілген ... ШРК – дан ... ... 16 ... ... ... -14
қалада, диоксидті азот мен формальдегид – 4 ... ... пен ... – 3 ... ... диоксиді – 2 қалада (1- кесте) байқалған.
2007 жылы ... ... ... ... (ВЗ) 22 ... төтенше жоғары (ЭВЗ) 1 жағдайында улы заттың концентрациясының рұқсат
етілетін мөлшерден 10,2-14,0 есе (1.2 кесте) ... ... ... ... улы ... ... көтерілетін концентрациясының ең шекті ... ... 14,6 ШРК (1 ВЗ), ... – 65,2 ШРК (1 ВЗ), ... ... (3 ВЗ) ... ШРК – дан 10,4 – 23,8 есе ... ; Балқашта
улы заттың ауаға көтерілетін концентрациясы рұқсат етілетін мөлшерден 10,2-
11,6 есе ... ... ... – 10,3 -21,3 есе ... Қызылордада улы
заттың аспанға көтерілетін концентрациясы рұқсат етілген мөлшерден 10,2-
14,0 есе артқан (2-кесте)./14/
1- ... ... ... ... ... ... ... |Қала |Қала бойынша орташа ... ... |
| ... | ... саны |
| | ... | ... | |
| | ... ... | |
| | ... | ... |ШРК ... | | |ШРК | ... | ... |
| | | ... | ... | |
| | | ... |у | | |
| | | |у | | | | ... зат |20 |0,176 |1,2 |3,260 |6,5 |9 |16 ... диоксиді |21 |0,024 |0,5 |0,710 |1,4 |3 |2 |
| ... ... |10 |0,006 | |0,088 | | | ... ... |19 |1,35 |0,5 |12,92 |2,6 |0 |14 ... диоксиді |21 |0,043 |1,1 |0,282 |3,3 |10 |18 ... ... |4 |0,021 |0,3 |0,093 |0,2 |0 |0 ... |5 |0,039 |1,0 |0,243 |1,2 |1 |3 ... |6 |0,002 | |0,010 |1,2 | |4 ... сутек | |0,003 |0,5 |0,058 |2,9 |0 |3 |
| |3 | | | | | | ... ... |2 |0,021 |0,2 |0,057 |0,1 |0 |0 ... |10 ... |0,023 |2,3 |4 |9 ... |9 ... |0,037 |1,1 |7 |4 ... |2 |0,002 |0,1 |0,100 |0,5 |0 |1 ... сутек |1 |0,030 |0,3 |0,570 |2,9 |0 |1 ... |3 |0,001 |0,2 |0,003 | | | |
2- ... ... ... ... ... және ... ластануы (ВЗ) и (ЭВЗ)
|Қала |Қоспалар ... ... |№ ... |
| ... | | |КБЛ | |
| | | | ... |
| | | | | | |ШРК ... |
| | | | | ... ... ... ... |27 ақпан |13 сағат|4 |5,136 |10,3 |
| ... | | | | | |
| | ... ... |3 |5,610 |11,2 |
| | |8 ... |13 ... |6,340 |12,7 |
| | |8 ... |13 |4 |8,280 |16,6 |
| | | ... | | | |
| | |30 ... ... |3 ... |
| | |30 ... |13 |4 |7,120 |14,2 |
| | | ... | | | |
| | |5 ... |13 сағат|4 |7,840 |15,7 |
| ... |8 ... |13 |3 |5,8 |11,6 |
| ... | ... | | | |
| |улы ... | | | | | |
| | |8 ... |13 |4 |5,1 |10,2 |
| | | ... | | | |
| | |5 ... |13 |3 |5,1 |10,2 |
| | | ... | | | ... |Ауаға |24 ... |19 ... |7,1 |14,2 |
| ... | | | | | |
| |улы ... | | | | | |
| | ... ... |32,6 |65,2 |
| | ... | | | | |
| ... диоксиді|10 қазан |19 сағат|4 |2,02 |23,8 |
| | | | | | | |
| | |11 ... |19 ... |1,15 |13,5 |
| | ... ... |4 |0,88 |10,4 |
| | |н | | | | ... |Ауаға |20 ... |19 ... |6,9 |13,8 |
| ... | | | | | |
| |улы ... | | | | | |
| | |21 ... |7 сағат |1 |5,1 |10,2 |
| | ... |13 ... |7,0 |14,0 |
| | ... |19 |1 |6,0 |12,0 |
| | | ... | | | |
| | |22 ... |7 ... |1 |5,7 |11,4 |
| | ... |13 ... |6,8 |13,6 |
| | |22 ... |19 ... |6,6 |13,2 |
| | |23 ... |13 сағат|1 |7,0 |14,0 |
1 ... - 2007 ... ... ... ... ... индексін
қала бойынша салыстыру
1.2 Республика қалалары ауасының әр түрлі заттармен ... ... ... ... бақылау үлкен қалаларда және өндіріс
орындарында жүргізілді.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... деңгейде қалуда.
Республика қаласында орташа концентрациялы қалқыған ... ... ... 1,2. ... ... Қызылорда, қалаларында қалқыған
заттың орташа концентрация 2-ге ... ... ... ... ... ... ... Шымкент, қаларында ШРК 1,0-1,8.
Астана қаласында максималды бір жолғы қалқыған зат концентрациясы
65,2 ШРК –ға жетті. ... ... -14 ШРК, ... -11,6 ШРК, Атырауда-
3,4 ШРК, Ақтау, Алматы, Жезқазған, Теміртау, ... ... ... шекті 2,0-2,8 ШРК. Қарағандыда және ... 1 ШРК ... ... ... диоксиді республика қаласы бойынша ШРК-
дан көтерілмеген. ... ... ... ... ... концентрациясы
2,2 ШРК құрайды. Қызылорда, Риддер, және Өскемен қалаларында 1,0-1,8 ШРК.
Балқаш ... ... ... бір ... ... ... Өскеменде -3,1 ШРК, Жезқазғанда-1,0 ШРК.
Сульфаттың орташа концентрациясы 0,006 мг/м3 ... ... ... 0,25 мг/м3 ... ... концентрациясы
белгіленген.
Көміртегі оксидінің орташа ... ... ... ... ... ... ШРК 0,5 ... Алматы қаласында
көміртегі оксидімен 0,9 ШРК, ауаның ластану деңгейіне бақылау жүргізілді.
Максимальды бір жолғы көміртегі ... ... ... ... ... ШРК - сы 5 ... . Павлодар, Теміртау, Шымкентте
4,0-4,8 ШРК құрайды. ... ... -3,0 ШРК. ... ... ... ... Семей, Өскемен, және Екібастұз қалаларында 1,0
-2,4ШРК.
Азот диоксидінің орташа концентрациясы ... ... ... ШРК. ... қаласында азот диоксидінің орташа концентрациясы 2,2 ШРК
құрайды. ... ... ... ... ... Петропавл, Риддер,
Семей, Тараз, Теміртау, Шымкент, Өскемен, және Глубокое ... ... 1,0-1,7 ШРК ... ... ... ... бір ... азот
диоксидінің концентрациясы ШРК 23,8 тең екендігі бақыланды. Өскеменде – ... ... ... ... ... және Таразда ШРК3 жоғары Ақтау,
Риддер, Қостанай, ... ... және ... ... ШРК ... ... Жезқазған, Қызылорда, Петропавл қалаларында ШРК 1.
Азот оксиді орташа ... бір ... ... ... Ақтөбе қаласында азот оксидінің үлкен ... ШРК ... ... ... 1,2 ШРК ... Теміртау қаласында
орташа концентрация 0,3 ШРК жеткен. Жезқазған, ... ... ШРК 1,7. ... ... ШРК 1,0 ... ... бір ... фенол концентрациясы 4,8 ШРК – ға теңдігі бақыланған.
Семей ШРК 4,0, ... ШРК 3,9, ... ... ШРК 2,8, Алматы,
Жезқазған, Қарағанды, ... және ... ... ШРК ... ... ... республика қаласы бойынша ШРК
2,7 құрайды. Формальдегидтің орташа концентрациясы Ақтөбе, Алматы және
Шымкент ... ШРК 4,0-4,3. ... және ... ШРК 2,7, ... 2,0, ... 1,3 ШРК. Шымкент қаласында максималды бір жолғы
формальдегидтің ШРК 2 ... ... Ал ... ... ... ШРК 1 ... ... максимальды концентрациясы Теміртау қаласында 2
ШРК жоғарылаған. ... ... ... ... 1 ШРК.
Теміртау қаласында аммиактың орташа концентрациясы 2,0 ШРК.
Шымкентте 1,1 ШРК. ... ... бір ... ... ... қаласында 2 ШРК жоғарылаған. Шымкентте 1 ШРК. ... ... ... Фтор ... ... мөлшерде табылған. Астана
қаласында максималды бір жолғы фтор сутегінің концентрациясы 4 ... ... 2,6 ... 1.8 ... сутегінің максималды бір жолғы концентрациясы Павлодар
қаласында 2,9 ШРК жеткен. Өскемен қаласында хлор 1,9 ... ... және ... ... ... ауаны орташа
ластау деңгейі шекті рауалы мөлшерде табылды.
Астана қаласында ... ... ... ... ... күкірт қышқылы ШРК – дан жоғарыламаған./14/
3-Кесте
Қазақстан республикасының 2007 жылғы ауа бассейнінің ластануы
| | ... ... ... | ... |ИЛА5 ... |концентрация, |концентрация, |Концентраци|
| | | | | ... |
| | | | | ... ... ... | |ШРК ... |мг/м3 |ШРК ... |
| | ... | ... | ... ... ШРК |
| | | | ... ... |
| | | | |уы | |у | ... |4,3 ... |0,27 |1,8 |1,0 |2,0 |4 |
| | ... ... |1,0 |0,17 |2,0 |3 ... |9,5 ... |1,5 | |5,0 |1,0 | |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,3 |0,11 |1,3 |2 |
| | ... |0,005| |0,014 |1,8 |1 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,013|4,3 |0,024 | | ... ... |12,6 ... |0,34 |2,3 |1,40 |2,8 |14 |
| | ... |2,7 | |27 |5,4 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |2,2 |0,29 |3,4 |47 |
| | ... |0,001| |0,011 |1,1 |0,1 |
| | ... ... |0,053 |1,5 |1 ... ... |4,5 ... |0,37 |2,5 |32,6 |65,2 |21 |
| | ... |0,7 | |10 |2,0 |1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,0 |2,02 |23,8 |12 |
| | ... |0,003| |0,080 |4,0 |4 ... ... |2,4 |өңделген |0,17 |1,2 |1,7 |3,4 |9 ... ... |3,8 ... |0,17 |1,2 |5,8 |11,6 |1 |
| | ... ... ... |4 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,7 | |10 |2,0 |0,2 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... | |0,11 |1,3 |0,1 ... |3,0 |өңделген |0,05 | |0,9 |1,8 |0,3 ... | | | | | | | |
| | ... ... |1,5 |0,22 |2,6 |24 |
| | ... |0,002| |0,028 |2,8 |4 ... |5,2 ... |0,25 |1,7 |1,0 |2,0 |6 |
| | ... |0,016| |0,497 |1,0 | |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,9 | |6 |1,2 |0,1 |
| | ... | | | | | |
| | ... диоксиді|0,03 | |0,14 |1,6 |3 |
| | ... ... |0,018 |1,8 |10 |
| ... |өңделген |0,07 | |0,7 |1,4 |0,1 |
| | ... |1,7 | |15 |3,0 |2 |
| | ... | | | | | |
| | ... диоксиді|0,03 | |0,29 |3,4 |3 |
| | ... ... |0,020 |2,0 |3 |
| | ... ... |0,022 | | ... |3,1 |Көміртегі |1,6 | |27 |5,4 |1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,5 |0,22 |2,6 |5 ... |5,5 ... |0,43 |2,8 |7,0 |14,0 |10 |
| | ... ... |0,129 | | |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,0 |0,14 |1,6 |0,2 ... |1,9 |өңделген |0,11 | |2,4 |4,8 |1,4 |
| | ... |1,2 | |24 |4,8 |1,0 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... | |0,29 |3,4 |1,9 |
| | ... |0,011 |1,4 |0,1 |
| | ... |0,001| |0,011 |1,1 |0,1 |
| | ... ... |0,57 |2,9 |1,6 ... |4,3 |Көміртегі |1,9 | |10 |2,0 |2 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,3 |0,15 |1,8 |2 |
| | ... ... |0,010 | | ... ... |7,4 ... |0,15 |1,0 |0,30 | | |
| | ... ... |0,243 | | |
| | ... | | | | | |
| | ... диоксиді|0,07 |1,7 |0,17 |2,0 |21 |
| | ... ... |0,011 |1,1 |0,1 ... ... |4,6 ... |0,15 |1,0 |2,0 |4,0 |1 |
| | ... |1,6 | |10 |2,0 |0,6 |
| | ... | | | | | |
| | ... диоксиді|0,06 |1,5 |0,26 |3,1 |21 |
| | ... ... |0,040 |4,0 |6 ... |7,5 |өңделген |0,14 | |2,4 |4,8 |0,7 |
| | ... |1,9 | |26 |5,2 |3 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,5 |0,32 |3,8 |17 |
| | ... ... |0,036 |1,8 |0,3 |
| | ... |0,028| |0,42 |2,1 |0,1 |
| | ... ... |0,048 |1,4 |0,1 ... ... |8,6 ... |0,20 |1,3 |1,0 |2,0 |5 |
| | ... |1,1 | |23 |4,6 |1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... | |0,20 |2,4 |6 |
| | ... |0,002| |0,018 |2,3 |1 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,009|3,0 |0,048 |4,8 |29 |
| | ... ... |0,540 |2,7 |4 ... |0,7 ... ... | |0,04 | | ... Өскемен |7,2 |өңделген |0,15 |1,0 |2,0 |4,0 |6 |
| | ... ... |1,530 |3,1 |0,4 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,8 | |12 |2,4 |1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,5 |0,46 |5,4 |23 |
| | ... ... |0,039 |3,9 |6 |
| | ... |0,004| |0,19 |1,9 |0,1 |
| | ... |0,006|2,0 |0,056 |1,6 |0,1 |
| | ... |0,002| | |2,6 | |
| | ... | | |0,051 | |1 ... ... |11,2 ... |0,22 |1,5 |1,0 |2,0 |0,1 |
| | ... |2,1 | |20 |4,0 |3 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |1,3 |0,25 |2,9 |6 |
| | ... |0,001| |0,009 |1,1 |0,1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |0,230 |1,2 |0,1 |
| | ... |0,013|4,3 |0,075 |2,1 |2 ... |1,2 ... |0,06 | |1,3 |2,6 |0,2 |
| | ... |0,9 | |9 |1,8 |0,6 |
| | ... | | | | | ... жыл мен 2006 ... ... ... Алматы, Атырау,
Астана, Жезқазған, Қостанай, Петропавл, Павлодар, ... ... ... ... ... ... и Екібастұз қалаларының атмосфералық
ауасының ластануы өзгермеген, ... және ... ... жоғарылаған,
Караганды және Глубокое кентінде төмендеген. (3-кесте. ).
Ал 2007 жыл мен 2005 жылды салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... Тараз, Теміртау, Орал,
Шымкент и Екібастұз қалаласының атмосфералық ауасы өзгермеген. ... ... ... және Глубокое кентінде ауаның ластану ... ... және ...... . ... ... ... қалалары
бойынша атмосфералық ауаның ластану деңгейі.
| |ИЛА5 ... ... ... | ... ... ... | ... |
| |2005 ... ... жыл| |
|1 ... |15,2 |12,1 |12,6 ... ... |
|2 ... |11,8 |10,7 |11,2 ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
|3 ... |10,1 |9,7 |9,5 ... ... ... |
|4 |Теміртау |8,3 |8,9 |8,6 ... ... ... |
|5 |Карағанда |13,9 |10,7 |7,5 ... ... ... |
| | | | | ... |
|6 ... |8,0 |7,6 |7,5 ... |
|7 ... |8,3 |7,6 |7,4 ... металлургия, |
| | | | | ... |
|8 ... |8,7 |6,5 |7,2 ... ... |
| | | | | ... |
|9 ... | | |5,5 ... ... |5,5 |5,8 |5,2 ... ... |
| | | | | ... ... |4,8 |4,0 |4,6 ... ... с |
| | | | | ... ... |3,7 |4,7 |4,5 ... ... ... |4,0 |3,5 |4,3 ... ... |4,0 |4,2 |4,3 ... ... |3,0 |2,8 |3,8 ... ... |
| | | | | ... ... |3,5 |2,9 |3,1 ... |
|17| Глубокое ... |4,7 |4,6 |3,0 ... ... ... |2,2 |2,3 |2,4 ... ... ... |1,3 |1,7 |1,9 ... ... ... ... |1,5 |1,3 |1,2 ... ... өңдіру |
|21|Орал |1,0 |0,8 |0,7 ... ... ... |6,17 |5,62 |5,52 | ... | | | | ... ... ... ... ауыр ... ластануы
Топырақтың ластану жағдайы, 18 қалада 13 ... ... ... ... ... ... және күз ... 2007 жылы 5
нүктеде жүргізілді. Нүктені таңдауға себеп болуға үлкен қала қамтылған,
есепке ... жүгі көп ... ... орындары, сондай-ақ
рекрациялық зона.
18 қаланың ішінде топырағының ластануына ерекше көңіл бөліп ... ... ... қаласының топырағы таңдап алынған ауданда тексерілді, жыл
бойындағы кадмий құрамы шекті мөлшерде ... ... ШРК ... ШРК 0,9-1,4 ,мыс ШРК 0,7-1,7 хром ШРК 0,6-2,1. ... ... ... Абай бойы мен ... ... көктемде және күзде мыс,
қорғасын, цинк, хром құрамдары 1,0-2,6 ШРК ... ВАЗа ... хром ... ШРК 1,2 ... Күз ... мыс, ... цинк
және хром құрамы шекті 1,1-1,7 ШРК ... АХБК ... ... ... 2,8 ШРК ... ... цинк -1,1 ШРК. ... қорғасын концентрациясы күзде 1,4 ШРК жетті. /14/
5-кесте
2007 жылғы көктемде және күзде топырақты тексерген талдау қорытындысы
|Қала  ... ... | ... |Күз ... жыл |
| | ... | | |
| | |р | | | |
| ... ... автотұрақ аймағы |Кадмий ... |  | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... ... бір |Орташа тәулік|класы |
| |рет | | ... ... |0,085 |0,04 |2 ... ... |5,0 |3 |4 ... зат (шаң) |0,5 |0,15 |3 ... |0,01 |0,003 |2 ... |0,035 |0,003 |2 ... ... |0,5 |0,05 |3 ...... ... және норма: “ Атмосфералық ауаға
санитарлы – ... ... ", ... ... жылдың бақылау мәліметтері бойынша, ауаның ластану деңгейі,
Қазақстан бойнша Алматы қаласында бақыланды. (ИЛА 5 ... ... ... ... ... 4,7 ... зат -1,9 ШРК, Азот диоксиді – 2,13 ШРК, Көміртегі ... ... ... ... ... ... мөлшерде табылды. Көміртегі оксидінің
максимальды әр түрлі концентрациясы 4,8 ШРК құрайды, Азот ... ... ... ... ШРК, ... -1,57 ... ШРК.
Атмосфералық ауаның жоғары төтенше ластану жағдайы тіркемеген.
Алматы қаласының 2007 жылы атмосфералық ... ... ... ... деңгейде қалуда. Алматы ауасында қалқыған заттар (шаң) орташа
концентрациясы 2,3 ШРК жоғарылаған Ал максимальды әр ... ... ... 2,8 ... оксидінің орташа концентрациясы ШРК жоғарыламаған. Қазақстан
бойынша көміртегі оксидімен ... ... ... ... ... ... Көміртегі оксидінің максимальды әр ... 5,4 ... ... Азот ... ... 2,2 ШРК ... Максимальды әр түрлі азот диоксидінің
концентрациясы 3,4ШРК жоғарлаған.
Фенолдың орташа концентрациясы ... ... ... әр ... ... 1,1 ШРК жоғарылады. Орташа
концентрациялы формальдегид 4 ШРК ... ... әр ... 1,5 ... ауаның ластану деңгейі 2005 жылға қарағанда 2006 ... ... ... .
Алматы қаласының ауа бассейні басқа қалалармен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... /14/
7-кесте
2005 - 2007 жылдардағы Алматы қаласының ауа бассейнінің ластануы
|Жыл | ... ... ... ... ... ... ... |янын |
| | | | | ... |
| | ... ... ... |ШРК |ШРК ... |
| | |ШРК | ... | |қысқаша |қоспалары %|
| | | | ... ... |
| | | | |у | |у | ... |15,2|Өлшенген |0,21 |1,4 |1,4 |2,8 |4,6 |
| | ... |2,7 | |28 |5,6 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |2,0 |0,80 |9,4 |35 |
| | ... |0,002| |0,014 |1,4 |0,2 |
| | ... ... |0,062 |1,8 |8 ... ... |0,29 |2 |1,2 |2,4 |11 |
| | ... |2,6 | |18 |3,6 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |2,2 |0,29 |3,4 |47 |
| | ... |0,001| |0,01 |1,0 | |
| | ... ... |0,048 |1,4 |0,9 ... ... |0,34 |2,3 |1,40 |2,8 |14 |
| | | |2,7 | |27 |5,4 |10 |
| | ... |0,09 |2,2 |0,29 |3,4 |47 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |0,011 |1,1 |0,1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |0,053 |1,5 |1 ... | ... |0,28 |1,9 |1,33 |2,67 |10 ... | | | | | | | |
| | ... |2,67 | |24 |4,87 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... диоксиді|0,09 |2,13 |0,46 |5,4 |43 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,001| |0,012 |1,17 |0,1 |
| | ... |0,014|4,7 |0,054 |1,57 |3,3 ... ... ... ... ... ... |ИЛА5 ... ... ... | ... орындарының әсері|
| | ... |
| ... |2006 ... жыл| ... |15,2 |12,1 |12,6 ... энергетика |
|Қала бойынша |6,17 |5,62 |5,52 | ... | | | | |
2. Қала ... ... ... көз ... ... – автокөлік
шығарындылары
Қоршаған ортаға шығарылатын зиянды заттектердің шығарындыларында
негізгі үлес автокөліктерге келеді, мысалы Алматыда ... 80-90%. ... ... ауаға автокөліктен шығарылатын зиянды заттектердің көлемі 2
млн. тоннадан асып ... ... ... ... ... ластағыш заттектердің саны
2000 ға жуық.
Атмофералық ауаға ең қолайсыз әсер тигізетін автокөлік болып ... ... ... ... ... көмірсутектерімен олардың
толық жанбауынан шыққан өнімдердің мөлшері дизель ... ... ... айқын көрінеді.
Бензин қозғалтқышымен қамтамасыз етілген көлік әр 15000 км ... ... ... Бұл ... ... ... 3250 кг көміртек
диоксиді, 530 кг ... ... 93 кг ... 27 кг азот ... және ... қозғалтқыштардан шығатын пайдаланылған газда
200-ге жуық химиялық қосылыстар болады, олардың ... ... ... ... пен азотоксидттері жатады.
Автокөлік қозғалтышында жану процесінен ең қауіпті құрауыштын бірі
бензиндегі ... ... Pb(C2 Hs)4 ... ... ... қосылыстары 1 литр безинді жаққанда ауаға 200-700 мг Pb ... ... ... ... ... оттек жетіспейтін
жағдайда немесе күйемен көміртек ... ... ... ластайтын қауіпті ластағыштың бірі түссіз және иіссіз көміртек
оксиді (СО) болып табылады. ... ... соң ... ... ... ... ... төмендеу көміртек диоксидіне айналады
2 СО +О2 ... СО көп ... ( 750 мг /м3 ) ... ... ... ... өлімге душар етеді. Себебі қандағы гемоглобин
реакцияға оңай ... ... ... ... жоқ корбоксигемоглобин
деген қосылысты түзеді./1/.
Академик А.П.Виноградов зертеулер нәтижесінде көмірқышқыл газының
концентрациясы жыл ... 0,2% га ... ... ... ғалымы Ж.Детридің есептеулері бойынша, ... ... ... ... газы -9%, ... ... ... сутек-2%, альдегидтер-0,006%, барлығы 200 ге
жақын компоненттер бар екенін анықтады.
Атмосфераға транспортан бөлінген газдардың құрамында 25-27 % ... ... және онын 40% ... 5 мкм ге ... ... ұзақ ... сақталып, онымен бірге адам ағзасына түсетіні белгілі
болды.
Мысалы: Лос-Анджелес қаласының ... ... 2,5 млн ... ... мың, т.с.с ... Ал әрбір мың автокөліктерден күніне ағзаға 3000 кг
көміртек оксидтері, бөлінеді. Бұл физика ... ... ... ... адам мен ... және өсімдік әлеміне зиянды болып табылады. /3/
Автокөліктердің зиянды заттар шығару шамасына қозғалыс ... ... әсер ... Қалаларда автокөлік қозғалысы бір ... ... ... ... ... жылдамдатуға тура келеді. Мұндай
жағдайда отын толық жанбай, шығарылатын қалдықтары 1,5-2 есе, ... ... ... ... 20-25% -ға артады. Қаладан тыс ... ... ... ... жүру ... байланысты болады.
Жылдамдық артқанда NOx ... 1,5-2 есе, ... ... 1,2 есе ... ... шығару шамасына едәуір әсер ететін автокөліктерді
пайдалану факторлары:
• Жүргізушінің мамандық деңгейі.
• Автокөліктін техникалық ... ... ... ... жол ... ... күтімі және пайдаланудың техникалық көрсеткіштері.
Автокөліктердің негізгі топтарының тозуы, оны пайдалау көрсеткіштерін
нашарлатып, ластаушы ... ... ... ... ... орташа 100 мың км астам жол ... және ... ... ... -8 ... ... мәселе-автокөліктердің техникалық күйі және күтімі.
Автокөліктерді пайдалануға қатысты осындай факторлар ластаушыларды 1,5-2
есе артырады.
Автокөліктердің конструктиясына, отынның ... ... ... фактоларына байланысты ластаушы заттар шығару дәрежесін
есептеулер 9-кестеде ... ... ... ... ... шығарылымдар үлесі,% ... ... | |
| | ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... | Б | 56 | 2 | 34 | 8 ... |ЭБ |6 |63 |19 |12 |
| | | | | | ... | Б | 60 | 2 | 22 | 16 ... жүк |ЭБ |14 |59 |13 |14 ... |Д |49 |5 |33 |13 ... ... ... ... автокөліктердің
шығарымдыларының 8-12%, жүк көліктердінің-14-16% пайдалану факторларына
байланысты өседі, ... ... ... ... ... ... отының пайдаланатын женіл автокөліктердің шығарылымдарына көп
үлес қосатын фактолар: конструкциясы және қозғалыс ... ... ... мен қозғалыс режімі, бензин ... мен жүк ... ... және ... ... ... қолданғанда-жанармай, дизель отынын пайдаланғанда
–конструкциясы мен қозғалыс режимі. Автокөліктердін 1 км жол ... 10- ... ... Шығарылымдардың келтірілген
массасы алты зиянды заттардың салыстырмалы зияндылығына (қауіптілігіне)
байланысты есептелген.
10-кесте
2.Жеңіл және жүк ... ... ... ... ... ... ... түрі,|Келтірілген шығарылымдар,г/км ... ... | ... түрі | |
| |1 млн ... ... 0,1-1 млн қала ... ... |тұрғын бар | |млн аз қала |
| ... | | ... түрі ... ... ... |10,74 |9,25 |8,86 ... |43,38 |39,85 |37,42 ... |84,18 |76,57 |72,10 ... ... |Жүк ... |
|2 т ... ... |77,07 |69,22 |68,25 ... т ... |101,54 |91,95 |83,61 |
| |Газ |16,64 |15,03 |13,00 |
| ... |41,51 |37,46 |30,58 ... т ... |135,0 |120,89 |108,96 |
| |Газ |32,1 |26,51 |22,44 |
| ... |55,05 |48,93 |40,07 ... т ... |170,79 |153,93 |138,90 |
| ... |66,57 |58,57 |4/8,10 ... т ... |Дизель |78,58 |69,45 |58,15 ... ... ... ... ... ... |131,01 |118,28 |106,24 ... |Бензин |136,64 |165,39 |109,87 ... ... |185,64 |163,39 |150,08 ... ... |57,1 |163,39 |38,78 |
| ... |232,61 |45,96 |188,56 |
| ... |68,57 |61,15 |32,71 ... ... |Дизель |76,94 |67,21 |53,19 ... ... ... ... ... автокөліктер
этилденбеген бензин тұтынатындара қарағанда қоршаған ортаға 8 есе артық
зиян келтіреді. Жүк автокөліктеріне зияны ең аз отын ... Жүк ... жүк ... және ... ... кішілеріне қарағанда қоршаған
ортаға 1,5-2 есе артық зиян келтіреді. /4/
Сарапшылардын пікірінше, бір автокөлік сағатына 8-10 текшеметр улы газ
шығарып, көлік қалдығынан қала ... 85 % ... ... 460 ... ... ... ... Сонда әрбір қала тұрғыны бір
жылда 150 килограмм улы, қалдықты жұтады.
Қала атмосферасының 80% ... улап ... Бір ... ... ... 500 ... жоғары шығарынды улы заттектер Алматы
қаласының ауасына жиналады. /5/ ... ... ... ... ластану деңгейі өте жоғары болып отыр. ... ... ... көмір қышқыл газы, күкірттің қосоксиді, көмірсутегілер,
көмір оксиді, азотың оксиді, мен ... ... ... ... және ... Бұл ... ... ауада химиялық реакцияға
түсіп, бұрынғыдан да жаңа ... ... ... ... ... химиялық заттар адамның денсаулығын бұзады, өсімдіктердің өсіп -
дамуына зиянды әсер ... егер ... 0,2-0,5 мг/м3 ... ... жүретін фотосинтезді тежейді және хлороз кеселімен
зақымдалуына ықпалын тигізеді. Автокөлік көбінесе көшелердің қиылысындағы
бағдаршамдардын ... және көше ... ... болғанда басымырақ
ластайды, себебі ондай жерлерде автокөліктер көп шоғырланады және олардың
моторлары аз айналымда істеп тұрғанда ауаға улы газ көп ... ... ... ... ... мен көмір тотықтары толық жанып
үлгере алмайды, ауаға шығып кетеді. Мотордағы ... ... ... ... ... ... қара күйеге айналады,
әсіресе бұл ... ... бар ... қара ... ... ал ондай түтіндердің ішінде өте улы ... ... ... егер ауа осы ... ... ... ... ісігімен ауруы жиілейді. Бір тонна бензин жанғанда, 60 кг сутегі
тотығы бөлінеді./6/
Қазір қала ауасына жылына ауасына 250 мың ... ... ... көтеріледі .Ал оның 80% бүгінде жарты миллионнан ... ... ... Статиска мәліметі бойныша 2007 жылдын 1- ші
қаңтарында Алматыда 208 жанармай құю ... мен газ құю ... ... Олар былтырғы жылы барлығы 389,3 мың тонна жанармай,
118,5 тонна дизель отынын 3,6 мың тонна ... газ ... ... мен және ... пайдалануды реттеу депертаменті «Organic»
мұнай өнімдерін сараптау тәуелсіз орталығымен бірлесе отырып, қаладағы
бірнеше жанармай құю ... ... ... Нәтижесінде
Алматы қаласындағы көпшілік ЖҚС –ында жанармай ... ... ... сай емес ... аралас қосындылар пайдаланатындағы
анықталған. Тіпті қайсібір ... ... мыс, ... никель, хром,
титан қоспаларының өте көп мөлшерде жүргендігі ... ... ... ... ... ... ... жағдайына кері
әсер етіп қоймай, сонымен қатар ол ... ... да ... ... ... үстіндегі рельссіз көлік. Автокөлік атмосфералық
ауаға ең қолайсыз әсер тигізетін көз ... ... Ол ... ... ... ... көзге жатады. Кестеде келтірілген
мәліметтерден ... ... ... ... ... мен олардың толық жанбауынан шыққан өнімдердің ... ... ... жоғары екені көрінеді. 11-кесте
|Ластаушы заттектер ... ... ... |
| ... ... ... ... | 5-12 | 1,0-10,0 ... ... | 0,5-12 | 0,01-0,5 ... ... | 0,0-0,8 | ... |
|Көмірсутектер | 0,2-0,3 | ... ... | 0,0-0,2 | ... ... 3 | 0,0-0,4 | 10-ға ... |
|Бенз(а)пирен,мкг/м 3 | 10-20 ... | 10- ға ... ... ... қамтамасыз етілген көлік әр 15000 км жүргенде ... ... ... Бұл ... қоршаған ортаға 3250 кг көміртек
диоксиді, 530 кг ... ... 93 кг ... 27 кг ... ... ... және ... қозғалтқыштардан шығатын
пайдаланылған газда 200-ге жуық химиялық қосылыстар болады, олардың ішінде
улылығы жоғыларға қорғасын, ... пен азот ... ... жатады. Пайдаланылған газдағы көмірсутектердің мөлшері
қозғалтқыштың ... ... ... ... істеу тәртібі | ... |
| | СО, % ... м3 ... ... | 2,5-3,0 | 4000 ... ... | 0,5-1,0 | >4000 ... | | ... | 2,0-5,0 | 10000 ... | 4-ке ... | 28000 ... ... жану ... ең қауіпті құрауыштын бірі
бензиндегі тетраэтилқорғасыннан Pb (C2 H5)4 ... ... ... ... л ... ... ... 200-700 мг Pb бөлініп
отырады.
Автокөлік жұмыс істегенде атмосфераға дөңгелекқап үйкелгенде ... шаңы ... ... ... ... және ... машина майы
түскенде су қойманың ластануы мүмкін. ... ... ... зиян ... ... ... ашық ... 1 км жүргенде оның
жел әйнегіне 3 мыңға жуық жәндіктер соғылады. Әрбір 27 км де қала ... ... ... ... ит, тышқан,т.б.) өлтіреді. /1/
Қазір әлемде биоэтонол өніміне сұраныс ... Оған ... ... ... қант ... көп жүгері, бидай, қызылша, қант және
басқа да ауыл шаруашылығы өнімдері ... Бұл ... ... ... алу жолын таңдап отыр. Ол үшін алдымен азық-түлік
жасауға жарамсыз үшінші, ... ... ... ... ... ... алынады. Ал клейковина әлемдегі жоғары сұранысқа ие ... одан ... ... ... Мұның ішінде биомассадан алынатын
сұйықтық “биоэтонол”деп аталады. Оны құрамында көп АИ-76 ... ... одан ... маркалы бензин шығады екен. Сондай-ақ биоэтонолдың
тағы басқа пайдаланатын жерлері көп. Осы ... ... АҚШ пен ... ... күн өткен сайын өсіп келеді. Одан жылына миллиард доллар
пайда табуға болады. /8/
2002 жылы қоршаған ортаның ... ... ... электрондық
картасы жасалды.Сөйтіп,2010 жылға дейінгі жүзеге асырылуға тиісті жұмыстар
ауқымы белгіленіп,барлық ағаштар түгел саналды.Қазір қалада 1850 мың ... бұл ... қала ... шаққанда 1,3 –тен келеді. Мұның өзі тиісті
нормадан кем.Ал ... жылы 8 мың түп ағаш ... ... ... ... ... сапасыз тіпті улы. Оны жұтқан
адамның өкпесі қарайып қаза болуда.
Жақында Англияда британдықтар үлкен бір ... ... ... ... ... ... ... улы газдан қорғау ... ... ... ... ... бірі өз ... фильтр ретінде кәдімгі қойдын зәрін пайдаланып жур ... ... ... ... ... улы ... қоршаған ортаға шығуын
тоқтататын көрінеді./10/
Жапырақтың морфологиялық және анатомиялық құрылысы.
Жапырақтың морфологиялық ... ... ... ... қатты
өзгеріп отырады. Көп жағдайда тіптен бір өсімдіктің ... ... ... ... жапырақтар кездеседі. Біздің флорада бір ... ... ... 1-1,5 ... ... өте ұсақ бөлып келеді.
Тропикалық және ... ... ... ... 20-22 м ... ... (пальмалар).
Жапырықтың формациясы, әртүрлі жапырақтылық (гетерофилия). Әдетте бір
өркенде мөлшері, формасы, түсі жағынан әр ... ... ... ... болады.
Жапырақтың үш түрлі формациясы бролады: төмеңгі, ортаңғы және ... ... ... ... ... ... (қорғаныштық, қор
жинайтын) жетілмеген немесе түрі ... ... ... Оларға тұқым
жарнақты, бүршіктердің қабықшалары, тамыр ... ... жер ... ... ... ... ... Жапырақтың ортаңғы
формациясы өсімдіктердің ... ... ... түзеді. Бұл осы
түрге тән жапырақтар және осыған дейінгі ... ... сол, ... ... ... болады. Жоғары формацияның
жапырақтары гүл беретін өркендерде (гүл ... ... ... ... ... ... және т.б. Олардың барлығы, әдетте
нашар жетілген, сағақтары болмайды, боялған немесе ... ... ...... су асты ... ... және су беті жапырақтарының
морфологиялық тұрғыдан бір-бірінен ... ... ... Бұл жағдай әр
түрлі жапырақтылық (гетерофилия) деп аталады. .
Жапырақтың бөліктері. Өсімдіктердің көпшілігінің жапырақтары ... ... ... ) сағаққа бекінген, азды көпті жалпақ тақтадан
тұрады. Сағақ жапырақ ... ... ... қарай бағыттайды. Егер
сағағы болмаса, онда мұңдай жапырақты отырмалы деп атайды. Егер ... ... ... ... ... жабысып өскен болса, онда мұңдай
жапырақты қозғалмайтын (нисбегающий) деп атайды. Көп жағдайда ... ... бір пар ... ... ... ... ... Әдетте олар жарырық тақтасынан кіші ... ... ... ... ... ... ... үлкен болады және
жапырақпен бірдей қызмет ... ... ... Егер ... ... ... онда ... қанапшасы түзіледі. Кейде сағақтың
түп жағы кеңейіп, сабақты түгледей орай ... ... ... түп ... ... ... тілшесі болады, ал кейде оның екі
бүйірінен екі құлақша пайда болады.
Жүйкеленуі. ... ... ... ... . ... жүйеклену
– бұл жағдайда жапырақ тақтасынаң түбінен жоғары ұшына дейін тек бір ... ... шоқ) ... ... ... ... жоғары сатыдағы
споралы өсімдіктерге (мүк тәрізділерге, плаун ... ... ... ... ... және ... ... (элодея) тән.
Дихотомиялық жүйкелену – бұл жағдайда жапырақтың жүйкелері аша тәрізді
болып тармақталады; жүйкеленудің мұндай түрі тұқымды ... ... тән ... тұқымдылардың ішіндегі жалпақ жапырақтылардың бірі).
Торлы жүйкелену - бұл жағдайда бір немесе ... ... ... ... ... береді, нәтижесінде олардан қалың тор түзіледі.
Жүйкелердің бұл типі ... аса кен ... ... ... және ... ... түрлері де болады.
Доғалы және параллель жүйкелену - бұл ... ... ... ... ... ... бірнеше мөлшері жағынан бірдей, жан-жақты
бүйірлік тармақтар ... ... ... бір жағадайда олар ... ... ... қияқ ... ), ал ... ...
доға тәрізді болып келеді (ландыш, бақа ... ) ... ... ... ... жай және ... деп екіге
бөледі. Егер бір сағаққа (тұтас немесе азды көпті шетінде ойыстары бар) ... ... ... ... ... онда мұндай жапырақтарды жай
жапырақтарға жатқызады. Егер бір ... ... ... ... ... одан да көп) ... болса, онда мұндай жапырақтыарды күрделі
жапырақтарға жатқызады.
Тақтасы тұтас болып келетін ... ... ... ... ... тәрізді, дөңгелек, ланцет тәрізді, элипс тәрізді, сопақша, таста
тәрізді және т.б; тақтасынаң ... ... ... қарай доғал, үшкір,
үшкірлеу, ұшы ғана үшкір, ойыстау; тақтасынаң түп жағының формасына қарай –
жүрек тәрізді, ... сына ... ... тәрізді, сүңгі тәрізді (копье);
тақтасының шеттерінің формасына қарай – шеттері тегіс, ара ... ... ара ... тіс тәрізді, дөңес, ойыс болып келеді .
Тақтасынаң шеті ойық болып келетін жапырақтар: ойығының тереңдігіне
байланысты – ... ... ... тақтасынаң жартысының енінің 4/1 – нен
аспайды), жекелей тілімделген (ойығы жапырақ тақтасының ... 3/1 – ... ... ... ... ... болады), бөлінген (ойығы ... ... ... ... ... орналасуына қарай – үш
құлақ, саусақ ... ... ... ... бөлінеді .
Күрделі жапырақтар, жапырақшаларының сағаққа ... ... ... ... салалы – жапырақшалары сағақтың басында
бірдей деңгейде және азды ... ... ... ... ... ...... сағақтың ұзына бойына екі жағынан
бірдей орналасады және жоғары ұшы бір жапырақшамен ... ... екі ... ... ... (парымен қауырсындалған); үш құлақ
жапырақ – мұндай жапырақтың сағағында тек ... ғана ... ... ... ... ... өркеннің бүйірлік өскіні болғандықтан, оның құрылысында
сакбақтың ұлпаларының құрамы сақталады. Олар ... ... ... және ... ұлпалар. Әрине бұл ұлпалардың жапырақта орналасуы
олардың қызметіне және ... ... ... ... ұлпа ... ... және ... ілесе орналасқан механикалық ұлпа жапырақтың ... ... ... да, ... ... құрайтын ассимиляциялық ұлпаға
тірек болады. Өз ... ... екі ... ... ... ... эпидермамен жабылады.
Жапырақ тақтасынаң ең маңызды бөлігі ассимиляциялық ұлпадан тұратын
мезофиллі ... ... - ... ... - ... яғни оның ... ... паренхималық клеткалардан тұратын жапырақ жұмсағы және
төмеңгі эпидерманың ... ... ... жапырақтарда).
Мезофиллдің жапырақтағы орналасуы, клеткалардың пішіні өте құбылмалы және
әрқилы.
Клетканың құрылысы және оның жатысына қарай мезофилл ... ... ... ұлпа деп ... бөлінеді.
Бағаналы мезофилл клеткалары біршама ұзынша, бағана тәрізді, бір-
біріне қабыса, тығыз, эпидермаға перпендикуляр орналасқан.
Жапырақтың орналасу ... өсу ... ... ... ... бір ... көп ... және жапырақ тақтасының бетіне,
жоғары эпидермаға жабыса орналасады. Бірақ ескеретін бір жай, шөл ... ... ... ... ... ... екі жақты
орналасады.
Борпылдақ мезофилл әртүрлі пішінді, көп жағдайда ... ... ... ... ... ... жұқа қабықшалы паренхималық клеткалардан тұрады. Сулы және
көлеңкелі ортада ... ... ... бағаналы мезофилл кейде
тіптен қалыптаспайды. Борпылдақ мезофилл көпшілік ... ...... ... ... арқалық бетіне бағыттала
орналасады. Жапырақтар түр ... ... ... ... ) ... ... ауданы оның клеткаларының ішкі өскіндері
қатпарлары арқылы ... Бұл ... ... ... және
тасымалдаушы (трансфузионный) болып екіге бөлінеді.
Жалпы мезофилл ... ... және ... ... сипаттылығы көп жағдайда өсімдіктің өсу ортасының ... ... ... ... орай бір ... ... орта және ... деңгейде орналасуына қарай, оның құрылысы
өзгереді. Өйткені әр ... ... ... ... ... емес.
Клеткааралық қуыстар жапырақ мезофиллінің ішкі ... ... Осы ... ... ... ... ... толық айналымы жүреді де, фотосинтез барысында бөлінген оттегі
мезофилл қабаттарына таралып, устьице саңлауы арқылы ... ... ... ... ... ... ... ұлпалар
жүйесімен тығыз байланысты. Өткізгіш ұлпалар жапырақтағы жүйкенің негізін
құрайды. Ол ... ... ... ... ... ксилема мен
флоэмадан бірлескен коллатеральді жабық өткізгіш шоқ түрінде қалыптасады.
Жапырақта өткізгіш шоқтар ... ... ... ... ... көп ... ... шоқтар тек оның пішініне сәйкес бір
жазықтықта тарамдалады. Көпшілік ... бұл ... ... ... ... жағына бағыттала орналасады. Жапырақтың өткізгіш
ұлпалары осылай ... ... ... олар ... ... ... ... алады. Жапырақтағы өткізгіш шоқтар кәдімгі
коллатеральді жабық ... ... ... Тек ... оның ... ... ғана ... да, біршама екінші
өткізгіш ұлпалар элементтерін қалыптастырады. Ең ұсақ, шоқтар ... ... ... ... ... ... екі-үш електі түтік
элементтері және бірнеше паренхима клеткалары болады. Ол паренхималық
клеткалар ... ... ... ... ... ... Өткізгіш
құрамдар кәдімгідей ... ... және ... ... жанаспайды. Өйткені ірі шоқтар склеренхимамен, ... ... ... ... ... ... клеткалармен айнала
қоршалған. Олардың клеткаларының бүйірлік жанама қабырғалары қалыңдаған
жағдайда ... ... ізін ... ... Демек, жапырақтағы
шоқтарды айнала қоршаған клеткалар осьтік мүшелердегі эпидермаға сәйкес,
яғни физиологиялық ... ... ... реттеуші қызметін атқарады.
Өткізгіш шоқтарының сыртың талшық құрамдары қоршайтын болса, онда ... ... деп ... ... ... ... ұлпа ... яғни оның жүйкеленуі физиологиялық және систематикалық тұрғыдан
өте маңызды орын алады. Жоғары сатыдағы өсімдіктер әлемінде ... ... ... Мысалы, дихотомиялы (гинкго), қатар (астық
тұқымдастарда), доға тәрізді (інжу гүлде – ... ... ... Acer) және ... ... ... – Quercus , алма – Malus). ... ең қарапайымы –дихотомиялық жүйкелену, ол ашытұқымдылар ... ... ... ... ... ... ... жеке
склереидтер және колленхима түрінде кездеседі. Склеренхимиялық талшықтар
көп жағдайда жапырақтың орталық жүйесінде ... ... ... ретінде
оны қоршай орналасады. Жекелеген ... ... және ... ... тірі, белсенді ісінген клеткаларымен бірлесе отырып,
жапырақта темір – бетон ... ... ... құрайды. Бұл қаңқа
жапырақты мыжылудан, ... ... оның ... ... ... Талшықтар көп жағдайда ірі–ірі өткізгіш шоқтарға ілеседі де, ... ... ... ... ... ғана орналасады. Механикалық ұлпа
жапырақ өткізгіш шоғының астыңғы-үстіңгі ... ... ... ... екі ... темір, яғни темір-бетонды балкаға ұқсас
болады (көп жағдайда – ... ... ... ). ... бұл ... оның ұзақ ... бойы табиғи сұрыпталу
бакрысында қалыптасқан.
Колленхима көпшілік жағдайда ірі, үлкен ... ... ... ... ... нәтижесінде, жапырақ тақтасын ... ... ... өте ... ... ... пальма,
усасыр-Dryopteris, вельвичия және басқа да өсімдіктер жапырақтарының көлемі
біршама болғанымен, қатты желден, нөсер ... ... ...... мен қосжарнақтылар жапырақтарының анатомиялық
құрылысында ұқсастықта, айырмашылықта бар. ... үш ... ... ... өткізгіш және механикалық- бұлардың екеуінде бірдей болуы.
Даражарнақтылар жапырағында мезофилл бағаналы және борпылдақ болып, анық
түрде ... ... ... ... ... ... ... куб немесе әрқилы пішінді, домалақ болып келеді. Жапырақ
мезофилліндегі ... ... ... ... ... оның ірілері
үстінгі және астыңғы жағынан склерехимиялық қынапшамен, ал ұсақтары ... және ... ... ... Үстінгі эпидерма клеткаларының
кейбір талшықты өткізгіш шоқтары тұсында, ірі ... ... ... бұл ... ... ... ... өкілдері жапырағына тән.
Мысалы, қау-Stipa өсімдігінің шөл және ... ... ... ... ... ... ... Ал енді жаңбырдан соң
топырақта ылғал жеткілікті болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... тақтасының бұл сияқты ... ... ... клеткалардың тургорының өзгеруіне байланысты. ... ... ... ... да ... олар жоғарғы
бетінде көп болады. Өйткені жапырақ ширатылған ... ... ... яғни түтіктің ішінде қалады да, судың булануы азайып,
өсімдік бойындағы су үнемделеді.
Көпжарнақтылар жапырағының анатомиясы. Көпжарнақты ... ... ... - Pinus ... ... - Larix,
шыршаның – Picea т.б.) жапырақ тақтасы ине тәрізді болып келеді. Сондықтан
оларды қылқан жапырақтылар деп ... ... ... оның бір жағы ... ... ... ойыстау екенін байқауға болады. Дөңес жағы сыртқы (астыңғы) беті де ,
ал ... жағы – ішкі ... ... ... ... жапырағын
көлденеңінен кескенде ішкі құрылысынан негізгі мына бөлімдерді – эпидерма,
гиподерма, мезофилл, шайыр жолы, устьице, түтікті ... ... ... ... клеткалары эпидерма деңгейінен төмен, көміле
орналасқан. Эпидерманың астында әртүрлі қатарлы, су ... ... ... жағдайда, механикалық қызмет атқарытын гиподерма (грек. «гипо» -
астында, «дерма» - тері) клеткалары орналасады .
Қылқан жапырақтың анатомиялық құрылысындағы ... ... ... ... кесідісінде топографиялық сыртқы қабат және орталық шеңберге
бөлінуі. Бұлай екіге ... ... ... тән. ... жарырақтың
ассимиляциялық мезофиллін, біріңғай пішінді қатпарлы паренхима клеткалары
түзеді. Қатпралы деп аталуы, әрбір жеке ... оның ішкі ... ... ұсақ бүртиген өскіндер өседі де, осының нәтижесінде оның
ассимиляциялық ауданы артады.
Сыртқы қабатты ... ... ... шайыр жолдары
орналасқан. Міне бұл құрамдар эпидерма мен орталық шеңбер сыртың ... ... ... ... ... ... ... крахмал «дәнін» жинақтайды да, қабықшалары біршама сүректеледі.
Бұл құбылыста ... ... тән. ... шеңберде өзара
склеренхимиялық жіңішке «белдемемен» қосылған екі ... ... ... ... түзе трансфузиялық паренхима орналасқан. Кейбір мәліметтер
бойынша, трансфузиялық паренхима өлі ... ...... ... ... бұлар тірі клеткаларға суды, ал ... ... ... ... атқарады. /12/
ІІІ. Зерттеу объектілері және әдістері
3.1 ... ... ... ауасының ластануын анықтау үшін , ... ...... ... және ... Сейфуллин көшесі, Гоголь ... ... ... ... Абай ... Правда қиылыстары
бақыланды.
Зерттеу аймақтарында өскен ағаш ... ... ... мәліметтерді статистикалық жолмен өңдеу.
3.2 Зерттеу әдістері:
Автокөлік шығарындыларының концентрациясын анықтау арқылы қоршаған
ортаның ластану деңгейін зерттеу.
1 ... ... ... (0,5-1 км) ... өткен автокөлік түрі мен
олардың санын бақылау.
Бақылауға ... ... ... Сейфуллин көшесі, Гоголь қиылысы,
Райымбек даңғылы, Абылайхан қиылысы, Абай ... ... ... саның бақылау үш реттен қайталанып отырды. 1-сурет.
Сондай – ақ автокөліктерден шығарылатын шығарынды ... ... ... ... ... ағаш өсімдіктің төрт түрі алынды.
Олардан гербарии және фиксация жасалынды.
Фиксацияны 50 мл су, 50 мл ... және 50 мл ... ... ... ... Ағаш ... ... фиксацияда 5 күн тұрды. .
IV. Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
4.1 Атмосфералық ауаны ластайтын ... бірі ... ... ... ... ... көшесі, Гоголь қиылысы бойымен жүріп өткен автөкөлік ... 3009; ... ...... тасуға арналған көліктер - 286
Автобус – 828.
Райымбек даңғылы, Абылайхан қиылысы бойымен жүріп өткен автокөлік ... ... ...... ... ... көліктер - 244
Автобус – 760.
Абай даңғылы, Правда қиылыстары бойымен жүріп өткен
автөкөлік саны – 2666; ... ...... ... ... ... - ... – 655, санын құрайды.
Көшеден жүріп өткен автөкөлік түрі мен саны төмендегі кестеге тіркелді.
13- кесте
Сейфуллин көшесі, ... ... түрі |20 мин. |1 ... ... көлік |700+655+540 |1895 ... ... ... ... |286 ... | | ... ... |828 ... ... ... ... ... түрі |20 мин. |1 ... |
|Жеңіл ... ... |1550 ... ... ... |18+100+126 |244 ... | | ... ... |760 ... кесте
Абай даңғылы, Правда қиылыстары.
|Автокөлік түрі |20 мин. |1 ... ... ... ... |1601 ... ... ... ... |410 ... | | ... ... |655 ... ... ... ... ... қарағанда 1-нүкте Сейфуллин
көшесі, Гоголь қиылысындағы авторкөлік саны жоғары ... ... ... саны ... ... және жоғарыдан төменге қарай, 20
мин. ... ... ... Яғни сарапшылардың пікірінше, бір
автокөлік сағатына 8-10 ... улы газ ... ... ... ... 85% ластанады. Автокөліктер тәулігіне 460 тонна химиялық тозаң
шығарады. Сонда әрбір қала тұрғыны бір жылда 150 ... улы, ... ... әр 15000 км ... 4350 кг ... ... Бұл
жағдайда қоршаған ортаға 3250 кг көміртек диоксиді, 530 кг көміртек оксиді,
93 кг көмірсутектері, 27 кг азот оксидтері шығарылады./1/.
1-нүкте ... ... ... ... ... ішінде көшеден (0,5 -1 км) жүріп өтекен автокөлік түрі мен
олардың саның 4-ші кестеге тіркейді.
Жанған ... ... және 1 ... ... ... ... ластайтын автокөлік шығарындыларының мөлшерін төмендегі кестеге
тіркейді. /15/.
16-кесте
Көшеден жүріп өткен ... ... ... |20 мин. |1 ... Nj км|1 сағ, L, км ... |1895 ... | 0,1 |1895 ... | | | | ... ... |286 ... | 0,1 |286 ... көлік| | | | ... |828 ... | 0,1 |828 ... ... ... түрі | Nj | Qj |
| | | ... | Дизель ... ... | 0,1 | 73,905 |12,3175 ... ... | 0,1 | 94,38 |28,314 ... ... | | | ... | |1,45728 |145728 ... | Q | ... | ... |
18-кесте
1 сағат ... ... улы ... ... ... ... | Q, л | Улы ... ... ... | | ... | | |
| | |CO2 |CH(х) |NO2 ... ... | 73,905 |94,38 |1,45728 ... ... |12,3175 |28,314 |145728 ... |(V), л |86,2225 |122,694 |2,91456 ... ... ... Абылайхан қиылысы,
1 сағат ішінде көшеден (0,5 -1 км) жүріп өтекн автокөлік түрі ... ... 18-ші ... ... ... ... ... саны
|Автокөлік түрі|Саны |20 мин. |1 ... Nj км|1 сағ, L, км ... |1550 ... | 0,1 |1550 ... | | | | ... ... |244 ... | 0,1 |244 ... ... | | | ... |760 ... | 0,1 |760 ... ... ... түрі | Nj | Qj |
| | | ... | ... ... ... | 0,1 | 12,09 | 2,015 ... ... | 0,1 |0,8052 |0,24156 ... ... | | | ... | 0,1 |1,3376 |1,3376 ... | Q | 14,2328 |3,59416 ... ... ішінде атмосфераны улы ... ... ... ... | Q, л | Улы ... ... |
|жағармайлардың | | ... | | |
| | |CO2 |CH(х) |NO2 ... | 14,2328 |12,09 |0,8052 |1,3376 ... |3,59416 |2,015 |0,24156 |1,3376 ... |(V), л |14,105 |1,04676 |2,6752 ... Абай ... Правда қиылыстары.
1 сағат ішінде көшеден (0,5 -1 км) жүріп өтекн автокөлік түрі мен олардың
саның 21-кестеге ... ... ... ... ... ... |20 мин. |1 ... Nj |1 сағ, L, км |
|Жеңіл |1601 ... |0,1 |1601 ... | | | | ... тасуға |410 ... |0,1 |410 ... ... | | | ... |655 ... |0,1 |655 ... ... ... түрі | Nj | Qj |
| | | ... | ... ... ... | 0,1 |12,4878 |2,015 ... ... | 0,1 |1,353 |0,4059 ... ... | | | ... | 0,1 |1,1528 |1,1528 ... | Q | 14,9936 |3,5737 ... ... ішінде атмосфераны улы газдармен ластайтын автокөлік
шығарындыларының ... | Q, л | Улы ... ... |
|жағармайлардың | | ... | | |
| | |CO2 |CH(х) |NO2 ... |14,9936 |12,4878 |1,353 |1,1528 ... |3,5737 |2,015 |0,4059 |1,1528 ... |(V), л |14,5028 |1,7589 |2,3056 ... ... ... ... көздердің бірі автокөліктерден шығарылатын
зиянды заттектердің ағаш ... ... ... әсерін
зерттеу
Зерттеу әдістеріне алынған өсімдік түрі және олардың морфо-анатомиялық
құрылысы.
Ашық тұқымдылар немесе ... ...... ... жапырақтылар класы-PINOPSIDA, Қарағайлар қатары –PINALES,
Қарағай туысы – PINUS.L. ... ... ... ... тал ... түлеген, қабықталған жапырақ тобы 2-5 –
тен, гүлі масақты, ұштарының соңында үлкен ... ... ... ... екі үш ... ... ... қатты, көбіне сына тәрізді. Тұқымы
қанатты, кейбіреуі қанатсыз келеді. Өсімдіктің 75 ... ... 2 ... ... L. Sp. pl. (1753) 1000; Фл. СССР, І (7934) 167; Крыл.
Фл. Зап. Сиб. І (1927) 80; ... Фл. ... ... І (1928) 29. – ... (каз. ... ... 30 м. тал қабығы ақшыл, қызыл бұрғы тәрізді. ағаштың
басы үлкен, домалақ, жас ... ... ... екі ... ... көлденен қабыршақты. Ұзындығы 4-7 см, ені 1-2 мм табақшасы тар, аяқ
жағындағы күлте масағы тұқым тәрізді.Түйіні 2-3 жылда ... ... ... топырақта өседі, өзен айналасында немесе жазық далада ... ... ... ... ... бөлімі – GYMNOSPERMATOPHYTA, PINOPHYTA,
Қылқан жапырақтылар класы-PINOPSIDA, Қарағайлар қатары –PINALES, Шырша
туысы-PICEA. Ledb., ... ... ... P.Obovata.
Бұтақтанған күлте басты мәңгі жасыл тал. Устицасы ақшыл, ... ... Екі ... ... ... ... өздері бүтін қалып, кеш
түседі, тұқымы қанаты.
Таулы орманда біркелкі белдікте 50 түрі бар, ... ... ... ... 2 – түрі ... Ledb. Fl. alt. IV(1833) 201 et leon. V (1833) tab. 499. ... І (1934) 145; Крыл. Фл. Зап. Сиб. І (1927) 73.-Е. ... ... 30 м, ұшар басы тар ... ... түсі қоңыр
тегістелмеген. Бұтақтары төменге дейін орналасқан, жас бұтақтары қысқа ... ... ... ... және біз ... Жапырағының ұзындығы
1,2-2 см, қатты және тікенекті. Түйіндері бұрғы тәрізді, ... 5-8 ... 2,5-4 см, ... ... 1-1,5 см ... орманда өседі. Алтайда Маркакульде кездеседі. Қағаз өңдеуге ең
қолайлы зат.
Жабық тұқымдылар, немесе магнолиофиттер бөлімі-ANGIOSPERMAE, MAGNOLIOPHYTA,
Қос ... ... ... ... -DICOTYLEDONES,
MAGNOLIOPSIDAE, Раушан гүлділер қатары- MELOPHYTA ... ... ULMUS.l ... ... ... ... – U. ... ағаштың ұзындығы 27 м, ұсақ, жаланаш қанатты, отырған ... ... ... ... ... ... ... тұздылыққа төзімді болып
келеді. Бұл талды көгалдандыруа қолданады.
Жабық ... ... ... ... MAGNOLIOPHYTA,
Қос жарнақтылар, немесе магнолиопсидтер ... - ... ... ... ... - MELOPHYTA CHORIPETALAE, Қарағаш
туысы- ULMUS.l Түрі: Жапырағы түкті қарағаш – U.glabra
Жапырағы түкті қарағаштың ұзындығы 30 м, оның ... ... ... ... ... ... Үлкен қаралау бүршігімен, тот ... ... ... ... өседі. Құрғақшылыққа және тұздылыққа төзімді емес.
//.
Зиянды заттектердің ағаш өсімдіктердің морфологиялық құрылысына ... ... ... ... ... ... және 3-нүкте Сейфуллин
көшесі, Гоголь қиылысы, Райымбек даңғылы, Абылайхан қиылысы, Абай даңғылы,
Правда қиылыстары бақылауға ... ... ... ағаш ... қай түрге
жататының, және ... ... ... ... ... ағаш өсімдіктердің морфологиялық құрылысына әсерін
анықтауға өсімдік жапырағынын төрт түрінен, ... ... ... Алма ... ... және ... Сейфуллин көшесі, Гоголь
қиылысы, Райымбек ... ... ... Абай ... Правда
қиылыстарынан алынды.
Тәжірбиеге дейін ағаш өсімдік жапырағынан гербарии, жасалынды.
Төмендегі суреттерде көрсетілген.
3 сурет -майда жапырақты қарағаштың морфологиялық құрылысы, ... ... ... ... ... ... ... жапырақты қарағаштың морфологиялық құрылысы, 2 нүкте-
Райымбек даңғылы, Абылайхан қиылысы
5 сурет- майда жапырақты қарағаштың морфологиялық құрылысы, 3 нүкте- Абай
даңғылы, ... ... ... ... ... қарағаштың морфологиялық құрылысы, бақылау
варианты-Алма-Арасан
7 сурет -жапырағы түкті қарағаштың морфологиялық құрылысы, 1 нүкте-
Сейфуллин көшесі, Гоголь қиылысы
8 сурет- ... ... ... морфологиялық құрылысы, 2 нүкте-Райымбек
даңғылы, Абылайхан қиылысы
9 сурет- жапырағы түкті қарағаштың морфологиялық құрылысы, 3 нүкте- Абай
даңғылы, Алтынсарин қиылысы
10 сурет- жапырағы түкті ... ... ... ... сурет –С. Кедровая карағайдың морфологиялық құрылысы, 1 нүкте-
Сейфуллин көшесі, Гоголь қиылысы
12 сурет- С. Кедровая карағайдың морфологиялық ... 2 ... ... Абылайхан қиылысы
13 сурет -С. Кедровая карағайдың морфологиялық құрылысы, 3 нүкте- Абай
даңғылы, ... ... ... –С. ... карағайдың морфологиялық құрылысы, бақылау варианты-
Алма-Арасан
15 сурет –Сібір шыршасының морфологиялық құрылысы, 1 нүкте- ... ... ... сурет- Сібір шыршасының морфологиялық құрылысы, 2 нүкте- Райымбек
даңғылы, Абылайхан қиылысы
17 сурет- Сібір шыршасының ... ... 3 ... Абай ... қиылысы
18 сурет- Сібір шыршасының морфологиялық құрылысы, бақылау варианты-Алма-
Арасан
Тәжірибе 3 реттік қайталануда жүргізілді.
Бақылауға алынған жапырақтың ... ... ... 3
аймақтан алынған нүктені салыстыра сипаттама берілді.
3-нүктеден ... ... ... ... ... ... ... ұшыраған.
Бақылау вариантындағы жапырақтың түсі жап-жасыл келген, және онда
құрттары өте көп. ... ... көп ... ластанбаған. Ал 3-нүктеден
алынған жапырақтың түсі сұр – жасыл, және құрттары сирек ... ... ағаш ... ... ... тез ... вариантындағы, Алма-Арасан аймағындағы ағаш өсімдіктің
жапырағының жүйесі ұзын. Ал қалған ... ағаш ... ... қысқа.
3-нүктедегі ағаш өсімдіктің жапырағы сарғайған, майда жапырағы көп.
Сондай – ақ 3-нүктеден ... ағш ... өсу ... төмен
екендігі айқындалды. Оның жапырағының көлемі бақылау вариантына қарағанда
кіші ... ... ... соң ... ағаш өсімдік жапырағынын көлденен
кесіндісі жасалынды.
Көлденен кесінді жасаған ағаш ... ... 32 ... оны ... ... жапырақтың анатомиялық құрылысын көру
арқылы оған ... ... 19- ... Ауаны ластайтын негізгі көздердің бірі автокөліктерден шығарылатын
зиянды заттектердің ағаш өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... қарағаш жапырағының анатомиялық құрылысы,
1нүкте- Сейфуллин көшесі, Гоголь қиылысы
21 сурет- майда жапырақты қарағаш жапырағының ... ... ... ... ... ... ... сурет- майда жапырақты қарағаш жапырағының анатомиялық құрылысы, 3
нүкте- Абай даңғылы, ... ... ... ... қарағаш жапырағының анатомиялық құрылысы,
бақылау варианты-Алма-Арасан
24 сурет -жапырағы түкті қарағаштың анатомиялық құрылысы, 1 нүкте-
Сейфуллин көшесі, Гоголь ... ... ... ... қарағаштың анатомиялық құрылысы, 2 нүкте-Райымбек
даңғылы, Абылайхан қиылысы
26 сурет- жапырағы түкті қарағаштың анатомиялық құрылысы, 3 нүкте- Абай
даңғылы, ... ... ... ... ... ... анатомиялық құрылысы, бақылау варианты-
Алма-Арасан
28 сурет –С. Кедровая карағайдың ... ... 1 ... ... ... ... ... С. Кедровая карағайдың анатомиялық құрылысы, 2 нүкте- Райымбек
даңғылы, Абылайхан қиылысы
30 сурет -С. Кедровая карағайдың анатомиялық ... 3 ... ... ... қиылысы
31 сурет –С. Кедровая карағайдың анатомиялық құрылысы, бақылау варианты-
Алма-Арасан
32 сурет –Сібір шыршасының анатомиялық құрылысы, 1 нүкте- ... ... ... ... ... шыршасының анатомиялық құрылысы, 2 нүкте- Райымбек даңғылы,
Абылайхан қиылысы
34 ... ... ... анатомиялық құрылысы, 3 нүкте- Абай даңғылы,
Алтынсарин қиылысы
35 сурет- Сібір шыршасының анатомиялық құрылысы, бақылау варианты-Алма-
Арасан
Қарағаш ... ... ... ... ... ... ... тығыз орналасқан клеткалардан тұратының
байқадық. Жоғары эпидермиспен ... ... ... ... ... жасаушы ұлпаға жатады. Мезофилл ... ... ... ... ... жүйкеде өткізгіш шоқ орналасқан. Өкізгіш
шоқ кологатеральді жабық, ксилема және флоэмадан ... ... ... ... ал ксилема жоғары қарай ... ... ... қоршайды. Паренхималық клеткалар орналасқан.
Сондай-ақ төменгі эпидермисте жай ... ... ... ... көшесі, Гоголь қиылысы аймағынан
алынған қарағаш өсімдігі жапырағының ... ... ... ... ... бір қатар тығыз орналасқан клеткалардан тұратыны
байқалды. Жоғары эпидермиспен төменгі ... ... ... ... ... орналасқан. Төмендегі эпидермисте бірнеше түктері
бар. Өсімдік жапырағы ұлпаларынан басқа өзгеріс байқалмады.
Райымбек ... ... ... ... қарағаш өсімдігі
жапырағының көлденен кесіндісің бақылау барысында сыртқы пішінінде өзгеріс
байқалды. Яғни төменгі эпидермис дөңгеленіп ... ... және ... ... екі ... ... түктер бар, қысқа біз
тәрізді, және ұзын жіп тәрізді. Жоғары ... ... ... ... орналасқан клеткалардан тұратының байқадық. ... ... ... ... мезофилл орналасқан..
Абай даңғылы, Правда қиылыстарындағы қарағаш өсімдігінің көлденең
кесіндісінде жоғары және төменгі эпидермисте ешқандай ... жоқ ... ... ... төменгі эпидермистің аралығында мезофилл
орналасқан. Мезофилл жасаушы ұлпаға жатады. ... ... ... ... бөлінген. Өткізгіш шоқ дөңгелек, қабықшалары жұқа болып
келген.
2. Алма-арасан аймағындағы қылқан жапырақты қарағай ... ... ... ... ... ... ... қабырғалары аздап кутинденген, эпидермис клеткалары бір қатар тығыз
орналасқан. Эпидермис клеткалары астында гиподерма ... ... ішкі ... ... ... ... және ... қатпарлы болады. Шайыр қуысы, мезофилл қатпарлы өткізгіш шоқ
концентрлі. Арнайы екіден қоршалған транфузды шар.
Сейфуллин ... ... ... ... ... өсімдігінің жапырақ
анатомиясының құрылысының көлденен кесіндісінде: ... ... ... ... ... эпидермис клеткалары бір қатар жұқа
орналасқан. Эпидермис клеткалары ... ... ... Мезофилл
гиподерманың ішкі жағында орналасқан, клеткалары біркелкі және олардың
қабықшалары қатпарлы ... ... ... өте жиі, және ... қарай
орналасқан. Арнайы екіден қоршалған транфузды шар.
Райымбек Абылайхан аймағындағы қылқан жапырақты қарағай өсімдігінің жапырақ
анатомиясының құрылысының ... ... ... ... ... ... ... эпидермис клеткалары жұқа орналасқан.
Эпидермис клеткалары астында гиподерма орналасқан. Мезофилл гиподерманың
ішкі жағында ... ... ... және ... ... ... Шайыр қуысы, мезофилл қатпарлы өткізгіш шоқ концентрлі.
Арнайы екіден қоршалған ... ... ... ... ... жапырақты қарағай өсімдігінің жапырақ
анатомиясының құрылысының көлденен ... ... ... ... ... ... эпидермис клеткалары бір қатар тығыз
орналасқан. Эпидермис клеткалары астында гиподерма ... ... ішкі ... орналасқан, клеткалары біркелкі және олардың
қабықшалары қатпарлы болады. ... ... ... ... өткізгіш шоқ
концентрлі. Арнайы екіден қоршалған транфузды ... ... ... ... ... ... заттектердің қоршаған
ортаның экологиялық жағдайына әсері, тым жоғары екендігі айқындалды. Алматы
қаласының ластануына 80% ... ... ... ... бірі ... шығарылатын зианды заттар адамның денсаулығына және
жануарлар, өімдіктер әлеміне ... ... ... ... ... ... ... күкірттің қосоксиді,
көмірсутегілер, көмір оксиді, азотың оксиді, мен ... ... ... және ... Бұл ... ... ауада
химиялық реакцияға түсіп, бұрынғыдан да жаңа қауіпті қосылыстар ... ... улы ... ... ... ... ... өсіп - дамуына зиянды әсер етеді, егер ... 0,2-0,5 ... ... жапырақтарында жүретін фотосинтезді тежейді және
хлороз кеселімен ... ... ... Автокөлік көбінесе
көшелердің қиылысындағы бағдаршамдардын алдында және көше бойында ... ... ... ... ... жерлерде автокөліктер көп
шоғырланады және олардың моторлары аз ... ... ... ... улы
газ көп бөлінеді. Улы затардың көбісі, әсіресе көмірсутегілер мен көмір
тотықтары толық ... ... ... ... ... ... ... толық жана алмағандықтан көмірсутегілердің ... ... ... ... ... бұл ... ахауы бар автокөліктерден қара
түтін көп бөлінеді, ал ондай түтіндердің ішінде өте улы ... ... ... егер ауа осы ... ... ... өкпесінің
қатерлі ісігімен ауруы жиілейді. /6/
Зерттеу нәтижелері бойынша ... ... ... ... және ... ғана емес, сонымен ғана ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің сыртқы пішіні өзгеріске ұшырап, олардың жапырақтары
майдалана тұскен. Сондай – ақ ... ... ағаш ... ... ... ағаш ... ... келгенде
олардын айырмашылығы байқалды.
Үш нүктеден алынған тәжірибе вариантындағы ағаш өсімдік жапырағының
пішіні өзгеріске ұшыраған. Жапырағы ... ... тез ... ... сондай–ақ жапырақ ауруға үшыраған. Автокөліктерден шығарылатын
заттар өсімдіктін фотосинтезге ... ... ... Өсімдік
фотосинтезге қатыспаған жағдайда ауаның құрамында СО2 ... ... Яғни бұл ... тірі ... ... себебін тигізеді.
Тұжырымдар
1. Атмосфераның 95 % -ын автокөлік ... ... ... ... ... ... болған жағдайда ,
және бағдаршам алдында мөлшері көбейеді.
3. Автокөліктерден шығарылатын заттар өсімдіктердің өсу ... ... ... зиян ... байқалды.
4. Өсімдіктердің сыртқы пішіні өзгеріске ұшырағын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.А.Ж.Ақбасова,Г.Ә.Саинова.Экология Алматы 2003 ж, 292 бет. ... Қала және ... ... Алматы”Ана тілі ”1991 ж,80 бет.[13-14].
3.Ұ.Б.Асқарова Экология және ... ... ... 2004 ж, ... ... ... және қоршаған ортаны
қорғау.Алматы 2006 ж.
5. Ж.Бақытов. Атамекен газеті.Қала ауасы көк түтіннен қашан тазарады?
Алматы 2005 ж.
6. Қ.Өрісбаев.Атамекен газеті.Алматы аспаны көк ... ... 2005 ... ... Алматылықтар санасы тазармай,алматы тазармайды.Алматы
Ақшамы,22 Желтоқсан № 154 (3936).
8. Биоэтонол-экологиялық жағынан таза отын.Атамекен газеті.2007 ж.
9.Мұрат Батырбаев.Атамекен газеті.Алматы ... ... ... ... ... ... Еркінбек.Егемен Қазақстан. Сапасыз бензиннің орнына қойдын зәрі
қолданылса Алматы көгі көк түтіннен арылар бәлкім.2005 ж.
11. Т. Мұсақұлов. БОТАНИКА Алматы-1975.
12. Ә.Ә. ... ... ... 512 бет. ... С.Ш.Асрандина. Экология және табиғатты пайдалану Алматы -2006 224 бет.
65-66.
14. Қазақстан Республикасы қоршаған ортаны қорғау министрлігінің орталығы.
“КАЗГИДРОМЕТ”.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
Өнімдер өндірісі298 бет
Қоршаған орта факторлары11 бет
Қоршаған ортаның сапасын бағалау6 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
«Зиянды әдеттерден аулақ бол!». Тәрбие сағаты7 бет
«ҚазМұнаГаз» Акционерлік Қоғамының қаржылық жағдайына талдау17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь