Жиілік сөздік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1 ЛЕКСИКАЛЫҚ МИНИМУМ ЖӘНЕ ОҚУЛЫҚ ЛЕКСИКАСЫН
МИНИМИЗАЦИЯЛАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Лексикалық минимум туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Оқулық лексикасын минимизациялау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3 Минимизациялаудың принциптері мен критерийлері ... ... ... ... ... ... ... ...15

2 ЖИІЛІК СӨЗДІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.1 Жиілік сөздік және оны жасаудың әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2 «Clan output» бағдарламасы және оның негізінде оқулықтың
лексикасын өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.3 4.сынып «Қазақ тілі» оқулығы бойынша жасалған жиілік сөздік ... ... ... 26
2.31 Жоғары жиілікті сөздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.32 Орта жиілікті сөздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.33 Төмен жиілікті сөздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34

3 ЛЕКСИКА. ТЕМАТИКАЛЫҚ СӨЗДЕР ТОБЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47
3.1 Лексика.тематикалық сөздер дегеніміз не? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
3.2 Лексика.тематикалық сөздер тобының құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
3.3 1, 2, 3.сынып «Қазақ тілі» оқулықтарымен салыстыру ... ... ... ... ... ... ... .. 50

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
ҚОСЫМША А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
        
        ОРЫС ТІЛІНДЕ ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН 4 - СЫНЫП
«ҚАЗАҚ ТІЛІ» ОҚУЛЫҒЫНЫҢ ЛЕКСИКАЛЫҚ МИНИМУМЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................4
1 ЛЕКСИКАЛЫҚ МИНИМУМ ЖӘНЕ ОҚУЛЫҚ ЛЕКСИКАСЫН
МИНИМИЗАЦИЯЛАУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ.........................................................7
1.1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және оны ... әдіс-
тәсілдері.......................................17
2.2 «Clan output» бағдарламасы және оның негізінде оқулықтың
лексикасын
өңдеу.......................................................................
..........................25
2.3 4-сынып ... ... ... ... жасалған жиілік сөздік
............26
2.31 ... ... ... Орта ... ... ... ... ... ЛЕКСИКА- ТЕМАТИКАЛЫҚ СӨЗДЕР ТОБЫ.......................................47
3.1 Лексика-тематикалық ... ... ... ... ... 1, 2, ... ... ... ... ... ... тақырыбы: Орыс тілінде жалпы білім беретін 4-сынып «Қазақ тілі»
оқулығының лексикалық минимумы.
Жұмыстың көлемі: Диплом жұмысымның көлемі 58 бет
Пайдаланған ... ... ... жазу ... 43 ... ... ... лексикалық минимум, минимизация мәселелері, жиілік сөздік,
әліпби- жиілік сөздік, ... ... ... ... Зерттеу нысаны ретінде 4 сынып «Қазақ тілі» оқулығы
алынды. Оқулықтың ... А. ... - ... Атамұра, 2004. – 144 б.
Жұмыстың негізгі мақсаты мен міндеті. Зерттеу жұмысымның негізгі мақсаты-
орыс тілінде жалпы білім ... ... ... ... ... ... «Қазақ тілі» оқулығының лексикалық минимумын анықтау.
Ол үшін тілдің қолданбалы аясында кең ... ... ... сөздік,
сонымен қатар оның негізінде әліпбилі- жиілік сөздік және ... ... ... ... ... төмендегідей міндеттердің шешімін табуды көздейді:
- оқулық лексикасын минимизациялау және оның принциптерін айқындау;
- оқулық лексикасының компьютерлік базасын құру;
- «Clan output» компьютерлік ... ... ... ... ... ... сөздігін жасау;
- жиілік сөздіктің негізінде әліпбилі-жиілік сөздік түзу;
- 4-сынып «Қазақ тілі» оқулығының лексика- тематикалық сөздігін ... ... ... ... ... 1, 2, ... «Қазақ тілі» оқулықтарымен салыстыра отырып,4-сынып
оқулығының ... ... ... ... ... ... 4- сынып «Қазақ тілі» оқулығының
лексикалық минимумы 1200 сөзден тұратыны анықталды. Алынған нәтижелер (1200
сөз) оқулық лексикасын ... ... ... ... ... қолданылған дерек көздері: ғылыми еңбектер, ғылыми диссертациялар,
сөздіктер, ғылыми мақалалар.
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі.
Қазақстан халықтарының достығы мен ел ... ... ... ... болашағы жастарды өз елінің тарихын, мәдениетін, тілін
бағалай ... ... етіп ... үшін ... тілді жетік
меңгерудің маңызы ерекше.
Қазақ тіліне мемлекеттік тіл ... беру ... ... ... және орыс ... ... функционалдық қатынастардың
реттелуіне, және қазақ тілінің қоғамдық салалардағы қызметінің қалпына
келтірілуіне түрткі болды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... – бұл ... ... заң шығару, іс-қағаздар жүргізу...тілі.
Қазақстан ... ... ... борышы- мемлекеттік тілді
меңгеру болып табылады...»
Тілдік саясат және тілдік жоспарлау – ... ... ... ... ... ... жағдайдың, тілдік саясат және
тілдік жоспарлаудың көптеген мәселелері М.К. Исаев, А.Қайдаров, С.Калмыков,
М.М. ... Э.Д. ... Ж.С. ... және ... ... ... ... жоспарлау-белгілі бір субъекттердің тарапынан тілді
қолданушылардың ... ... әсер ету үшін ... ... іс- шаралар, бұның мақсаты тіл ... ... ... тіл ... реттеу (корпустық жоспарлау), тілді меңгеру үшін
жағдай жасау (меңгеруді ... ... ... ... ... және лингвистикалық институттар арқылы тілді мемлекеттік шекарадан
тыс жерлерге тарату [1, 115].
Әдетте тілдік жоспарлау ... және ... деп ... ... 1969 жылы ... ғалымы H.Kloss ұсынды. Статустық және
корпустық жоспарлаудан басқа, 1989 жылы R.Cooper ... ...... жоспарлау және тілді таратуды жаспарлау.
Статустық жоспарлау-тілдер статусын мақсатты түрде реттеу [2, ... ... тіл ... ... енгізу үшін бағытталған іс-
әрекет [2, 59].
Қоғамның нәтижелі тілдік гомогенизациясы тілді меңгеруді және ... ... ... Тілді меңгеруді жоспарлау-тілде сөйлейтін
адамдардың санын ... ... ... деп ... ал ... деп ... ... үйрену тілектері мен мүмкіндіктерін жасау немесе
жақсарту үшін тілдік функцияларды қайта бөлу деп саналады.
Тілді ... ... ... өзгерту арқылы,оның қызмет
көрсету аясын кеңейту енеді.
Тілді меңгеруді жоспарлаудың негізгі міндеттерінің бірі-тілді ... ... шет тілі ... ... [1, ... тілін мемлекеттік тіл ретінде оқытудың талабы өзгеріп, күшейген
сайын оқулық жазу, түзу теориясының маңыздылығы, өзектілігі арта ... ... ... өз ... ... жазып немесе ағылшын, орыс ... ... ... Оқулықтың басты сипаты-оқыта алуы, сөйлете алуы,
оқыта ... ... ... тілі пәні бойынша (өзге ұлт үшін, шетелдіктер
үшін) көптеп жазылды, енді ... ... соны ... ... ... [3,
5].
Тілді оқыту оқулық жазудан басталады. Себебі жақсы оқу да, жақсы оқыту
да оқулыққа тікелей байланысты. Осылай бола тұра ... ... орыс ... орыс ... ... арналған қазақ тілі
оқулықтарының сапасы қанағаттандырарлық емес.
Қазіргі ... тілі ... ... тілділерге арналған) өзінің негізгі
сипаты-оқытуды толық қамтамасыз етуге кепілдік бере алмайтындығы да ... ... ... ... заман талабына сай оқулық жазу мәселесі өзекті болып табылады.
Қазақ тіл білімінде бұл тақырыпқа әлі де ... аз ... ... ... өзектілігін мына факторлар айқындайды:
- ҚР Білім және ғылым министрлігінде жаңа заман ... сай ... ... жиі ... ... ... жоғары оқу орындарының жартысына жуығының
өзге тілділігі;
- қазақ тілінің ҚР-ң мемлекеттік тілі болуы;
- Елбасы жолдауындағы «... ... ... ... ... ... тілінің дамуы» деген бағдардың көрсетілуі;
Сондай-ақ, еліміздің басқа мемлекеттермен мәдени, ... ... ... ... ... өзге ұлттарға, шет елдіктерге
оқытудың ... ... ... ... ... тілі оқулығы теориясының негізгі мәселелерін,
нысанын, пәнін және ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, орыс тілінде жалпы ... ... ... ... ... ... 4-сынып «Қазақ тілі»
оқулығының лексикалық минимумын анықталды. Лексикалық минимум 1200 сөзді
құрайды. Ол үшін ... ... ... кең ... ... ... ... қатар оның негізінде әліпбилі- жиілік сөздік және лексика-
тематикалық сөздіктер жасалды.
Бұл мақсат төмендегідей міндеттердің шешімін табуды көздейді:
- оқулық ... ... және оның ... ... оқулық лексикасының компьютерлік базасын құру;
- «Clan output» компьютерлік бағдарлама арқылы 4-сынып «Қазақ ... ... ... ... ... ... негізінде әліпбилі-жиілік сөздік түзу;
- 4-сынып «Қазақ тілі» оқулығының лексика- тематикалық сөздігін жасау;
- ... ... ... ... 1, 2, ... «Қазақ тілі» оқулықтарымен салыстыра отырып,4-сынып
оқулығының лексикалық минимумын айқындау;
Зерттеу нысаны ... ... ... ... ... ... ... Оқулықтың авторы А. Қайырбекова, - Алматы: Атамұра, 2004.-144 б.
Зерттеу әдіс- тәсілдері. ... ... ой- ... ... ... ... ... түсіндіру, логикалық талдау
сияқты әдіс - тісілдер пайдаланды. Оқулықты талдау барысында сипаттамалы,
материалдарды жаппай ... ... ... ... ... ... қатар оқулықтарды салыстыру барысында
салыстырмалы, ... ... ... ... ... ... сөздіктерді жасауда математикалық және статистикалық әдістер
кеңінен ... ... ... материалдар оқулықтың құрылымын,
мазмұнын саралау негізінде қаланды. ... тіл ... ... ... ... ... орыс тілі ... лингвистикалық әдістемелік
қағидалары басшылыққа алынды. Атап айтқанда, Күзекова З.С. Екінші тіл
ретіндегі ... тілі ... ... ... ... ... ... А.М. Алдашева. Ш.Бектұров, Ә.Жүнісбек,
Қ.Қадашева, ... ... ... ... тілі ... тіл ... ... оқулықтары мен оқу құралдары; Н.П.
Денисов, В.Г. Костамаров, О.Д. Митрофанова т.б екінші тіл ... орыс тілі ... ... ... ... ғылыми жаңалығы. Жұмыста екінші тіл ретіндегі қазақ
тілі оқулығы теориясының ғылыми негізі қарастырылады. Зерттеуімізде алғаш
рет орыс ... ... ... тілі» оқулықтары (1,2 ,3,4 сынып)
негізге алынып, талданды. Қазақ тілі ... ... ... ... айқындалды. Сондай-ақ, оқу ... ... ... және деңгей бойынша минимизациялау
жұмыстары алғаш рет жасалды. Бұл жұмыстарды іске ... ... ... ... ... («Clan ... арқылы жиілік сөздіктер
жасалды. Бұндай сөздіктерді жасау, қазіргі таңда тіл біліміндегі дамып келе
жатқан ... ... ... ... тиеді.
Зерттеудің теориялық және практикалық маңызы. Сапалы оқыту да, сапалы
оқу да тікелей оқулыққа ... ... ... ... заман талабына
сай оқулық жазу үшін, сол оқулықтың теориялық, әрі әдістемелік мәселелерін
қарастыру маңызды ... ... тілі ... ... минимумын
анықтау қазақ тіл білімінде алғаш рет жасалып отыр. Осы жұмыста анықталған
мәліметтер, сондай-ақ зерттеудің әкелген ... ... ... ... жағынан толығуына, дамуына өз үлесін қосады деп ойлаймыз.
Жұмыстың құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, теориялық және практикалық
бөлімдерден, яғни ... ... ... ... ... ... және лексика - тематикалық ... ... ... ... ... ... және пайдаланылған
әдебиеттерден тұрады. Жұмыстың соңында қосымша ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Лексикалық минимум туралы түсінік.
Тілдің лексикасын оқыту туралы сөз ... ... ... сөзіне
анықтама беруді жөн көрдік. Л.В. Щербаның ... ... – бұл ... ... Ол ойдың мазмұнын сақтау үшін қызмет етеді. Сонымен бірге
лексиканың басқа да анықтамалары белгілі.
Лексика (грек. lexikos ... ... ... бір ... ... ... сол тілдің сөздік құрамы. 2) Сөз құрамының жеке бір
топтарына (салаларына) ... ... ... ... ... ... арнаулы лексика т.б. 3) Белгілі бір шығарманың, жеке автордың
сөздік құрамы [6, 200].
Лексика (грек. lexikos-сөзге ... ... ... ... ... Бұл ... сөздік қордың жекелеген қабаттарына да ... ... ... ... ... әлеуметтік,
кәсіби, ғылыми- техникалық және адамның танымына байланысты ... ... ... ... ... жаңа ... тез ... отырады,
сонымен қатар әдеби тілге енбейтін, қолданыстан шыққан сөздер біразға дейін
тілдегі «историзм» не ... сөз» ... ... ... Тілдегі жаңа
сөздер неологизм деп аталады. Жаңа сөздердің ... ... ... ... 1) ... үлгі бойынша ; 2) сөздің жаңа мағынаны ... ... ...... ...... ... 4) кірме
сөздер арқылы және т.б.
Лексема (грек. lexis – ... ... ... ... ол ... ... сол сөздің өзіне ғана тән болып табылатын тұлғалар ... ... ... ... ... 1918 жылы А.М.Пешковский
ұсынды [6, 200].
Лексика-бұл сөздер жиынтығы және белгілі бір жүйе ... ... ... ... ... ... барлық бірліктер өзіндік
қасиеттері бойынша белгілі бір лексикалық ... ... ... ... ... ... жұптар, сөзжасамдық
ұяларға) кіретіні лексиканың ... ... ... ... тұрады, олар бүтін ... ... ... ... бірліктерге жататындар:
1)сөздер; 2)тұрақты тіркестер; 3) клишелер;
Лексикалық бірліктердің өзіндік ерекшеліктері бар және ... 4 ... ... ... сөздің формасы деп, ең алдымен есту арқылы
қабылданатын, оның дыбыстық жағын түсінеміз. ... ... ... ... дыбысталуы мен жазылуын ескеру қажет. ... ... оның ... ... ... ... оның грамматикалық
формаларымен байланысты.
Сөздің «ішкі» қасиеттерінен басқа, оған ... ... ... ... ... ... ... түседі, сол арқылы жаңа сөз тіркестер
жасалады.
Лексиканы оқыту дегеніміз-сөзді оқыту. «Сөз – бұл үйді салу ... ... бұл ... үй-тіл, ал құрылыс-үйрену».
Ал сөзді білу дегеніміз не? Бұл ... ... ... және ... ... сөзөзгеруді білу. Оны графикалық түрде былай көрсетуге
болады: Сөз = мағына + форма (дыбыстық,графикалық) + ... ... ... [7, ... айтылғандардан, лексиканы оқыту кезінде, біз тілді оқытамыз
деген қорытынды жасауға болады. Ал тілді оқыту-шет тілін және екінші ... ... ... ... ... ... ... оқыту мазмұнына үш компонент кіреді: ... және ... ... ... ... ... және ұйымдастырылған сөздіктен тұрады. Әрине, тілдің барлық
сөздерін меңгеру мүмкін емес және адамдар ... ... ... ... қорды падаланады. Яғни тілдің ... ... ... ... жоқ. Мектеп жағдайында, оқушының аз уақыт ішінде меңгере алатын
қажетті лексикалық минимум туралы сөз болады.
Лексикалық минимум-оқушының мүмкіндіктерін және ... ... ... ... ... ... көлемі. Сонымен қатар
қарым- қатынас құралы ретінде пайдалануға ... ... ... ... ... лексикалық минимумның көлеміне қатал шектеулер
қойылады. Себебі лексикалық минимумның көлемін ұлғайту ... ... кері ... ... ... бүкіл лексикасын анықталған бір курс көлемінде
меңгеруі ... Бұл ... ... қор ... табылады.
Минимум- сөздіктің құрамына енген лексика белгілі бір принциптер
бойынша ... ... ... белгілер мен көрсеткіштердің
сипаты бойынша үш ... ... ... ... ... ... принциптердің негізінде актив, пассив және потенциалды
минимум- сөздіктер жасалады. ... ... ... және монологтық сөйлеулеріне қызмет ететін лексикалық бірліктер
жатады, яғни репродуктивтік сөйлеу. Актив лексикалық минимум бағдарламамен
реттелген, ... ... ... және ... бойынша көлемі
айқындалған. Актив лексикалық ... ... ... өз ойын ... және ... тілде басқа адамдардың ойын түсінуге мүмкіндік беретін
лексиканың негізгі қоры.
Оқытудың әрбір профиліне қарай ... ... ... негізінде
оқулықтың лексикалық минимумы қалыптасады, яғни оқулық сөздігінің бір
бөлігін құрайды. ... ... ... ... ... ... ... пайдалану кеңейе түседі. Әрбір лексемада
оқулықтың қай ... қай ... ... керектігі туралы
мәліметтер жазылады. Лексикалық ... ... бір ... ... ... ... минимум әліпби тіртіп және ... ... ... [3, ... ... ... түсінігі қайшылықты (оған ... және ... ... ... ... мен психологияда
минимум бұл-ең аз уақытта меңгерілетін оқу ... ... ... ... ... ... бастапқы деңгей (1000-1500сөз) 300-400
сағат (бастапқы деңгейде бір сабақта 9-10 сөз үйретіледі), ... ... сөз) ... 500-600 ... ... ... ... екінші
деңгейде, бір сабақта 20-25 сөз үйретіледі. Қазіргі таңда лингвистикалық
мазмұндағы жұмыстар атқарылып жатыр, яғни минимумға ... ең ... ... ... және елтанымдық білімдер енуі қажет. Бұл
арқылы оқушы аз уақытта барынша пайдалы, өнімді білімді иеленеді.
Шет ... ... әр ... ... ... ... ... ол қоғамдық өмірдің барлық салаларында қызмет етеді, сонымен
бірге қоғамдық мүдделерді қанағаттандырады. ... ... ... ... оқу ... ... тілдік жүйе туралы
білімнің болуын талап етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бірлікті айтады, яғни оқытудың ... ... ... сөз, ... ... ... ... қамтиды, ең
жоғары деңгей екінші тілде еркін сөйлеуді көздейді. Бірақ тілді ... ... ... бұл - ... үйренуге кірісу деп түсініледі.
Тіл жүйесі көп қабатты, күрделі ... ... ... ... ... уақыт мөлшерін қажет етеді. Мысалы, оқытудың бастапқы ... ... ... ... ұқыптылықпен үйретіледі. Мамандардың
пікірінше, оқытудың бастапқы кезеңі үшін ... ... ... Орыс тілін шет тілі ретінде үйрету тәжірибесінде тұрақты
синтаксистік және ... ... ... ... бұндай
білімдерден орыс тілін үйрену басталады. Сонымен қатар, синтаксистік және
морфологиялық білімдер оқытудың ... ... ... ... ... ... ... деңгейіндегі лексикалық минимум
оқулықтан ... ... ... өзгеріп отырады. Ғалымдардың
айтуынша, үйренуші «нені» үйрену керек «неден» бастау керек ... ... ... үшін білу қажет. Орыс тілінің оқулықтары лексиканың жиілікті
негізінен басқа, орыс ... ... ... ... «өтпелі»
сөздерден тұрады. Мектептерге ... ... ... ... ... Егер ... ... 1000-1500 сөздердің көмегімен
қалған барлық сөздердің мағынасын түсіндіретін болсақ, лексиканың ... ... ... ... ... ... ... Бұл
жағдай, оқытудың бастапқы кезеңінде лексикалық минимумның фонетикалық және
грамматикалық минимумдарға ... ... ... ... ... ... принциптері:
1) Конструктивті принцип. Яғни сөздер тізімін жасау, құрастыру. Бұл
математикадағы конструктивті әдіспен байланысты. Сөздер тізімін ... ... ... ... ... ... және ... мазмұнды және тілдің лексикалық жүйе
құрылымының объективті ... ... ... ... ... дәл осы ... минимумның жиілікті негізін
(ядросы) қолдану барынша ... Кез ... ... ... сөздер
өзінің сипатын сақтайды, сондықтан лексикалық минимумды қарастырғанда,
жиілік сөздіктерді талдаудан бастайды. ... ... ... ... сөзі ... олар қосымша критерийлер бойынша іріктеледі.
Қосымша критерийлер төмендегідей топтастырылады:
1) лексиканың жүйелілік сипаттамасы және ... ... ... байланысын (сөзжасамдық модельдерді есепке алу, ... ... ... ... ... ... лексика мен мәдениеттің байланысын ескеру принципі, лексикалық
минимумның ... ... ... және ... ... ( М.А. ... б/ша).
Аталған сөздер саны (1000-1500, оқытудың алғашқы кезеңіндегі ... ... ... неміс тілдерінің негізінде алынған. Орыс және
қазақ тілдері үшін де бұл ... ... ... М. Уэст ағылшын
тілінің 1490 сөзі арқылы 24 мың сөзді түсіндірді. Ал Гунем және ... ... ... ... ... 3000 мыңнан тұратын лексикалық қордың
негізгі сөздігін жасады.
Бұл жерде «элементарлы лексика» деген термин ... ... ... ... ең жиі кездесетін ... ... Бұл ... орыс ... ... кездесетін сөздер болып табылады.
Р.М. Фрумкина бойынша, ең жиі қолданылатын 1000 сөз орташа алғанда
барлық сөзқолданыстың 65-70% ... ... ... ... объективті
заңдарын танытатын жиіліктің осындай қасиеті, лексиканы іріктеудің
әдістемелік мақсатын жүзеге ... ... ... ... тек қана ... ... ... деген ой тумауы керек.
Тілді меңгеру ұзақ әрі ... ал ең ... ... ... тек қана өз ... осы ... ... олардың тілді
меңгере алатындығына деген сенімділігін арттыра ... ... ... ... тез ... меңгермейді, сондықтан оқытушы тілді меңгеру қиынға
түскендерге мүмкіндігінше көмек ... бұл ... ... ... ... етуге тырысады.
Әдістеме дербес ғылым болғандықтан, совет ғалымдары және көптеген шет
ел ... ... ... ... ... ... түсініктерін, категория мен заңдарын, мақсат-міндеттерін
айқындайды.
Негізгілері:
1. коммуникативтілік;
2. тіл ... ... тіл ... ... яғни олардың
екінші тілді үйренге дейін қалыптасқан қарым-қатынас жолдары;
3. елдің мәдени ерекшеліктерін ескеру (лингвоелтану);
Ғалымдар әдістеменің негізгі ... ... оқу ... және шектеу деп есептейді. Сонымен қатар оқу кезінде қалыптасатын
білім және дағдылар. ... бұл ... ... ... ... оқу ... оқытылатын барлық пәндерге қатысты. Ал тілді оқыту
саласында ... ... ... оқу ... ... ... бір аспектісі ретінде қарастыруға
болады.
Әдістеменің үш негізгі, яғни коммуникативтілік, үйренушінің туған тілін
ескеру және лигвоелтанымдық ... ... ... ... ... және ... пен ... ... заманға сай тілді оқыту
әдістемесі де болмайды.
Кез келген ... ... ... ал оқыту дәл осындай міндет, тек
қана өз ғылым ... ... ... сонымен бірге онымен
байланысты барлық ғылым салаларын меңгеру көзделеді. Тілді оқыту ... ... ... ... дидактика және т.б.
ғылымдармен байланысы қажет деп есептеледі.
Лексикалық материалдарды ... ... ... ... мәселелер:
1. іріктеудің принциптері мен критерийлері;
2. сөздік көлемі;
3. лексикалық бірлік түсінігі;
4. таңдалып ... ... сөз ... ... ... ... жылдары тіл білімінде дәл (точные) әдіс-тәсілдер өз орнын ... ... ... ... ... ... тіл білімін
дәл ғылымдарға жақындатуға тырысты. Қазіргі ... ... ең ... анықтайтын, жиілік сөздіктер жасалды және әлі де жасалып жатыр.
Әдіскер-ғалымдар арасында жиілік сөздіктерді құрастырудың қажеттілігі ... ... ... жөнінде пікір-таластар бар. Жиілік сөздіктерге қарсы
шыққандардың пікірлерін ... ... ... ... ... материалды іріктеу, таңдаманың санын белгілеу т.б. дәлділікті
қажет етеді [9, 138 ].
Шет тілі оқулықтарының ... ... ... ... ... іріктеу мәселесі оқытушылардың назарынан шыққан емес.
Ян Амос ... ... ... мир» атты ... ... 8000
мың сөзін іріктеп алған болатын. Оның пікірінше, бұл ... ... ... әлем ... ... ... және ... тілін меңгереді деп
есептеді.
Тек ХIХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында «оқулықтардың лексикалық
минимумын» анықтау мәселесі бірнеше елдерде дами ... ... ... ... оқыту процесін және тілдік материалды рационалдау болды. Осы мақсатта
бірнеше минимум-сөздіктер жасалды. Сөздіктерді ... ... ... ... ... қолданып, «жиілік» критерийін негізге
алды. Әдетте ... ... ... ... ... ... ретінде
Торндайктың сөздігін атауға болады.
Пальмер, Уест, ... ... ... таза ... ... ... ... Олар лексиканы іріктеудің жаңа жолдарын ... ... ... ... ... ... ... ретінде:
• сөздің сөзжасамдық мүмкіндіктері;
• сөздің нақтылығы;
• басқа сөздермен байланысу қабілеті;
сияқты критерийлерді негізге алды (Пальмер. Interim Report on ... ... өз ... ... ... шет тілі оқулықтары
үшін сөздіктерді жасау мәселесіне көңіл бөлген болатын. Бұл саладағы К.А.
Ганшина, И.А. ... ... ... шет ... ... жылы И.В. Рахмановтың редакциясымен неміс, ағылшын және француз
тілдерінің минимум-сөздігі жасалды. Бұл сөздік мектепте ... ... ... жуық ... ... ... кемшіліктері:
1. көлемі бойынша үлкен;
2. жиілігі кіші сөздер бар;
3. фразеологиялық минимумы жоқ;
Шет тілін ... сол ... ең жиі ... ... ... оқулықтың негізгі базалық, жиі қолданылатын сөздігін
жасау. Егер лексикалық минимумды ... ... және ... ... ... ... тілді оқыту айтарлықтай тиімді және тез болар еді.
Тіл білімінің статистикалық лексикография саласы тілдегі ең ... ... ... және ... ... Бұл саланың мақсаты
ұлттық тілдердің жиілік сөздіктерін жасау, ... ... әр ... ... сөздіктерін жасау.
ХХ- ғасырдың екінші жартысында, шет елдерде және СССР-де әдеби тілдің
сөздердің жиілігін ... ... ... сөздіктер жасалды.
Сөздіктердің кейбіреулері оқыту мақсатында жасалған екі ... ... ... П.М. ... ... ... жиілікті минимум-
сөздігі» М.,1974; Каширина М.Е., Тарасова Е:М. «Физикалық орысша- ... ... М., 1980, ... ... ... ... ... үшін арналған лексикалық минимум.
Шет тілін оқыту ... үш ... ... ... және ... Лингвистикалық компонент ғылыми түрде
өңделген және ұйымдастырылған сөздіктен тұрады. ... ... ... ... мүмкін емес және адамдар қарым- қатынас кезінде шектеулі
сөздік ... ... Яғни ... ... ... ... ... қажеттілігі
жоқ. Мектеп жағдайында оқушының аз уақыт ішінде меңгере ... ... ... ... сөз ... минимум-оқушының мүмкіндіктерін және берілген ... ... ... ... ... ... ... қатар
қарым- қатынас құралы ретінде пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... көлеміне қатал шектеулер
қойылады. Себебі лексикалық минимумның ... ... ... ... кері ... тигізеді. Зерттеуіміздің насаны ретінде
алынған 4 сынып «Қазақ тілі» оқулығы (авторы А. ... ... ... б.) ... ... бола ... ... зерттеу барысында,
яғни оқулықтың лексикасына жиілік сөздік, ... ... және ... ... ... ... оқулықтың лексикасы 1200 сөз екені
анықталды. Әрине, мұндай көрсеткіш қайсыбір ... ... тіл ... ешбір стандартына сай келмейді.
Оқушы минимумның бүкіл лексикасын анықталған бір курс көлемінде
меңгеруі ... Бұл ... ... қор ... ... сөздіктің құрамына енген лексика белгілі бір принциптер
бойынша іріктеледі. Барлық принциптерді ... мен ... ... үш ... бөлуге болады:
• Жиіліктік
• Методологиялық
• Лингвистикалық
Сонымен бірге белгілі бір тақырыпқа сәйкестік принципі, семантикалық
принцип, ... ... ... ... ... ... ... іріктеуде қолданылады.
Анықталған принциптердің негізінде актив, пассив және ... ... ... ... лексикалық минимумға-оқушылардың
диалогтық және монологтық сөйлеулеріне қызмет ететін лексикалық ... яғни ... ... ... ... ... ... тақырып бойынша нақтыланған, және ... ... ... ... ... Орта мектеп бағдарламасына сәйкес актив лексикалық
минимум: 5 сынып-250 сөз; 6 сынып -200; 7 сынып -175 сөз; 8 ... -175 ... 9 ... ... 800 лексикалық бірлік үйретіледі. ... (9,10) ... ... ... 200-ден сөз қосылады. Яғни,
орта мектеп үшін ... ... ... ... 1200 ... тең. Актив
лексикалық минимум мектеп оқушыларына өз ойын ... ... ... ... ... адамдардың ойын түсінуге мүмкіндік беретін лексиканың
негізгі қоры.
Шет тілдерін оқыту әдістемесінде лексиканы ... ... ... ... ... жасалған оқулық сөздігі оқытушы үшін қажетті ... ... ... ... ... ... лексика материалдарын
үйретуге бағдар жасайды. Лексикалық минимум-ғылыми ... ... ... жасаудың негізі болып табылады.
Лексикалық іріктеудің мәні- үйретілетін тілдің мыңдаған сөздерінен ... ... ... ... ... іріктеп алу. Мектептік минимум-
сөздіктің жалпы ... ... ... ... ... ... мысал
арқылы көрсетуге болады: егер ағылшын тілінің ең ... деп ... New ... ... ... ... миллионға жуық сөз
енсе, ал «Ең жиі қолданатын сөздер сөздігіне» 4500 сөз ғана енді. Жалпы
білім ... ... ... ... ... ... ескергенде,
1500-ге жуық сөз бірліктерін үйретуге болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және іріктеудің тиімді
жолдарын әзірлеуді талап етеді.
Әдіскерлер оқу материалдарын іріктеу мақсатында тілдің ... ... ... Осы ... ... ... ... функционалдығы
жағынан бірдей еместігін көреді, бұл ... ... ... ... ... қарым-қатынас кезінде ... ... ... тән ... бар ... ... екі жағы
пайда болады: басқа адамның сөзін түсіну және өз пікірін айта алу. ... ... екі ... ... және ... жағынан әр түрлі
лексикалық материалды пайдалану арқылы жүзеге асады.
Әрбір адам өзі ... ... ... ... дегенмен ол
сөздердің барлығын күнделікті қарым-қатынаста пайдаланбайды. Бұл ... ... ... ... ... Өз ... ... адам
айтарлықтай шектеулі сөздерді қолданады, бұл сөздер адамның актив сөздігін
құрайды.
Пассив сөздер адам ойына оларды естіген ... ... ... ... ... ... адам ... кезде түсіне бермейді. Ал актив
сөздерді біз кез келген уақытта коммуникативтік мақсаттарда қолдана ... ... (лат. ... -әрекетсіз)-1. Көп ... ... ... ... және т.б.) немесе аз ... ... ... сөздік құрамының бөлігі.
2. Психолингвистика бойынша – тілдің сөйлеушісіне түсінікті, бірақ оның
пікірлесуінде қолданылмайтын тілдік единицалардың ... ... 1) ... ең ... ... ұғымдары мен жағдайларына
байланысты ерекше жиі қолданыстағы және біршама шектелген ... ... тіл ... ... ... тіл қоры – ... тіл
қорынан ерекшеленеді. Актив тіл қорының баяу өзгеретін өзегі стилистикалық
бейтарап, мағыналық жүйесі бай ... мен ... ... ... ... [6, ... ... (байланыстыру) қызметі үшін актив тіл қорының
сөздері өте маңызды рөл атқарады. Бұл ... ... ... ... ... жиілігі, қолданылуы т.б.) арқылы ... ... ... ... ... ... Бұл ... тіл қорының үлгісін сөздіктерді құрастыруда қолданылады; 2) Актив тіл
қорының психолингвистикада адамдардың сөйлесуінде еркін ... ... ... ... ... 3) ... (Л.В. ... актив тіл қор лексикографиялық құрал болып
табылады.
Ана тіліндегі актив және ... ... ... және көлемі адамның
білім мен мәдени деңгейіне, оның ... ... және ... ... ... ... ... байланысты белгілі бір талаптар бар.
Мектеп бағдарламасына ... ... ... ... орташа есеппен 1050
лексикалық бірлік, оқытудың соңында 1200 лексикалық ... ... ... ... ... ... ... үшін минимум- сөздікті іріктеуде келесі негізгі тәртіп-
ережелерді ... ... деп ... ... оған енген тілдік материалдың минимумына қарамастан,
бағдарламаның талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... меңгеру нәтижесінде және бағдарлама
бойынша айқындалған грамматикалық материалды білу, сөзжасам заңдары
мен оларды оқу кезінде ... алу ... ... берілген
минимумға енбей қалған көптеген басқа сөздер мен сөз тіркестерді
түсіне алатындай іріктеліп ... ... ... ... ... айқындау кезінде оқудың мақсатын,
сонымен қатар оқу процесінің ішкі қажеттіліктерін ескеру ... ... ... ... ... «оқу ... бірлігі» алынады.
«Оқытылатын лексикалық бірлік» ретінде сөйлеуде оны түсіну және есте
сақтау үшін арнайы күш жұмсауды қажет ... сөз ... ... принциптері мен критерийлері.
Оқулық лексикасын минимизациялау туралы сөз етуден бұрын «минимизация»
сөзіне анықтама беруді жөн ... (лат. minimum ең ... - 1) ... ... ... ... ... санын азайту немесе олардың арасындағы
байланысты жеңілдету мақсатындағы эквиваленттік қайта ... 2) ... ... ... функцияның минимумын табу.
Минимум ( лат. minimum ең кіші) – 1) бір ... ең кіші ... ... ең кіші ... ең ... ... ... 2) мат.
функцияның ең кіші мәні. [17, 314].
Лексикалық минимумды іріктеудің ... бір ... ... ... ... ... ... бойынша қателерді
болжау, семантикалық іріктеу, ... ... ... ... ... ... ... қасиеті ескеріледі.
Тематикалық іріктеу. Яғни, белгілі бір тақырып аясында ... үшін ... ... сөз бен ... ... ... ... оқулық сөздіктері, оқулықтар және анықтағыштардың көмегімен
анықталады.
Тілдік интерференция бойынша қателерді болжау оқушының ойын ... үшін ... ... ... ... ... ... іріктеу. Ауызша және жазбаша тілдің тақырыптарына сәйкес
ең маңызды түсініктерді білдіретін ... ... ... ... ... ... оның басқа сөздерімен
тіркесе алуына байланысты анықталады. Сөздің үйлесімділік қасиеті ... ... ... ... ... құндылығы арта түседі.
Сонымен қатар үйлесімділікті сөздердің деңгей бойынша ... ... ... ... ... ... ... ауыз екі,
немесе жазбаша тілге қатыстылық принципі. Бұл ... ... ... мөлшері деңгей бойынша өседі: бастапқы деңгейде лексиканың стилі
бейтарап болады.
Сөзжасамдық құндылық принципі-бұл сөздердің жалғау, ... ... ... тудыра алу қабілеті.
Сонымен қатар мектепке арналған минимум- сөздікті іріктеуде қалыптасқан
критерийлер бар. Мәселен, «Ағылшын тілінің лексикалық минимумы» сөздігінде
критерийлер жүйесінің екі ... ... ... оң, яғни бұл ... ... сөздер минимум- сөздікке енеді.
2. теріс, яғни бұл критерийлер бойынша сөздер минимум- сөздікке
енбейді.
Минимум сөздікке, сөз бір уақытта ... оң ... ... және ... критерийлердің біреуіне де сәйкес келмеген жағдайда енеді.
Оң критерийлерге жататындар: сөйлеу кезіндегі сөздің қолданылуы, сөздің
үлгілілігі және оның оқу ... ішкі ... ... ... ... тоқталайық.
Сөздің қолданылуы жоғары болған сайын, оны ... ... ... ... Бұл ... ... көрсеткіштері:
а) Сөздің « үйлесімділік» қабілеті, яғни басқа ... ... ... ... ... түсуі; сөздің осындай қабілеті
жоғары болған сайын, оның тілде қолдану жиілігі де ... ... ... оқу ... ... ала ... ... жиі кездескен сайын, ол сөздерді жиі қолданыстағы деп
айтуға болады. Жиіліктік статистикалық жолмен анықталады.
б) Сөздің ... ... ... берілген сөзден жасалған
«жаңа» сөздер көп болса, бұл сөз жиі ... деп ... Көп ... Сөз ... көп ... оның көптеген басқа
сөздермен байланысқа түсуіне мүмкіндік туғызады.
2 ЖИІЛІК ... ... ... және оны ... ... жұмысы барысында сөздіктің ерекше түрлері: жиілік, ... ... ... ... ... ... жасау мәселесі
тіл білімінің лексикография деп аталатын саласының үлесіне тиеді.
Лексикография ( ... ... ... және grapho - ... жасаудың тәжірибесі және оның ... ... ... ... Практикалық лексикография қоғамдық маңызы бар қызмет
атқарады, олар мынандай: 1) тіл үйрету; 2) ана ... ... 3) ... ... 4) тіл ... зерттеу. Практикалық лексикография
түрлерінің дамуында үш кезеңді бөліп қарастыруға болады: 1) сөздіктер пайда
болғанға дейінгі ... ... тек ... ... ғана ... ... сөздіктер кезеңі. Негізгі қызметтері - әдеби тілдерді зерттеу.
Аударма сөздіктер, түсіндірме сөздіктер; 3) ... ... ... ... ... байланысты. Негізгі қызметі-тілдің
сөздік қорын қалыптастыру, қоғамның тіл ... ... ... ... ... ... әсіресе лексикологиямен байланысты дамиды.
Қазақ тілінде он ... ... ... ... ... ... ... т.б. сөздіктер бар.
Сөздіктерді жасау үшін, тілдегі сөздер мен фразеологиялық оралымдарды
жинау және оларды жүйеге ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Лексикографиялық жұмыстарды жүргізіп,
әр түрлі ... ... ... және ... ... мен
практикасын жете білуді қажет етеді.
Лексикография теориясы әр түрлі сөздіктерді жасау ... ... ... ... ... және
лексикологиялық зерттеулердің жетістіктерін кеңінен пайдаланудың негізінде
жасалады. ... ... ... олардың сапасын арттыруда
лексикография теориясының маңызы айрықша.
Сөздіктерде сөздерге әр түрлі жақтан ... ... ... ... ... тіл ... әр түрлі салаларының, мысалы,
лексикологияның (оның ішінде семасиология мен фразеология), грамматиканың
және стилистиканың сөздерге ... ... ... бар. Мысалы, сөздерге
грамматикалық сипаттама беру қажет болады. Сөздердің грамматикалық тұрғыдан
қандай ... ... (сөз ... ... ... ... арқылы көрсетіледі.
Сөздіктердің тіл- тілде бірнеше түрі бар. Олардың әрқайсысы әр түрлі
мәдени қажеттілікті өтеу үшін жасалады.
Сөздіктің типтері: 1) ... және ... 2) ... және ... ... 3) терминологиялық сөздік; 4) толық және
шағын сөздіктер;
Лингвистикалық сөздіктер жасалу мақсатына қарай бірнеше ... ... ... ... тілдің лексикасының шығуын, дамуын және оның
бірнеше дәуірін қамтып сипаттайтын түрі бар. ... ... ... деп аталады. Керісінше, сөздіктердің кейбір түрі
қазіргі тілде жаппай және жиі ... ... ... оларға
талдау жасап, сипаттама беруді мақсат етеді. Мұндай сөздіктер
қазіргі тілдің сөздіктері деп аталады.
2) ... ... бір түрі ... барлық сөздерді қамтып
сипаттауды мақсат етеді. Мұндай ... ... ... деп аталады.
Сөздіктердің енді бір түрі тілдің сөздік құрамындағы ... ... оның ... бір ... ... ... белгілі бір саласын қамтитын сөздік түрінде ... ... кіші ... деп ... ... бұл ... ... (терминологиялық сөздік, синонимдер сөздігі,
фразеологиялық сөздік т.б.) ... ... ... ... ана ... ... немесе басқа тілге
аударылып түсіндірілуіне қарай сөздіктер екі түрге ... ... ... ... ... ... көп тілдік аударма сөздіктер.
Қазіргі лексикография тіл білімінің жақсы дамыған саласы.
Лексикографияның дамуына бірнеше факторлар әсер етті:
1) жаңа зерттеу бағыттардың пайда болуы;
2) тіл ... ... ... тіл ... классикалық (дәстүрлі) бағыттарының тереңдетілуі,
дамуы;
4) тіл білімінде жаңа технология мен жаңа ... ... ... ... аясы ... да ... кең және ... Қолданбалы тіл білімінің дәстүрлі бағыттардың дамуымен
бірге, XX ғасырдың екінші ... ... оның ... жаңа ... ала ... Бұл бағыттар негізінен алғанда, адам баласы қызметінің әр
түрлі аясындағы жұмыстарды ... ... ... жаңа ... бірі-терминтану мәселесі.
Оны бірізділікке түсіріп, тұрақтандыру өзекті мәселеге айналып отыр. Әрине,
мұндай мәселе лексикография саласынан тыс өз ... ... ... ... ... ... (компьютердің) кең қолдануымен тығыз
байланысты автоматты лексикография саласы біртіндеп дамып келеді.
Осы аталған автоматты лексикография ... бір ... ... ... пен оның ... ( ... кері әліпбилі-жиілік,
сөзнұсқағыш әліпбилі-жиілік сөздіктер) атауға болады.
Жиілік ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері берілетін сөздік түрлері. Әдетте қолданудың
көрсеткіші ретінде көлемі нақтыланған мітіндегі сөздің ... ... ... ... және ... құрамының сандық заңдылығын
салыстыруға мүмкіндік ... ... ... қолдану аясы өте кең: олар
методологиялық және лексикографиялық ... шет ... ... ... ... ... ... меңгеру мақсатында жасалады, мысалы:
«орыс тілінің ең жиі ... 2380 ... (1968); ... ... ең жиі
қолданатын сөздер тізімі» (1974); «Ағылшынша- орысша жиілік ... ... ... ... сөздіктері жасалды, мысалы: «Медициналық
институтына арналған оқу құралының жиілік сөздігі» (1966); ... ... ... ... ... ... сөздіктер лингвистиканың кейбір теориялық мәселелерін шешу үшін
мәліметтер бере ... ... ... ... тілі үйлесімділігінің
жиілік сөздігі» (1974); «Орыс тілінің морфемалары. Жиілік сөздік» (1976).
Олар тіл және ... ... ... ... ... жеке авторлардың тілін
немесе шығарма ... ... тіл ... ... критерийлерін
белгілеу мақсатында қолданылады. Сөздердің жиіліктері туралы мәліметтер
кодтау мәселесін шешу үшін де ... ... ... ... ... Г. ... «Орыс тілінің жиілік
сөздігі» болып табылады. Таңдаманың көлемі бір миллион сөзқолданысты
құрады, сөздікшенің көлемі – 1700 сөз. ... орыс ... ... жиілік
сөздігі» (Э. Штейнфельд, 1963) әдебиет, пресса және радиобағдарламалардың
материалдары ... ... ... ... кейбір морфологиялық
категориялардың стилистикалық сипаттамалары: әр ... сөз ... ... ... ... Олар ... ... және жиілігінің азаюы
тәртібімен орналасқан. Мәтін көлемі туралы мәліметтер көрсетіледі. Тізбекте
жиі кездесетін ... ... ... жиілігінің азаюы мен әліпби
тәртіп бойынша орналасады, сонымен бірге ең жиі қолданыстағы септіктер және
септік ... ... ... ... ... түрі жеке ... немесе шығармалар
мәтіндеріне жасалған сөзнұсқағыштар болып табылады. Мысалы: «Пушкин тілінің
жиілік сөздігі материалдары» (1963); ... В.Н. ... от ... тілі мен буыны » (1894); «Л.Н. Толстойдың ... и ... ... ... ... ... ... (1977) шыққан «Орыс тілінің жиілік
сөздігі» есептеу техникасы ... ... бір ... ... өңдеу
негізінде алынды. Соның нәтижесінде алынған 40 мың сөз ... орыс ... ... ... статистикалық мәліметтер болып табылады. Бұл
сөздік алғаш рет ... ... ... ... ... тілді кеңінен қамтиды. Сөздіктің элементі ... ... ... түзу ... сөздің фонетикалық, графикалық, морфемдік және
синтаксистік ... ... Бұл ... 3 ... тұрады: әліпби-
жиілік сөздікше, жиілік сөздік, сөздіктің статистикалық құрылымы. ... ... ... кездескен барлық лексемалар енді. Әрбір
лексикалық бірлікке сандық сипаттамалар ... ... ... ... ... одан жоғары жиілікті сөздер, барлығы 9044 бірлік ... Олар ... ... ... ... ең ... ретте орналасатын
мәтіндегі ең жиі қолданылған ... ... ... ... ...... жиіліктері бірте- бірте кеміп отыратын сөздер. Сөздердің
статистикалық құрылымы ретінде жиіліктері көрсетілген ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жиілік
сөздіктің ерекше түрі пайда болды. Мәселен, «Орыс тілінің ... ... ... ... ... ... Қазіргі таңда қазақ лингвостатистері
түзген ірілі- ұсақты жиілік ... саны ... ... ... жайлы жазылған еңбектердің бірінен, осы күнге дейін ... ... әр ... ... шыққан бес жүздей жиілік сөздіктердің бар
екендігі анықталды. Оларды қазіргі заман тіл ... мен оның бір ... ... тигізер пайдасы мол.
Жиілік сөздік деген атаудың өзі қазақ лексикографиясы тарихында ... ... ... ... ... Ол қазақ тіл біліміндегі
зерттеулерде математиканың статистикалық әдістерін қолданыла бастауына
байланысты ... ... ... ... ... тілі мәтіндері негізінде жасалынған алғашқы жиілік сөздіктің
қатарына 1968 жылы ... ... ... «Ғылым» баспасынан шыққан «Абай
тілі сөздігін» атауға болады. Сөздіктің бұл ... ... ... тек ... ... лексикографиясында ғана емес, жалпы түркі тектес тілдердің
лексикографиясы тарихындағы ... ... ... ... ол- ... ... ... ішінен жеке ақын тілінен бірінші рет
құрастырылған әрі толық түсіндірме, әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... филология ғылымдарының докторы
Ахмеди Ысқақов сөздіктің алғы сөзінде: «Сөздікті жасаудың нәтижесі- Абай
өз шығармаларында не бары алты ... ғана ... дара сөз ... ... Абай шығармаларында қай сөз жиі, қай сөз сирек
қолданатындығы сөз етілмейді, ... әр ... және оның ... қанша
рет қайталанатыны (кездесетіні) тұсында көрсетіліп отырады. Мысалы, ал
етістігі және оның әр алуан түрлері (сол ... ... ... ... жаңа
формаларынан басқалары) 614 рет, көр етістігі – 328 рет, де ... ... ... ... ақ, сол ... ал ... ... 55 түрлі тіркесі, кел етістігінің 35 ... ... ... 41 ... ... кездестіндігі көрсетіледі де, олардың
әрқайсысына мағына жағынан сипаттама беріліп, тиісті мысалдар келтіреді», -
деп жаза келіп, Абай ... ... жиі я ... қолданылуы
мәселесін санақ әдісі ... ... ... ... ... ... физика-математика ғылымдарының кандидаты Қ. Бектаев
пен осы ... ... ... бірі филология ғылымдарының кандидаты
Т. Жанұзақов арнайы зерттеулерін жүргізіп жүргенін ескерте кетеді.
Қазақ тіліндегі жиілік сөздіктердің бір тобы 1973 жылы ... ... ... деп ... ... ... ... зерттеу және автоматтандыру» тобы еңбектері
– шын мәнінде Қазақстан лингвостатистерінің алғашқы бес-алты жыл ішіндегі
ізденіс- ... ... ... ... ... ... болды. Сондықтан да мұнда берілген материалдар ... жан- ... еді. Бұл ... 150 мың ... ... ... мәтінінен, 13941 сөзқолданыстан тұратын повесть, 17918
сөзқолданыстан тұратын-математика, 94973 ... ... ... ... ... қазақ газеттері стиль- жанрлары
мәтіндерінен ... ... ... ... ... ... ... әріптер тіркестерінің, буындардың жиілік
тізбектері енгізілген.
Жинақтағы жиілік сөздіктердің бұл уақытқа дейін жарияланып ... ... ... ... мұнда кездесу жиілігі ... ... де ... ... ... тек ... жиілік сөздіктер
ғана зерттеушіге лингвостатистикалық талдаулар жасауда бірден- бір тиімді,
құнды материалдар бере ... ... ... ... ... тарамдарынан жасалған жиілік
сөздіктер көлемі әр түрлі. Әрине, бұл жиілік сөздіктерді пайдалану арқылы
алынған мәтін ... ... ... ... үшін ... ... ... деуге болмайды. Бұл шарттың ... ... ... ... ... ... ... жиілігі аз
болса) зерттеліп отырған тілдік бірліктерді белгілі бір ортақ белгілер
арқылы топтастыруды (мысалы: сөз ... ... ... т.б.) ... ... ұлғайтуды қажет етеді. Дегенмен, көлемі жағынан аз болса ... ... ... ... ... ... қорытынды тұжырымдар шығаруға болады.
Белгілі бір тілдің тілдік құрылысында бар, не болып ... әр ... не ... сандық және сапалық тұрғыдан жан- жақты
зерттеуді мақсат тұтатын тіл ... ... ... ... ... негізгі ұғымдардың бірі-жиілік ұғымы. ... ... ... ... ... ... ... әріп, буын, морфема, сөз, сөзтұлға т.б.) ... ... ... ... не жазбаша тілде жұмсалыну жиілігіне
негізделеді. Өйткені әр ... ... тән ... ... Ол ... ... ... мәтіндегі лексикалық
бірліктердің қолданылуын зерттеу үшін жасалынған жиілік ... ... ... ... ... Ал лингвистикалық статистиканың
қарастыратын мәселелерінің ішінде жиілік сөздіктер ең негізгі орынды ... ... ... ... ... көп. ... ... сөздік, кері әліпбилі- жиілік сөздік және жиілік сөздіктер. ... бір ... ... бір ... құбылысты не оның құрылымын
анықтау, зерттеу мақсатына қарай ... ... ... көп ... ... бар оқытушы- педагогтардың,
ғалымдардың атап көрсетуінше, ... ... ... ... ... ... сол ... мәтіндерінде жиі қолданылатын сөздерін іріктеп
алып, ол сөздердің грамматикалық ... (сөз ... ... байланысты ол тілдің грамматикалық ерекшеліктерін оқытып үйретсе,
соғұрлым үйренейін деп отырған ... тез ... ... ... айтылып жүр.
Белгілі бір тілде (мысалы, қазақ тілінде) жиі ... ... үшін ол ... ... тілінде) шыққан басылымдардан (кітап, газет,
журнал т.б.) белгілі бір көлемде ... ... олар ... ... Бұлар компьютерге теріліп, одан жоғарыда аталынған жиілік
сөздіктер түрлері алынады, лингвистикалық талдауға түседі.
Тіліміздегі бұрыннан белгілі дәстүрлі сөздіктерден өзгеше, жаңа ... ... ... ... ... оқытуда, үйретуде басқа
тілдерде де көптеп ... ... ... ... ... жиі ... 500 сөз» ... тізбек жасалды. Бұл сөздікте әр сөздің тұсында оның қай сөз ... ... ... (зат есім -зат., сын есім-сын.,сан ... ... ... т.б.) ... Сондықтан да мұны қазақ
мәтіндерінен іріктеліп алынған жиі ... ... ... ... ... деуге болады.
Тіл білімінің лексикография саласында бар көптеген сөздіктер түрлерінің
қай- қайсысы да ... бір ... үшін ... ... ... жиі ... ... қысқаша әліпбилі-жиілік сөздік
жасаудың мақсаты-біріншіден, оқырмандарға қазақ тілі ... ... ... ... ... бұл ... оқытып, үйренушілерге ең
алдымен ол сөздердің мағыналарын түсіндірме сөздіктер т.б. ... ... ... ... кеңес ету.
Ең басты мәселе-оқытушы бұл сөздік материалдарын ... ... ... ... не басқа да ғылыми-педагогикалық ізденістерде
болсын өз мүмкіндігіне қарай жан- жақты пайдалануына болады. Қалай?
Біріншіден, сөздікте келтірілген сөздер ... ... ... әлі де қолданылатын сөздер деп есептелінеді. Сондықтан да олар
қазақ ... ... ... ... ... қорда бар сөздер де, әрі
әдеби тілде қолданылатын сөздер де болып ... Осы ... де ... ... ... ... не ... келгендер қалаған
тілдегі (мысалы, түрік тілі не басқа ) аудармасымен жаттатқызып ... ... ... соң ... ... әр ... мысалдардың негізінде
түсіндірілуі қажет. Түсіндіруге қажетті мысалдар қазақ мәтіндерінен және
үйретілетін тілдің ... ... ... ... ... жаттатып, мағыналарын түсіндірумен
қатар, оларды есте қалдырып ... түсу үшін ... мен тіл ... не ... ... ... пайдалана отырып, қазақ тілінде
сөйлемдер құрастыруы керек. Құрастырылған ... ... екі ... ... т.б. ... күрделене түскені жөн. Яғни сөздіктегі қазақ сөздері
сөйлемде бір- бірімен грамматикалық байланысқа ... ... ... белгілі. Демек, оларға көңіл бөліп, сөздік жағдайындағы
сөздің тұлғасының өзгеруіне себеп болған грамматикалық тұлғаларға ... ... ... ... ... ... керек.
Үшіншіден, тізбекте жиі қолданылатын сөздер қатарында одағай мен
еліктеуіш сөздерден ... ... сөз ... ... ... ... ... сөз табынан басқа сөз таптарының бәріне көңіл бөлу керек ... Яғни ... ... ... ... ... ... тұрғыдан тереңірек талданылып түсіндірілуі қажет. Ал, зат есім
мен етістік сөз таптарын оқытуға ерекше көңіл бөлген жөн. ... бұл ... ... қазақ мәтіндеріндегі қолданысы қай кезде де айрықша: сөздіктегі
саны ... да, ... ... да, қайталанып қолдануы жағынан да
көбі.
Кесте 1 – Қазақ мәтіндерінде жиі ... 500 ... ... ...... ... Сөз табы | Сөз саны | ... |
| Зат ... | 194 | 38,8 |
| ... | 126 | 25,2 |
| Сын ... | 55 | 11,0 |
| ... ... | 44 | 8,8 |
| ... ... | 34 | 6,8 |
| ... | 30 | 6,0 |
| Сан ... | 10 | 2,0 |
| ... ... | 7 | 1,4 |
| ... сөздер | - | - |
| ... ... | - | - |
| | 500 | 100,0 % ... ... жиі ... сөздер топтарының қатарында одағай
сөздер мен ... ... ... ... ... ... ... бұл екі сөз табының бірі адамның ішкі сезімін, көңіл- күйін
білдіретін, екіншісі өмірде ... сан ... ... мен ... ... ... мен соқтығысуынан пайда болатын және ... ... және жан- ... ... ... шығатын
дыбыстарға еліктеуден туатын сөздер болса, екіншіден- бұл сөз топтары тек
көркем мәтіндерде ғана ... Ал ... ... ... бар
көптеген жанрлар мен стильдердің бірі ... ... ... ... жиі ... ... бұл ерекшелік одағай мен еліктеу
сөз таптарының қазақ тілі ... ... ... ... жоққа
шығармайды. Себебі қазақ тілінде әр сөз табының алатын орны, атқаратын
қызметі ерекше.
Әліпбилі – ... ... ... бұл ... ... ... сай ... алынған
мәтіндердегі сөздер (сөзтұлғалар) түгелімен қамтылылуы қажет және олар бір-
бірімен ... ... ... саны ... ... сандық
көрсеткіш сөздің мәтін ішіндегі қолдану жиілігі немесе сөздің «абсолютті
жиілігі» деп ... ... ... көмекші мағыналы сөздің түбір тұлғасы мен оған
жалғанған тұлға тудырушы морфемалардың сан алуан көріністері
[19, 33].
Әліпби – жиілік ... ... ... ең ... ...... ... саны, екінші – мәтіннен бөлініп алынған әр ... ... ... ... ... тұлғасы және үшінші – сөздің абсолютті
жиілігі.
Жиілік сөздіктер жасау (түзу) арнайы компьютерлік ... іске ... ... ... барысының бастамасы сөздік
бірлігінің әліпби тәртібіне келтірілмеген ... ... ... ... ... ... ... сұрыптау бағдарламасының
негізінде басқа да сөздіктер түзіледі.
Әліпбилі-жиілік ... ... ... ... сөздің қолдану
дәрежесін, яғни оның жиілігін табуға, ... ... ... ... ... статистикасын анықтау үшін аса маңызды.
Әліпбилі- жиілік сөздік, сөздіктің нормативті түріне жатпағандықтан,
зерттеуші мәтіндегі ... оның ... ... ... нормаға не
орфографиялық жазылу нормасына жату-жатпауына жауап таба алмауы мүмкін.
Оның ... ... ... тапқан сөздер, әдетте, қалам иесінің
(автордың) не сол шығарманы жарыққа шығарушы жауапты ... ... ... ... ... да ... ... оқушы) әліпбилі-жиілік сөздік бойынша өзін
«қызықтыратын» ... ... ... ... ... ... ала «қызықтыратын» жиілік шамасының қандай ... тән ... ... ... ... ... мұндай әліпбилі-жиілік сөздіктен
бағалы мәліметтер таба алады. Сол сияқты, әр ... ... ... ... ... және ... тіл ... қатысты көптеген
теориялық мәселелердің басын ашуға мүмкіндік туады деуге болады.
Сонымен, әліпбилі- жиілік сөздіктердің бірлігі-сөз, сөзтұға, түбір ... ... ... ... және т.б. бола ... және ... ... - «әліпбилі- жиілік тізім» немесе «жиілік тізім» деп атауға болады.
Жиілік сөздік. Сөздіктердің «жиілік сөздік» түрінде әр ... ... ... ... ... ең ... ретте орналасатын
мәтіндегі ең жиі қолданылған сөз, екінші, ... ... ... ... ... ... бірте- бірте кеміп отыратын ... ... ... ... тұрақтылық сипатта болса, яғни біріне-бірі
тең болып ... онда ол ... ... ... ... тәртібімен
реттеледі. Жиілік сөздік әр түрлі тілдік бірліктер (сөз, ... т.б.) ... ... ... ... ... басқа да туыстас (не туыстас емес) тілдердің әр
стильдік ... ... ... ... ... сол тілдің
лексикалық құрылымын ... ... ... ... ... ... бөлігін ажыратуға өз септігін тигізеді.
Сондай-ақ, жалпы халықтық лексиканың, кірме сөздер мен терминдердің,
неологизмдердің және басқа ... ... ... ... лексика
жүйесінен алатын орны жөнінде де жиілік сөздік бойынша көптеген сандық және
сапалық мәліметтер алуға болады. Сөздердің саны мен ... ... ... ... мен стильдік ерекшеліктері анықталады. ... ... жаңа ... жүйесіне қатысты да бағалы деректер
ала алады. Сонымен бірге, жиілік сөздік мәліметтері қазақ ... ... ... және туыс емес ... ... типологиялық зерттеу үшін
де аса қажетті екенін атап өткен жөн [236, 121].
Жиілік сөздіктер күнделікті қолданбалы сипаттағы міндеттерді ... ... ... әр ... ... минимум сөздіктер жасауда және шет
тілдерін, екінші тілді үйрену мен оқытуға ... ... ... да қажетті. Сонымен бірге жиілік сөздіктердің тілдік және сандық
мәліметтері оқулықтар мен оқу ... ... ... ... ... ... ... таптырмас тілдік құрал рөлін
атқара алады.
Жиілік сөздіктер материалдарын тіл білімін зерттеудегі ... ... ... Л.Н. ... ... ... айтқан болатын: «Материалы
частотных словарей исключительно ценны и для ... ... Они ... ... на судьбы традиционной лексикографии.
Ими пользуются в ... ... ... ... ... ... фонда активного и периферического словаря; они полезны и при
изучении вопросов стилистики, ... и ... ... ... [ 26, ... тілінің жиілік сөздіктерін жасау қажет деп саналады, өйткені олар
көптеген лингвистикалық мәселелерге математикалық ... ... ... ... «Clan output» ... және оның ... оқулықтың
лексикасын өңдеу
«Clan» аббревиатурасы тілдің компьютерлік анализі дегенді ... ... ... ... ... форматындағы мәліметтерді өңдеу ішін
жасалды. Көбінесе бала тілін зерттеуге ... ... ... ... Спектор жасап шығарды. Бағдарламаның қазіргі түрі
пайдаланушының графикалық интерфейсін ... ... және әрі ... әрі
Windows машиналарында жұмыс істейді. Оның ... ... ... ... ... ... ... DOS және UNIX
жүйелерінде ... ... «Clan» ... ... ... автоматты түрде өңдеуге мүмкіндік береді. Мұндай анализ
көмегімен жиілікті санау, сөздерді іздеу, ... ... ... ... ... ... ... өзгерісі және морфологиялық,
синтаксистік анализдерді жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... экранындағы
бағдарлама атуына тышқанды алып келіп, сол жақ кнопкасын басу керек. Одан
кейін «Commands» деп аталатын терезені ашу ... ... «Clan» ... ... функцияларын бақылайды. Ол
бағдарламадан шыққанға дейін қосылап тұрады. «Commands» терезесінің негізгі
компоненті бұйрықтар терезесі және бірнеше кнопкалар болып ... ... ... ... ең ... ... үшін
адрестерді (көрсеткіштер) орнату қажет. ... ... ... ... жер ... ... іске ... не қосылмағанын тексеру үшін,
бұйрықтар терезесінде «Freq sample. сha» теріп, одан кейін «Run» немесе
«Return» ... басу ... ... «Clan» ... аналитикалық бұйрықтарының
(командалар) тізімін алуға мүмкіндік береді. Егер де бұйрықтардың қайсысын
орындау ... ... ... сол кнопканы тышқан арқылы басып, «FREQ»
командасы таңдалып алынады.
«Clan» бағдарламасының негізгі командалары – FREQ, MLU, COMBO, ... ... ... ... жиі, ... ... ... анықтау үшін
осылардың ішінен «FREQ» деп ... ... ... ... ... ... берілген (сақталған) сөздердің жиілігін ... ... ... FREQ «тип - ... ара ... санайды, бұл
лексикалық бірліктерді «өлшеу» үшін қажет. «FREQ» режимында сөздер ... ... ... көрсетіліп, жиілігі бірдей сөздер әліпби тәртібімен
беріледі.
4-сынып «Қазақ тілі» оқулығының ... осы ... ... ... Ең ... ... ... базасы жасалды.
Одан кейін “Clan output” бағдарламасы орнатылған компьтерге файл ретінде
сақталды. Ол файлды “Clan” бағдарламасының ... ... ... ... таңдалды. Онда келесі формула терілді: +> freg @ +y +0. ... ... ... ... алу ... Сондықтан “Clan”
бағдарламасында “chastotny slovar” ... ... ... ... ... болғандықтан, мәлімет типі «учебная» деп берілді. “Run”
кнопкасын басу ... ... ... ... ... база өңдеуге
жіберілді. Нәтижесінде оқулықта кездескен барлық сөздердің ... ... ... ... жиілігі берілді. Жиілігі бірдей сөздер әліпби
тәртібімен реттелді. Жиіліктері көрсетілген ... ... ... ... ... есеп ... ... 4-сынып «Қазақ тілі» оқулығы бойынша жасалған жиілік сөздік
Қолданбалы лингвистика салаларының ... ... ... ... қазақ
тілінің жазба түріне қатысты зерттеулерде ең көп қолданыс тапқан тармағы ... ... ... ... ... зерттейтін тілші-
ғалымдар бәрі бірдей статистикалық әдіс- тәсілдерді қолдай бермейді, бірақ
өз ізденістерінде осы саланың көп, аз, мол, жиі, ... ... ... ... барынша пайдаланады және олардың статистикалық саласына
қатыстылығын көп жағдайда аңғара бермейді.
Статистикалық ... ... ... ... және ... ... табиғатына сай қарастырады.
Статистикалық лингвистика, негізінен, математикалық ... ... ... ... ... ... қолдану қатынас
құралы ретіндегі «тілді» белгілі бір жүйе деп ... ... да, ... ... ... болмыста өмір сүретін көп өлшемді және
белгілі бір ішкі заңдылықтардың негізінде реттелген ... ... ... Ал ... жүйе ... ... заңдылықтарына бағыну үшін
ондағы бірліктер тобы қайталанып отыратын және кездейсоқтық ... ... ... тұруы қажет. Бұл жерде айта кететін жайт тіл ... ... ... қарым- қатынас кезінде) дыбыстар, сөздер, ... ... және одан да ... ... қайталанбайтын сипатта
болса, адамдар арасындағы тілдік қатынас бұзылып, ақпарат ... ... ... ... ... ... еді. ... да тілдік
бірліктердің қайталануы олардың тілімізге тән болуынан, олардың қолдану
сипатына жиі, ... ... ... да тән ... ... ... арасындағы қайталану сипатының негізінде
математикалық ... мен ... ... атты ... ... бірліктердің статистикалық заңдылықтары ... ... ... ... ... ... не ... айқындау үшін
алынатын ортаның аумағы (мәтін көлемі) ... мол ... жөн. ... бір ... ... ... мен оның жүз бетінде кездесетін
сөздердің қайталану сипаты әр түрлі болатындығына ешкімнің күмәні жоқ. ... ... ... ... бір ... ... гөрі оның
көптеген беттерінен алынған мәліметтер шындыққа жақын болатындығы белгілі.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... «Clan» бағдарламасында оқулықтың компьютерлік базасы ... ... ... ... ... ... алынып, оқулықтағы
жиі, орташа жиілікті және сирек (яғни жиілігі төмен) сөздер айқындалды.
Тіл саласындағы кез келген ... ... үш ... ... алған жөн:
1) Тілдің қай бірлігін, нені санау (есептеу) керек ?
2) Таңдалып алынған бірліктерді неге ... ( ... ... ... ... ... санау ( есептеу) керек ?
Бірінші сұрақтың жауабы зерттеушінің алға қойған мақсатына ... Ең ... ... ... тілдік бірлік анықталып, санауға
тиісті бірліктің анықтамасы берілу ... ... ... ... ... ретінде сөз алынды. Себебі зерттеуіміздің мақсаты-оқулықтың
лексикалық минимумын анықтау. Лексикалық минимум-оқушының мүмкіндіктерін
және берілген уақытты ... ... ... ... ... Сонымен қатар қарым- қатынас құралы ретінде пайдалануға ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларына өз
ойын білдіруге, басқа адамдардың ойын түсінуге мүмкіндік беретін лексиканың
негізгі қоры ... ... - ... ... зат пен ... ... сол атаудың
дыбысталуы мен мағынаның бірлігі және семантикалық жағынан ақиқат шындықтың
элементі. ... ... ... ... ... ... ... мен оған жалғанған тұлға ... ... сан ... Яғни ... ... өзі де, оған сөз түрлендіруші грамматикалық
форманттардың үстелуінен пайда болған тұлғалар.
Сөздің негізгі және ... ... ... мен әр ... және т.б. ... ... қайталанбай да, қайталанып та
қолданылуы сөзқолданыс деп аталады [19, ... ... ... бірінші сұрақтан кем емес. Сондықтан неге
санаймыз деген ... ... ... үшін ... ... ... тілдік тұрғыдан түсінігі болу- болмауын алдын ала ескерілуі
қажет. Әрине, неге санаймыз деген сұраққа әр кезде бірдей жауап беру ... ... алға ... мақсатқа байланысты.
2.31 Жоғары жиілікті сөздер
4-сынып «Қазақ тілі» оқулығы бойынша түзілген жиілік сөздікте, шартты
түрде ... «аса жиі ... ... деп ... ... ... ... қарастырылды. Біз осы аталған оқулықтың
жиілік сөздіктегі жиі қолданыстағы 125 ... ... ... ... ... тұрғыда сипаттама беруді мақсат еттік.
Морфологиялық құрамына қарай жиі қолданыстағы 125 сөзтұлғалар әр ... ... ... жиі қолданылған етістіктер: оқы, жаз, құрастыр, ... ... жиі ... ... кезінде, жарты ғасыр бұрын профессор Қ.Қ.
Жұбанов алғашқы болып теориялық сипатын көрсетіп ... төрт ... те ... Әлі ... ... ... ... барлық күрделі
етістіктердің ішінен өте жиі қолданылғыштығы мен сан қырлылығы жағынан
отыр, жүр, тұр және ... ... төрт ... бөліп айтуға болады.
Жиі қолданылатын сөзтұлғалардың қатарына бар, жоқ, көп, ... ... ... де жатқызуға болады. Заттың нақты мөлшерін, ... де, бұл ... ... есім ... де, ... де
қызметін атқара алады.
Аса жиі ... ... ... ... түрлерін
жатқызуға болады. Атап айтқанда, жіктеу есімдіктері: мен, сен, ол, оның,
олар, оны; сілтеу есімдіктері: ... осы, бұл; ... ... ... сұрау есімдігі кім?, не?, қандай?, қай?, қайда?, неше? т.б. Олардың
жиі қолданылуының себебі, кез келген ... ... ... ... оның барлық түрін кеңінен қолдануға болатындығы.
Үстеулердің ішінен аса жиі қолданылатындардың қатарына ...... ... ... ... қазір, бүгін сияқты мезгіл пысықтауыш
қызметіндегі үстеулер кіреді.
Жиі қолданылатын сөздердің қатарына сын есімдер ... ... ... ... ірі, ... биік, жаңа, қызық т.б. Тілде белгілі бір
статистикалық бояуы жоқ болса да бұлардың ... да, ... ... ... заттармен құбылыстардың сипатын білдіретіндігіне байланысты жиі
қолданылады.
Сипаттап отырған аймаққа зат ... ... екі ... ... ... ... кездескен есімдер жатады: Асқар, ... ... ... және ... ... ... ... нақты заттардың атауын білдіретін сөздер
жатады: сурет, сөздік, сағат, мектеп, тест, кітап, үй, гүл, түйе т.б. ... зат ... сөз, ... ... ... т.б. Бұл ... қазақ тілінің сөздік қорының актив сөздер қорына ... ... ... жиі ... ... бір, екі, үш, ... ... жеті, сегіз, жүз.
Кесте 2 - Жоғары жиілікті сөздер тізімі
|Рес |Сөз ... |Рет |Сөз ... ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 |
|1 ... |271 |40 |иә |30 |
|2 ... |176 |41 |сөздерді |30 |
|3 ... |166 |42 |көп |29 |
|4 |оқы |151 |43 ... |29 |
|5 |бар |131 |44 |бер |28 |
|6 |мен |127 |45 |тұр |28 |
|7 ... |108 |46 ... |27 |
|8 |жаз ет. |107 |47 |ал |27 |
|9 ... |101 |48 ... |27 ... ... |89 |49 ... |27 ... |сен |63 |50 ... |27 ... |не |61 |51 ... |27 ... |ол |61 |52 |өте |26 ... |сөз |55 |53 ... |25 ... ... |52 |54 ... |25 ... |қандай |51 |55 ... |25 ... ... ет. |49 |56 ... |25 ... ... |49 |57 |ірі |24 ... |сөйлемдерді |49 |58 ... |23 ... ... |47 |59 |ма ? |23 ... ... |47 |60 |ең |23 ... |бе шл. |45 |61 ... |23 ... ... |45 |62 |кім |22 ... ... |44 |63 ... |22 ... ... |44 |64 ... |21 ... ... |44 |65 |бес |21 ... ... |43 |66 ... |21 ... ... |42 |67 ... |19 ... ... |40 |68 ... |19 ... ... |39 |69 ... |19 ... ... |38 |70 ... |19 ... |күн |38 |71 |ән |19 ... ... |36 |72 ... |18 ... ... |36 |73 ... |18 ... |қай |35 |74 ... |18 ... ... |35 |75 ... |18 ... ... |34 |76 ... |17 ... |бір |32 |77 ... |17 ... |біз |31 |78 |бұл |17 |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... |екі |17 |103 |су |13 ... |сау бол |17 |104 ... |13 ... |ба ? |17 |105 ... |13 ... ... |16 |106 ... |12 ... |алдым |16 |107 ... |12 ... ... |15 |108 |де |12 ... |орнына |15 |109 ... |12 ... ... |15 |110 ... |12 ... |жүз |15 |111 ... |12 ... ... |15 |112 ... |12 ... |сенің |15 |113 ... |11 ... ... |15 |114 ... |11 ... |тап |15 |115 ... |11 ... ... |14 |116 ... |11 ... ... |14 |117 ... |11 ... |ата ет. |14 |118 ... |11 ... ... |14 |119 ... |11 ... ... |14 |120 ... |11 ... ... |14 |121 ... |11 ... ... |14 |122 ... |11 ... ... |13 |123 ... |11 ... |ай |13 |124 ... |11 ... |нүктенің |13 |125 |үйі |11 ... |жүк |13 | | | |
| | | | | | ... Орта ... ... ... «Қазақ тілі» оқулығы бойынша түзілген жиілік сөздікте жиі
кездесетін ... ... ... ... ... бар. ... ... өткізгенде, кездесу жиілігі шамамен 10-5 аралығындағы сөздер орта
жиілікті деп алынды.
Екінші тіл ретіндегі «Қазақ тілі» ... ... ... ... сөйлете алу. Ал бұл мақсатқа жету, қазақ тіліндегі сөз таптарының
ішінен зат есім мен етістікті ... ... ... ... ... ... жиілікті сөздер әр түрлі топтарға
бөлінеді. Оқулық бойынша жиілігі орташа деп есептелетін етістіктер: ... ... ... ... болады, сату, ойнайды және т.б. Етістік сөздер
құрамының басқа сөз таптарына қарағанда ... оның аса ... ... сипатымен, синтаксистік қызметімен тығыз ... ...... ... болу ... ... асу ... өту
сипатын түгел қамтиды.
Етістіктің семантикасын, функциясын сипаттау- қазақ тілінің екінші тіл
оқулығы ретіндегі теориясы үшін маңызды. Қазақ тілі ... ... ... өзге ... ... оқу құралында «Сөйлесу, сөйлеу
барысында етістік категориясының қызметі айрықша және ол өзге ... ... ... ... ... ... грамматикалық және
семантикалық айырым белгілері жағынан өте күрделі» деп етістік туралы
айтқан болатын [29, ... ... ... зат ... ... мол. Бұл ... ... бұл сөз табының қазақ мәтіндеріндегі ... қай ... ... ... саны ... да, ... жағынан да, қайталанып
қолдануы жағынан да ... Зат есім ... ғана тән ... жоқ емес. Олар өздерінің лексика- семантикалық сипаттарына
қарай арнайы ... ... ... және ... ... тұлғалық
өзгеріске ұщырап, сөйлемдегі өзге сөздермен ... ... ... ... ... Зат есім ... морфологиялық, синтаксистік және
семантикалық белгілерін ұштастыра қарағанда ғана олардың сыр- сипатын толық
ашуға болады. Сол белгілер ... ... ... ... жиі не ... ... да жатады. Белгілі болғандай, зат есім мен ... ... ... тілі ... ... ... жоғары. Сондықтан
зат есім мен етістік сөз таптарын оқытуға ерекше көңіл бөлген жөн.
Орта жиілікті сөздер тізімінде сын есім сөздердің орны ... ... ... ... саласында сын есім деп аталатын сөз табына
мынандай анықтама берілген : «Заттың ... ... ... ... ... және ... да сыр- сипаттарын білдіретін ... сөз табы сын есім деп ... [30, 166 ... есім ... ... түрлі сыр- сипаттары мен белгілерін білдірумен
қатар басқа заттардың қатынастары ... да ... ... ... ... байланысты сын есімдер семантикалық ... ... ... ... сапалық (негізгі) және қатыстық
(туынды) сын есім деп аталатын екі түрі ... ... ... ... ... қызық т.б., қатыстық жазғы, күзгі т.б. Тілде ... ... ... жоқ ... да ... ... да, әсіресе, сапалық
сын есімдер заттармен құбылыстардың сипатын білдіретіндігіне байланысты жиі
қолданылады.
Кесте - 3 ... ... ... ... деп есептелетін сөздер тізімі
берілді.
Кесте 3 – Орта ... ... ... |Сөз ... |Рет |Сөз ... ... ... |жиілігі |саны |(Сөзтұлға) ... |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 |
|1 ... |10 |8 ... |10 |
|2 ... |10 |9 ... |10 |
|3 ... |10 |10 ... |10 |
|4 |аты |10 |11 ... |10 |
|5 ... |10 |12 |қыс |10 |
|6 ... |10 |13 ... |10 |
|7 ... |10 |14 ... |10 |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |10 |64 ... |8 ... |мұз |10 |65 ... |7 ... ... |10 |66 ... |7 ... ... |10 |67 ... |7 ... |тіс |10 |68 ... |7 ... ... |9 |69 ... |7 ... |әр |9 |70 ... |7 ... ... |9 |71 ... |7 ... |биік |9 |72 ... |7 ... |да |9 |73 ... |7 ... ... |9 |74 ... |7 ... |дос |9 |75 ... |7 ... ... |9 |76 ... |7 ... ... |9 |77 ... |7 ... ... |9 |78 ... |7 ... |керек |9 |79 ... |7 ... ... |9 |80 ... |7 ... |көк |9 |81 |он |7 ... ... |9 |82 ... |7 ... |қыста |9 |83 ... |7 ... ... |9 |84 ... |7 ... ... |9 |85 ... |7 ... ... |9 |86 ... |7 ... |пойыз |9 |87 ... |7 ... ... |9 |88 ... |7 ... |салды |9 |89 ... |6 ... ... |9 |90 ... |6 ... ... |9 |91 ... |6 ... ... |9 |92 ... |6 ... ... |9 |93 ... |6 ... ... |8 |94 ... |6 ... ... |8 |95 ... |6 ... ... |8 |96 ... |6 ... ... |8 |97 ... |6 ... ... |8 |98 ... |6 ... ... |8 |99 ... |6 ... ... |8 |100 ... |6 ... ... |8 |101 ... |6 ... ... |8 |102 ... |6 ... |ме ? |8 |103 ... |6 ... |мезгілдері |8 |104 ... |6 ... ... |8 |105 ... |6 ... ... |8 |106 ... |6 ... |орыс |8 |107 ... |6 ... ... |8 |108 ... |6 ... |сөйлет |8 |109 ... |6 ... ... |8 |110 ... |6 ... |тұрасың |8 |111 ... |6 ... ... |8 |112 ... |6 |
| | | | | | ... |кит |6 |162 ... |5 ... ... |6 |163 ... |5 ... ... |6 |164 ... |5 ... ... |6 |165 ... |5 ... ... |6 |166 ... |5 ... ... |6 |167 ... |5 ... ... |6 |168 ... |5 ... |қарындаш |6 |169 ... |5 ... ... |6 |170 |жер |5 ... ... |6 |171 |жоқ |5 ... ... |6 |172 ... |5 ... ... |6 |173 ... |5 ... ... |6 |174 ... |5 ... ... |6 |175 ... |5 ... |піл |6 |176 ... |5 ... ... |6 |177 ... |5 ... |стадион |6 |178 ... |5 ... ... |6 |179 ... |5 ... ... |6 |180 ... |5 ... ... |6 |181 ... |5 ... ... |6 |182 ... |5 ... |тамыз |6 |183 ... |5 ... ... |6 |184 |мың |5 ... ... |6 |185 ... |5 ... ... |6 |186 ... |5 ... ... |6 |187 ... |5 ... |уақыт |6 |188 ... |5 ... ... |6 |190 ... |5 ... ... |6 |191 ... |5 ... ... |6 |192 ... |5 ... ... |6 |193 ... |5 ... |шешуін |6 |194 ... |5 ... ... |6 |195 ... |5 ... ... |6 |196 ... |5 ... ... |5 |197 ... |5 ... |айт ет. |5 |198 ... |5 ... |ақ |5 |199 ... |5 ... ... |5 |200 ... |5 ... ... |5 |201 ... |5 ... ... |5 |202 ... |5 ... |ауа |5 |203 ... |5 ... ... |5 |204 ... |5 ... |аюды |5 |205 ... |5 ... ... |5 |206 ... |5 ... |әкесі |5 |207 ... |5 ... ... |5 |208 ... |5 ... ... |5 |209 ... |5 ... ... |5 | | | ... ... |5 | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... ... ... сөздер
4-сынып «Қазақ тілі» оқулығының лексикалық минимумын анықтау кезінде,
«Clan» ... ... ... базасы түгелдей өңдеуден
өткізілді. Осының нәтижесінде оқулықтың жиілік сөздігі алынды. Оқулықтағы
жиі, ... ... ... ... ... (яғни жиілігі төмен) сөздер де
айқындалды. Оқулықта кездескен осындай жиілігі төмен сөздер пассив сөздер
деп аталады.
Пассив ... (лат. ... - ... Көп қолданылмайтын
(терминдер, сирек құралдардың ... және т.б.) ... аз ... ... ... сөздік құрамының бөлігі.
2. Психолингвистика бойынша – тілдің ... ... ... ... ... тілдік единицалардың жиынтығы.
Пассив сөздер адам ойына оларды естіген ... ... ... ... ... мағынасын адам барлық кезде ... ... Ал ... біз кез ... ... ... мақсаттарда қолдана аламыз.
Сондықтан лексикалық минимумда сөздік қордың ... ... ... ... ... ... лексикасын анықталған бір курс көлемінде
меңгеруі керек. Бұл ... ... қор ... ... ... ... минимумның көлеміне қатал ... ... ... ... ... ... ... сапасына кері әсерін тигізеді. Лексикалық минимум бағдарламамен
реттелген, тақырып бойынша нақтыланған, және ... ... ... ... қажет.
Лексикалық материалдың көлеміне байланысты белгілі бір ... ... ... ... ... ... дейін орташа есеппен ... ... ... ... 1200 ... ... ... актив
лексикалық минимум қалыптасу қажет.
Ал 4-сынып «Қазақ тілі» оқулығында (авторы Қайырбекова А., ... 2004.- 144) ... сөз бар. Оның ... 150 ... (жиілігі 271- ден 11 ... 210 сөз ... ... ... 10- нан 5 ... ал ... ... оқулық бойынша кездесу
жиілігі 4- тен 1 дейін. Осындай пассив сөздердің көп ... ... ... ... ... қазақ тілін) оқытудың сапасына кері әсерін тигізбей
қоймайды.
Морфологиялық құрамына қарай төмен жиілікті сөздер әр ... ... ... зат ... іс, із, іш, шай, шақ, ... ... т.б.
Қазақ тілі сөз таптарының ішінен етістіктің қарым- қатынастағы ... ... ... ... ... ... бола бермейді.
Мәселен, оқулықта шерту (домбыраны), шыдайды, тынбайды, ... ... бір ... кездесіп, лексикалық минимумның пассив сөздік қорын
толықтырды.
Сын есімдер: халықаралық, ұқсас, еңбекқор және т.б. сөздердің ... ... ... болды.
Кесте 4-те оқулықтағы жиілігі төмен деп ... ... ... 4- ... ... ... ... |Сөз ... |Рет |Сөз ... ... ... ... |саны |(Сөзтұлға) ... |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 |
|1 ... |4 |49 ... |4 |
|2 ... |4 |50 ... |4 |
|3 ... |4 |51 ... |4 |
|4 ... |4 |52 ... |4 |
|5 |ас |4 |53 ... |4 |
|6 ... |4 |54 ... |4 |
|7 ... |4 |55 ... |4 |
|8 ... |4 |56 ... |4 |
|9 |аю |4 |57 ... |4 ... |әже |4 |58 |құс |4 ... |әкең |4 |59 ... |4 ... ... |4 |60 ... |4 ... ... |4 |61 ... |4 ... ... |4 |62 ... |4 ... |бақ |4 |63 ... |4 ... |бақа |4 |64 ... |4 ... ... |4 |65 ... |4 ... ... |4 |66 |оқу |4 ... |бас |4 |67 ... |4 ... ... |4 |68 ... |4 ... |бояймын |4 |69 ... |4 ... ... |4 |70 ... |4 ... ... |4 |71 ... |4 ... ... |4 |72 ... |4 ... ... |4 |73 ... |4 ... ... |4 |74 ... |4 ... ... |4 |75 ... |4 ... ... |4 |76 ... |4 ... ... |4 |77 |сүт |4 ... ... |4 |78 ... |4 ... ... |4 |79 ... |4 ... |ермексаз |4 |80 ... |4 ... ... |4 |81 ... |4 ... ... |4 |82 ... |4 ... |жаз ... |4 |83 ... |4 ... ... |4 |84 ... |4 ... ... |4 |85 ... |4 ... ... |4 |86 ... |4 ... ... |4 |87 ... |4 ... ... |4 |88 ... |4 ... ... |4 |89 ... |4 ... ... |4 |90 ... |4 ... ... |4 |91 ... |4 ... ... |4 |92 ... |4 ... ... |4 |93 ... |4 ... |жүр |4 |94 ... |4 ... ... |4 |95 ... |4 ... ... |4 |96 ... |4 |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |3 |146 ... |3 ... ... |3 |147 ... |3 ... ... |3 |148 ... |3 ... ... |3 |149 ... |3 ... ... |3 |150 ... |3 ... |адамдар |3 |151 ... |3 ... |азу |3 |152 ... |3 ... |азық |3 |153 ... |3 ... ... |3 |154 ... |3 ... ... |3 |155 ... |3 ... ... |3 |156 ... |3 ... |Ақмола |3 |157 ... |3 ... ... |3 |158 ... |3 ... |аң |3 |159 ... |3 ... ... |3 |160 ... |3 ... ... |3 |161 ... |3 ... |Астанам |3 |162 ... |3 ... ... |3 |163 ... |3 ... ... |3 |164 ... |3 ... |аударма |3 |165 ... |3 ... ... |3 |166 ... |3 |
|118 ... |3 |167 ... |3 ... ... |3 |168 ... |3 ... ... |3 |169 ... |3 ... ... |3 |170 ... |3 |
|122 ... |3 |171 ... |3 ... ... |3 |172 ... |3 ... ... |3 |173 ... |3 ... ... |3 |174 ... |3 |
|126 ... |3 |175 ... |3 ... ... |3 |176 ... (түс) |3 ... ... |3 |177 ... |3 ... ... |3 |178 ... |3 ... ... |3 |179 ... |3 ... ... |3 |180 ... |3 ... ... |3 |181 ... |3 ... ... |3 |182 ... |3 ... ... |3 |183 ... |3 ... |дәріхана |3 |184 ... |3 ... ... |3 |185 ... |3 ... |домбыра |3 |186 ... |3 ... ... |3 |187 |мән |3 ... ... |3 |188 ... |3 ... ... |3 |189 ... |3 ... ... |3 |190 ... |3 ... ... |3 |191 ... |3 ... |екен |3 |192 ... |3 ... ... |3 |193 |нан |3 ... ... |3 |194 ... |3 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |3 |245 ... |2 ... ... |3 |246 ... |2 ... ... |3 |247 ... |2 ... ... |3 |248 ... |2 ... |оны |3 |249 ... |2 ... ... |3 |250 ... |2 ... |оянды |3 |251 ... |2 ... ... |3 |252 ... |2 ... ... |3 |253 ... |2 ... ... |3 |254 ... |2 ... |пән |3 |255 ... |2 ... ... |3 |256 ... |2 ... ... |3 |257 ... |2 ... ... |3 |258 ... |2 ... ... |3 |259 ... |2 ... ... |3 |260 ... |2 ... |сәрсенбі |3 |261 ... |2 ... ... |3 |262 ... |2 ... ... |3 |263 ... |2 ... |соң |3 |264 ... |2 ... ... |3 |265 |аяқ |2 ... ... |3 |266 ... |2 ... |суық |3 |267 ... |2 ... ... |3 |268 ... |2 ... ... |3 |269 ... |2 ... ... |3 |270 ... |2 ... ... |3 |271 ... |2 ... ... |3 |272 ... |2 ... ... |3 |273 ... |2 ... ... |3 |274 ... |2 ... |толықтырып |3 |275 ... |2 ... ... |3 |276 ... |2 ... ... |3 |277 ... |2 ... |түн |3 |278 ... |2 ... ... |3 |279 ... |2 ... ... |3 |280 ... |2 ... ... |3 |281 ... |2 ... ... |3 |282 ... |2 ... ... |3 |283 ... |2 ... |үшін |3 |284 ... |2 ... ... |3 |285 ... |2 |
|236 ... |3 |286 |би |2 ... ... |3 |287 ... |2 ... |шақырым |3 |288 ... |2 ... ... |3 |289 ... |2 ... ... |3 |290 ... |2 ... ... |3 |291 |бос |2 ... |ішпей |3 |292 ... |2 ... ... |3 |293 ... |2 ... ... |2 |294 ... |2 |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |2 |345 ... |2 ... ... |2 |346 ... |2 ... |біл |2 |347 ... |2 ... ... |2 |348 ... |2 ... ... |2 |349 ... |2 ... ... |2 |350 ... |2 ... ... |2 |351 |зіл |2 ... ... |2 |352 ... |2 |
|303 ... |2 |353 |ит |2 ... ... |2 |354 ... |2 ... ... |2 |355 ... |2 ... |даланың |2 |356 ... |2 ... ... |2 |357 ... |2 ... ... |2 |358 ... |2 ... ... |2 |359 ... |2 ... ... |2 |360 |көл |2 ... ... |2 |361 ... |2 ... ... |2 |362 ... |2 ... |достарымыз |2 |363 ... |2 ... ... |2 |364 ... |2 ... ... |2 |365 ... |2 ... ... |2 |366 ... |2 ... ... |2 |367 ... |2 ... ... |2 |368 ... |2 ... ... |2 |369 ... |2 ... |ересек |2 |370 ... |2 ... ... |2 |371 ... |2 ... |есігін |2 |372 ... |2 ... ... |2 |373 ... |2 ... ... |2 |374 ... |2 ... |ет |2 |375 ... |2 ... |жалға |2 |376 ... |2 ... ... |2 |377 ... |2 ... ... |2 |378 ... |2 ... |Жанат |2 |379 ... |2 ... ... |2 |380 ... |2 ... ... |2 |381 ... |2 ... |жап |2 |382 ... |2 ... |жас |2 |383 ... |2 ... ... |2 |384 ... |2 ... |жасады |2 |385 ... |2 ... ... |2 |386 ... |2 ... |жел |2 |387 ... |2 ... ... |2 |388 |қыз |2 ... ... |2 |389 ... |2 ... |жол |2 |390 ... |2 ... |жол |2 |391 ... |2 ... |жуынады |2 |392 ... |2 ... ... |2 |393 ... |2 ... |жүн |2 |394 ... |2 |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... |қыстайды |2 |445 ... |2 ... ... |2 |446 ... |2 ... |мал |2 |447 ... |2 ... ... |2 |448 ... |2 ... ... |2 |449 ... |2 ... ... |2 |450 ... (гүл) |2 ... ... |2 |451 ... |2 ... ... |2 |452 ... |2 ... ... |2 |453 ... |2 ... ... |2 |454 ... |2 ... ... |2 |455 ... |2 ... ... |2 |456 |сал |2 ... ... |2 |457 ... |2 ... ... |2 |458 ... |2 ... |меруертгүл |2 |459 ... |2 ... ... |2 |460 ... |2 ... ... |2 |461 ... |2 ... ... |2 |462 ... |2 ... |мұғалімі |2 |463 ... |2 ... ... |2 |464 ... |2 ... ... |2 |465 ... |2 ... |мысалдар |2 |466 ... |2 ... ... |2 |467 ... |2 ... ... |2 |468 ... |2 ... ... |2 |469 ... |2 ... ... |2 |470 ... |2 ... ... |2 |471 ... |2 ... |ойынға |2 |472 ... |2 ... ... |2 |473 ... |2 ... ... |2 |474 ... |2 ... ... |2 |475 ... |2 ... ... |2 |476 ... |2 ... ... |2 |477 ... |2 |
|428 ... |2 |478 ... |2 ... ... |2 |479 ... |2 ... ... |2 |480 ... |2 ... ... |2 |481 ... |2 ... ... |2 |482 ... |2 ... ... |2 |483 ... |2 ... ... |2 |484 ... |2 ... ... |2 |485 ... |2 ... ... |2 |486 ... |2 ... ... |2 |487 ... |2 ... ... |2 |488 ... |2 ... ... |2 |489 ... |2 ... ... |2 |490 ... |2 ... ... |2 |491 ... |2 ... |өз |2 |492 ... |2 ... ... |2 |493 ... |2 ... |өшіргіш |2 |494 ... |2 |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |2 |544 ... |1 ... |түрі |2 |545 ... |1 ... |түс |2 |546 ... |1 ... ... |2 |547 ... |1 ... ... |2 |548 ... |1 ... ... |2 |549 ... |1 ... |тікұшақтар |2 |550 ... |1 ... ... |2 |551 ... |1 ... ... |2 |552 |ана |1 ... |үйге |2 |553 ... |1 ... ... |2 |554 ... |1 ... ... |2 |555 ... |1 ... ... |2 |556 ... |1 ... ... |2 |557 ... |1 ... ... |2 |558 ... |1 ... ... |2 |559 ... |1 ... |ұл |2 |560 ... |1 ... |ұлы |2 |561 ... |1 ... ... |2 |562 ... |1 ... ... |2 |563 ... |1 ... ... |2 |564 ... |1 ... ... |2 |565 ... |1 ... ... |2 |566 ... |1 ... |шөл |2 |567 ... |1 ... ... |2 |568 ... |1 |
|520 ... |2 |569 ... |1 ... ... |2 |570 |ат |1 ... ... |2 |571 ... |1 ... ... |2 |572 ... |1 ... ... |2 |573 ... |1 ... |іш |2 |574 ... |1 ... ... |2 |575 |ащы |1 ... |ішу |2 |576 ... |1 ... ... |1 |577 ... |1 ... ... |1 |578 ... |1 ... ... |1 |579 ... |1 ... ... |1 |580 ... |1 ... ... |1 |581 |әл |1 ... ... |1 |582 ... |1 ... ... |1 |583 ... |1 ... ... |1 |584 |Әли |1 ... ... |1 |585 ... |1 ... |аз |1 |586 ... |1 ... ... |1 |587 ... |1 |
|539 ... |1 |588 ... |1 ... ... |1 |589 ... |1 ... |аквариум |1 |590 ... |1 ... ... |1 |591 ... |1 ... ... |1 |592 ... |1 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |1 |642 ... |1 ... ... |1 |643 ... |1 ... |балбырап |1 |644 ... |1 ... ... |1 |645 ... |1 ... ... |1 |646 ... |1 ... ... |1 |647 ... |1 ... |барып |1 |648 ... |1 ... ... |1 |649 ... |1 ... |бастама |1 |650 ... |1 ... ... |1 |651 ... |1 ... ... |1 |652 ... |1 ... ... |1 |653 ... |1 ... ... |1 |654 ... |1 ... ... |1 |655 ... |1 ... ... |1 |656 |ел |1 ... ... |1 |657 ... |1 ... |бет |1 |658 ... |1 ... ... |1 |659 ... |1 ... ... |1 |660 ... |1 ... ... |1 |661 ... |1 ... ... |1 |662 ... |1 ... ... |1 |663 ... |1 ... |боп |1 |664 ... |1 ... |бор |1 |665 ... |1 ... ... |1 |666 ... |1 ... |ботасы |1 |667 ... |1 ... ... |1 |668 ... |1 ... |бұлтты |1 |669 ... |1 ... ... |1 |670 ... |1 ... ... |1 |671 ... |1 ... ... |1 |672 ... |1 ... |білім |1 |673 ... |1 ... ... |1 |674 ... |1 ... ... |1 |675 |жай |1 ... ... |1 |676 ... |1 ... ... |1 |677 ... |1 ... |вагонның |1 |678 ... |1 ... ... |1 |679 ... |1 ... ... |1 |680 ... |1 ... ... |1 |681 ... |1 ... ... |1 |682 ... |1 ... ... |1 |683 ... |1 ... ... |1 |684 ... |1 ... ... |1 |685 ... |1 ... ... |1 |686 ... |1 ... ... |1 |687 ... |1 ... ... |1 |688 ... |1 ... ... |1 |689 ... |1 ... ... |1 |690 ... |1 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... |жиі |1 |740 ... |1 ... ... |1 |741 ... |1 ... ... |1 |742 ... |1 ... |жүзге |1 |743 |күй |1 ... |жүз |1 |744 ... |1 ... ... |1 |745 ... |1 ... ... |1 |746 ... |1 ... |жүрді |1 |747 ... |1 ... ... |1 |748 ... |1 ... ... |1 |749 ... |1 ... ... |1 |750 ... |1 ... ... |1 |751 ... |1 ... |жұрнақтар |1 |752 ... |1 ... ... |1 |753 ... |1 ... ... |1 |754 ... |1 ... ... |1 |755 |қаз |1 ... |заң |1 |756 ... |1 |
|708 |зат |1 |757 ... |1 ... ... |1 |758 ... |1 ... ... |1 |759 ... |1 ... ... |1 |760 ... |1 ... ... |1 |761 ... |1 ... ... |1 |762 ... |1 ... |калькулятор |1 |763 ... |1 ... ... |1 |764 ... |1 ... |кел |1 |765 ... |1 ... |келер |1 |766 ... |1 ... ... |1 |767 ... |1 ... ... |1 |768 ... |1 |
|720 ... |1 |769 ... |1 ... ... |1 |770 ... |1 ... |кешкілік |1 |771 ... |1 ... ... |1 |772 ... |1 ... ... |1 |773 ... |1 ... ... |1 |774 ... |1 ... |кинозал |1 |775 ... |1 ... ... |1 |776 ... |1 ... ... |1 |777 ... |1 ... ... |1 |778 ... |1 ... ... |1 |779 ... |1 ... ... |1 |780 ... |1 ... ... |1 |781 ... |1 ... ... |1 |782 ... |1 ... ... |1 |783 ... |1 ... ... |1 |784 ... |1 ... ... |1 |785 |құм |1 ... ... |1 |786 ... |1 ... ... |1 |787 ... |1 ... ... |1 |788 ... |1 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |1 |837 ... |1 ... |құстардың |1 |838 ... |1 ... |құю |1 |839 ... |1 ... ... |1 |840 ... |1 ... |қып-қысқа |1 |841 |от |1 ... ... |1 |842 ... |1 ... |мамандар |1 |843 ... |1 ... ... |1 |844 ... |1 ... ... |1 |845 ... |1 ... ... |1 |846 |өзі |1 ... |маужыраған |1 |847 ... |1 ... ... |1 |848 ... |1 ... ... |1 |849 ... |1 ... ... |1 |850 ... |1 ... ... |1 |851 ... |1 ... ... |1 |852 ... |1 ... ... |1 |853 ... |1 ... ... |1 |854 ... |1 ... ... |1 |855 ... |1 ... |нанның |1 |856 ... |1 ... ... |1 |857 ... ... |1 ... ... |1 |858 ... |1 ... ... |1 |859 ... |1 ... ... |1 |860 ... |1 ... ... |1 |861 ... |1 ... ... |1 |862 ... |1 ... ... |1 |863 ... |1 ... |нұр |1 |864 |өте |1 ... |Ніл |1 |865 ... |1 ... ... |1 |866 ... |1 ... ... |1 |867 ... |1 ... ... |1 |868 ... |1 ... ... |1 |869 ... |1 ... ... |1 |870 ... |1 ... |оқушылары |1 |871 ... |1 ... ... |1 |872 ... |1 ... ... |1 |873 ... |1 ... ... |1 |874 ... |1 ... ... |1 |875 ... |1 ... ... |1 |876 ... |1 ... ... |1 |877 ... |1 ... |Оразбай |1 |878 ... |1 ... ... |1 |879 ... |1 ... |омырау |1 |880 ... |1 ... ... |1 |881 ... |1 ... ... |1 |882 ... |1 ... ... |1 |883 ... |1 ... ... |1 |884 ... |1 ... ... |1 |885 ... |1 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... |1 |935 ... |1 ... ... |1 |936 ... |1 ... ... |1 |937 ... |1 ... |Республика |1 |938 ... |1 ... ... |1 |939 ... |1 ... ... |1 |940 ... |1 ... ... |1 |941 |сіз |1 ... |сақтайды |1 |942 ... |1 ... ... |1 |943 ... |1 ... ... |1 |944 ... |1 ... ... |1 |945 ... |1 ... ... |1 |946 ... |1 ... ... |1 |947 ... |1 ... ... |1 |948 ... |1 ... ... |1 |949 ... |1 ... ... |1 |950 ... |1 ... |сарайлары |1 |951 ... |1 ... ... |1 |952 ... |1 |
|904 ... |1 |953 ... |1 ... ... |1 |954 ... |1 ... ... |1 |955 ... |1 ... ... |1 |956 ... |1 ... ... |1 |957 ... |1 ... ... |1 |958 ... |1 ... |сәл |1 |959 ... |1 ... |секір |1 |960 ... |1 ... ... |1 |961 ... |1 ... ... |1 |962 ... |1 ... ... |1 |963 ... |1 ... ... |1 |964 ... |1 ... ... |1 |965 ... |1 ... |соған |1 |966 ... |1 ... ... |1 |967 ... |1 ... ... |1 |968 ... |1 ... ... |1 |969 ... |1 |
|921 ... |1 |970 ... |1 ... ... |1 |971 ... |1 ... ... |1 |972 ... |1 ... ... |1 |973 ... |1 ... ... |1 |974 |тең |1 ... ... |1 |975 ... |1 ... ... |1 |976 ... |1 ... ... |1 |977 ... |1 ... |спортзалда |1 |978 ... |1 ... ... |1 |979 ... |1 ... ... |1 |980 ... |1 ... ... |1 |981 ... |1 ... ... |1 |982 ... |1 ... |суарып |1 |983 ... |1 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... |топ |1 |1033 ... |1 ... ... |1 |1034 ... |1 ... ... |1 |1035 ... |1 ... |тротуар |1 |1036 ... |1 ... ... |1 |1037 ... |1 ... ... |1 |1038 ... |1 ... ... |1 |1039 ... |1 ... |туы |1 |1040 ... |1 ... ... |1 |1041 ... |1 ... ... |1 |1042 ... |1 ... ... |1 |1043 ... |1 ... ... |1 |1044 ... |1 ... ... |1 |1045 ... |1 ... ... |1 |1046 ... |1 ... ... |1 |1047 ... |1 ... ... |1 |1048 ... |1 |
|1000 |тұрғындар |1 |1049 ... |1 ... ... |1 |1050 ... |1 ... ... |1 |1051 ... |1 ... ... |1 |1052 ... |1 ... ... |1 |1053 |шай |1 ... |тісті |1 |1054 |шақ |1 ... ... |1 |1055 ... |1 ... ... |1 |1056 ... |1 ... |тыңдаймыз |1 |1057 ... |1 ... ... |1 |1058 ... |1 ... ... |1 |1059 ... |1 ... ... |1 |1060 ... |1 ... ... |1 |1061 ... |1 ... |уақытыңды |1 |1062 ... |1 ... ... |1 |1063 ... |1 ... ... |1 |1064 ... |1 ... ... |1 |1065 |шеш |1 ... ... |1 |1066 ... |1 ... ... |1 |1067 ... |1 ... ... |1 |1068 ... |1 ... ... |1 |1069 ... |1 ... ... |1 |1070 |шөп |1 ... ... |1 |1071 ... |1 ... ... |1 |1072 |шу |1 ... ... |1 |1073 ... |1 ... |ұзын |1 |1074 ... |1 ... ... |1 |1075 ... |1 ... ... |1 |1076 ... |1 |
|1028 ... |1 |1077 ... |1 ... ... |1 |1078 ... |1 ... |үшіншісі |1 |1079 ... |1 ... ... |1 |1080 ... |1 ... ... |1 |1081 ... |1 |
| | | | | | |
|1 |2 |3 |1 |2 |3 ... ... | |1094 ... | ... ... | |1095 ... | ... ... | |1096 ... | ... ... | |1097 ... | ... ... | |1098 ... | ... |ізі | |1099 ... | ... |Іле | |1100 ... | ... ... | |1101 ... | ... ... | |1102 ... | ... |іс | |1103 ... | ... ... | |1104 ... | ... ... | |1105 ... | |
3 ... ... ... ТОБЫ
3.1 Лексика- тематикалық сөздер дегеніміз не?
«Лексика- тематикалық ... ... ... және ... ... ... ( грек. lexikos – сөзге қатысты )-1) Белгілі бір тілдегі барлық
сөздердің жиынтығы, сол тілдің сөздік құрамы. 2) Сөз ... жеке ... ... ... ... ... ... лексика, әдеби
лексика, арнаулы лексика т.б. 3) ... бір ... жеке ... ... [6, ... сын есім, тема және тематикалық деген сөздерден тараған.
Тема [thema] -1) зерттеу, талқылаудың және мазмұндаманың тақырыбы;
2) ... ... мен ... ... ... ... ... ететін
мәселенің көрінісі, 3) музыкалық фраза, музыкалық шығарманың әрі ... ... ... ... ... 4) ... тілдік сөйленістің пәні
(әсіресе, сөйлемдегі бастауыш белгілі ... ... ал ... 1) ... ... ... ... зерттеудің,
жазушы шығармашылығының, ғалымның және периодикалық басылымдардың және т.б.
болуы мүмкін); 2) өмірлік құбылыстарды қамту;
Минимум- ... ... ... ... ... бір принциптер
бойынша іріктеледі. Сондай принциптің бірі- сөздердің белгілі бір ... ... ... ... іріктеу принцип - деп белгілі бір тақырып ... ... түсу үшін ... ... сөз бен ... шектеулі көлемін
іріктеп алу.
Сөздердің мұндай классификациясы тілді оқытуда маңызды деп есептеледі.
Өйткені, лексикалық минимумға енген сөздер ... ... ... бір ... ... ... ... қатынасқа түсуге мүмкіндік береді.
Оқытудың әрбір деңгейлері үшін әр ... ... ... тобы жасалады.
Мысалы, Ресейде орыс тілін үйретудің базалық деңгейі үшін (1300 сөз) арнайы
жасалған ... ... ... бар. Оған ... ... ... ... (780 сөз) қарағанда ұлғайды: етістіктер, соның ішінде префиксалды
қимыл етістіктер (входить - войти, приезжать - приехать), ... ... ... бағытталған әрекетті білдіретін ... ... ... және ... мекемелер атаулары (булочная,
посольство), азық – түлікті білдіретін (конфета, лимон) сөздер тобы кеңейді
және ... ... ... ... ... жұмысымның нысаны ретінде алынған 4-сынып ... ... ... ... анықтауда, оқулықтың лексика- тематикалық
сөздігін жасау міндеті қойылды. Оқулықта барлығы 1200 сөз қолданылды.
Лексика-тематикалық сөздікте ... ... ... ... ... біріктірілген. Олар әлем бейнесін (көрінісін)
объективті түрде бейнелейтін ... ... ... ... мен ... ... ... сипатта.
Сондықтан тілді меңгерудің барлық деңгейлеріндегі лексикалық ... ... ... ... ... ... ... лексика көлемінің ... ... ... ... ... бөлімдері толықтырылды.
Әрбір тақыптың тақырыпшалары бар. Онда әр түрлі сөз таптарына жататын
сөздер орналасады.
Лексика – тематикалық ... ... ... Адам – тірі ағза ... Өмір ... жас шамалары: адам, өмір, жас, кәрі, ересек, әйел, ұл,
қыз, балалық шақ т.б.
1.2 Дене мүшелері, адамның сыртқы бейнесі: бас, бет, көз, ... тіл, ... тіс, ми, ... ... ... Денсаулық: медицина, аурухана, емхана, дәрігер, температура.
1.4 Тамақтану, азық – түлік атаулары: ет, нан, сүт, ... ... ... ... ... ... пияз ... Үй, жихаз бөлімі іштей 4 бөлімдерге бөлінеді: а) тұрақ жай, ә) жихаз,
б) тұрмыстық заттар, в) тұрмыстық техника.
1.6 Киім – ... аяқ ... ... ... ... киім, халат.
2. Адам – саналы тіршілік иесі:
2.1 Интеллект, ерік, тілек: көңіл, ақылды, ... ... ... ...... ерекшеліктері, эмоция – күй: адал, ... ... ... ұнату.
2.3 Біреуге немесе бір нәрсеге бағытталған іс - әрекет: қарау, тігу, билеу,
сыйлау, ... ... ... үй салу ... Біреуді немесе бір нәрсені бағалау: сын есімдер: ... ... ... ... ... кішкентай; етістіктер: ұнату, қадірлеу, бағалау.
3. Адам және қоғам:
3.1 Мемлекеттік құрылыс өз ішінде: а) мемлекет, ә) ... деп екі ... ... ... Қазақстан, республика, Үкімет үйі, ел, ... ... ... ... жер. Өкімет: президент, үкімет, парламент.
3.2 Адамның мінездемесі (сипаттамасы): а) ... ... және ... ... көрші, алматылық; ә) бір – біріне деген қарым- қатынасы
бойынша: дос (достар), жолдас, құрбы, қонақ.
3.3 Отбасы, туыстық қатынастар: ұл, ана, аға, ... іні, ... ... ... ... аға, тұған, кіші, үлкен.
3.4 Мамандық, кәсіп: ұшқыш, наубайшы, кітапханашы, жүргізуші, спортшы,
құрылысшы, сатушы, биші, ... ... ... ... ... және мәртебесіне қарай белгілеу: оқушы, студент, үй
иесі, зейнеткер, ... ... ... ... баға ... ... Қызмет сфералары: медицина, спорт; ... ... ... үйрену,
ойнау.
3.8. Білім беру, ғылым. Бұл бөлімге ... ... ... ... оқулықта
әр түрлі пәндерге арналған тақырыптар бар. Мәселен, буын, сурет, ... ... ... ... ... а) жалпы түсінік, ә) архитектура, б) сурет өнері, в) кино, г)
әдебиет, д) музыка, е) театр.
3.10 Спорт. 4-сынып ... ... ... ... ... ... деген
тақырыпқа арналған сабақ бар. Сондықтан бұл бөлімге енген сөздер де ... ... ... жанкүйер, мұз айдыны; шынығу, аттан секіру, т.б.
3.11 Демалыс және мейрамдар. Оқулықта: 8 наурыз- Халықаралық әйелдер ... ... 9 ...... ... Жаңа жыл ... ... атаулары
кездесті.
3.12 Саяхат, туризм: экскурсия, машина, жолаушы, станция, касса, билет,
пойыз.
3.13 Транспорт, сапар: ... ... ... жол, жүрдек пойыз, көпір,
купе, ұшақ, тікұшақ, жүк ... ... ... ... Мекен – жай және жұмыс орындары (қалалық мекемелер) : мұражай, астана,
орталық, фабрика, аурухана, балабақша, пошта, ... ... ... ... т.б.
3.15 Коммуникация: теледидар, телефон, пошта, тіл, сөз; ... ... ... ... жауап беру.
3.16 Этикет: Алдыңғы сыныптардың оқулықтарымен (1,2,3) салыстырғанда ... ... ... ... ... қосылған этикет формалары бар: Жақсы
барып қайтуыңа тілектеспін!, Сені ... ... ... ... !
т.б.
3.17 Құжаттар, баспасөз өнімдері: сөздік, мәтін, газет, альбом, оқулық,
кітап, билет.
4. Табиғат
4.1 География: а) жалпы ... күн, ... ... жер, ... ә)
континенттер: оқулықта Африка, Азия, Америка кездесті; б) елдер: Қазақстан,
Үндістан, ... ... а) ... ... ... ... жылы; ә) жыл мезгілдері:
барлық жыл мезгілдерінің атаулары бар; б) ... ... және ... қар, ... жел, бұлт (бұлтты күн), суық, жылы, ыстық.
4.3 Жануарлар және өсімдіктер: а) жан – ... 4 ... ... жаңа ...... көк кит, ... африкалық түйеқұс, жарқанат;
ә) өсімдік, ағаш атаулары: қызғалдақ, ... ... ... үйеңкі,
бақбақ, меруертгүл т.б.
4.4 Заттардың сипаттамасы: а) түсі бойынша: сары, жасыл, көк, ақ т.б.; ... ... ... ... ... ... ... б) өлшемі мен формасы
бойынша: үлкен, ірі, кең, биік, кіші, аласа, ұсақ; в) ... ... ... г) ... бойынша: қымбат, жоғары, ақша; д) орналасу ... ... ... е) ... ... не бір нәрсеге қатыстылығы
бойынша: менің, сенің, оның т.б.
5 Абстрактылы түсініктер:
5.1 Орын, ара қашықтық және ... ... ... алыс, қасында,
алдында, артында, жанында т.б.
5.2 ... а) ... ... ... ... күзде, қыста; ә) ай атаулары:
оқулықта барлық ай атаулары бар; б) апта күндері: барлық апта ... ... ... ... таңертең, күндіз, түстен кейін, кешке, түнде т.б. г)
уақыт ... жыл, ай, ... ... ... д) іс - ... мен
оқиғалардың қайталануы және даралық сипаты: кейде, ешқашан, жиі, күн сайын,
ай сайын; е) ... ... ... ... ... кейін, қазір.
5.3 Сан: а) жалпы түсінік: бөлшек, жартысы, бірнеше, көп: ә) ... сан ... 1- ден 20 ... ... ... мың; б) реттік
сан есімдер: бірінші – жетінші.
5.4 Сапа (әрекеттер мен оқиғалар): жақсы, жаман, мәнерлеп, түсініп.
5.5 Өлшем бірліктері; а) ара ... ... ... ... ... ... өлшем бірліктері: жыл, ай, апта, ... ... ... б)
салмақ: грамм, килограмм, тонна, центнер; в) ... (құн) ... ... ... Сұраулы сөздер; кім? не? қандай? нешінші? неше? қалай? [31, 84-102]
4-сынып «Қазақ тілі» оқулығының ... ... ... ... 1200 сөз бар екені анықталды. Осы сөздер алдын ала
дайындалған лексика–тематикалық ... ... ... ... ... ... әмбебап сипатта, сондықтан оған
енген ... ... ... тіл ... ... өз ... сай ... түсе алады.
3.3 1, 2, 3- сынып «Қазақ тілі» ... ... ... ... ... ... ... анықтау мақсатында
1, 2, 3- сынып «Қазақ тілі» оқулықтарымен салыстыру көзделді. Енді ... ... ... ... жалпы білім беретін 1- сынып «Қазақ тілі» оқулығы, авторы
Қайырбекова А. (Алматы: Атамұра, 2005.- 128 ... ... XI ... ... ... модульдың тақырыптары
көрсетіліп, олар іштей сабақтарға бөлінген. Әр сабақтың басында жаңа ... ... ... ... ... Бір ... ... 5-6
тапсырма беріледі. Сабақтың құрылымы төмендегідей:
Мысал ретінде 4-сабақ «Азық-түліктер».
1-тапсырма. Суретке қара, таныс. (сурет ... ... ... ал. Мынау – нан. Мынау – ірімшік. Мынау –
шұжық. Мынау – шай (аталған азық-түліктер суреттермен ... ... ... ... ... Сөздерді тыңда, түсініп ал.
6-тапсырма. Танысып үйрен, сөйле (диалог түрінде).
Кітаптың басынан соңына дейін мынау не?, мынау кім?, бұл не? ... қою ... ... ... ... диологтық сөйлеулер
басталады.
1-сынып оқулығында барлығы 500-дей сөз бар. Олар ... ... ... және ... ... тобын жасау арқылы анықталды.
Орыс тілінде жалпы білім ... ... ... ... ... Ә. ... В. Қуанышбаева, Ж. Мәжитқызы (Алматы: Атамұра, 2002.-
192б.).
Аталған оқулықта сабақтардың тақырыптары мүлдем берілмеген. Мысалы,
кітаптың артындағы берілген ... 5- ... – 14 бет. ... ... кесте түрінде берілгенін көреміз. Кемшіліктері:
1) сабақтың тақырыбы ... ... ... ... яғни сабақ барысында орындалатын
нақты тапсырмалар жоқ;
3) ... ... ... ... ... ... үлкен-
большой, дәмді-вкусный, тәтті-сладкий, қызыл-красный, сары-желтый,
қандай ? – ... ?.Әрі ... ... қойылады:
- Мынау қандай алма ? (алманың суреті берілген)
- Мынау - тәтті алма, т.б.
Жалпы бүкіл оқулықтың құрылымы осындай деуге болады: сабақтың ... ... ... ... сөздік беріледі, одан кейін сұрақ-
жауапқа негізделген диалогтар; жаңа ... есте ... ... ... жоқ. Яғни бұл ... ... ... лигвистикалық,
әдістемелік, жалпыдидактикалық талаптарына сай келмейді деп айтуға болады.
Көңіл бөлетін тағы бір нәрсе, оқулықта (2-сынып) оқушыларды, мәдениетті
болуға, тәрбиеге ... ... ... ... ... ... ... өзінде Сәлеметсіз бе! Сәлем!, Сау бол!, Рахмет!, Рұқсат
па? сияқты этикет формалары бар. ... ... ... тілі» оқулығында
мұндай сөйлемдер мен сөздер қайталанып, оларға жаңа ... ... ... ... және 2-сыпып оқулықтарына салыстырмалы талдау жүргізу үшін осы
кітаптардағы бірдей тақырыпты алуды жөн көрдік. Бұл ... ... ... Айта кететін жайт, 2-сынып «Қазақ тілі» оқулығында ... ... ... ... ... (суреттердің алдында
қазақша-орысша сөздік берілген).
1-сынып. Киімдер: көйлек (көк көлек), шалбар ... ... ... ... ... етік.
2-сынып. Киімдер: тон-шуба, құлақшын-шапка, қолғап-варежки, шұлық-
чулки, носки, етік-сапоги, ... ... ... ... киме, кимеймін;
2-сынып оқулығындағы жаңа сөздер: құлақшын ... ... ... бәтеңке (ботинки). 1-сынып оқулығын бар, ал 2-сынып оқулығында жоқ
сөздер: көйлек, шалбар.
Біздің ойымызша, ... ... ... оқулығының автарлары оқулық
жазу (түзу) теориясы мен тәжірибесіне көңіл аудармай, кітапты өз ... ... ... ... ... (1,2), ... «Қазақ тілі»
(авторы Қайырбекова А.) оқулығы бірден ... ... ... VIII модульге жіктелді. Әрбір модуль сәйкес сабақтарға ... және ... ... жаңа ... ... ... «Асхана»,
«Асханадағы кезекшілік», «Пайдалы кеңестер», «Ұлттық кітапхана», «Азаттың
күн тәртібі», «Тазалық-саулық негізі», «Дәрігерлік ... және ... ... оқулықтың лексикасы ұлғайды (сөздер саны көбейді). Себебі
әрбір жаңа тақырыппен бірге жаңа сөздер де беріледі. Қарастырылған 2-сынып
«Қазақ ... ... ... басқа болғандықтан шығар 2-сынып пен 3-
сынып оқулықтарында ешқандай ... ... ... жоқ ... тақырыптар мүлдем берілмеген).
3-сынып пен 4-сынып оқулықтарының құрылымы ұқсас. ... ... ... 2 кітапта да ... ... ... ... ... Бұл сабақта 4-5 тапсырма берілген. Бірақ «тапсырма»
деген сөздің жанында ... ... ... ... керектігі
жазылмайды. Мәселен, 4-сынып оқулығында:
2-тапсырма.
1. Сенің отбасың қандай?
2. Неше адам бар?
3. Атаң, әжең бар ма? т.б.
Орындалуға тиісті ... ... ... ... ... ... ... суреттермен беріледі, ол суреттер тапсырмалардың
қасында берілген. Яғни, ... ... ... ... жақсы білу
керек. Мысалы, бір сурет- ... оқу, ... ... ... ... жауап бер және т.б. Мұндай шартты белгілер оқулықтардың бірінші
бетінен ... ... ... бір ... ... ... ... көмекші шартты белгілерді
көруге болады: үшбұрыш- III ... ... II ... дөңгелек- I
деңгей. Яғни, тапсырмалар деңгей бойынша да топтастырылды.
3-сынып пен 4-сынып «Қазақ тілі» оқулықтарын салыстыру. Ол үшін ... ... ... ... ... алынды. «Өмір
фазалары, жас шамасы» деген бөлімде 3-сыныпқа қарағанда 4-сынып оқулығында
сөздер көп. Мәселен, ... ... ... шақ; ... ... ... Сондай-ақ, дене мүшесі атауларының өрісі кеңейді: ми, бүйрек, ... азу тіс т.б. ... бұл ... ... кездесу жиілігі төмен,
яғни 2-3 реттен кездесті. 3-сыныпта ... деп ... ... ... көп (20-ға ... ... 4-сыныпта бұл сөздер қайталанбайды. Сондықтан
тіл үйренуші (оқушы) денсаулық тақырыбында, 4-сыныпқа келгенде еркін қарым-
қатынасқа түсе ... ... ... өз елін, жерін қадірлеуге тәрбиелейтін
«Менім Қазақстаным» деп аталатын сабақ ... Бұл ... ту, ... ... ... жер, Отан, ел сияқты сөздер (кездесу жиілігі аз болса
да) бар. 3-сынып «Қазақ тілі» ... ... ... ... ... ... ... балалардың өзі әнұранды біледі.
Мамандық, кәсіпке байланысты атаулар 4-сыныпта көптеп кездеседі. Оның
себебі кітапта кәсіптерге арналған бірнеше сабақтар бар.
Қоғамдық ... тағы бір ... ... - ... және ... ... ойымызша, мейрамдардың атауларын 3, 4-сынып ... ... болу ... Оқулықтарда: 8 наурыз- Халықаралық әйелдер күні,
Наурыз мерекесі, 9 мамыр – Жеңіс күні, Жаңа жыл, мереке, ... күн, ... ... ... ... ... ... құттықтау сияқты
сөздер бар.
Қорытындылай келгенде, 4-сынып ... ... ... 1200 ... сөздер тобына топтастырылды. Лексика-тематикалық сөздер
топтары іштей 5 үлкен топқа және әрбір топ бірнеше бөлімдерге ... ... ... ... сипатта. Олар әлем бейнесін
(көрінісін) объективті түрде бейнелейтін ... ... ... тілді меңгерудің барлық деңгейлеріндегі лексикалық минимумдарда
сабақтастық ... ... ... ... ... салыстырғанда) лексика көлемінің өзгеруіне ... ... ... барлық бөлімдері толық қамтылды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорытындылай келгенде, зерттеу жұмысымның нысаны ретінде орыс
тілінде жалпы білім беретін 4- ... ... ... ... ... ... А. Қайырбекова, Алматы: Атамұра, 2004. – 144 б. Негізгі мақсаты
оқулықтың лексикалық ... ... ... ... айқындайтын факторлар:
- республикамыздағы мектептің, жоғары оқу орындарының ... ... ... ... ... ҚР-ң ... тілі ... Елбасы жолдауындағы «... қазақстандықтардың басын біріктіретін маңызды
фактор-Қазақстанның мемлекеттік тілінің дамуы» деген бағдардың көрсетілуі;
Қазақ тілін мемлекеттік тіл ... ... ... ... күшейген
сайын оқулық жазу, түзу теориясының маңыздылығы, өзектілігі арта түсуде.
Қазіргі қазақ тілі оқулықтары (өзге тілділерге арналған) өзінің ... ... ... ... ... бере алмайтындығы да осы
саладағы зерттеудің аздығын көрсетеді.
Зерттеуімізде ... рет орыс ... ... ... ... (1,2,3,4 ... негізге алынып, талданды. Оқулықтың лексикалық
минимумын анықтау үшін қолданбалы лингвистика саласында қолданыс тауып ... ... ... ... сөздіктер жасалды және лексика-
тематикалық ... тобы ... Бұл ... іске ... ... ... ... арнайы бағдарлама («Clan output») арқылы
өңдеуден өткізілді.
Диплом жұмысымның ... ... және ... ... мәселелері» деп аталатын бірінші бөлімде, «лексикалық
минимум» және «минимизация» терминдеріне түсініктеме ... ... ... және ... уақытты
ескергендегі берілетін тілдік материалдардың ... ... ... ... ... ... ретінде пайдалануға мүмкіндік беретін тілдік
бірліктер. Мектеп жағдайында лексикалық минимумның көлеміне қатал шектеулер
қойылады. Себебі лексиканың көлемін ... ... ... ... ... ... Зерттеуіміздің насаны ретінде алынған 4 сынып «Қазақ
тілі» оқулығы (авторы А. Қайырбекова, Алматы: Атамұра, ... б.) ... бола ... ... ... ... яғни ... сөздік, әліпбилі-
жиілік және лексика- ... ... ... ... ... 1200 сөз ... ... Әрине, мұндай көрсеткіш қайсыбір тілді
екінші тіл ретінде оқытудың ешбір стандартына сай келмейді. ... ... ... мен ... ... ... деп ... екінші бөлімде, қазақ және орыс
тілдеріндегі жиілік сөздіктер туралы жалпы ... ... ... ... сөз ... сөздік. Сөздіктердің «жиілік сөздік» түрінде әр сөздің ... ... ... ... ең ... ... орналасатын
мәтіндегі ең жиі қолданылған сөз, екінші, үшінші (тағы тағылар) ... ... ... ... ... ... отыратын сөздер.
Егер бірнеше сөздің жиіліктері тұрақтылық сипатта ... яғни ... ... ... онда ол ... ... сөздікте әліпби тәртібімен
реттеледі. Жиілік сөздік әр ... ... ... (сөз, сөзтұлға,
сөзтіркес т.б.) бойынша жасалуы мүмкін.
Жиілік сөздіктер әр түрлі типтегі ... ... ... және ... ... ... ... мен оқытуға қажетті статистикалық әдістерді
қолдануда да қажетті. Сонымен бірге жиілік сөздіктердің тілдік және ... ... мен оқу ... ... ісінде тілдік
материалдарды тиімді түрде ... ... ... ... ... ... бастысы, 4-сынып «Қазақ тілі» ... ... ... ... Бұл сөздік бойынша «жоғары жиілікті» аймақ, «орта ... ... ... » ... ... кестелерде берілді. Оның мақсаты ... ... және ... ... ... ... Алынған
нәтижелерге сүйенетін болсақ, оқулықта ... ... (аз) ... ... ... ... 800 сөзқолданыс). Мысалы, адалдық, ... ... ... егін, бейбітшілік және көптеген басқа сөздер бүкіл
оқулық бойында бір ... ғана ... ... ... ... «төмен»
(аз) сөздердің көп болуы, тілді меңгерудің сапасына кері әсерін тигізбей
қоймайды. Сондықтан, әдіскер-ғалымдар шет тілі және ... тіл ... ... ... ... ... ... мен тәжірибесіне аса
ұқыптылықпен қарау керек.
Жұмысымның үшінші бөлімі «Лексика-тематикалық сөздер тобы» деп аталады.
Мұнда ... ... ... ... ... (1200 сөз) ... сөздер кластарына топтастырылды. Лексика-тематикалық сөздіктің
толық түрі «Қосымша А» берілген.
Тематика- 1) ... ... ... ... ... ... ғалымның және периодикалық басылымдардың және т.б.
болуы мүмкін); 2) ... ... ... ... ... - деп ... бір тақырып аясында қарым-
қатынасқа түсу үшін қажетті ... сөз бен ... ... ... ... бөлімде 1- сынып «Қазақ тілі» оқулығы, авторы Қайырбекова А.; 2-
сынып «Қазақ тілі» оқулығы, ... Ә. ... В. ... ... ; 3-сынып, авторы Қайырбекова А. «Қазақ тілі» оқулықтары алынып,
талданды.
1-сынып пен 2-сынып оқулықтары лексикасының көлемі шамалас: 1-сынып ... сөз, ... – 570 сөз. Ал 3- ... ... ... 1050 ... ... айырмашылықтың болуы оқулықтар арасындағы жүйеліліктің,
байланыстың жоқтығын көрсетеді. Зерттеу нысаны ... ... ... 1200 сөз ... яғни алдыңғы сыныпқа қарағанда, лексика
көлемі 150 сөзге көбейді.
Қорытындылай келгенде, зерттеу ... ... ... ... ... Орыс ... жалпы білім беретін «Қазақ ... ... ... А.) ... ... 1200 сөз ... Ол үшін тілдің қолданбалы аясында кең қолданыс тапқан жиілік
сөздік, оның ... ... ... ... және ... тематикалық
сөздіктер жасалды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1 Сулейменова Э.Д., Смагулова Ж.С. Языковая ситуация и ... ... - ... 2005. ... ... Э.Д., ... Н.Ж. Словарь социолингвистических
терминов. – Алматы, 2002. – 170 ... ... З.С. ... тіл ... ... тілі ... ... негіздері. – Алматы, 2005. – 392 б.
4 Қайырбекова А. Қазақ тілі., ... для 3 ... ... с ... ... обучения.– Алматы: Атамұра, 2004. – 144 с.
5 Күзекова З.С. Екінші тіл ... ... тілі ... теориясының
лингвистикалық негіздері: фил. ғыл. док. дис. Алматы, 2005. –
6 Тіл білімі сөздігі. – ... 1998. ... Бим И.Л. ... ... иностранным языкам и проблемы учебников. –
Москва, 1977. – С. ... ... В.Г. ... ... по ... ... ... – М., 1988.
9 Денисов П.Н. Лексический минимум русского языка. – М., 1972.
10 Лексический минимум по английскому языку. - М., 1981. – 148 ... ... ... по ... ... для II ... ... вузов.
– М., 1967. – 300 с.
12 Мамичева В.Т. ... ... ... ... для ... - М.: Высш. Шк., 1983. – 39 с.
13 ... З.И. ... ... по ... ... ... ... – М.,1982. – 132 с.
14 Лексический минимум по английскому языку. – М., 1972. – 120 с.
15 Частотный англо-русский словарь. – ... 1984. – 151 ... ... С.В. ... ... по немецкому языку для II курса
институтов и факультетов иностранных языков. – М., 1976. – 223 с.
17 Словарь ... ... ... ... ... 1985. – 608 с.
18 Аханов К. Тіл білімінің негіздері. –Алматы, 2002. – 664 б.
19 Жұбанов А.Қ. Қолданбалы ... ... ... ... ... ... 2004. ... Русская энциклопедия
21 Академик Ә.Т. Қайдар және тіл білімінің мәселелері. –Алматы, 2004.-
630 б.
22 Фрумкина Р.М. Статистические ... ... ... – М., 1964. –
115 с.
23 Бектаев К.Б. ...... ... ... ... 1978.- 183 с.
24 Бектаев К.Б. Алфавитно – ... ... ... казахского языка
// Статистика казахского текста. – Алма-Ата, 1973. – С. 566 – ... ... А.Қ. ... принципы формализации содержания казахского
текста. – ... 2002. – 250 ... ... Л.Н. Частотные словари и вопросы лексико-статистики //
Межвузовская конференция по вопросам частотных словарей и ... - С. ... ... ... ...... 1973. – 731 б.
28 Жұбанов А.Қ. Қолданбалы лингвистика: қазақ тілінің статистикасы.-
Алматы: Қазақ университеті, 2004. –
29 Алдашева А.М. ... ...... Санат, 1997. – 235 б.
30 Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі. – Алматы: Ана тілі, 1991. – 384 ... ... ... по ... ... как ... М., ... с.
32 Сауранбаев Н.Т. Қазақ тілі., учебник для V ... ... ...
Алматы, 1950. I т. – С. 115-221.
33 Нұртазина Р.Б. Говорим по казахский. – Алматы, 1991. – 225 б.
34 ... Ш., ... А. ... ...... ... 1994. -397 ... Бим И.Л. Ключевые проблемы теории учебника: структура и содержание
// Содержание и структура учебника русского языка как ...... ... ... З.С. ... ... – Астана: Таным, 2003. -143 б.
37 Митрофанова О.Д., Костомаров В.Г. Методика ... ... как ...... Русский язык, 1990. -270 с.
38 Аяпова Т.Т. Қазақ тілі. – Алматы, 1997. -270 б.
39 Балақаев М., Сайрамбаев Т. ... ... ...... 2003. – 237
б.
40 Орыс тілінің түсіндірме сөздігі (Д.М. Ушаковтың редакциясымен). –
М., 1939. т. 3. – С. ... ... А. ... тілі., учебник для 1 класса общеобразовательной
школы с русским языком обучения.– Алматы: Атамұра, 2005. -128 с.
42 ... Ә., ... В., ... Ж. ... ... ... для 2
класса общеобразовательной школы с русским ... ...... 2002. – 192 ... ... А. ... ... учебник для 3 класса общеобразовательной
школы с русским языком обучения.– Алматы: Атамұра, 2003. -160 ... ... - ... ... тобы
1. Адам – тірі ағза ретінде
1.1 Өмір фазалары, жас шамасы(ерекшелігі)
адам ...... өмір ... ... адам
туылған күні
ай
жыл
бала
1.2 Дене мүшелері, сыртқы бейнесі
бас ... ... ... ... ... тіс ұзын ... ... ... Денсаулық
медицина
аурухана
емхана
дірігер
температура
1.4 Тамақтану, азық – түлік атаулары
тамақ
азық - түлік
су ... ... ішу (су, ... ... ... алу нені ... ... нені ... ... - қуырады
айран ... ... ... ... ... ... ... ... Үй, ... ... жай
үй ашу – ... нені ... ... ... салу ( ... ... ... ... ... ... ... ...... ... ... ... алу нені ... ... нені ... ... техника
компьютер қосу нені ... ... нені ... ... ... ашу нені ... жабу нені ... Киім - ... аяқ ... ...... ... киім ... ... киім ... ... ... ... киім ... ... Адам ... тіршілік иесі
2.1 Интеллект, ерік, тілек
көңіл
арман еске ... ... ... атау – ата нені ... ... ... ?
зерек ... ... ... ... Мінез- құлық ерекшеліктері, эмоциялар
мінез -құлық
достық ... ... ... Біреуге немесе бір нәрсеге бағытталған іс- әрекет
қарау – қара неге ? үй салу ... нені ? ... ... ... нені ? сату нені ... нені ? ... нені ... - билейді ...... ... кімге ?
қосу нені ?
өшіру нені ?
білу- біліп алу нені ?
2.4 Біреуді ... бір ... ... ұнау – ... ... ... ... ... ... ... беру ... ... ... ... ... ... ... Адам және ... ... ... ... ... ... ... үйі ... ... ... жер
б) өкімет
президент
үкімет
парламент
3.2 Адамның мінездемесі (сипаттамасы)
а) тұратын жеріне және ұлтына байланысты
тұрғын
көрші
алматылық
б) бір – біріне деген ...... ...... ... ... қатынастар
отбасы
бала ... ... ... ... ... ... ата – ... ... ... ... ... ... ... істеу ?
мамандық
кәсіп
дәрігер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... белгілеу
оқушы ... ... ... иесі ... ... ... ... нені ... ... Қызмет сфералары
спорт ... ... ... ... ... ... ?
өнер ... нені ... ... ... ... білу - ... ал нені ... оқу – оқы нені ?
оқушы есеп ... ... ...... ... ... беру неге ... нені ?
сабақ ... нені ... жазу – жаз нені ... ...... нені ... ... жалпы түсінік
талант
атақты ... нені ... ... көру нені ... архитектура
құрылысшы
үй салу ... ... нені ... ... ... ... салу нені ... ... нені ... ... нені ... ... ... ... ... ... ... нені ... ... нені ?
кинотеатр
касса
билет
д) әдебиет
автор ... оқу нені ... жазу нені ... алу ... ... ән ... ... нені ... ... нені ... ... нені ... ... өнер ... өлең ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және мейрамдар
демалыс ... ... күн ... ... ? ... ... уақыт ... ... ... наурыз- Халықаралық әйелдер күні
Наурыз мерекесі
9 мамыр – Жеңіс күні
Жаңа ... ... ... бару – ... келу ... ... ... ... ... ұшып кету ... ... жүру ... Транспорт, сапар
әуежай
вокзал
транспорт
автобус ... ... ... ... ... ... ... пойыз
перрон
касса
билет
станция
көпір
купе
плацкарт
ұшақ
тікұшақ
жүк ұшақтары
әскери тікұшақ
3.14 Мекен - жай және ... орны ( ... ... тұру – ... ... ... ... ... ... ... \спорт кешені
көше ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Коммуникация
әңгіме ... нені ... ...... ... ... айту ... ?
теледидар жазу нені ... ... нені ... ... кімді ? нені ?
жауап беру кімге ?
сұрау не туралы ...... ... ... ... бе, ... ... бе, ... ... бол !
Жақсы барып қайтуыңа тілектеспін !
Менің атым ...
Фамилиясы ...
Үлкенді сыйла, кішіге қамқор бол !
Алло !
Халің қалай ?
Ас дәмді ... ... ... ... ... күніңмен құттықтаймын !
Уақытыңды үнемдей біл !
Сабаққа кешікпе !
Кездескенше !
Қайырлы түн ... ... ... !
Үйді таза ұста !
Әсемдікті бағалай біл !
Спортпен шұғылдан ... ... ... ... бол ... жылыңмен құттықтаймын !
3.17 Құжаттар, баспасөз өнімдері
билет ... ... ... Табиғат
4.1 География
а) жалпы түсінік
күн ... ... ... ... шөл ... ... елдер
Қазақстан
Малайзия
Үндістан
Америка
4.2 Климат
а) жалпы түсінік
температура
суық
ыстық
жылы
б) жыл мезгілдері
жаз ... ... ... күзгі
қыс ... ... ... ... ... ... және ауа ... райы ... ... ... күн ... ... ( ... қар)
4.3 Жануарлар және өсімдіктер
а) жан- жануар
мал ... ... ... ... ... ... ... көк ... ... ... түйеқұс
тасбақа ... ... ... ... ... ағаш ... ... ... ... ... ... ... ... түсі бойынша
сары ... ... ... ... бойынша
тұңғыш ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша
ауыр
жеңіл
д) бағасы бойынша
ақша ... ... ... орны ... ... район
ауыл емханасы
ж) заттардың біреуге не бір нәрсеге қатыстылығы бойынша
менің мен ... сен ... ол ... оны ... ... ... Орын, ара қашықтық және кеңістіктегі бағдар
орын
жақын ... ... ... ... ... ... ... маусымдық уақыт
көктемде
жазда
күзде
қыста
б) айлар
қыркүйек ... ... ... ... ... ... апта ... ... ... ... ... уақыты
таң ... ... ... ... ... ... уақыт кезеңдері
күн ... ... ... іс - ... мен ... ... және даралық сипаты
кейде
ешқашан
жиі
күн сайын
ай сайын
ж) уақыттағы ... ... ... ... ... ... жалпы түсінік
сан
бөлшек
жартысы
неше
бірнеше
көп
б) сандар (есептік сан ес.)
бір он ... он ... он ... он ... он ... он ... он ... он ... он ... ... екі ... үш ... төрт ... бес ... алты ... жеті ... ... ... ... жүз
мың
в) реттік сан есімдер
бірінші
екінші
үшінші
төртінші
бесінші
алтыншы
жетінші
5.4 Сапа (әрекеттер мен оқиғалар)
жақсы
өте жақсы
жаман
мәнерлеп
түсініп
5.5 Өлшем бірліктері
а) ара қашықтықтың өлшем ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бағаның (құн) өлшем бірліктері
тиін
теңге
5.6 Сұраулы сөздер
кім ? ... ... ? ... ... ? ... ?
қай ? неше ... ? ... ?

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушылар арасында тіл дамыту жұмыстары41 бет
Қазақ ертегілері тілінің жиілік сөздігін компьютер арқылы түзу және олардың статолингвистикалық сипаттамасы66 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері38 бет
Алғашқы мерзімді баспасөз тіліндегі кірме сөздер26 бет
Балаларға арналған мәтіндердегі жай сөйлемдер құрылымының лингвостатистикалық сипаты20 бет
Гендік импринтинг және адамдағы патологияның тұқым қуалауы26 бет
Махаббат пен ғадауат11 бет
Мәліметтер визуализациясы4 бет
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь