Мектеп жасына дейінгі балаға эстетикалық тәрбие беру арқылы жан дүниесін дамыту

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

I . Бөлім
1.1. Мектеп жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру маңыздылығы.11
1.2. Мектеп жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру арқылы эстетикалық талғам негіздерін қалыптастыру ... .17

II . Бөлім
2.1. Мектеп жасына дейінгі балаға эстетикалық тәрбие беру арқылы жан дүниесін дамыту ... ...27
2.2. Мектеп жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру жұмыстары арқылы эстетикалық сезімдерін қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.3. Тәжірибелік жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
Пайдаланған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................2
I – Бөлім
1.1. Мектеп жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру маңыздылығы.11
1.2. Мектеп ... ... ... ... ... беру ... талғам негіздерін
қалыптастыру....................................................17
II – Бөлім
2.1. Мектеп жасына дейінгі балаға ... ... беру ... жан
дүниесін
дамыту......................................................................
..............................27
2.2. Мектеп жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру жұмыстары арқылы
эстетикалық сезімдерін қалыптастыру
жолдары.................................31
2.3. Тәжірибелік
жұмыс.......................................................................
.................40
Қорытынды...................................................................
.......................................42
Пайдаланған
әдебиет.....................................................................
.....................44
Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі: Адам ... ... ... өтетіндіктен, ол
табиғаттың тылсым тынысын, ішкі сырын білуді ғасырлар бойы арман еткен.
Тіпті айналадағы ... ... сұлу да әсем ... жас ... ... ... ... ме? Баланың мұндай қызығушылығын
байқап, жеткіншектің туған ... ... ... ... ұғынуына,
тереңдеп түсінуіне ерте заманнын өзінде-ақ ұлағатты ... зер ... ... ... ... және ... ... барлығы бұл сұлулықты,
аспан, су, жапырақ түстерінің алуандығын  көре ... ... ... әсер етеді. Бірақ балалар көп нәрсені байқай бермейді, ... ... ... рұхани  қайырымдылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл
атқарады, яғни, балаларды мейірімділікке, адамгершілікке, ... ... бола ... көмектеседі. Балар үшін табиғат – бұл әр ... ... ... және ... ... ... ... Бұл – балалардың сөйлеу
және ойлау қабілетінің дамуына ең ... және ... ... Табиғат
баланың тұлғалық қалыптасуына зор ықпал етеді.
Балаларды табиғатқа деген ... ... ... ... ... қана ... сол сұлулық жолында еңбектене білуге үйретудің
маңызы зор.
Жұмыстың мақсаты: Мектеп ... ... ... экологиялық тәрбие беру
арқылы эстетикалық талғам негіздерін қалыптастыру.
Жұмыстың болжамы: Табиғаттың ғажайып құбылыстарымен таныстыру, ... ... ... жас ... ... ... ... баланың қабылдауын, зейінін, ойын, тілін дамытуға болады.
Жұмыстың объектісі: Мектеп ... ... ... ... ... міндеті: Жұмыстың теориялық негізі ретінде мектеп жасына
дейінгі балалаға ... ... беру ... ... ... ... практикалық мәні: Осы мектепке дейінгі оқыту және ... ... ... ... ... ... зор көмегі бар
Табиғаттың ғажайып құбылыстарымен таныстыру, ... ... ... жас ... ... ... нақтырақ айтқанда
баланың қабылдауын, зейінін, ойын, тілін дамытуға болады. ... ... ... қарай талай-талай ғұламалар, ойшыл педагогтар табиғатты
тәрбие құралы деп қарағаны, осы тарапта ... ... ... ... ... ... ұстазы атанған Әл - Фараби, Ш. Уалиханов, Ы.
Алтынсарин, А. ... ... А. ... Ж. Аймауытов, М.
Жұмабаев еңбектері ересен қазына. ... ... ... ... ... ... ... мақалалары мен
талаптары да назар аударарлық. Арғы - бергі ұлы педагогтардың қай - ... ақыл – ... ... дамуындағы табиғаттың алатын орнын айрықша
бағалаған. Солардың бәрі ұрпақ тәрбиесі дейтін ұлы ... ... ... жол ... ... егер республикада мектеп жасына дейінгі балаларға табиғат жайында
ұғым беру ... ... сөз ... бізде бұл мәселе әлі де ... ... ... жете ... ... тура
келеді.
Дегенмен...жекелеген ғалымдардың білім беру, тәрбиелеу мәселелеріне
арналған еңбектерінде баланы ... ... ... оқу - ... орны мен ... халқының психологиясына ғана тән қасиет
-табиғатты құдірет көзі деп қараған халық педагогикасының тарихына ... ... ... жоқ емес. Айталық, қазіргі педагогика саласында
мектеп жасына дейінгі ... мен ... ... ... ... ... арқылы тәлім - тәрбие беру мәселелерімен педагог тәлімгер
Қазына Аймағамбетова нысаналы да пәрменді шұғылданып жүр. ... ... ... тірі ... ... ұғым беру мәселесіне арналған ғылыми
еңбегі осы тұрғыда зерттеу жұмысымен шұғылданушы ізденушілер, аспиранттар
үшін сындарлы дүние. Өйткені бұл ... ... ... ... ... ... ... түсінік беру мақсатын діттеген, жергілікті
табиғат ерекшелігіне сай ана ... ... ... зерттеу жұмысы.
Сондай-ақ тәлімгердің алты жасар және төменгі класс ... ... ... ... ... ... және бала ... басқа еңбектерінде сәбиді айналадағы дүниемен таныстыру, балаларға
өзін қоршаған табиғат туралы алғашқы ғылыми ұғым беру ... ... ... ұсынысы табиғатпен таныстыруды ... сай ... оны ашық ... ... ... ... ... табиғаттағы еңбек барысында жүзеге асыруды, ... әдіс ... ... ... ... ... жүргізуді ұсынады.
Білікті ұстаз -ғалымның қай еңбегінде болмасын балаларды табиғатпен
таныстыру ... ... ... ... ... ... бақылауға мән
беріледі. Осы мақсатпен ғалымның педагогтарға нақтылы көмек көрсететін өте
- маңызды ... ... ... ... ... жұмыстарының үлгі жоспарлары
мен бағдарламалары негізінде, көп іздену қорытындысынан туған «Жылдың төрт
мезгілі» (1981 ж.) ... ... ... ... кейінгі кезде, балабақшаларда балаларды табиғатпен
таныстырудың негізгі құралдарының бірі «Жыл он екі ай» кітабы болды. ... екі ай» ... 1965 ... ... ... ... ... келе жатқан әдеби
күнтізбек. Жинақтағы әңгіме, өлең, ертегі, жұмбақ, жаңылтпаш «Қыс», көктем,
жаз, қыс, күз атты ... ... ... ... бері жарық
көріп келе жатқан бұл әдеби күнтізбекте өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
жайында түсінік ... ... ... ... ... ... сәби
қызығарлықтай етіп, кестелі тілмен жазылған. Оның ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалар мен төменгі ... ... ... ... ... кітабының бірі екендігін
тәжірибе көрсетіп отыр.
Республика көлемінде мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... - ... ... Баймұратованың еңбектерінде
табиғат тәрбие құралы ретінде орын алады.Тәлімгердің «балабақшадағы тәрбие
бағдарламасына» сай ... ... ... озық ... «Біздің
кітап» (1—11) деген атпен херстоматиялық құрал болып, біріншісі 1974 жылы,
екіншісі 1976 жылы, кейін ... 1984 жылы ... ... ... ... ... ... көлемі шағын, тілі жеңіл, сәбидің түсінігіне
лайық.
«Біздің кітапқа», «Күз», ... ... ... ... ... күні»
т. б. балалардың жыл мезгілі жайында алған ... ... ... ... ... ... бір топ өлең - тақпақтары енген.
Сондай - ақ ... ... ... ... (1978 ж) атты
еңбегі балалардың табиғат, қоғам құбылыстары жайындағы түсініктерін әрі
карай кеңейтіп, ... ... ... ... ауыз ... табиғат құбылыстары мен жыл мезгілдерінің ауысуына байланысты
ауа - райының өзгеруін шебер суреттеген, Абай ... ... ... да қамтыған бірқатар шығармалар берілген. Балабақша ... ... оқып ... ... ... ... атты кітаптарында
балаларға табиғат жайында түсінік беретін сабақ жоспарлары, ойын, жұмбақ-
тақпақ, ... ... ... ... ... ... Ә. Табылдиев, А. Меңжановалардың
«Әр қашан күн сөнбесін» (1977), ... ... кеш ... (1967) атты ... балаларға табиғат құбылыстары,
өсімдік - ... ... өлең - ... , ... ... бала өмірінің образы табиғат аясында (серуен, саяхат, еңбек
негізінде) өтеді. Бала ... ... ... оның ... ... бала үшін зор ... ... тұңғыш баспалдағы деп қарайды
тәлімгер. Баланың тілін ұстартып, ақыл-ойын, адамгершілік талғамын дамытуда
әсіресе ... ... мәні ... ... - ой гимнастикасы
дейді педагог.
Шакура Майғаранованың «Алты жастағы оқушыларды ұзартылған күн тобында
тәрбиелеу методикасы» (1988 ж.) ... ... мен ... ... табиғатпен таныстыру жоспарлары, ойын, ... ... ... ... ... мен ... «Кемпірқосақ», «Жауын», «Араның
ұясы», т. б. Тіл дамыту, еңбек, ән, бейнелеу ... ... ашық ... табиғатпен таныстыру сабағымен тығыз байланыста болуы керек. Алты
жастағы баланы табиғат сырымен (жұпар иісі ... гүл, ... ... ... ... ұшкан құс) таныстыру арқылы олардың ... ... ... ... ... сезімін оятады. Табиғаттың сан алуан
сырларын түсіндіру арқылы бала сұлулықты көріп-біліп оған ... ... ... ... ... да табиғат
құбылыстарына бақылауды жүйелі түрде серуен, саяхат, сабақ кезінде жиі
ұйымдастырып тұру ... жылы ... ... негізінде, республика көлемінде тұңғыш
рет балабақша бағдарламасы қазақ тілінде жарық көрді, бағдарлама қосымша
өзгерістер мен жаңалықтар да ... ... ... ... ... ... бөлімінде жергілікті табиғат ерекшелігіне ... ... ... ... мен мекендейтін жануарлар, жыл
мезгілдерінің ауысуына байланысты адамдар еңбегі мен өмір ... ... ... ... ... ... мәселелерімен шұғылданушы ... ... ... ... Қалиевтың халық дәстүрлерін оқу-тәрбие
ісінде ... ... ... мәні зор ... бар. ... ... ... ата-бабаларымыздың бай тәжірибесі мен ой-сезімі жайында
түсінік береді. Ертеден - ақ, сауатсыз кездің ... ... ... ... ... ... ... табиғатқа сүйіспеншілігін, олардың аңыз-
ертегілерінен, мақал-мәтелден, ою - өрнектерінен байқауға болады. ... киіз бен ... ... ... ... ... хош ... гүл
бәйшешегін, бұлақ суларын, тау ... ... ... ... құс
тұмсығын, қарлығаштың қанатын елестетуі тегіннен тегін емес. Сондай - ақ
халық емшілері жануарлардың ... ... ... ... ... ... ... ұясын, борсықтың терісі мен майын өкпе
ауруларына, ... ... ... ... немесе жылан, құрбақамен қорқытып,
шошытып емдеу, т. б. Халық арасынада хайуанаттар мен жәндіктерді сақтау
жөнінде ... ... ... ... бар. Ата-бабаларымыз
қарлығаштың ұясын ... үйің ... ... илеуін бассаң аяғың
сынады, аққуды, тырнаны атуға болмайды, шөпті жұлма, көктей ... ... ... ... ... ... қорғау мақсатында
пайдаланған. Табиғатта басы артық нәрсе жоқ. Бір ... ... ... ... ... ... төндіруі сол арқылы адам баласының күн
көрісіне нұқсан келтіру деген сөз. Адамның қиялына ... ... ... қана.Ұрпаққа экологиялық білім ... ... ... орны ... Онда жас ... өзін ... табиғаттың сыр - сипатын оқып, ... ... ... қорғау жолына үйрететін экологиялык тәлім - ... алуы ... ... ... ... ... сезімін ерте
ояту үшін құрғақ насихаттан гөрі табиғат байлығы жайында мақал-мәтел, өлең
- жырлар жаттау айналаны ... ... ұя ... ... күз, құстар
күні деген сияқты балалармен әңгіме өткізу, саяхатқа, серуенге шығарып
тұруды ұсынады.
Сондай-ақ ... ... ... атты ... ... сыр ... тәрбиесі ретінде қарайды. Мәселен, « Бала тілі шыға бастаған кезден-
ақ өзін қоршаған ортаның ішкі сырларын отбасының үлкендерінен сұрап-білгісі
келеді. ... ... қыс пен ... қар мен ... т. б. табиғат
құбылыстарының пайда болуы жұмбақ. Осыны үлкендерден сұрап-білгісі келген
бала: «Күн қайдан ... ... ... мен қар неге ... ... толып жатқан сұрақтар қояды. Табиғат сырын ғылыми тұрғыда ... ... ... «Оны құдай жаратты» немесе «Ол саған неге керек.
Жоқтан өзгені сұрайсың» — деп жазғырады. Білмегенді білуге деген ... ... туа ... ... Осы қасиетті жетілдіріп, жетектеп пісіріп
отыру үлкендердің парызы — дейді.
С. Қалиев пен Б. Баймұратованың мектеп ... ... ... ... «Өзіміз оқып үйренеміз» (1991 ж.) кітабында балаларға жыл
мезгілдері, ... мен ... ... ... ... ... адам ... өмір сүріп, тіршілік ететін ортасы ғана емес,
көркемдік ... ... ... байлык көзі, таным негізі. Табиғаттың
сан алуан ... ... адам ... әлі де зерттеп біткен емес. Сонау Әл-
Фараби өмір сүрген X ғасырдан бастап бүгінге дейін қаншама жүздеген ... ... ... ... соншалық қоғамға әр түрлі жаңалықтар
мен өзгерістер еніп жатыр, оның бәрінің бұлағы табиғат болып ... [1. ... ... және оның сан ... баға жетпес байлықтарын дұрыс
пайдалану адамзат алдындағы тұрған өзекті мәселе.
Экологиялық ... ... ... ... өзі ... ... танып – түсінуге негіз ... ... ... ... ... үшін ғана ... ... тіршіліктің жалғаса беруі
үшін де қажет екенін түсіндіру шарт. Белгілі ғалым – ... Н. ... Ф. А. ... Б. Г. Иоганзен, тағы басқалар табиғат қорғаудың
балалар үшін қажетті шарттарын атап өтіп, оларды отаншылдық, эстетикалық ,
адамгершілік ... ... ... ... тәрбиелік
жоспарында табиғатты аялап, оны қамқорлыққа алып, күту жеке дара анықталып
көрсетілген, еліміздің барлық балабақша осы ... ... ... Оның ... екі ... ... балаларды туған табиғатқа деген сүйіспеншілікке тәрбиелеп, ... ... ... өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қамқорлыққа
алуға тәрбиелеу;
б) балабақшада табиғат жөнінде қарапайым ... ... ... ... және өлі табиғаттағы құбылыстар жөнінде нақты жалпылама түсініктерді
қалыптастыру.
Балабақшадағы табиғат ... ... кең ... қоюды Морковскаяның
«Балабақшадағы табиғат бұрышы», Веретникованың ... ... ... табиғатпен таныстыру» еңбектерінде, балалар барлық ... ... да ... белгілі бір қарым – қатынаста болады, жасыл
орман, әдемі ... аң – ... ... ... қар ... ... көңілін аударып қуантады, осылайша табиғатқа, өз Отанына деген
сүйіспеншілігі пайда болады. Балаларды ... ... ... деен және ... ... ... ... асыру
қажет. Бұл күндері Қазақстанда білім беру саласы мен Қазақ табиғат қорғау
қоғамы жасаған бірқатар ... ... ... ... ... ... жүйеге келтірілді. «Қазақстан» ... С. ... ... және ... С. ... пен С. ... ... «Табиғат қорғау кітабы», «Қайнар» баспасынан профессор
Е. Мәмбетқазиев пен Қ. Сыбанбековтың бірлесіп шығарған ... ... ... ... ... ... 38-қара сөзінде табиғат байлықтарының өзара ... өте ... бере ... және табиғатқа рақымшылықпен қарауды,
табиғат туындыларына ... ... ... ... ... адам – мұсылман емес" дейді.
«Ғажайып құбылысқа қарап тұрып және ол туралы ... ... адам ... Сұлу ... біз ... яғни ... ... берілеміз. Ал сұлу
өмірден — абсолюттік сұлулыққа көшеміз». /Платон/.
Ұлы ойшыл Абай табиғат туралы «Адамды қоршаған ортаның ... ... ... ғылым арқылы танып білуге болады» деген еді. Ы.Алтынсариннің
1879 жылы Қазан ... ... ... ... хрестоматия» деген
кітабында: «Асыл шөп», «Бақша ... ... ... т.б. ... ... тазалыққа, адалдыққа, туған жердің табиғатын сүюге, қайырымдылық пен
жаңашырлыққа меңзейді.
Сәндік-қолданбалы өнер саласындағы белгілі маман-ғалым А. ... ... ... ... ... ажыратар нағыз сұлулықты
жалған сұлулықтан ажырата білу қабілеті»- деп тұжырымдайды.
Адамның эстетикалық сана-сезімінің дамуына әсер ... ... аз ... ... ... ... ... орны ерекше. Өнер айналадағы
болмысты көркем бейнелер арқылы ... ... ... ... танымдық
сезіміне әсер етеді, жамандықтан жиреніп, әсемдікке ... ... ... өмір болмысын, қайырымды да парасатты адам бейнесін өнер
өзіне тән құралдар мен тәсілдер арқылы айшықты бейнелеп береді. ... ... ... жеке ... ... ... имандылыққа,
адамгершілікке тәрбиелейді. Қазіргі кезде киноның, теледидар мен радионың,
өнер саласындағы әдебиеттер мен ... ... ... ... мен ... ... жаңа бағыттар мен ағымдар туралы мағлұматтар
халық бұқарасының арасына тез ... ... ... ... ... ... біте қайнасқан әсемдік туралы өзіндік
түсінігі, танымы әрқашан сақталып отырады.
Балалардың әсерлі эстетикалык ... ... ... ... ... ... түрлі көркем шығармашылық ... ... ... мүмкіндіктерін ашып көрсеткен педагогикалық тәжірибелерге
сүйене отырып, республика ғалымдары да эстетикалық тәрбие мәселесінің жалпы
жағдайын ... ... ... ... ... жасауда елеулі
жұмыстар атқарды (М. Балтабаев, С. Ұзақбаева, С. Қалиев, Н. ... ... В. ... Ә. ... т. б.). Бірақ та бұл мәселенің
аясында әлі де шешімін ... ... ... ... ... мен ... ... бар педагогикалық тұжырымдар мен іс-тәжірибелердің мазмұнын сын
тұрғысынан талдай отырып, жас жеткіншектерге ... ... ... жүзеге асуы эстетикалық мағлұматтардың жиынтығын игертумен
шектеліп, балалардың әсемдікті тану ... ... ... біржақты (ән айту, өлең үлгілерін жаттау, ою-өрнектер салу, т. б.)
іс-әрекеттерге бейімделіп қана құрылғандығын көреміз. ... ... жас ... ... тиіс көркемдік білім негіздерінің мазмұнын және оның
көркемдік іс-әрекеттермен жүйелі ... ... ... ... ... Атап ... ... кезде жас-жеткіншектерге
эстетикалық тәрбие беру жүйесінің мақсат-міндеттерін жүзеге асыратын арнайы
пән не? Әлде ол балалармен ... ... ... ... жұмыстарының
мазмұнын эстетикалық мәнге ие етуде пайдаланатын жалпы тәрбиенің бір
бөлшегі ме? Немесе, ... ... ... ... ... ... бағытталған пәннің мазмұны қандай болуы керек? Әлде бұл ... ... ... қатынас, еңбек сиякты жетекші іс-әрекеттерінің
аясында көмекші рөл ... ма? — ... ... ... ... ... сүйеніп айқындау міндеттері тұр.
Бұл міндеттерді шешу төмендегідей мәселелерді:
1.Көркемдік талғамды қалыптастырудың басты ... ... ... ... ... тән мазмұнын, мақсаттары мен нақтылы міндеттерін саралауды;
2.Мектепке дейінгі жастағы көркемдік ... ... ... ... мен ... ... белгілеуді;
3.Көркемдік іс- әрекеттер арқылы балалардың шығармашылык ой-өрісін
дамытудың педагогикалық және психологиялық негіздерін айқындап ... ... өнер — ... ... ... ... құралы ретінде
баланы өз халқының эстетикалық мұраларын игеруіне, халық өнерінің ... ... ... ... ... және ... талантын қастерлеуге,
сүйе білуге баулиды. Көркемдік тәрбиенің басты құралдары — бейнелеу және
сәндік-қолданбалы ... ... ... ... ... айналадағы
табиғаттан, адамдар тірлігінің ... ... ... т. б. ... эстетикалық әсерлерінің шығармашылық іс-
әрекеттері барысында терең бекуіне, олардың әсемдікті өз ... ... ... ... талғамның қалыптасуына мүмкіндік ... ел ... ... және ... ... ... әсері де
көркемдік талғамды қалыптастырудың басты құралы. Орман, су, жер, жазық
дала, тау-тас, ... жыл ... ... ... құстардың үні,
жануарлар дүниесінің қызығы, өсімдіктер әлемі бала сезімінде, түйсігінде
әсерлі айшықталып, оны бұл ... ... ... ... ... ... игеруі мен оны өз қолымен жасауға бағытталған іс-
әрекеттерінің аясында бейнелеу және сәндік қолданбалы ... ... әрі ... ... ... ... шығармашылық
белсенділігіне, сол арқылы ... ... ... ... зор ... өмір құбылыстарын сурет салу, сазбалшықтан немесе ... қиып ... ... материалдарын көркем өңдеу т. б. жұмыстар
кезінде тереңірек танып, білуге мүмкіндік алады. ... ... ... ... ... түрлі заттар мен құбылыстарды көркем
бейнелеу тәсілін меңгеруге, заттың көлемі мен пішінін бояулар мен ... ... ... ... отырып, ол дағдыларды өз қиялымен сюжетті
сурет композициясын құруда, көркем ... ... ... ... ... картон, мата, пластилин, т. б.) әшекейлеудік
тәсілдеріне машықтанады, бұйымдар ... ... ... мен ... ... ... ... Ал, мүсіндеу арқылы ... ... ... ... ... ... ... сазбалшық немесе пластилин арқылы сомдайтын
бейненің сыртқы ... ... ... ... ... ... еске ... отырып мүсіндей білуге,
мүсіндеу барысында тұлғалардың дене құрылысы, бөлшектердің өзара жарасымды
байланысы туралы ... ... ... ... ... өнер саласындағы көркемдік жұмыстар, балалардың түрлі-
түсті қағаздардан арнайы сюжетті құрастыруға қажетті элементтерін, ұлттық
ою-өрнектердің қарапайым үлгілерін қию ... ... ... ... ал оюлардың жазықтық бетінде желімдеп жапсыру кезінде жеке
элементтердің ... ... ... ... ... фон мен ... бояуларының түстік үйлесімділігін пайымдай
білуіне ... ... ... ... ... мата қиындылары, фольга, т. б.
табиғи заттардан ... ... ... балалардың кеңістік ойлау
қабілетінің және ... ... ... сезіну, түйсіну дағдыларының
дамуына мүмкіндік туғызумен бірге, олардың еңбек ету ... жол ... ... ... ... ... тән - кесте тігу, қуыршақ
киімін дайындау, түрлі-түсті жүндерді пайдаланып ши орату, ши ... т. ... ... араластыру, қазақ халқының тұрмысында кең тараған,
қазіргі кезге ... ... келе ... ... ... ... ... түрде таныстыру, бұйымдардың әсемдік нақышы туралы
балалардың өз ойын пайымдай білуге баулу, көркемдік талғам ... ... ... ... ... [2.30]
Қорыта келе айтарымыз, бала тәрбиесімен, оған ... ... ... ... ... да ... болмасын табиғатты назарынан тыс
қалдырған емес. Себебі дүниеде, айнала қоршаған ортада адам ... оны ... ... ... сыры мол әлем — тек ... ... жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру маңыздылығы.
Табиғат әлемі таңғажайып және керемет. Дегенмен, барлығы бұл сұлулықты,
аспан, су, ... ... ... көре ... ... ... әсер етеді. Бірақ балалар көп нәрсені байқай ... ... ... ... ... қайырымдылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл
атқарады, яғни, балаларды мейірімділікке, ... ... ... бола ... көмектеседі. Балар үшін табиғат – бұл әр түрлі табиғат
құбылыстарды танудың және ... ... ... ... Бұл – балалардың сөйлеу
және ойлау қабілетінің дамуына ең қолайлы және ... ... ... ... ... зор ... етеді. Баланың қандай болып өсуі –
бізге, ерексектерге байланысты. Балалар үйі ... ... ... ... ... ету ... ... арқылы іске асырылады:
1. саяхат;
2. мұражайларға бару;
3. мақсаттық серуендеу;
4. телебағдарламалар, бейнефильмдер;
5. табиғат туралы көркем ... ... ... ... тамашалау;
7. музыка тыңдау;
8. дидактикалық ойындар, мақалдар, мәтелдер;
9. ... ... ... ... және даярлық жастағы балалар “тірі” және ... ... ... ... Экологиялық тәрбиелеу бойынша балалармен жұмыста
экологиялық қауіпсіздікке көп көңіл ... ... ... мен ... ... ... ... кеңеске даярлық тобының педагогтары бізді қоршаған ортада
балалардың  қауіпсіздігін сақтау  бойынша ... ... ... ... ... жағдайларды модельдеу үшін құралдар дайындалып ... ... ... ... тақпақтарды, әңгімелерді, жұмбақтарды
тыңдауды, өз ойларымен бөлісуді жақсы көреді. Балалармен сабақ баланы бізді
қоршаған ортаның ... ... ... ... ... сендіруге
көмектеседі. [3]
Мектепке дейінгі жастағы балаларға адам мен табиғат арасындағы қарым-
қатынасты анықтайтын экологиялық тәрбие беруге ... ... ... ... алдында негізінен мына төмендегі міндеттер тұр. Атап
айтқанда:
-педагогикалық мамандардың экологиялық ... беру ... ... ... ... таныстырудың бағдарламасын олардың ата-аналарына
насихаттау;
-әртүрлі ... ... ... ... жұмыстар;
Қоршаған ортаны аялауға деген адамның саналы көзқарасын ... бала ... ерте ... ... дүниеге келгеннен кейінгі алғашқы 7 жылы оны ... ... ең ... ... болғандықтан оны ескерусіз өткізіп алуға болмайды.
Баланың болашағы сол ... ... ... өте байланысты. Олай болса,
адамзаттың рухани және материалдық жағдайы осы кезеңде ... ... ... ... ... жақсы ниеттегі, адамгершілігі ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін емес. Сұлулық
бала бойында қуаныш сияқты ең ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі мен денсаулығына оң ықпалын
тигізеді. Бірақ бала мұның бәрін сезіну үшін сұлулықты өз ... ... ... білуі керек.
Балалар тәрбие арқылы, ересектердің өнегесі арқылы дүниені ... ... ... үйренеді... Тәрбиелеуші жақсы өнегені беруге
неғұрлым қабілетті болсақ, балада ... ... ... ... ... қабылдаған қуанышты сәттер оның болашақтағы
өміріне жағымды бағыт бере отырып, өмір бойы есінде ... ... ... ... ... көз алдымызға елестете
аламыз. Сондықтан да ... ... ... ... ... - ... ... таныстыра отырып, оларға экологиялық ... ... ... Баланы өз туған өлкесінің табиғатын сүюге, оны аялай
білуге, оны ... ... ... ... ... ... өмір сүретінін сезінуге үйрету мақсат.
Балалармен жұмыс істеу барысында сабақ өтілетін бөлме ғана ... ... ... ... ғимарат та әсем болуы керек. Егер балалар сұлулықты
өмірден өз ... көре ... оның ... ... ... ... олар ... бар екеніне сенеді.
Балаларды табиғатқа деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу ... ... ... қана қоймай, сол сұлулық жолында еңбектене білуге үйретудің
маңызы зор.
Біз табиғи ... - су, ауа, ... ... ... ... ... ... өсімдіктер және жануарлар әлемімен таныстыру арқылы, оларды
күтіп-баптаудың жолдарын үйрете ... ... ... ... тәрбиеленміз.
Балалар тірі және өлі табиғат арасында, тірі ... мен ... өмір ... ... ... ... ... келгеннен бастап табиғатпен байланыста болады.
Табиғат - баланың ақыл-ойының балалық деңгейден нақты түсініктер бойынша
қалыптасқан ... ... ... қор ... ... Ол ... құбылыстарды жете түсінуді өз ойын жеткізе білу өнерін ... ... білу - ... ... жастағы баланың бойында
табиғатпен эстетикалық ... ... ... ... ... бере отырып, сонымен бірге оны қорғай, аялай білуге үйретеді.
Мектепке дейінгі жастағы балаға ... ... ... ... ... ... мекемелерде балаларға экологиялық тәрбие берудің алғы
шарттарын құру;
2. Балалардың экологиялық сауығуының дамуы үшін атқарылатын жұмыстарға
көгалдандырылған ... құру және ... ... ... қолайлы ортаны іс жүзінде құру үшін
іс-шаралар ұйымдастыру;
4.Сабақта көркем құралдарды, әдістемелік және ... ... ... ... ертегілер кейіпкерлерін жүйелі түрде
қолдану;
5.Педагог мамандардың білім деңгейі мен ... ... ... - ... үрдістің ең басты тұлғасы және экологиялык тәрбие
берудегі шешуші фактор ... ... Ол ... ... ... ... кең ... таныс болуы тиіс, сонымен қатар балаларды
тәрбиелеу тәсілдерін қолдана білуі керек. [4. 20]
Бала жүрегіне ... ... өте зор, сол ... де ... мен ... әрекетінде кеңінен пайдаланылады. Дегенмен, ... бала ... ... жеке тұлғалық сапаларды қалыптастыра алмайды,
оған міндетті түрде ересектер тарапынан ... ... ... Балалардың
табиғатқа қызығушылығы оның құбылыстары арасындағы өзара байланыс пен
олардың пайдасын жете ... ғана арта ... ... ... ересек топ балаларының табиғатқа қарым-қатынасын
бақылау барысында біздің байқағанымыз: табиғат құбылыстарының ... ... ... қызықтыра алмайды. Мысалы: ... ... ... ... ... ... балалардың сәндік ою-
өрнектерін жасау әрекетіндегі еңбектерінде мүлдем көрініс таппады ... ... ... ... жұлдыздар, найзағай, толқын, ай т.б.
бейнелеуге де жете ... ... ... ... нақ осы ... ... қазақ халқының күнтізбесінің негізіне жатады, ал жұлдызды
аспан сырын жете ... ... өмір ... үшін аса ... ... кең ... далада үнемі көшіп-қонып өмір сүру адамдардан
кеңістікті жақсы бағдарлай білуді және ... ... ... ... жайылымдар жолдарын дәл таба білуді талап етті. ... ... ... ... білумен қатар, ауа-райын да алдын-ала болжай
алды. Бұл маусымдық жұмыстармен дұрыс жоспарлауға көп ... ... тууы мен ... орай ... уакыт аспанда күннің орналасуына
қарай бағдарланды.
Бұдан шығар қорытынды - біздің ата-бабаларымызды өмірдің өзі табиғатты,
оның құбылыстарын ... ... ... ... ... ал ... табиғат
заттары мен құбылыстарын сәндік бейнелеу ... ... ... ... кемшілігінің көрінісі болып табылады. Сол себепті
ересектер тобы балаларының жас ерекшелігін есепке ала ... ... ... өнерімен таныстыру барысында өлі табиғатқа
қызығушылығын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың қабылдауына және шығармашылық ... ... ... да лайықты.
Қазіргі уакытта Қазақстан Республикасының ' 'Мектепке дейінгі тәрбие
тұжырымдамасында" және жаңа бағдарламаларға сәйкес ересек топ ... ... одан әрі ... ... оны ... сәндік ою-
өрнекті бейнелеу әрекетіне пайдалану, сәндік-қолданбалы өнермен таныстыру,
оның негізінде табиғатпен тығыз қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... ... төмендегіше топтауға болады:
- балаларды сәндік - қолданбалы өнермен таныстыруда берілетін ... мен ... ... ... ... ... арқылы
ұйымдастыру;
- өлі табиғат заттары мен құбылыстарының мәні, сондай-ақ олардың адам
өміріндегі маңызы жайлы бала ... ... ... ... ... ... әшекей элементтерімен
таныстырудың бірізді жүйесін жасау;
-сәндік ... ... ... - ... ... ... ... табиғат құбылыстарымен және оны сәндік ... ... ... ісі ... ... ... жолдары арқылы
жүзеге асады. Оның ішінде белгілі бір ... бала ... ... ... ... алар ... ерекше. Бұл орайда, баланың
қабылдауына қызғылықты да жеңіл тиетіні – ... ... ... ... тиімді пайдалану жаңа
білімді игеру ... ... ... қызығушылықты қалыптастыру және оны ... ... ... ... ... міндеттері мыналар:
- балалардың табиғат құбылыстарының өзара байланысын пайымдай білуі және
себеп-салдарын анықтауы;
- әртүрлі ... және ... ... ... ... мектеп
жасына дейінгі балалардың ... ... ... ... жаратылыстану ғылымдарының негіздерін және оны лайықты
түрде бала санасына жеткізу әдістемесін білуі.
Балалардың табиғатқа қызығушылығын тәрбиелеуде оның ... ... ... әдістері мен түрлерін дұрыс ... ... ... мен құбылыстарды ажырата білудің де мәні зор. ... ... ... ... күн, ... ай кірсе, ал ... ... ... ... қар т. с. ... нақтылап
түсіндіру қажет.
Табиғаттың әрбір заты және құбылысымен таныстыруды ... ... жыл ... мен ... ... ... ... асыруға тура
келеді. Мысалы: күз маусымы кезінде түнгі аспанды бақылауға мүмкіндік мол.
Себебі күз ... ... суық ... ... ақ күн ерте батады.
Аспан денелерінің ішіндегі бізге ең жақын орналасқаны - ай. Ай ... ... ... ... жай ... егер дүрбі болса,
тіптен айқын ажыратуға болады. Балалар айдың көк ... ... ... оның ... - орақ тәріздес жарты ай және толық ай
болып үш ... ... ... ... ... ... аспанды бақылау
және жұлдыздармен танысуды күз айларының ымырт үйіріле жүргізген ынғайлы.
Таныстыру жұмыстарын "Жеті ... ... ... бастағап жөн.
Балалар "жеті қарақшыны" оңай таба алатын жағдайға ... ... және ... жетіқарақшы" жұлдыздар шоғырымен таныстыруға
болады.
Балаларды айды, жұлдыздар әлемін бақылау өте ... ... ... ... жағдайында ұйымдастыру мүмкін емес. Сол себепті ата-
аналарға кешкі серуен кездерінде ... ... ... ... ... ... балалар білімін бекіту және оған қызығушылығын
арттыра түсу үшін мектепке дейінгі мекемелерде баланың ... ... ... ... ұйымдастыру, табиғат жайлы әдебиеттерден
әңгімелер оқу арқылы толықтыруға ... ... ... ... ... ... ата-бабаларымыздың "қазыкты"
- қазық деп атап, жеті қарақшының қалған алты жұлдызы сол ... ... ... орнынан тапжылмайтын қазықты "қойлар" айналып
шығады деген түсініктерін ояту балаларға қызықты.
Табиғи обьектілер мен құблыстарды белгілі бір ... ... ... шын ... ... ... болмысы туралы нақты түсініктерін
қамтамасыз етеді. Балалардың ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Ойлау белсенділігін
артыратын мұндай тәсілдердің бірі- салыстыру. Ол үшін тәрбиеші белгілі бір
логикалық ой ... ... ... қоя ... ... ... бақыланған
дүниеге жалпы талдау жасайтын,одан соң өрнектің элементтері, ... т.б. ... ... ... ... қойылады. Салыстырмалы бағалау
балаларға кез-келген ... ... ... ... ... айырмашылықтарды байқауға көмектеседі. Мысалы: ұлттық
киімдер, кілемдер т.б.
Іс-әрекет барысында ойын әдісін ... ... ... ... мен ... күйге бөлеп, сурет салу, қию, жапсыруды үйрету үрдісінің
тиімділігін арттырады. Ойын ... ... ... және жаттығу
жұмыстары бірсарындылықтан аулақтатып, балалардың жалығуына жол бермейді.
Ойын әдісін пайдалану кезінде әр ... ... ... ... ... т. с. с. рөлдері бөлініп берілсе, балалар үшін одан сайын қызықты
болмақ.
Балалардың өз ... ... ... ... үшін ... ... және өрнек-әшекейлерін өзгертуді ұсыну тәсілін қолдану қажет
(ағаштан ер тоқым, қымыз құятын ұзын мойын ... ... киіз үй ... шапанын гүлдермен әшекейлеу, т.б.).
Сәндік әшекей, ою-өрнек жасау әрекеті үрдісінде ... ... ... ... ... ... ... әдістермен қатар арнайы
түсірілген слайдтар, диафильмдер мен ... ... ... болады. Мектепке дейінгі жаста балаларды табиғат заттары мен
құбылыстарының элементтері туралы ... ... ... ... ... ... ... тарту - олардың сезім ... ... ... тигізеді. Сондай-ақ анализаторлардың жетіле түсуі,
сезімдік тәжірибенің қорлануы, балалардың логикалық ойлауын, зейінін, ... ... пен ... ... ... ... осындай нысаналы, жүйелі тәсілдер арқылы балалардың
көркемдік тәрбиесін ... қоя ... ... ... ... баюын, көркемдік талғам мен шығармашылық қабілеттерін оятуға
мүмкіндік туары ... [5. ... 2. ... ... ... ... ... тәрбие беру арқылы
эстетикалық талғам негіздерін қалыптастыру.
Эстетикалық тәрбие - дегеніміз баланың ақыл-ойы мен ... ... ... ... ... ... ... Эстетикалық тәрбиені жүзеге асыру
үшін балалардың ... ... мен ... көркемдік, шығармашылық
қабілетін ... ... ... ... ... ... ес біле бастағаннан-ақ өзі жете түсінбес жарқын, тартымды нәрсенің
бәріне ұмтыла бастайды, ... ... ... ... ... ... ... қуанады. Осының бәрі оның рахаттану, қызығу сезімін
туғызады. Жиі ән, ертегі ... ... ... ... өнер ... қайнар көзіне айналады. Эстетикалық тәрбие ... ... әсем ... бәріне жәйғана ұмтылып қана қоймай, ... ... ... ... бала ... ... мен мазмұнның бірлігі ... ... ... ... мен ... ... ... қызығудан туатын қуаныш, жайдары жан ... ... ... ... ... баланың сұлулықты қабылдауынан бастап, оған эмоциялық жауап
қату, оны түсіну, ... ... ... ... эстетикалық баға
беру қасиетін қалыптастыруға дейін жетелеп отыруы тиіс.
Мектеп жасына дейінгі балаларға тән ерекшелік- бұл шындықты ... ... ... ... ... бейнелейтін заттың
шындығына сенетіндігінде. Балалардың ойын әрекетінде қоршаған ортадан алған
әсерін бейнелі ... ... ... ... ... көмектесіп отыруы
керек.
Сюжетті- рөлді ойындарға ... ... ... ... ... ниет қана емес, шығармашылық ізденіс қажет.
Мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... құрау және оны жүзеге асыру қабілетінің дамуынан, өз ... ... ... ... ... ... тебіренісін шынайы жеткізуінен
көрінеді. Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту үшін оларға үнемі ақыл-
кеңес беріп, дұрыс тәрбие ... ... жөн. ... барысында олар өз
ойларын сөз, ән, сурет, би, драматизация ... ... ... ... ... ... ... баулиды, жағымды эмоция туғызады,
қабілеттерін дамытады. Балалардың қабілетін дамытуда, педагогтың жеке ... ... өз ісін жете ... ... рөл ... ... ... өнерде, өмірде, тұрмыста шынайы әсемдіктен
қанағат, рухани азық ... ... ... — кең ... ол ... ... ... тамаша
шығармаларды түсінуді, одан ләззат алуы ғана емес, табиғаттың, еңбектің,
тұрмыстың, киімнің ... ... ... ... ... балалардың эстетикалық талғамын қалыптастыруда
үйрету үлкен рөл атқарады. Олар оқу ... ... ... ... ... ... ... шығармаларымен толық игеруді үйренеді.
Балалардың бойында эстетикалык талғамның негіздерін ... ... ... ... ... ... көруге және сезінуге, оны ... ... ... жарғанын көргенде оның жұртқа қуаныш сыйлауы үшін
оны ... күту ... ... да көркемдік қабілеттерін, эстетикалық
сезімдері мен ұғымдарын, әсемдікті бағалай білуін дамыта ... ... ... қалыптасқан ұрпақ тәрбиелеудің негіздерін қалай береді. [6.
29]
Сәндік-қолданбалы өнер саласындағы белгілі маман-ғалым А. Б. Салтыков:
«Көркемдік ... ... ... ... ... сұлулықты жалған
сұлулықтан ажырата білу қабілеті»- деп тұжырымдайды.
Адамның эстетикалық сана-сезімінің ... әсер ... ... аз емес, соның ішінде өнердің алатын орны ерекше. Өнер ... ... ... арқылы қайта жаңғырта отырып, адамның танымдық
сезіміне әсер етеді, жамандықтан жиреніп, ... ... ... Қызықты өмір болмысын, қайырымды да парасатты адам бейнесін өнер
өзіне тән құралдар мен тәсілдер арқылы ... ... ... ... ... ... жеке адамды сұлулыққа, мәдениеттілікке, имандылыққа,
адамгершілікке тәрбиелейді. Қазіргі кезде киноның, теледидар мен ... ... ... мен ... ... ... Отандық
өнер мен мәдениет жаңалықтары, жаңа бағыттар мен ағымдар туралы мағлұматтар
халық бұқарасының арасына тез ... ... ... ... ... ... біте ... әсемдік туралы өзіндік
түсінігі, танымы әрқашан ... ... ... эстетикалык ой-өрісін, көркемдік талғамын дамытуға зор
ықпал жасайтын ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсеткен педагогикалық тәжірибелерге
сүйене отырып, республика ғалымдары да эстетикалық тәрбие мәселесінің жалпы
жағдайын анықтау, ғылыми ... ... ... ... елеулі
жұмыстар атқарды (М. Балтабаев, С. Ұзақбаева, С. ... Н. ... ... В. ... Ә. ... т. б.). ... та бұл ... әлі де шешімін күтіп тұрған педагогикалық, психологиялық өзекті
мәселелер мен міндеттер жеткілікті.
Қолда бар ... ... мен ... ... сын
тұрғысынан талдай отырып, жас жеткіншектерге ... ... ... ... асуы эстетикалық мағлұматтардың жиынтығын игертумен
шектеліп, ... ... тану ... ... ... біржақты (ән айту, өлең үлгілерін жаттау, ою-өрнектер ... т. ... ... қана ... ... ... ... жас шағында игеруге тиіс көркемдік білім негіздерінің мазмұнын және оның
көркемдік іс-әрекеттермен жүйелі бірлігін айқындау ... ... ... Атап ... ... ... ... тәрбие беру жүйесінің мақсат-міндеттерін жүзеге асыратын арнайы
пән не? Әлде ол балалармен жүргізілетін ... ... ... ... эстетикалық мәнге ие етуде пайдаланатын жалпы тәрбиенің ... ме? ... ... ... ... ... заңдылығына» сәйкес
игертуге бағытталған пәннің мазмұны қандай болуы керек? Әлде бұл құбылыс
балалардың ойын, ... ... ... сиякты жетекші іс-әрекеттерінің
аясында көмекші рөл атқара ма? — деген сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешу төмендегідей мәселелерді:
1.Көркемдік талғамды қалыптастырудың басты құралы көркемдік білім ... ... тән ... ... мен нақтылы міндеттерін саралауды;
2.Мектепке дейінгі жастағы көркемдік іс-әрекеттер барысында игеруге
тиісті білім мен дағдылар ... ... іс- ... ... балалардың шығармашылык ой-өрісін
дамытудың педагогикалық және психологиялық негіздерін айқындап алуды ... өнер — ... ... ... ... ... ретінде
баланы өз халқының эстетикалық мұраларын игеруіне, халық өнерінің айшықты
туындыларынан ләззат ... ... ... және ... талантын қастерлеуге,
сүйе білуге баулиды. Көркемдік тәрбиенің басты құралдары — ... ... ... ... ... әдебиет, балалардың айналадағы
табиғаттан, ... ... ... оқиғаларынан, ойын-сауық
мерекелерінен, т. б. алған эстетикалық әсерлерінің ... ... ... терең бекуіне, олардың әсемдікті өз қолымен ... ... ... ... ... ... ... ел табиғатының сұлулығы және табиғат құбылыстарының ерекше әсері де
көркемдік талғамды қалыптастырудың ... ... ... су, жер, ... ... ... жыл ... ауысу құбылысы, құстардың үні,
жануарлар дүниесінің қызығы, өсімдіктер әлемі бала сезімінде, ... ... оны бұл ... ... ... ... ынтықтырады.
Балаларды көркемдікті игеруі мен оны өз қолымен ... ... ... ... ... және ... ... өнердің мәнерлілігі,
көрнекілігі әрі танымдық әсерінің ... ... ... сол арқылы олардың талғам өрісінің дамуына зор ... өмір ... ... ... ... ... пластилиннен
мүсіндеу, қиып жапсыру, табиғат материалдарын көркем өңдеу т. б. ... ... ... ... ... алады. Балабақшаның ересектер
тобындағы балалары қоршаған ортадағы түрлі заттар мен құбылыстарды көркем
бейнелеу тәсілін меңгеруге, ... ... мен ... бояулар мен түстер
арқылы бейнелей білуге жаттыға отырып, ол дағдыларды өз ... ... ... ... ... ... жасауда пайдаланады. Түрлі
материалдардан (қағаз, картон, мата, пластилин, т. б.) ... ... ... ... жасаудың жолдары мен оларды
сәндеп әшекейлеудің амалын үйренеді. Ал, ... ... ... құстардың, хайуанаттардың пішінін бейнелеу ... ... ... ... пластилин арқылы сомдайтын
бейненің сыртқы кескінін, ... ... ... ... ... еске ... отырып мүсіндей білуге,
мүсіндеу барысында тұлғалардың дене ... ... ... ... ... алғашқы түсініктерді игеруге мүмкіндік алады.
Сәндік-қолданбалы өнер саласындағы көркемдік жұмыстар, балалардың түрлі-
түсті қағаздардан арнайы сюжетті құрастыруға қажетті элементтерін, ... ... ... қию ... тұлға силуэтінің (сұлба)
сұлулығы, ал оюлардың жазықтық бетінде ... ... ... ... ... жарасымдылығын, оюлардың өрнек композициясындағы
ырғақтылығын, фон мен өрнек ... ... ... ... ... ... ... Қатты қағаз, мата қиындылары, фольга, т. б.
табиғи заттардан көркем құрастыру жұмыстары балалардың кеңістік ... және ... ... ... ... ... дағдыларының
дамуына мүмкіндік туғызумен бірге, олардың ... ету ... жол ... ... ... ... ... тән - кесте тігу, ... ... ... ... ... ши орату, ши тоқу, т. ... ... ... ... ... ... кең тараған,
қазіргі кезге дейін ... келе ... ... ... ... ... ... таныстыру, бұйымдардың әсемдік нақышы ... өз ойын ... ... ... ... ... өрісін кеңейте
түсудің бірден-бір сындарлы жолы. [7. 53]
Халқымыздың жалпы мәдениет деңгейін жоғары ... ... ... ... ... мен ... дамытудың бірден-бір тиімді
жолы көркем өнер болып табылады.
Эстетикалық тәрбиеде көркем өнерге ерекше орын ... Ол ... ... отырып, балалар алдында өмір құбылыстарының мәнін ашады, оларды
қоршаған дүниеге үңіле қарауға мәжбүр етеді. Әсемдіктің әсер ... ... ... ... ... жиренуге тәрбиелейді.
Баланың көркемдік дамуы ойдағыдай болуы үшін тәрбиеші (мұғалім) оның
жасына сәйкес, іс-әрекеттерінің түрлерін ... ... ... ... ... әдістемесінің негізіне - бала мен ... ... ... өнімді іс-әрекетке деген шығармашылық қабілеттері,
әлеуметтік, табиғи, заттық ортаға деген саналы қарым-қатынастарды дамыту
жөніндегі ... ... ... Бұл ... ... ... көбіне-
көп тәрбиеленушінің дара ерекшеліктерінің, қажетсінуі мен мүддесінің, жалпы
даму деңгейінің қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін балалардың
жас ерекшеліктеріне сай бейнелеу іс-әрекетін үйретудің әдістемесін және
жалпы ... ... ... ... нақтылы қойылатын талаптарды
анықтап алу қажет. Бұл көркемдік тәрбие құралдары мен ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Тәрбиешілерге бейнелеу өнеріне байланысты жұмыстарды жоспарлауға,
материалды ... бір ізге ... онын ... ... ... нәтижесін
көруге көмектеседі.
Балабақшадағы көркемдік тәрбие жөніндегі жұмыстар тәрбиелеу мен білім
беру ісінің ... ... ... байланысты, ұйымдастыру түрлері ... және оның ... де іс- ... әр ... ... көрініс
табады. Бұл жұмыста төмендегідей мәселелер қарастырылады :
- ... ... ойын ... ... және ... ... таныстыру арқылы қоршаған болмысқа деген эстетикалық көзқарасты
тәрбиелеу;
- өнер құралдары арқылы көркемдік ... ... ... ... ... ... ... көркем өнер туындылары
жайында қарапайым түсінік беру және әсер алу, ... ... ... ... ... ... дағдыларды меңгерту, музыка, әдебиет арқылы,
т.б.)
- өнер және өмірдегі әсемдікті, сұлулықты қабылдау, және оны ... ... ... ... көру мен есту ... ұзақ ... өткізу;
- эмоциялық және танымдық процестерді белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... дара, әрі
таңдамалы. Оның негізіне әсемдікке эмоция ... ... Бала ... ... ... өнердегі әсемдікке, адамдардың мейірбан
сезіміне үн қосады. Мұның ... ... ... ... қуанышының,
талпынысының, толғанысының маңызы зор.
Көркемдік тәрбие әдістері де ... ... Олар көп ... ... ... мен сапасына, ұйымдастыру мен іс-әрекет түрлеріие,
баланың жас ерекшелігіне бағынышты. Бұл ... ... ... ... мен қабілеттілігінің атқаратын рөлі аз емес.
Көркемдік тәрбие ... ... бала ... ... ... ... ... көркем шығармалардан
алады. Сондықтан да суреттердің, ертегінің ... ... ... ... өте ... ... әрі ... балаға дыбыстарды беріле
тыңдауға, заттық бояуы мен пішініне зер сала ... ... оның ... ... ... мақсатты бақылауға аударады.
Мысалы: ересек адам балаға теледидардан ... ... ... ... ... ... ... назар аударуды
ұсынады.
Тәрбиеші балалардың көркемдік әсерді қалай ... ... ... ... әуен сазын, әнді, ертегіні тыңдай, суреттерді көре
отырып, тікелей әңгімелеп, ... ... қою ... ... ... мен ... ... және ауызша деп бөлуіне болады.
Оларға белгілі бір талаптар қойылады. Әдеби және ... ... ... ... ... ... тиіс, әйтпесе өнермен танысу кезігу
әсерсіз болады. Сөйлесу барысында балалар суреттің, өлеңнің, ... ... ... ... ғана түсінбей, кейіпкерлердің көңіл ... ... ... ... үшін де ... ... ... қажет.
Әдістер іс-әрекеттің ұйымдастырылу формасына байланысты өзгеріп отырады.
Көркем өнер сабақтарында педагог дәл нұсқаулар береді, балаларға орындау
тәсілдерін ... ... ... т.б. ... 1. ... ... ... жеке бөлшектерден зат құрастыруға немесе ... (саз ... ... жеке ... мүсіндей білуге
мүмкіндік беретін әдіс- ... ... ... ... ... ... өтеді. Баланың дербес іс-әрекет етуінде үлкендердің
жетекілікті жанама ықпалымен шектеледі, ол тек ... ... ... ... ... ... 2. Өлең мен әндерді жаттап үйренуде де
оларды үлкендердің алдында орындауын, ... ... мен ... ... ... ... әңгімелесуді, көрнекі құралдарды
пайдалануды, балалардың мәтінді бірнеше рет қайталауын т.б. талап етеді.
Көркемдік тәрбие ... мәні ... жас ... ... ... ... ... тарта отырып, тәрбиеші оның ... ... ... ... ... реттілік, тазалық болудың
қандай тамаша екендігіне аударады. Ересек топ балаларына ... ... ... ... ... ... ... шама-
шарқы жететіндей етіп өзгерту міндеті қойылады. Олар бақылап және бағалап
қана қоймай, ойын ... ... ... өнер ... безендіруге қатысып,
гербарий және басқаларды жасай ... ... ... ... ... етуді, өз іс-ерекеттерін жоспарлауды және ойын жүзеге асыруды
қалыптастыру әдістері тәжірибеде ... жас ... ... ... жеке ... ... артуына қарай әдістер күрделеніп отырады. Педагогикалық ғылым
мен тәжірибе балалардың эстетикалық сезімдерінің қарым-қатынастарының, ой
қорытындылауының, ... ... іс- ... ... неғүрлым тиімді әдістерін анықтайды:
- эстетикалық қабылдауын, бағалауын, талғамының бастапқы ... ... ... ... ... ... ... және мінез- құлық мәдениеті дағдыларын
қалыптастыруға арналған ... ... ... ... ... және ... іс- әрекеттерге итермелейтін проблемалық
ситуациялар әдісі;
- әсемдікке ұмтылып, эмоциялық - жағымды ықылас тудыратын және қоршаған
дүниедегі келеңсіздікке қарсы сезімін оятү әдісі.
Көркемдік ... ... ... ... ... ... оны
қабылдайтын құбылыс әсем болған жағдайда ғана ... ... ... өнер ... ... ... ... эмоциялық сезімге
берілу пайда болады. Бұл әдісті көрнекілік, сондай-ақ ... ... ... ... ... өйткені балалардың бақылауларының кез келгені ... мен ойын ... ... сол ... ... ... ... отырады. Неғұрлым жарқын да әсерлі көркем
шығармаларды таңдап, тиісті іс- ... пен жан ... ... ... Педагог балаларға ұсынылатын материалды жақсы меңгеруі қажет. Оның
сөзі нақты, мәнерлі болуы тиіс. Баланың назарын ... ... ... ... тәрбиеші нақты мысалдар арқылы "ненің жақсы, ненің
жаман" екендігіне сендіреді.
Үйрету, жаттықтыру әдісінің мәні - ... ... ... бағалай білуге
және соған сәйкес белсенді іс-әрекет етуге бағыттау. Жүйелі түрде көркем іс-
әрекетке жаттығу, шамасы келгеншс таяу ... ... ... ... ... Бұл әдіс көп ... ... етеді. Ол түрлі
жағдайларда қолданылады. Жағдайды өзгерту ... ... ... одан әрі ... ... ... ... жағдайларды көп
жаттығу тиісті нәтижеге ... ... ... ... ... ... сурет салуда штрихтеуге ... ... ... тыс ... ... енді ... "шөп ... өсімдік
сабақтары "үшкір" болып шығатындай етіп сызуды ұсынады.
Сонымен қатар, сызба ойын ... ... ... зор. ... ... ... ... "Суретті аяқта", "Ою-өрнекті сызамыз",
"Менімен бірге сыз", "Сызықтарды қайтала", т.б. ... ... ... ... ... ... мазмұнды және сәндік сурет екенін сезіну үшін
алдын ала ойын ... ... ... ... ... тиімді
пішіні, көлеміне сәйкес қол қимыл қозғалысын икемге келтіру, кеңістікті
бағдарлау, бейнені көз алдына елестету ... ... ойын ... ... екендігін тәжірибе көрсетіп отыр. Бала қылқаламды қолына
ұстай отырып ауада, қағаз ... ... ... затты ойша қиялмен
бейнелеугс жаттығады. ... ... ... ... ... сурет салуға
кіріседі.
Сендіру және ... ... ... ... ... ... ... мәніне баланы сендіре отырып, тәрбиеші балаларды
әдеттендіргендей бұған бірнеше рет ... ... ... дағдыларды
тәжірибелік іс-әрекеттермен бекіту баланың мінез- құлқындағы сөз бен ... ... ... ... ... ол ... ... жақсы
лебіз білдіргенімен оған қарама- қарсы әрекет ... ... ... ... ... ... ... маңызды
болғанымен, оның өзі жеткіліксіз. Эстетикалық толғанулар әрдайым этикалық
көріністермен байланысты. Эстетикалық және этикалық бірлік жас ... ... ... ... ... белгісі болып табылады. Әсемдікті
өнердегі, қоғамдағы, тұрмыстағы, табиғаттағы тікелей ... ... ... оны бала ... тәжірибелік іс-әрекеттерге тарта отырып,
сөзбен де белсенді әсер ету арқылы жеткізу қажет.
Балабақшадағы көркемдік ... ... ... ... ... ... дейінгі тәрбие ғылыми зерттеу институттарында
бейнелеу өнері бойынша ... ... ... ... ... ... ... Г.Н.Пантелеев, Н.Б.Халезова, Л.В.Пантелеева, ... ... ... (Н.Ветлугина, И.Дзержинская, Р ... т.б.) ... ... ... ... тәрбиенің кейбір
жекелеген жақтары арасындағы байланыстар теориялық тұрғыдан негізделді.
Аталмыш ... ... ... оқу- ... ... ... 1962, 1977, 1902 жылдары қазақ тіліне аударылып ... ... ... Ал, ... балабақшаларына арналған оқу-
әдістемелік құралдар ... ... ... ... Осыған орай, қазақтың
Ы.Алтынсарин атындағы ... ... ... дейінгі тәрбие
лабораториясында көркемдік тәрбие мәселесі арнайы зерттеу ... ... ... және оқу- ... кешені дайындалуда.
Балабақшада көркемдік тәрбие жұмыстарын ұйымдастыруда баланың өзі өмір
сүретін ортаны бақылату арқылы, ... есте ... ... ... ... көңіл бөліп, бейнелеу іс-әрекеті дағдыларын
меңгерудің жолдары қарастырылуда. Бейнелеу ... ... ... ... сәйкес алғашқы түсініктер ... ... ... ... ... көркем өнерге қызығушылыққа тәрбиелеуде
"Балбөбек" бағдарламасының "Өнер көзі халықта"- бөлімі ... ... ... ... ... ... айнала қоршаған ... ... ... ... ... қабылдау, оған
қызығушылық сезімдерін тәрбиелеу, ой-өрісін кеңейтіп, ... ... ... деген сүйіспеншілігін арттыру, ... ... ... ... ... ... жыл бойына жүргізілетін педагогикалық үрдіс
барысында тәрбиеші негізгі белгіленген уақытта бейнелеу ... ... ... ... ... дағдыларын қайталап бекіте отырып жаңа
материалды игерудің қызғылықты әр түрлі әдіс-тәсілдерін таңдап алып, ... ... және қиып ... ... құрал- жабдықтарды пайдаланудың
тиімді жолдарын қарастырады, бейнелеу ... ... ... ... оны жүзеге асырудың бағыт- бағдарын белгілейді. Суретін
салатын немесе ... ... ... ... бақылату, талдау, түр-
түсі, көлемі, пішіні жайында мағлұмат ... оны ... ... білу
дағдыларын қалыптастыру көзделеді.
Тәрбиеші бейнелеу сабақтарында ауызша баяндау, ... ... ... бекіту жұмыстарынан кейін жаңа сабақты түсіндіру, үлгіні ... ... ... ... әр түрлі тәсілдерін тақырыпқа
сәйкес таңдап, жалпылама ңұсқау беріп ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес кіріспе, негізгі
бөлімде ... ... ... іс- ... ... кейін басшылық
жасап, жеке нұсқаулар беріп көмек көрсетіледі. Әр баланың бейнелеу іс-
әрекетіне қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... бірнешеуін алып тақтаға іліп, ... ... ... Қалған балалардың да жұмыстарын аяқтау талап етіліп, ... ... ... ... ... ... ой- ... өзі
айтып, сәтті шыққан жұмыстарды мадақтап үлгі етеді. Кейбір сәтсіздіктер мен
жұмысқа ұқыпсыздықты болашақта қайтала-майтындай етіп ... ... ... Іс- ... ... балалардың шаршағандығы байқалса бой
сергіту сәтін ... алып ... ... ... Сабақтың
негізгі бөлімінде балаға берілетін жүктеме толық ... ... ... қол ... соң ... ... жүктемелер жүзеге асырылады.
Содан кейін 5-10 минут үзілістен соң немесе тақырыптың мазмұн ... ... ... ойын әдіс- тәсілдерімен жалғастырады.
Балаларды бейнелеу іс- әрекетіне бейімдеу жұмыстары әрбір ... ... ... Бұл күні ... іс-әрекетіне баса назар
аударылып, әрекет түрлері ... ... ... қосарланып балаға
берілетін түсініктер мен іскерлік- дағдыларды қалыптастыру, жаңа ұғымдарды
меңгеру, нақты көрсету, ... ... ... ... Мысалы:
ересектер тобында сабақ 9.00- 10.00 ға ... ... ... ... уақытта серуенге шыққанға дейін шағын топпен немесе жеке балалармен
жүргізілетін жұмыстармен жалғастырылады. Бос ... ... ... ... қалған білім- білік дағдыларын жетілдіріп немесе қайталауды
қажет ететін педагогикалық мәселелерді қарастырады (10 – 10.30- ға ... ой- ... ... ... ... ... іс-әрекетке қызығушылық сезімін оятуға бағыт- бағдар жасауына
толық мүмкіндік ... ... ... ... ... ... шығармашылығына, педагогикалық
шеберлігіне байланысты болмақ.
Бейнелеу іс-әрекетін тәрбиелеу мен ... беру ... ... кіріктіріп сабақтас жүргізу ұсынылады. Жұмысты ... ... ... ... таңдалады. Мысалы, "Отбасы",
"Балабақша", "Ойыншықтар", "Жыл мезгілдері", "Қазақстан Республикам менің",
"Жануарлар дүниесі". Бұдан ... іс- ... ... ... ... ... ... жапсыру), бағдарламаны іске асыруға қажетті
тақырыптар ... сол күні ... ... ... ... нақты көрсетіледі (бұл ... жас ... ... ... ... басқа тәрбие жұмыста-рына кіріктіріп өткізілетін
тақырыптарды да жоспарлауга болады немесе ол тәрбиешінің ... ... ... мен ... ... сәйкес таңдалады. Бағдарлама бойынша
көркемдік іс-әрекетті ұйымдастыруда тәрбиешілерге қойылатын талаптар:
- тәрбие жұмысының мақсатын, міндеттерін нақты айқындап ... ... ... ... тиімді әдіс-тәсілдерді алдын- ала
анықтау;
- әрбір ... жеке ... ... ... ... ... іс- әрекеттің бір- бірімен үндесіп, ... ... ... балалардың дербес, еркін, шығармашылықпен әрекет етуіне толық жағдай
жасау;
- әрбір тәрбие ісінің баланың жағымды ... - ... ... ... ... болуын кадағалау;
- тақырыпқа сәйкес мазмұнды ашып, жаңа білім дағдыларын меңгерту;
- апта бойында жалпы тақырып ... ... ... ... ... жұмысының бір түрін басшылыққа алып, ... ... жаңа ... ... аса ... ... ... саласына
байланысты беріліп, басқа тәрбие жұмыстарын бекіту, толықтыру, қайталау,
еске ... ... ... әр ... іс- ... барысында тәрбиешінің басшылығы баланың
ойлауына, қабілетіне, дербестігіне, шығармашылықпен әрекет ... ... ... апта ... ... жұмысының нәтижесі жинақталып, халық
педагогикасы негізінде әрбір жұма ... ... ... ... ... ... жұмысының мазмұны күнделікті іс- әрекет барысында ... ... ... жұмыстарда және кешкі жұмыстарда
жалғастырылып, тиянақталады ... ... ... ... ... ... ескере келіп, тәрбиеші болашақ қоғам азаматтарын
тәрбиелеуде ... ... ... ықыласпен балаға ... ... ... ... ... жұмыс жүргізсе өз- өзіне
сенімді, өмірге қабілетті, өзіндік ... бар ... ... ... ... ... ... дейінгі балаға эстетикалық тәрбие беру арқылы жан –
дүниесін дамыту.
«Құлақтан кіріп бойды ... әсем ән мен ... күй », - деп ... Абай ... ... ... ... өзінің сиқырлы әуені арқылы
адамның жан дүниесін әсемдікке ... ... ... дамытады. Ал,
В.А.Сухомлинскийдің: «Музыкалық тәрбие - бұл музыкантты тәрбиелеу ... ... ... ... - деп ... ... ... дастан, ертегі, мақал-
мәтелдер, тарихи аңыз әңгімелер түрінде біздің заманымызға дейін жеткен
халық шығармалары күні ... де ... ... ... берудің пәрменді
құралы болып саналады.
Музыкасыз, ойынсыз, ертегісіз баланың ... ... ... ойымен
қиялын тәрбиелеу мүмкін емес. ... саз ... ... тәрбие беруді мектеп жасына дейінгі мемлекеттік стандартқа сай,
«Балбөбек» бағдарламасына сүйене отырып, жоспарлап қызықты да, көңілді етіп
өткізуге тырысады.
Заман ағымына ... ... ... ... енгізе отырып,
ән-күй сабағымен қатар, тақырыптық сауык кештерін, ертеңгілік сәттерді ... ... ... бағдарламалардың бала көңілінен шығып отыратынын
байқадық. Әр сабақтың үлгі ... ... ... ... жаңа ... ... жүзеге асады.
Балаларға арналған саз - қуанышты сезімдер әлемі.
Баланың музыканы тыңдау, қабылдау, есте сақтау, тану, ажырату, әнді жеке
айту, қосылып айту, әннің ... ... ... ... әні мен сөзі ... ән мен дене қимылының үйлесімділігін бере білу, әнге деген
сүйіспеншілігін, әсерлену, қызығушылығын қалыптастыру, ... - ... ... ... ... ... ... сабағында білімді, тәжірибелі педагог, балаларды ... биге ... Сол ... балалардың шығармашылық көріністерін
қалыптастырады.
Саздық тәрбиенің негізгі мақсат-міндеттерін баланың жас ... ... ... ... ... ... бастап, біртіндеп
күрделендіре отырып жүзеге асырылады.
Ән айта білу- бұл үлкен мәдениет. Біз ... ән ... ... ... алу кезеңдерін, дауысты жоғары көтеру сәттерін,
сезімдік ерекшеліктерін түрлі сазды- ... ... ... ... ... ... ... ән- күй сабағындағы ауысып отыратын іс-әрекетті тиімді
қолдана отырып жұмыс жүргізеді.
Ән- күй сабақтарында, саз жетекшілер ... ... ... ... ... ... ... Белгілі адамдарға арналған әдеби-
музыкалық кештер, мерекелерге арналған ертеңгіліктер, түрлі ойын- сауықтар,
өткізіледі. Мысалы: «Абай мен ... «Күй ... ... ... «Қыз ... жігіт сұлтаны» т.б. Саз сабақтарында өткізілетін
барлық іс-әрекеттердің нәтижесі - мерекелік ертеңгіліктерден көрініс ... ... ... ... үшін ... ... мен
тойлардың ерекше әсем, қуанышты, жадында ... ... ... ... ... бұл мерекелік ... ... ... ... ... ... бағалау шеберлігіне
үйренеді. Сондықтан мерекелік шараларды балабақша ... ... тек ... ғана ... бүлдіршіндерге ұлағат боларлықтай етіп
өткізудің мәні зор.
Саз жетекшісі жұмысының тағы бір негізгі шарты - балалардың жылдан-жылға
саздық ... ... және ... деген көзқарасының қалыптасуын анықтау.
Сазға икемділік диагностикасы- саз жетекшісінің ең маңызды және ... бір ... Жеке ... ... әр ... ... ... ал сазға икемділік диагностикасы –жеке баланың және бүкіл
топтың ... ... ... Баланың диагностикалық негізін саз
жетекшісі оның жас мөлшеріне байланысты сараптайды.
Мектепке дейінгі ұйымдағы саз жетекшісінің ... ... бірі - ... ... деген қызығушылығын ояту. Бұл, қызығу құбылысының табиғаты
өте ... ... ояту іс- ... ... ... ... ... тану, саздық ойлау, сазды есте сақтау қабілеттерін дамыту. Саздық
қабілет шығармашылық кезінде қалыптасып ... ... ... ... ... әр түрі саз жетекшісінің басшылығымен жүзеге асады.
Кәсіпқой талантты саз жетекшісінің ең қиын сабақтарының өзі жеңіл ... өтуі ... ... ... ... ... және түрлі іс-
әрекеттерді дәстүрден тыс етіп ұйымдастыруға ... ... саз ... ... ... ... іс-әрекеттерін байланыстыра отырып өткізу
және балалардың бойында саздық кейіпкерлендіру шығармашылығын ... ... ... етеді.
Балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін ... ... ... ... ... және жаңа ... ... өнер
негіздерін ұстана отырып, шығармашылықты дамытуды дәстүрге ... ... саз ... ... болса, балалардың жалпы шығармашылық
даму қарқыны, деңгейі де соған сәйкес болады. [9. 15]
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуы стратегиясында көрсетілгендей,
жас ұрпаққа ... ... мен ... беруді жетілдіру педагогика
ғылымында негізгі міндеттердің бірінен саналады. Ендеше, экологиялық тәрбие
жұмысын мектеп жасына ... ... ... ... - ... ... ... табиғи қажеттіліктен туындап отырған мәселе. Мектепке
дейінгі мекемелерде экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... алу ұсынылады:
а. балаларға табиғат туралы қарапайым мағлұмат беріп, оның әдемілігін
көріп, ... ... ... арқылы рухани жан дүниесін дамыту;
ә. балалардың табиғат туралы білімдерін тереңдетіп, оның әдемілігін
көріп, ... ... ... ... ... жан дүниесін дамыту.
Бұдан балалардың ізгілікті – адамгершілік қасиеттерін ... ... ... құқықтық үлгісіне сәйкес, экологиялық тәрбие
жұмысын адамгершілік, ... және ... ... ... мол
мұраларын пайдалану арқылы жүргізу қажеттілігі байқалады. Адамгершілік
тәрбиесінің басты мақсаттарының бірі де балаларды туған ... ... ... оны қадірлеп – қастерлеуге тәрбиелеу болып табылады. Ал ол ... тіл ... ... ... ... ... ... бағалы
саналатын аң – құстарды жақсылықтың жаршысы деп бағалаған дана ... ... ... да ... ... ... ақын ... Мәуленовтің мына
жолдары мысал бола алады.
Баланың бойындағы әдемілікке, әсемдікке іңкәрлігін (инстинкт) ... ... ... білу ... ... экология тақырыбы
таптырмайтын құрал. Айдаладағы орман, өзен – көл, тау – тас, ... ... ... ... дауысы – осылардың бәрі балалардың ой –
қиялын, әдемілікті көре білу ... ... ... ... ... грек ... айтылғандай, Марстың жорыққа киетін
дулығасына кептер ұя салғандықтан, ол соғысқа ... ... ... ... ... бері ... де ... құс – кептердің
бейбітшілік жаршысы саналуы, әдемілік символы – аққу, ұлар, ақ ... ... ... ... иесі ... ... ... жан дүниесін
байытады. Бұл тақырыпқа қалам тартпаған ақын – жазушы, ғалым кемде – ... ... сұлу ... ақын ... - ... ... ... бір сенің көркің үшін.
Жан – жануар танытып бір ... алып ... бар ... ... жырласа, көрнекті педагог В.А. Сухомлинский: « Табиғат ... ... ... ... мен жан ... ... ... орын
алады,» - деген болатын. Осы сынды ... ... ... ... ... ету – ... басты міндеті.
Халықтық тәрбие хатқа түскен ереже күйінде ... ... ... ... мінезінде қалыптасады. Болашақ ұрпақты табиғат сырын ұғып
– түсініп, онымен жақын қарым – ... ... ... ... ... ата – бабаларымыз өмірдің өзінен қалыптасқан кейбір салт ... елеп – ... ... ... ... жаманынан жирендіріп
отырған. Мәселен, күнделікті тұрмыс – тіршілікте «обал – сауап», «ынсап –
қанағат» ... ... ... олар ... ... ...... қиянат жасамаған. Табиғатпен үйлесімді қарым – қатынас
жасаудағы дәстүрдің озық ... ... ... мұра етіп ... ... ... ... – жер сәулеті, ел дәулеті», «Атаңнан мал
қалғанша, тал қалсын», «Күте ... жер ... т. б. ... сөздер бала
құлағына жастайынан сіңіп, ұлттық рухын қалыптастырады.
Белгілі ақын Мұзафар Әлімбаевтың:
Танымай өтеміз бе ... ... ... тиерін де ...
Ұрпағың дал болар ма, ағаш таппай
Кәдімгі домбыраның тиегіне, -
деген көңіл тебіренісі табиғатты дер кезінде ... ... ... ... ... жан ... өнегелі өсиеттері – ... ... мен жан ... ... баға ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаға экологиялық тәрбие беру арқылы
эстетикалық сезімдерін қалыптастыру жолдары.
Балабақшадағы тәрбие бағдарламасына ... ... ... ... өзара тығыз байланысты білімділік және ... ... ... ... ... ... және ... алу жағдайында адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру
мақсаты да ... ... ... ... ... жүрген жануарлар мен
өсімдіктердің болуы оларды қоршаған ... ... ... ... ... және ... дағдылануға үйретеді, сондай-ақ бала
бойында біртіндеп ... іске ... ... ... ... ... Д. ... «баланы табиғатпен жастай таныстыра дамыту, оның ... ... сөз ... санасының жетілуіне әсері мол ... ... ... ойдың, пікірдің дамуы баланың келешекте рухының жоғары
болуына, батыл пікір, нақты ... ... және оны ... беруге
жетелейді.
5-6 жастағы балалар табиғат және ондағы көптеген заттар, ... ... ... ... Жыл мезгілдеріне сәйкес /күз, қыс,
көктем, жаз/ күзде ... ... ... жылы ... ... ... күндердің көп болатыны т.б. бала түйсігінде із қалдырмай
қоймайды. «Күз» дегенде «жапырақтар ... ...... ... ... ... ... өмірмен тығыз байланыстырады. Себебі, күзде баланың
таза ауада жапырақтармен ойнайтын кезі аз емес.
Бес жастағы бала жылдың төрт мезгілін ... ... ... бере ... Бірақ, күзден кейін қыс, көктемнен кейін жаз келетінін
біледі. Сонымен қатар бала күнделікті көріп ... ... сиыр мен ... үй ... ... әлемінен көрген ит, ... ... ... мен ... ... Олар ... ... ой- түйсіктері болады.
Мысалы: кірпі қыста ұйықтайды, жазда орманда ... оның ... ... зат ... ... ... ... т.б./ сонымен
қоректенеді- деген сияқты. Бес жастағы бала табиғаттағы ... ... ... ... ... да, ... ... ойлар
тууы мүмкін. Мысалы, «аю бармағын жалайды», «аю жылыну үшін ... ... ... ... ... ... т.б. жануарлардың қыста
ұйықтауының өзіндік биологиялық мәні бар. ... ... ... салыстыру, олардың бір-бірінен қандай айырмашалығы бар, осы
жайлы өзіндік ... туа ... - алты ... ... ... заттардың, жануарлардың,
өсімдіктердің бір-бірінен қандай айырмашылықтары арқылы ... ... ... ... ... ... ... түр-түсі, сыртқы жамылғысы т.б, арқылы салыстырады. Бұл жастағы
бала мысық пен кірпіні ... ... ... терісі инелер, мысықта
тері, ал тері кірпінің ... ғана ... ... ... инелер болмайды
және т.б. Бала осы сөздермен мысық пен ... ... ... деп ... ал шын мәніндегі ой-түсік кейін келе ... ... ... ... , «Өсімдіктер әлемі» тақырыбын өткенде,
балаларды балабақша ауласындағы ... ... ... ... ... әр ... сай өзгеріп отыратындығын
түсіндіріп өткен жөн.
Мысалы, 5-6 жастағы балаға қыста ... ... ... қураған
сияқты болып көрінеді, бірақ ол ағашта қыста да ... ... ... ... Ерте ... ағаштың 2-3 бұтағын кесіп, топта суға салып
қою ... одан ... өсіп ... демек қыста да өсу ... ... ... ... ... ... қамкорлыққа, жануарларды күтуге, табиғи ... ... ... ... ... басшылығымен
тәрбиеленеді, сондықтан тәрбиешінің күнделікті іс-қимылын бала бақылай
отырып ... ... ... су ... ... т.б. ... орайда осы жастағы ... ... ... қабілеті басқа
қасиеттерінен басым болатындығын әр ... ... ... ... оларға жұмыс /тапсырма/ бергенде ... ... ... қадағалап, мақсатын дұрыс ұғындыруы қажет. Осындай жағдайлардан
кейін бала шын көңілімен, ... ... ... ... ... оған су өте қажет, өйткені ол ... өмір сүре ... және ... суды әрқалай қабылдайды, жазда суды көп қажет етеді, себебі: күн
ыстық, қыста ... және ... ... ... келе ... ... болмауы үшін қуарған жапырақтарын алып тастауы керек
т.б. ақиқатты баланың есіне салып өту артық емес.
Педагогикалық процесті ... ... мен ... балабақшадағы
тәрбие жұмысының бағдарламасында балаларды жылдың төрт мезгілімен жеке-жеке
таныстыру керектігі көрсетілген. Себебі әр ... ... ... ... ... ... ой-пікірін ұштап,
жетілдіріп, сыры мен мәнісін сезінуге жетелеуі қажет. ... ... ... сан ... ... ... ... мақсатта балалардың
тарапынан бірнеше сұрақтар қойылады. Мәселен, «неге құстар күз ... ... «Қар неге ... «Мұз ... ... болады?» т.б. Мұндай
сұрақтар баланың логикалық ойлау қабілетінің, сөз қорының ... ... ... бала жыл ... ... ... әр ... өзіне тән құбылысын ерекше атап беру қабілетіне ие
болуы тиіс. Жылдың әр мезгіліне тән құбылыстар ... ... ... болуы
мүмкін, оны балаларға қалай түсіндіруге болады, соған тоқталсак, мысалы,
жаңбыр ... де, ... да, ... де? ... ... әр мезгілдің
жаңбырының өзіндік ерекшелігі бар, жаздағы жаңбыр ірі, тез ... ... ... суық, ұзақ жауады; көктемдегі — найзағайлы, ... ... ... ... ... ... Бағдарлама бойынша бес- алты
жасар ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетке байланысты, соның барысында іске асады.
Жыл мезгілінің өзгеруіне байланысты ... ... ... ... көз
жеткізу үшін ғалымдарымыз мынадай әдіс-тәсіл қолданған.
Төрт ... де ... бір ... ортаға /өзен жағасына / ... ... ... осы ... әр ... ... өзгерісте
болатынына көздері жеткен. Тәжірибе бойынша ... әр ... ... / басы, ортасы, соңы/ түсіндіру немесе саяхатта ... ... көз ... ... ... әсер қалдырады. Саяхатқа бармас бұрын
тәрбиешінің жоспары болуы ... Онда ... ... тәрбиелік мәні,
қандай сұрақтар қойылуы тиіс, қандай әңгіме-жұмбақ ... ... ... ... ... ерекшелігі бар, осыларды мейлінше қамту қажет
/бала жасының өсуіне байланысты тәрбие жұмысының ... да ... ... ... серуен кезінде, түрлі дидактикалық қимылды ойындар ойнату,
бірігіп пайдалы еңбек ету, қызықты әңгімелер ... ... ... ... білу — осының бәрі тәрбиешінің жеке басының шеберлігіне
байланысты. [11. 34]
Қазіргі таңда адамзат ... ... суын ішіп ... ... ... ... барша жұртқа тіршілік қамы, табиғи қажеттілік. Сондықтан да
бүлдіршіндерді айналадағы табиғи ... ... ... ... ... ұғымдарын қалыптастыру, табиғатқа ... ... ... ... тәрбие ісінің өзекті тармақтарының бірі
болып табылады.
Балабақшадағы тәрбиенің ...... ... оны қамқорлыққа алып
күту, табиғат жөнінде қарапайым білім бере ... тірі жөне ... ... ... ... ұғымдар қалыптастыру. Балаларға
жануарлар дүниесіндегі ғажайып ... ... тірі ... ... ... ... ... енелерінің қарнындағы тері
қатпарларының түзілген қалтада сүтін ... өсіп ... ... ... ... ... тіршілік ететін қалталы кішкентай аю, тиын,
кенгурудің суретін көрсете отырып әңгімелеу арқылы ... ... ... ... ... жұмысы, тәрбиенің негізгі салалары
болып есептелетін ... ... ... ... ... ... педагогиканың қайнар бұлағын пайдалана ... ... ... ... ... ... ... нақтыланып, қалыптаса
береді. Экологиялық тәрбие жұмысына орай көрнекіліктерді қолдана отырып,
табиғат бұрышының жабдықталуына ... ... ... ... ... ... әрекеттер бейнеленген
картиналар пайдаланылғаны, ата-аналар, мен ... ... ... ... ... ... ... өлі және тірі
табиғатпен жабдықтау арқылы көрме ұйымдастырылғаны дұрыс. «Алтын ... ... ... ... т.б. ... бала еңбегімен
ұштасып, әр педагогтің ізденімпаз әрекеті ғана ... ... ... алады дей келіп, тәрбие жұмысын жүргізудің мынадай екі нысанасына
назар аударамыз:
А. балалардың айналадағы ... ... ... ... ... оның әсемдігін нәзік сезінуге, өсімдіктер мен ... ... ... ... балабақшада табиғат жайында алғашқы ұғымды ... ... ... ... ... ... тірі және өлі ... жөнінде нақты және жалпылама таным-түйсік қалыптастыру. Табиғат
туралы бүлдіршіндердің ой- өрісін ... осы ... ... ... сырларын ұғындыру жөніндегі экологиялық тәрбиенің
ересектер тобына ... ... ... ... ... ... ортаны танудың физиологиялық механизмдері өзінің
жоғары даму денгейіне жетеді. Іштей ойлау, ой түю ... ... ... ой-
сана мен жүйкенің қозғалуы мен тежелуі ширығып, күшейеді, тепе-теңдік сипат
алады. Абстракты ойлау біршама дамиды, айналадағы орта туралы ... ... ... ... ... ... кәдімгідей түйсік таным қалыптасады.
Ол енді табиғаттың өзіне тән кейбір құбылыстары мен қасиеттері жайында
білетін ... Ойын мен ... ... ... ... ... кейбір заңдылықтары, бұл ... ... ... осының негізінде табиғат ... ... ... ... құлшынысы, байқап- көре білуі, логикалық
ойлауы, табиғатқа эстетикалык тұрғыдан қарау сезімі ... ... ... ... ... оның ішінде күнбағысқа т.б.
өсімдіктерге ... оның ... ... өсуіне байланысты аталатын және
дәнінен май сығып алып, күнделікті ... ... ... ... ... өсуі үшін ... бір жағдайлар - топырақ,
ылғал, ... ... ... ... ... ... Кейбір жануарлардың
өсіп дамуы жөнінде балалардың білімі толықтырылады, ... ... ... ... ... ... асырайды және түйе ботасын,
сиыр бұзауын, ит ... ... ... өз ... ... Балалардың жабайы хайуандар /қасқыр, аю, түлкі, қоян, ... ... ... табу ... ... ... ... өлі табиғаттағы, ... ... мен ... ... өзгерістері туралы нақты түсініктерін кеңейту,
балаларға бұрыннан таныс ... ... мен ауа ... ... ... мен ... тіршілігі арасындағы байланыстың реттілігін
анықтап «күз» ұғымының ... ... ... ... ... ... ... хайуандардың өмірінде бірте-бірте
болатын өзгерістер: жапырақтардың түсуі, құстардың жылы жаққа ұшып ... ... ... ... ... егістігіндегі көкөніс жинау,
қазып алу, ауланы тазарту /жапырақтарды жинап бір ... үю) т.б. ... ... ... ... ... күз туралы
түсініктері нақтылана толықтырылып бекітіледі, диафилъмдер көрсетіледі.
Балалардың ... ... ... белгілері ағаштардың, ормандағы
құстар мен аңдардың тіршілігі туралы білімдерін кенейту және ... ... ... ... ... ... ... қарау сезімін тәрбиелеуді жалғастыра беру. Қар ... ... ... қара ... қағаз қиындысын беріп, оған қар ұшқынын тосып
алып, оны анықтап ... ... ... ... ұсыну, бала қиялын ұштау.
Қыс туралы ұғымын толықтыра отырып, күнделікті байқау, ... ерте ... мен ... шығуы, ауа-райы құбылыстарына / ... ... ... ... ... ... Қыс қызығын тамашалап, жүздері суықтан бал-
бұл жанған балалардың ақ қар, ... көк ... ... ... ... жатқан суреттері бейнеленген картиналар арқылы «Қыс қызығы», «Ортақ
шана» атты ... ... ... Адамдардың еңбегімен көшені, жолды
тазарту, қарды ... ... өз ... ... ... Қыс ... ... бақылаулар бойынша әңгімелесу, қыс
қызығын тамашалаумен қатар, қысқы табиғатты қорғай білуіне назар аудару.
Табиғаттың көктемгі ... ... ... ... ... ... ... балалардың білімдерін толықтыру ... ... ... қалыптастыру. Өлі табиғаттағы өзгерістерді /күннің ұзаруын,
сеңнің жүруін, ... ... ... мен ... бүр ... жапырақтың шығуын, көктемгі гүлдердің ... ... іс- ... ... ... балалардың түйсіктерін
толықтыру. Құстардың ұшып ... ұя ... ... жем беруін
бақылай отырып, қарлығаштың ұясы туралы әңгімелеп ... ... ... ... қамқорлыққа алу жөнінде әңгімелесу. ... ... ... құрттарды теріп жейтіндігінен «ағаш дерігері» аталғаны, ал
қарлығаштың ұшуына қарап, олар шарқ ұрып ойнап, күн ... ... ... ал шын ... үнемі «жұмыс істеп» құрттарды аулап жүретінін,
сондай-ақ тоқылдақ, қарлығаштардың суреті ... ... ... ... ... ... ... неге айыр» ... ... ... ... гүлі ... тоқталу, тақпақ
жаттату, бейнелеу жұмысы бойынша суретін салғызу.
Егіс даласындағы көктемгі ... ... ... ... тоқталу.
Табиғат бұрышындағы өсімдіктер туралы дидактикалық ойындар ойнату.
Жаз мезгіліндегі күннің жарығы мен ... ... ... ... ... бала ... ... жинақталады, жеуге жарамды және улы
саңырауқұлақтар мен шөптесін өсімдіктерді айыра білуге үйрету ескеріледі.
Адамдардың гүлзарлардағы, егістіктердегі ... ... ... ... ... қарау сезімін тәрбиелейді. Балалар арам
шөптерді ... ... ... ... ... тиіс. Тәрбиеші күнделікті
серуен кезінде аспанға назар аударады (бұлтты, бұлтсыз сөздерінің ... ... ... ... ... ... оның ... түсіндіреді.
Тәрбиеші балаларды әдемі гүлмен, жағымды иісімен қызықтыратын шөптесін
өсімдіктермен ... ... ... ... үшін ... ... өсімдіктердің атауларына және олардың ерекшелігіне назар
аударған дұрыс, мысалы: жолжелкен — жол ... ... ...... ... ... өседі, т.б. Сондай-ақ табиғаттағы жаз
құбылыстары, ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... қамқорлық жөніндегі адам еңбегіне
тоқталу. Жаз күнінің ұзактығы, ... ... ... ... ... ... экскурсия кезінде жаздың әр кезеңінде
гүлдейтін өсімдіктердің, жемістердің пісуін, ... ... ... ... ... ... ... арқылы топ бөлмелерді безендіру.
Табиғат бұрышында балалар бөлме ішінде өсімдіктерді суарып, гүлдердің түбін
қопсытады, сондай-ақ аквариумды, құс ... ... ... ... дұрыс күту мен олардың жақсы жағдайда болуы арасындағы
байланысты анықтауға үйретіледі. ... ... ... ... ... үнемі аударып отыру. Бұл топта тәрбиешінің картиналарды,
диафильмдер мен ... ... ... ... ... ... орын ... және табиғат құбылыстары туралы өз елінің ... ... бола білу ... ... ... ... тәрбие жұмысының және бір арнасы —
адамгершілік тәрбиеге ... ... ... ... адамдарға, айналадағы ортаға,
туған өлкенін табиғатына ... ... ... арттыруды
көздейді. Туған өлкеге сүйіспеншілікті тәрбиелеудің негізгі құралы — ұлттык
тілі, мәдениеті, көркем өнер ... Бала ... ... ... ... ... ... аңыз- әңгіме, батырлар жырын тыңдау
арқылы ана тілінің құдіреттілігін сезінумен қатар, оны сүюді ... ... пен ... бар ... ән- жырға қосып, онын әдемі де сұлу
көріністерін бала санасына ән ... ... ... ... ән- ... ... мейірім- шапағатқа, мәнді
мазмұнға, ұлағатты тәлім- ... ... ... негізделе жазылған.
Сондықтан да ол сезімге әсер етіп, балалардың мінез-құлқы мен адамгершілік
қасиеттерін, эстетикалық талғамын ... ... ... ... ... ... сырларын ән арқылы жеткізумен бірге, өмір сүрудің негізгі
көзі адал еңбекке де ... ... ... ... ... ... ... қанатты сөздер, ертегілер шығарып, күнделікті бала
тәрбиесіне қолданған. Тәрбиенің осындай мол ... ... ... ... ... ... байытқан, айнала қоршаған дүниені танытып, еңбекке
баулыған және де ... ... ... кең даладағы құстардың сан алуан
дыбыстарымен, жабайы аңардың үй ... ... ... ... арттырған.
Эстетикалық тәрбие нысанасы- баланың бойындағы әдемілік, ... ... ... табиғат сұлулығын сезіне білу, сүйіне білу
қабілетін ұстарту, ... ... ... талғам қиялын ұштау. Осы тұрғыдан
алғанда табиғат балаларға эстетикалық тәрбие ... ... ... есептеледі. Айналадағы орта, орман, су, тау- тас, ... ... ... ... әсем ... жануарлар дүниесі олардың барлығы
бала жанына әсер етіп назарларын қытықтап, табиғат әсемдігі ... ... ... ... ... құбылыстарымен таныстырып қана
қоймай, әдемілікті түсініп, сезе білуге, күн сәулесінің ... ... ... ... ... ... түсінуге баулиды. Балалардың
зейінін табиғат жанашырларының іс-қимылына ... ... ... ... ... бәрі ... эстетикалық сезімін оятып,
еңбектене білуге, табиғат байлығын оның әсемдігін жанашырлықпен қорғауға
үйретеді.
Эстетикалық тәрбиенің мәнісі тек ... ... ... көре ... ғана ... ... бірге әрекет жасауға ... ... ... ... ... қатыстыруда екен. Балалардың зейінін
табиғатта жұмыс істейтін адамның еңбегіне аударып, ... әсем де ... ... ... ... ... ... бәрі балалардың эстетикалық
сезімін оятып, еңбекті сүюге, еңбек адамын құрметтеуге, табиғат ... ... ... ... жыл ... ауысуы, орман- тау,
ауа- райының құбылмалылығы, адамның күнделікті ... ... ... бәрі
бала түйсігінде із қалдырмай қоймайды.
Тәрбиеші балаларға табиғаттағы әдемілікті ... көре ... ... табиғатты бақылатады. Бүкіл дүниежүзілік ғылым мен ... ... зор үлес ... ұлы ... Әл-Фараби өзінің педагогикалық
мұрасында жас ұрпақтың эстетикалық ұғымын, сезімін қалыптастыруда ... ... ... ішкі ... ... ... ... қабілеті.
2.Ұстаз- тәрбиешінің шеберлігі, ар ... ... ... ... үрдісінің алатын орны. Тәрбие жұмысында барлық уақытта асқақ
мұрат, іскерлік, ұйымшылдық, құмарлык және әділетті ... ... ... ... ... тәрбиесінің басты нысанасы- баланы сәбилік шағынан
қарапайым еңбек дағдыларына баулу, ... ... ... көзқарас
қалыптастыру. Балабақшадағы еңбек тәрбиелік- ... ... ... ... ... ... орын алады. Бау- бақшада, гүлзарларда
және табиғат мүйісінде үнемі жұмыс ... ... мен ... ... ... ... балалардың табиғаттағы заттарды сүюіне және
оларға ... ... ... ... пен басқа да
адамгершілік саналарының қалыптасуына ықпал етеді. Істелген істің ... ... жете ... үшін ... қандай да болмасын бір тәсілді
меңгеріп қана қоймай, оның неліктен керек ... де ... ... Сондықтан дәндерді себуді, көшеттерді отырғызуды, аквариумге суды
үстеп құюды және басқа да еңбек ... ... ... ... ... ... болады. Балаларды еңбекке үйретуде қолданылатын әдіс
түрлеріне үлкен адамдардың ... ... ... ... ... ... әртүрлі еңбек түрлерін тапсыру және олардың орындалуын
тексеру, тәрбиешінің кейде бүкіл топтың ... ... баға ... ... ... ... қоғам мүддесі үшін еңбектене ... ... ... ... адам ... ... бағытталады. Адамның
адам болып қалыптасуының басты құралы- ... ... жеке ... еңбекке
бейім болып өсуі оны еңбек ... ... ... ... ... ... ... орны ерекше, мұндай еңбек
тәрбиесі ... бала ... ... ... айналадағы орта жайында алғашқы
мағлұматтар алады, ... ... ... қарайды, еңбекті жақсы
көруге әдеттенеді. Балабақшаның ересектер ... ... ... пен ... ... ... мен ... күту, гүл, жеміс,
көкөністерді өсіру, т.б. еңбек түрлері ... ... ... түрлері
балалардың білім- құмарлык, бақылағыштық, табиғатқа жаңашырлық, ұйымшылдық
сиякты адамгершілік қасиеттерін ... ... ... ... ... ... қоршаған орта туралы талғамын дамытып, ... ... ... ... ... ... ересектер еңбегін бағалауға үйретеді.
Еңбек тәрбиесін ұйымдастырудағы тәрбиешінің орынды пайдаланылған мақал-
мәтелдері бала ... ... ... ... із ... ... ... қарым-қатынас қалыптастырады.
4. Халықтық тәлім-тәрбие арнасы халыктың ауыз әдебиетінен, салттарынан,
әдет-ғұрыптарынан, ырымдарынан, балалар ойындары арқылы жұрнақталған білім,
педагогикалық ... мен ... ... ... ... ... ... жақсы көріп сүйе білуі және оған деген аялы
алақаны мен абзал қамқорлығы қанымызға да тұла бойымызға да ... ақ ... ... ... ... айта ... даналығындағы «орман- жер сәулеті, ел дәулеті», «атаңнан мал
қалғанша, тал қалсын», «гүлді ... ... ... ... ... ... таптама», т.б. аталы сөздері бала ... ... ... ... ... табиғат жайындағы өнегелі
өсиеттер, жырлар мен аңыздар қойнауындағы келелі ... ... ... өте ... арна ... ... ... Мағжан Жұмабаев Наурыз туралы өз ойын былай
түйіндеген екен: «...қазақтың ... дін ... ... ол ... ... қағамға пайдалы игі іс жасайтындай етіп
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ұлы маусымдық
өзгеріспен, күн мен түннің көктемгі тең келуімен ... ... ... өзі ерте ... ... ... табиғаттың саналуан құпия
сырларын ұға білгендігін және сол арқылы дұрыс ғылыми тұжырымдар ... ... ... ... ... ... жаратылыс тану
ғылымында көбірек айтылатын табиғи тепе-теңдік /кейде оны ... ... деп те ... ... пікірлермен сабақтасып жатады».
Наурыз мейрамының тойлануындағы халыктық тағы бір ... ... ... ... ... атаулының көзін ашу. Оған көзі ... ... ... ... ... ашып, тіршілікке нәр беру, ... ... ағаш ... сияқты игілікті жұмыстарды ұйымдастыру жатады.
Халқымыздың табиғатқа деген сүйіспеншілігінің және оны көздің
қарашығындай ... ... ... ... ұрпаққа өнеге боларлық асыл мұра,
даналық ұғымдар, мақал-мәтел тәрбиелік тағылымы мол аңыз-әңгімелер аз ... ... ... ... ... өсиеттер, ойлы пікірлер экологиялык
тәрбие беруде және болашақ ұрпақтың экологиялық мәдениетін ... ... ... ... ... ... бұрынғы бабалардың көрген-
білген, кеңілге түйген, бастан кешкен оқиғалардан қорытқан, ғасырлар бойғы
уақыт ... ... ... ... ... ... орны бар ... жанрлардың бірі — жаңылтпаш.
Ол баланың сөйлегенде кекештенбей, тұтықпай, ... ... ... ... ... ... ... тигізеді, мазмұнында терең мән-мағына, үйлесімді
ой жатады.
Халық тәрбиесінде баланың ой- өрісін дамытып, кеңейту, ... ... ... тәрбиелеу, зерделеу қабілетін жетілдіру үшін
жұмбақтар қолданылып ... Онда ... ... ... ... табиғат құбылыстары, жер әлем ... тән ... ... ... ... сол сипат-белгісі бойынша шешуі табылады.
Ғасырлар бойы санасына сіңіп, сараланып жеткен дәстүрдің бірі ... ... ... ... ... айналадағы ортаға, табиғатқа,
адамгершілікке, көрегенділікке қажетті қасиеттерді ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді.
Міне, күні бүгінге дейін тәрбиелік мәнін жоймаған осындай ырымдар баланы
ізгілікке, адамгершілікке, имандылыққа ... ... ... болып саналады. Бәрі де табиғат- анадан арна тартады! [12. 52]
2.3. Тәжірибелік ... Ақсу – ... ... ... ... табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттырып, оның
әсемдігін терең сезінуге, әсімдіктер мен жануарлар дүниесін қамқорлыққа
алуға тәрбелеу.
Сондай-ақ ... ... ... ... білім берудің
негізінде тірі және өлі ... ... ... ... және ... ... керекті құрал-жабдықтар: Әр түрлі жабайы жануарлар (қуыршақтар),
шыршалар, құстар,гүлдер, атрибуттар, табиғи ... ... ... әр ... бояулар, ақ кағаздар, қылқаламдар,
сахналауға Бүлдірген және Қоян бала.
Әдістемелік тәсілдер: хабарлама, ... ... ... ... ойын ... ... Ән әуенімен топка кіріп, қонақтармен сәлемдесуінен
басталады.
Тәрбиеші: - Балалар, біздің еліміз қалай ... ... ме? ... ... ... - Кім ... ... тақпақ айтады?
1-бала:
Қазақстан - жеңісті ала гүлдер,
Қазақстан жеңісті, тасқынды лала гүлдер.
Қазақстан әлемді елеңдетіп.
Байқоңырдан зулаған корабльдер.
2-бала: Алтын дәнді даласы ... ... ... ... ... ... көркем,
Осы менің туған өлкем.
Тәрбиеші: - Балалар, бүгін біз осы ... ... ... ... ... ... ... Балалар, қазір жылдың қай мезгілі?
- Көктем мезгілі.
Тәрбиеші: - ... ... неше ай ... Үш ай. ... ... ... ... - Көктем мезгілінде ауа-райы қандай?
- күн жылы, арықтарда су ... ... жиі ... ... ... ... ... атады, құстар жылы жақтан ұшып келеді, ... ... - ... Ал ... туралы кім тақпақ айтады?
1-бала: Қар еріді күн шықты,
Күндер туды шуақты.
Байтақ дала ... ... ... - ... тағы бір ... ... жай, қорыққа бару үшін біраз
нәрселерді еске түсірейік.
1-бала: Халық табиғаттағы өздері ... ... ... ... ... деп атап, оларды көздің карашығындай қорғап отырған.
2-бала: Ал, ... аққу ... ... ... ... жақсылықтың
жаршысы, бақыттың бастамасы, игіліктің иесі деп ұғып, ... ... ал ... ... не ... ... ... рұксат етпеген.
Тәрбиеші: - Дұрыс-ақ екен. Осы табиғатты өлі және тірі ... ... ... екен?
1-бала: Тірі табиғат: Адам, жануарлар, жәндіктер, микробтар, құстар.
2-бала: Өлі табиғат: Күн, ауа, су, ... - ... ... кім ... ... береді?
Сахналау қойылымы керсетіледі. Құстарды атқалы бүлдірген жүгіріп жүреді.
Бала: - Тоқта, Бүлдірген, құстарды атпа. Сенің ... ... ... ... ... өлтіруге болмайды. Гүлді ... ... ... Оны сен неге ... -Кешіріңдер, балалар, енді мен ... ... ... ... ... ... бұл әдетіңнен тиыл, сен біздің
балалармен бірге саяхатымызды жалғастыр.
Бүлдірген: -Жақсы. Мен де ... ... ... ... - ... ... еске түсірдік. Енді көктем туралы ән айтайық.
Балалар "Көктем" әнін орындайды. "Кім күшті" ертегісін сахналау.
Тәрбиеші: - Балалар, қараңдаршы, мына жақта ... ... ... ... Бұл ... ... екен. Қараңдар табиғи материалдар да бар
көрінеді. Содан біз қазір осы табиғи ... ... ... құстар көрдік, солардың мүсіндерін жасайық. Балалар ән ырғағымен
жұмыс жасайды. ... ... - төл ... - ... ... ... Қоян бала жылап жүгіріп келеді.
Қоян: - Балалар, мен ... ... ... ... - ... Қоян ... ... атаң мен әжең қайда тұрушы еді?
Қоян: - Жайлауда. Бірақ мен жолды ұмытып қалыппын.
Тәрбиеші: - ... ... ... ... ... ... сурет салып
берер, сол кезде есіңе түсер.
Балалар жабылып сурет салады.
Қоян: - Рахмет, ... ... ... ... ризамын.
"Сиқырлы қорап" ойыны ойналады.
Балалардың бәрі косылып, "Жайлауда" әнін орындап, ата мен әженің аулына
қоянмен ... ... ... ... ... ... ... көз алдымызға елестете
аламыз. Сондықтан да балабақшамыздағы тәрбие ісінің ... ... - ... ... таныстыра отырып, оларға ... ... ... ... ... өз туған өлкесінің табиғатын сүюге, оны аялай
білуге, оны ... ... ... ... ... ... өмір ... сезінуге үйрету мақсат.
Балаларды табиғатқа деген сүйіспеншілікке ... ... ... ... қана ... сол ... ... еңбектене білуге үйретудің
маңызы зор.
Бала дүниеге келгеннен бастап табиғатпен байланыста болады.
Табиғат - баланың ... ... ... ... ... ... ... деңгейге жеткізетін қор болып табылады. Ол ... ... жете ... өз ойын ... білу ... бірге
дамытады.
Табиғатты танып, білу - ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасаудың базасын құрайтын экологиялық
тәрбиені бере отырып, сонымен бірге оны қорғай, аялай білуге үйретеді.
Табиғат әлемі таңғажайып және ... ... ... бұл ... су, ... ... ... көре білмейді. Табиғат балаға
күнделікті әсер етеді. Бірақ балалар көп нәрсені байқай ... ... ... ... ... қайырымдылыққа тәрбиелеуде үлкен рөл
атқарады, яғни, балаларды мейірімділікке, ... ... ... бола ... ... ... үшін табиғат – бұл әр түрлі табиғат
құбылыстарды танудың және сөздік қорын байыту көзі. Бұл – балалардың ... ... ... ... ең ... және ... фактор. Табиғат
баланың тұлғалық қалыптасуына зор ықпал етеді.
Тегінде бала сұлулықты форма мен ... ... ... ... ... ... мен ... тығыз байланысты.
Әсемдікке қызығудан туатын қуаныш, ... жан ... ... ... ... ... баланың сұлулықты қабылдауынан бастап, оған эмоциялық жауап
қату, оны түсіну, эстетикалық ұғым, ... ... ... ... ... қалыптастыруға дейін жетелеп отыруы тиіс.
5-6 жастағы балалар табиғат және ондағы көптеген заттар, құбылыстар
жайлы мағлүматтардан ... ... Жыл ... ... /күз, ... жаз/ ... жапырақтар сарғаятыны, құстардың жылы жаққа ұшатыны,
тұманды, жаңбырлы күндердің көп ... т.б. бала ... із ... ... ... «жапырақтар сарғайып түседі» — деген ... ... ... ... ... ... байланыстырады. Себебі, күзде баланың
таза ауада жапырақтармен ойнайтын кезі аз ... ... ... тек баланың әсемдік атаулыны көре білуге
үйретуде ғана ... ... ... ... ... ... әсемдік
атаулыны жасауға белсенді түрде қатыстыруда екен. Балалардың ... ... ... ... ... ... олардың әсем де епті
қимылдарын біріге отырып бақылауы шарт, мұның бәрі ... ... ... ... сүюге, еңбек адамын құрметтеуге, табиғат әдемілігін
аялауға үйретеді. Сондай-ақ табиғат, жыл мезгілдерінің ауысуы, орман- ... ... ... ... ... ... әрекеті мұның бәрі
бала түйсігінде із қалдырмай ... ... ... ... көре ... ... ... бақылатады. Бүкіл дүниежүзілік ғылым мен мәдениеттің алтын ... үлес ... ұлы ... Әл-Фараби өзінің педагогикалық мұрасында жас
ұрпақтың эстетикалық ұғымын, ... ... үш ... негізге
алады:
1.Баланың ішкі ынта- ықыласы, құмарлығы, табиғи қабілеті.
2.Ұстаз- ... ... ар ... ... ... ... ... алатын орны. Тәрбие жұмысында барлық уақытта асқақ
мұрат, іскерлік, ұйымшылдық, құмарлык және ... ... ... ... ... ... ... ауасын жұтып, суын ішіп отырған табиғат Ананы
қорғап, аялау барша ... ... ... ... ... ... да
бүлдіршіндерді айналадағы табиғи ортамен үнемі қарым-қатынаста болуға
үйрету, олардың ұғымдарын ... ... ... ... ... ... ... өзекті тармақтарының бірі болып табылады.
Қорыта келе айтарымыз, бала тәрбиесімен, оған жүйелі білім ... ... ... да ... ... ... назарынан тыс
қалдырған емес. Себебі дүниеде, айнала қоршаған ортада адам танып-білетін,
зерттейтін, оны күтіп-баптап, қорғайтын жұмбақ сыры мол әлем — тек ... ... ... ... ... Бала. Тәрбие.\\ Отбасы және балабақша. – 1997. № 1 – 3. 50 – 52б.
2. Қалықбаева З.
Табиғат – тал бесігің. \\ ... және ... – 1995. № 6. ... WWW. Google. ... ... Р. ... тәрбие беру. \\ Отбасы және балабақша. – 2006. № 5. 20 – ... ... ... ... ... ... \\ Отбасы және балабақша. – 1997. №
4 - 6. 70 –
71б.
6. Қонақбаева Р. Д.
Балаларды эстетикалық тәрбиеге баулу. \\ Отбасы және ... – 2008. ... 29 – ... Қамақов Ә.
Жеткіншектердің көркемдік талғамын қалыптастыру. \\ Отбасы және балабақша.
– 1997. № 1 – 3. 53 – ... ... Ф. ... ... ... ... \\ ... көркемдік
тәрбие.
9. Құдашева Д. Т.
Баланың жан – дүниесін әсемдікке баулу. \\ Отбасы және ... – 2007. ... 15 – ... ... А. ... тәрбие негізінде баланың рухани жан дүниесін дамыту. \\ Білім
беру және менеджмент. – 2007. № 2. 117 – ... ... ... ... ... ... Отбасы және балабақша. – 1996.
№ 3 – 4. 34 – 37б.
12. Ерженбайқызы А.
Балабақшадағы экологиялық тәрбие арналары. \\ Отбасы және ... ... № 11 – 12. 52 – ... ... ... ... \\ ... және балабақша. – 2001. № 12. 55 – 58б.
14. Құлшанова С.
Табиғатты қорғау. \\ Отбасы және балабақша. – 1993. № 6. 6 – ... ... ... және табиғат. \\ Үйелмен және балабақша. – 1993. № 5. 6 – 7б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу өнері сабағы арқылы қиялын дамыту27 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Айша Ғарифқызы Ғалымбаева5 бет
Аң алау ұғымы және түрлері.10 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жануарлар дүниесі. Көп клеткалы жануарлар. Оларды қорғау9 бет
Жануарлар дүниесін пайдаланудың түрлері және жануарлар дүниесін пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері14 бет
Жануарлар дүниесін қорғау31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь