Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I . Бөлім. Нарықтық экономика жағдайындағы шағын кәсіпкерліктің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1. Шағын кәсіпкерліктің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
1.3. Шағын кәсіпкерліктің дамуының шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

II . Бөлім. Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуы ... ... ...30
2.1.Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті қалыптастырудың объективті қажеттілігі ... ... ..30
2.2.Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі ахуалын талдау ... ... ..35
2.3. Шағын кәсіпкерліктің даму мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

III . Бөлім. Шағын кәсіпкерлікті дамыту жолдары мен бағыттары ... ... ...57
3.1. Шағын кәсіпкерліктің ҚР.дағы нормативті.құқықтық негіздерін нығайту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
3.2. Шағын кәсіпкерлікті дамыту тиімділігі және жетілдіру жолдары ... ... ... ... 62

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..75
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
I – Бөлім. Нарықтық экономика жағдайындағы шағын ... ... ... кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ... ...... Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы мен
дамуы.......................................................................
...........................................30
2.1.Қазақстанда шағын ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің қазіргі ахуалын
талдау......................................................................
....................................................35
2.3. ... ... ... – Бөлім. Шағын кәсіпкерлікті дамыту жолдары мен бағыттары...........57
3.1. Шағын кәсіпкерліктің ҚР-дағы ... ... ... ... ... ... тиімділігі және жетілдіру
жолдары................62
Қорытынды...................................................................
...........................................75
Пайдаланылған ... ... ... бет ... ... үшін ... ... – өзекті мәселелердің бірі болып табылады. ... ... өзі – ... ... Кәсіпкерлікті дамыту – нарықтық
экономиканы дамытудың ... ... да, ... ... мәселелердің көтеріліп жатуы да оның экономикадағы рөлінің өте
маңыздылығын дәлелдейді.
Президент Н. Ә. Назарбаев 2008 ... ... ... әл ...... саясаттың басты мақсаты” атты ... ... ... экономикасы дамуының басым бағыттарының бірі ретінде
кәсіпкерлікке кең ауқымды мемлекеттік қолдауды іске ... ... ... орта ... тұғырын нығайту мен кеңейту қажеттігін атап өтті.
Нарықтық қатынастар аясында жүзеге асырылып жатқан ... ... ... және экономика өмірінде алатын орны зор.
Қазіргі экономикалық ... ... ... даму ... ... ... бірі – ... кәсіпкерлік болып табылады.
Бүгінгі таңда республикамызда экономиканы қайта құру жолында оның
негізі болып табылатын ... ... ... ... күн
тәртібіндегі негізгі мәселелердің бірі. Оның негізгі маңыздылығын ҚР-сы
Президентінің «Қазақстан-2030» ... ... ... ... саясатының бірден-бір басым бағыты – шағын кәсіпкерлік» деп
аталынған. Сондықтан шағын кәсіпкерлікті ... ... ... жүзеге
асырып жатқан саясатының стратегиялық мәселесі болып табылады. ... ... ... үшін ... ... ... көңіл бөлу қажет: айқын көрініс ... ... ... ... ... нашар дамуы; импортқа тәуелділігі;
инфрақұрылымның нашар дамуы; ... ... ... күштердің біркелкі
орналаспауы. Бұл аталған экономикамыздың мұндай зардаптарын шағын және ... даму ... ғана ... болады. Себебі, шағын кәсіпкерлікті
дамытудың маңыздылығы мемлекеттің ... ... ... етуі ... ... ... ... жеткілікті түрде қамтамасыз ете алуы
жатады. Сол үшін кәсіпкерлік қызметті ... ... ... күші деп ... ... ... байланысты мемлекетте
кәсіпкерліктің жан-жақты қолдау мен қорғау табуын тек шағын кәсіпкерлікті
дамытумен бірге оның ... ... ... ... ... де ... Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай шағын кәсіпкерлік дамып
отырған нарықтық шаруашылықтың бөлінбес, ... бір ... ... ... ... ... өсу ... ұлттық табыс
көлемінің деңгейін де анықтайды. Әлеуметтік жағынан да функциясы – жаңа
қосымша ... құру ... ... мәселелер оның актуалдығын көрсетеді.
Қазақстан Республикасы Конституциясында былай деп жазылған: «Әркімнің
кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, өз ... кез ... ... кәсіпкерлік
қызмет үшін еркін пайдалануға ... ... ... ... ... факторлары табиғи, еңбек, өндірістік ресурстар болып табылады.
Нарықтық экономика кезінде осы факторлардың жұмыс ... ... ... ететін нақты күш бар. Олар: іскерлік, басқару және өз мүмкіндіктерін
белгілі бар ... ... қол ... ... білу ... түрлі формаларының өзара тиімді ынтымақтастық құруы
келешегі зор ... ... ... ... ... ... ... қабілетті, нарықтағы сұраныс ... ... ... нарықта консалтингтік, брокерлік, маклерлік,
делдалдық, жарнама, қолданбалы зерттеу жұмыстары бойынша ... ... ... ... рөл ... ... кез ... деңгейдегі басқаруды жетілдіру үшін
қажет. Кәсіпкерлікті дамыту мынадай сұраққа ... ... ... өзгерістер іскерлік белсенділікке қандай әсер тигізеді»? Кез
келген экономиканың ... мен ... ... ... даму болмайды.
Кәсіпкерлікті жетілдіру экономиканың тұрақтылығы мен оның ... ... ... ... бірі ... ... ... үшін субъектінің белгілі бір дәрежеде еркіндігі мен құқығы,
шаруашылық қызметінің бағытын ... ... ... ... ... ... ... болуы қажет. Кәсіпкерлік дамуы үшін
оның құқықтық базасы, әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... ... түсінуге
«Қазақ КСР – індегі шаруашылық қызмет еркіндігімен кәсіпкерліктің дамуы»
туралы заңның қабылдануы жол ... Бұл заң ... мен ... ... ... ... ... ететін негізгі құқықтық,
экономикалық, әлеуметтік шаралар мен кепілдіктерді ... ... ... ... әр ... формада, түрде, типте болуын
қалайды. Кәсіпкерлік қызметтің орын алар жері ең ...... ... іскерлік қызметті ұйымдастырудың әдістері ... ... ...... ... деп аталады. Нарықтық
қатынастарға өтуде халықты кеңінен кәсіпкерлікке тарту қажет. ... ... ... істеуі үшін нарықтық іс басындағы субъектілердің
толық өзін - өзі басқаруы мен ... ... ... ... шаруашылығында жұмыс істейтін кәсіпорын ұйымдық – құқықтық
құрылысы, масштабы, қызмет ... ... әр ... ... келеді. Олар:
шаруашылық серіктестіктері, акционерлік қоғамдар, өндірістік кооперативтер,
сондай – ақ ... ...... ... ... ... ... Серіктестікке қатысушылар мүлікті
жауапкершілігінің деңгейіне ... ... ... шектеулі болып бөледі.
Акционерлік қоғамдар – бұл ... ... ... ... бірлестігі. Олар екі түрге бөлінеді: ашық және жабық түрдегі
акционерлік қоғамдар.
Сонымен, нарықтық экономика ... ...... маңызды түрі. Оның рөлін Адам Смит былай деп ... ... өз ... өзі үшін ... ... ... дей тұрғанмен,
ол қоғам мүддесіне де қызмет етеді».
Жұмыстың өзектілігі: Кәсіпкерлікті ... ... және ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарына
енуге бет алған Қазақстан үшін ... ... бірі ... табылады.
Шағын және орта кәсіпкерлік төңірегінде көптеген мәселелердің
көтерілуі оның ... ... ... Статистика
агенттігінің мәліметтерінде республиканың біраз аймақтарында ... ... ... мен ... ... ... ... өндіріс саласының даму қарқыны төмен екені көрініп отыр.
Сонымен қатар, сыртқы әлемдік ортадағы қаржылық дағдарыстың ... ... үшін даму ... ... іс-шараларды іске асыруға
қажет етеді. Сондықтан, индустриалды-инновациялық саясаттың аясында
өндірістік ... және орта ... ... ... өмір сүрудің
және әлеуметтік – экономикалық дамудың маңызды факторына айналды. ... ... ...... ... қалыптастыру қиын.
Ал өндірістегі кәсіпкерлік өзінің көлеміне қарамастан ірі және ... ... ... бір ... ... ... көптеген
құбылыстарды сипаттайды.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті: Жұмыстың ... ... ... ... ... қалыптасуы мен даму ерекшеліктерін,
оның мазмұны мен шешілмек мәселелерін экономика тұрғысынан зерделеп, шағын
кәсіпкерлікті республикамызда ... ... ... үшін мынадай міндеттер
қойылды:
- нарықтық экономика жағдайында шағын және орта кәсіпорындарды дамыту
бағыттарын зерттеу;
- ... ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің басым
бағыттарын анықтау;
- шағын кәсіпкерліктің шет елдерде даму ... ... ... ... ... және орта ... дамуына кедергі келтіріп отырған
факторларды анықтап, олардың шешу жолдарын ұсыну.
Басқаша айтсақ, ... ... ... ... ... ... де ... нарықты экономиканың маңызды субъектісі ретінде қарастыру.
Зерттеу нысаны: Қазақстан Республикасының өтпелі экономикасында қызмет
етіп отырған шағын кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ отандық экономикалық әдебиеттер мен мерзімдік
басылымдарда ... ... ... ... мен шағын
кәсіпкерлікке байланысты заңдар жұмыстың негізгі ақпараттық көзі ... ... мен ... ... үш бөлімнен, қорытынды мен
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... ... нысаны, ақпараттық қамтамасыз ету нысаны және жұмыстың
құрылымы мен көлемі қарастырылған.
Бірінші ... ... ... қалыптасуы мен дамуы,
кәсіпкерлік ұғымы, оның экономикалық мәні және кәсіпкерліктің ... ... ... пікірлері мен ... ... ... ... ... ... ... дамуы, оның қажеттілігі және шағын кәсіпкерліктің қазіргі ахуалына
талдау жасалынды.
Үшінші ... ... ... ... ... ... оны ... мен жетілдіру жолдары
қарастырылды.
Қорытындыда ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда да бәсекеге төтеп бере алатын шағын
кәсіпкерлік атмосферасын ... ... ... ... мен
дамыту жолдары қарастырылды.
I НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ШАҒЫН ... ... ... ... ... мәні
Кәсіпкерлік ұғымының тарихи орта ғасырдан басталады. Тіпті ... ... ... ... ... кәсіпкерлер
ретінде болған. Орта ғасырда «кәсіпкер» деген термин одан да ... яғни ... сөзі ... екі мағынада қолданылды: 1)
түрлі мереке мен музыкалық көріністі ... 2) ... ... ... ... Ал «кәсіпкерлік» ұғымын ең алғаш XVIII
ғасырдың басында ағылшын ... ... ... (1680-1734жж) енгізген.
Ол «кәсіпкер» деп нарық жағдайында әрекет жасайтын адамды ... ... ... деп – ... табуға бағытталған және
тауарларға сұранысты ... ... өз ... ... ... ... ... атқарушы азаматтар.
Бұл тұрғыда ҚР-ның Азаматтық Кодексінің 10-шы бабында: «меншік
түрлеріне ... ... мен ... ... тауарларға сұранысты
қанағаттандыру арқылы пайда табуға бағытталған ынталы ... және ... өз ... оның ... мен ... жауапкершілігімен
жүзеге асырылады» делінген.
Кәсіпкерліктің бірнеше анықтамаларын қарастыру негізінде бұл ... ... ... ... ... ... тәуекел, инициатива;
- жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау;
- құралдарды іске асыру еркіндігі;
- жаңа шешімдерді, идеяларды іздеу.
Жоғарыдағы кәсіпкерліктің құрамдас ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік дегеніміз – ол
жеке бизнесті ұйымдастыра білу және осы жеке ... ... ... функцияларды табысты, тиімді түрде іске асыру болып ... ... ... ... ... ... – олардың
субъектісі мен объектісі. Кәсіпкерліктің субъектісіне экономикалық қызметке
қатысушы түрлі мүшелерді, ... жеке дара ... ... ... кәсіпкерлік қызметті бір топ адамдар жүзеге асыратын ұйымдар, яғни
акционерлік қоғамдар, кооперативтер, ... ... ... ... – ол ... ... бір қызметі, нақты
жағдайда: новаторлық, жаңашылдық, ерекше мағынадағы өндіріс, айырбас,
бөлудің ... ... ... ... ... ... ... өнім мен қызмет.
Сонымен қатар, кәсіпкерлікті процесс ретінде қарастыруға болады, ол
төрт сатыдан тұрады:
- жаңа идеяларды іздестіру мен ... ... ... ... ... іздеу;
- құрылған кәсіпорынды басқару.
Бұл аталған сатылар бір – бірімен тығыз байланысты. ... ... көп ... ...... ең ... факторы. Кәсіпкерлер
өзіне тиімді өзгерістер, яғни жұмыстарына жаңалықтарды енгізеді, мақсаты –
пайда табу. ... жаңа ... ... алғашқы фирма оларды белгілі бір
уақытқа дейін баламалы құннан жоғары бағамен ... Міне осы ... ... ... ... қабілетін және іске шығармашылықпен қарау
іскерлік әлемде жоғары ... ... ең ... ...... құру ... яғни өзіне нарық сигменттерін қосатын, оның көлемін және ... ... ... ... және ... ... ету.
Үшінші кезеңде, ең бастысы қандай ресурстар қажеттігін ... ... ... қайталама деңгейді ажырата ... ... ... теріс зардаптарды бағалау жұмыстары жүзеге
асырылады.
Төртінші кезеңде, пайда ... ... ... Ол ... ... басқарушысынан тұрады, ұйымдық құрылым құруды ұйымдастыру,
табыстың шешуші тетіктерін және де ... ... табу ... қызметтің
бағалануы арқылы шешім қабылдаудан тұрады.
Кәсіпкерліктің шаруашылық жүргізу тәсілі ретінде бірнеше ... бар. Оның ... ең ... бірі – шаруашылық
субъектілерінің еркіндігі мен тәуелсіздігі. Олардың егемендігі ... ... ... ететін тәртіп қалыптастырады. Жалпы бизнестің
негізгі талабы – экономикалық іс-әрекеттердің әртүрлілігіне қарай іздеу мен
таңдау еркіндігі. ... ... өзі ... ... еңбекпен айналысуға
құқығы бар. Алайда қандай еркіндік болмасын көптеген ... олар ... ... субъектілер әрекетінің нәтижесінен шығады.
Дегенмен, кәсіпкерлік қызметтің басты шарты – барлық мүмкіндіктер деңгейі
тұрғысынан ... ... ... мен ... болып табылады.
Кәсіпкерлікке тән тағы бір сипат шаруашылық жүргізудегі тәуекелге
баруы. Тәуекел – ... мен ... ... ... табыс ала алмау негізінде мүмкін болатын және ... ... ара – ... ... ... ... белгісі – ол толық экономикалық
жауапкершілік және бұл ... және ... өз ... ... ... өз міндеттері бойынша өзіне тиесілі өндіріс ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік ережелерін
бұзбауға; санитарлық гигиеналық нормаларды сақтауға міндетті ... ... ... ... ... ... шығармашылық
ізденіс; жауапкершілік; іскерлік этикет әрекеттері; жеке ... ... ... ... Міне осы ... - ... ... шешім
қабылдау қабілетін және жағдайға шығармашылықпен қарау іскерлік әлемде
жоғары бағаланады және нәтижелі сипатта ...... ... байланыссыз өз қабілеттерін келесі
функцияларды орындау арқылы жүзеге асырылады:
- ... ... ... ... ... сұранысы бар тауарлар мен
қызметтерді іздеу;
- ... ... ... ... ... үшін қажетті ресурстарды
бағалау;
- төмен бағалы ... ... ... ... жаңа ... технология және менеджмент негізінде
ұйымдастыру және оларды басқару;
- маркетингтің қазіргі заманғы принциптерін пайдалану ... ... ... ... ... ... тұтыну және жинақтау қорлары арасында, т.б. бөлу.
Кеңес Одағының ... және ... ... ... кешені
мен құрылымдық қайта құрулар арқылы экономикасы нарықтық қатынастарға ... ... ... ... кәсіпкерлік жаңа күшпен
жанданда және халықтың материалдық тұрмыс жағдайының ... ... ... ... ішкі көзі ... уақытта ғалым – зерттеушілер кәсіпкерлік проблемаларын әр
түрлі жалпы экономикалық баптар тұрғысынан белсенді ... ... ... салу ... атқаратын қызметтері, мемлекеттік,
аймақтық және салалық деңгейлерде шаруашылық ... ... әр ... құралдары, субъектілерді шағын, орташа және ... ... ... және ... бағалау өлшемдерін анықтау,
кәсіпкерліктің қызмет ету жүйелері.
Республика ... ... ... оныншы форумында,
елде жеке кәсіпкерліктің көпшілікпен ... ... ... және ірі ... аяғына дейін өңделген сандық және сапалық
бағалау өлшемдерінің критерияларының, ... ... ... ... ... аппаратының жоқтығын атап өтті. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... түсінігін
ашып және айқындаған орынды, тек содан соң «шағын кәсіпкерліктің» негізгі
түсінігін нақтылау қажет.
Кәсіпкерлік ... ... бойы ... оған ... ... ... ... кейнсианстваға,
неолиберализмге және қазіргі заманғы экономикалық ілімдерге негізделген ... ... тән. XIV ... ... ... Еуропаның алдынғы қатарлы
елдерінің экономикасында натуралды шаруашылықтың тауарлы – ... ... ... әйтседе тез ығыстырулы болды және мұның бәрі
алтын мен күміс түріндегі ақшаның қолда бар ... ... ... Бұл жағдайларда ақша жеке алынған индивидум мен мемлекеттің тұтастай
экономикалық ойының ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық өмірінің бір қалыпты өтуіне және дамуына,
демек, ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Сөйтіп, орта ғасыр дәуірінде кәсіпкерлік деп көпестердің ... ... ... деп – саудагерді (көпес) ... ... ... ... ... – бұл ақша түріндегі ... ... ... асыл ... және ... ... ғасырда «кәсіпкерлік», «кәсіпкер» және ... ... ... ... ... ... пайда болды.
Кәсіпкерлердің жеке ... ... ... ... ... өнімді жеткізуді қамтамасыз ету туралы келісімдерге ... , ... өзі бұл ... ... болуына себепші болды.
Сонымен бірге, қаржылық қарыз алдын ала ескертілді, ... ... ... және ... ... байланысты болды.
XVIII ғасырдың басында кәсіпкерліктің бірінші тұжырымдамасы
дайындалған болатын, оның ... ... ... Жеке ... ... ... арасында пайда ... ... ... әр түрлі
субъектілерде нарықта біршама арзан бағалармен тауарларды сатып алып және
оларды қымбат бағамен сату ... ... ... Ол нарықтың берілген
субъектілерін кәсіпкерлер деп атады (француз тілінен аударғанда «делдал»).
Енді «кәсіпкер» түсінігі бірнеше ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Ал кәсіпкерлік
табыс өнім бағалары арасындағы айырма ретінде анықталады: ... ... алу және ... ... ... ... ... Сату бағасы жоғары
болған сайын, соғұрлым кәсіпкерлік қаупі төмен. Ол, кәсіпкер міндетті түрде
қызмет ... ... иесі емес ... пікірді қолдаушы алғашқы
зерттеушілердің қатарында ... ... жыл ... ... ... ... XIX ғасырда өзінің ақырғы құптауына иемденді.
Енді делдал, кәсіпкер ретінде, ұдайы өндірістің басқа процестерінің
белсенді ... ... оның ... ... процестерімен,
қаржылық операциялармен ғана сипатталып қоймай, сондай – ақ ... Осы ... ... ... ... ... ... жағдайының жақсаруына ықпал етіп, сауда мен өнеркәсіптің негізгі
қозғаушы күші болып ... ... ... яғни жер ... ... жатқызды. Олар еңбек бөлінісінің пайдалы жақтарын ұтымды
пайдаланады, өндірісті жоспарлайды, ... және ... ... еркі мен ... тәуелсіз жақсы нәтижелерге, қоғамның жоғарғы
мақсаттарына ... ... ... ...... материалдар мен жалақы түрінде авансталған барлық
капиталына пайда төлеуге» ... ... ... құнның бір
бөлігі. Жер иесінің кәсіпкерлік табысы – «жерді өңдеуге жұмсалған, еңбек
өнімінен бірінші шегеруді құрайтын» ... ... ... табыс
бұл капиталистің немесе жер иесінің капиталдарды салғандағы тәуекелділігі
үшін алатын ақшасы.
Сонымен, ... ... ... ... ... ... түрде көрінеді: кәсіпкер – «қандай да бір өнімді өндіру үшін, пайда
табу мақсатында өз ... ... бара ... ... ... ... ... процесті ұйымдастыру үшін қажетті жер, капитал және еңбек
тәрізді үш факторды ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкер келесі қасиеттерге ие болуы керек:
1) төлеуге қабілетті, парасатты, сақ, шыншыл және тұрақты болу;
2) займ түріндегі капиталды ... мен ... ... ... білу;
3) өз бойына әділеттілік, қайсарлық және бизнесті жете білу ... ... ... ... ... қандай да бір ... ... ... ... сұраным мен оны өндіру ... ... ... болу.
Австралиялық экономикалық мектептің негізін қалаушы, Карл ... ... ... ... ... Өзінің «Саяси экономика
негіздері» атты ... ол ... ... ... өте ... бірақ, егер олар орын алса, онда оның ... ... ... деп ... Карл ... ... шешімді қабылдауда келесі
шарттардың орындалуына ерекше көңіл аудару қажет дейді:
1.экономикалық жағдай туралы ақпаратты жинау;
2.экономикалық есептеу;
3.кәсіпорын мақсаттарына толық ... ... ... ... экономикалық нәтижелерге жету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қызметінің мысалында
өндірістің үш факторын біріктіруге, менеджер және кәсіпкер атқаратын
функциялардың айырмашылығына негізделген. Менеджер ... ... ... ... тек ... ... ... жету үшін өзіне қауіпті
және толық жауапкершілікті алады. Кәсіпкердің басты функциясы капиталды,
еңбекті қозғалысқа келтіру, ... ... және оны ... ... дайындау. Бизнестің дамуына қарай іскерлік, ... ... ... ... көре білу және батылдық, пікір ... ... ... қабілеттер әрқашан өсіп отыруы тиіс, тек осы
жағдайда ол үнемі табысты кәсіпкер болып қалады.
XX ғасырдың ... ... ... ... ... өсуі
және ғасырдың отызыншы, жетпісінші ... ... ... ... ... пен ... өзіне қатысты жаңа
баптардың пайда блуына әкелді. Бұл ... ... ... ... ... қалады, ол басқалардан көп жағынан өзгешеленеді.
Әр түрлі комбинацияларда экономикалық жаңашылдықпен ... ... ... деп ... Оның ... ... ... адамға мәңгілік бекітілмеген, ол оның жеке қасиеттеріне
байланысты. ... жеке ... – бұл оның ... ... ... ... сезінуге бағытталған
ынталлылық, қаржылық, кәсіби шеберлік.
Жаңашылдық функцияларын орындауына байланысты Й.Шумпетер кәсіпкерлерді
төрт түрге бөледі:
1. ... ... - ...... ... Бұл ... ... және өз ісіне негізделген әміршілдік тән;
2. «Индустрия капитандары». Олар міндетті түрде кәсіпорын иелері
болмайды, ... ... ... пакеттерінің иегері, кейде компания
мүлігін басқаруға құқық беретін, бақылау ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын, жаңалықтарды
үйлестіретін, кәсіпорын ... ... ... Ол ... де ... мүмкін;
4. Негіздеушілер (сарапшылар) – кәсіпорынды құру жобаларын дайындауға
маманданған адамдар. Кәсіпорын өз ... ... ... ... өз ... ақысын алып, қызметін тоқтатады.
Й. Шумпетер өзінің жіктемесінде кәсіпкерлердің жаңашылдық функцияларын
капиталистер, индустрия капитандары мен сарапшылардың функцияларынан анық
ажыратады. Жалпы ... Й. ... ... ... ... және жер
сияқты факторларға қосымша экономикалық фактор деп санады. Кәсіпкерлік
пайдадан ... ... ... ... табыс кәсіпкер үшін
стимул болып табылады.
Сонымен, кәсіпкер әрбір мүмкіндікке дұрыс баға ... оның ... ... жаңа ... ... ең қолайлысын таңдауы
қажет. Кәсіпкердің ... ... ... ... ... алудың пайда болған мүмкіндіктеріне сезімпаздық және ең бастысы,
қоршаған ортада болашақта болатын өзгерістерді болжау ... ... Ал ... пайда, неолибористер пікірі бойынша, бұл
күтілген және нақты түсімдер ... ойда ... ... ... кәсіпкерлік табыс анықтамасына сәйкес ... ... ... ... жүйеге келтіру кәсіпкерлік түсінігін
ескішілдікке негізделген ... ... ... ... ... кәсіпкерді – қолайлы мүмкіндіктерді іздестіретін және өз
қызметін болжай алатын, жаңашыл ... ... ... – бұл ... ... ... ... үстеме пайда ретінде анықтауға мүмкіндік береді.
XX ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап кәсіпкерліктің проблемелары
отандық және ТМД елдерінің ғалымдарының ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке, кәсіпкерге және кәсіпкерлік
табысқа ортақ анықтама берілмеген.
Сонымен ... ... ... ... ... барлық
талпыныстары алғашында сәтсіздікке ұшырайды. Бұл әр түрлі елдердегі
кәсіпкерлікті дамытуда ... ... ... ... ... әр ... ... кәсіпкерліктің даму деңгейіне және
тағы басқаларға байланысты.
Кәсіпкерлік пен кәсіпкерлік ... ... ... ... ертеректе және әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... мәнін нақтылап, толықтыруға талпынып, содан соң берілген
сатыда, кең таралған формада ... ... ... ... ... ... бірақ алдымен бізге «кәсіпкер» категориясын ... ... мен ... ... ... ... ажыратуға
мүмкіндік береді:
1. кәсіпкер – бұл қауіп, белгісіздік;
2. кәсіпкер – бұл ... және ... ... яғни кәсіпкерлік табысты
алу;
3. кәсіпкер өндірістің барлық факторларын үйлестіреді: еңбек, жер, ... ... ... ... жаңа өнім мен қызметтерді өндіруге, жаңа
әдістерді енгізуге және өткізудің жаңа нарықтарын ... ... ... – бұл ... істі ... үшін жігерлі, білім мен
ақпараттың белгілі деңгейін меңгерген адам;
6. ...... алу ... жаңа ... ... бағалауға,
алынған ақпаратты талдауға және ... ... ... ... ... қабілетті;
7. кәсіпкер – кез келген, әсіресе ... ... бір ғана ... қабылдауға тиіс.
Кәсіпкердің берілген қабілеттері, кәсіпкерлік процестің ... ... құру ... ... ... ... сатысы, еңбек өнімін
тұтыну сатысы) сәйкес бірқатар белгілі функцияларды орындау арқылы жүзеге
асырылады. ... ... ... ... және ... ... ... зерттеу бойынша
ғылыми зерттеулерді жүргізуге;
2) өнімнің бәсекелестігін қамтамасыз ететін, бұйымның белгілі ... ... түрі ... ... ... ... бұйымдардың тәжірибелік үлгілерін дайындауға;
4) өнімді өндіруді барлық ... ... ... және ... ... етуге;
5) берілген өнімді өндіру үшін ең жетілген ... ... ... ... ... ... халықтың төлем қабілеті едәуір жоғары өткізу нарықтарын анықтауға
міндетті.
Кәсіпкерлік – бұл ... алу ... ... ... қозғалысқа келтіретін, қауіп пен белгісіздіктің белгілі
үлесімен жанасатын инновациялық процесс.
Кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... сипаттайтын, шарттармен толықтырылу және оның ... ... ... ... ... атап өту ... – бұл табысты алу мақсатымен ... ... ... ... және ... экономикалық жауапкершілікке негізделген,
қауіптің және белгісіздіктің белгілі үлесімен жанасатын, ... ... ... ... ... ... өзін ... ұйымдастыру және өзін – өзі жаңарту процесі.
Ал кәсіпкер – бұл табысты алу ... ... және ... ... ... ... – шаруашылық қызметтің барлық
аймақтарындағы жаңалықтарға бейімді, ... ... мен ... деңгейіне ие адам. Өз кезегінде кәсіпкерлік табыс – бұл кәсіпкердің
пайдасы және үстеме пайдасы».
Көріп отырғандай, ... ... ... ... ... ... ... жок, кәсіпкерлік процесс ынтамен, жаңалықпен
байланыстырылған, ... ... ... ... ... алу.
Кәсіпкерлікті, кәсіпкерді және кәсіпкерлік табысты сипаттайтын, негізгі
қағидалардың бірдей дәрежеде шағын, орташа және ірі ... ... атап кету ... бірақ сонымен қатар кәсіпкерліктің ... ... тән ... болатынын ескереміз.
Қазіргі уақытты кәсіпкерлікті жандандыру процесі экономикалық және
инвестициялық дағдарыстармен; білікті мамандардың жоқтығымен; ... ... ... жетілдірілмеуімен, коррупциямен, тікелей шаруашылық –
коммерциялық қызметпен, тұрақты ... ... ... ... ... ... және табиғи тозған материалдық
базасымен байланысты қиын жағдайларда өтуде. Осыған ... ... ... қызметтің алғашқы жемістері бар, ... оның ... мен ... ... ... ... ТМД республикаларының біразында, соның
ішінде Қазақстанда, шағын ... ... ... «өйткені шағын
бизнессіз нарықтық экономика не қызмет ете алмайды, не ... ... ... ... ... алу және ... елдердегі шағын кәсіпкерліктің
әлемдік нарықта өркендеуі, экономиканың осы сферасының шаруашылық жүргізуші
субъектілерін ... ... ... ... ... зерттеушілерді оның
негізгі сипаттамаларын негіздеуде, ұлттық экономикадағы ролі мен ... ... ... ... басқару жүйесін шағын кәсіпкерліктің негізгі ерекше
белгісі деуге болады. ... ... ... ... ... ... басқаруға қатынасымен, оның персоналымен қарым – қатынасқа түсу
дәрежесімен анықталады. Ұсақ кәсіпкер бір ... ... иесі ... ... ... ... процесінің тікелей қатысушысы, әрі ... ... ... байланыста болады. Орташа кәсіпкер жалдамалы
жұмыскерлер командасы ... ... ... ... ... ... ... басқару персоналымен, ерекше жұмысшылармен, мүлде қарым –
қатынаста болмайды, ол ... ... ... персоналдарының
иерархиясында жоғары қызметпен айналысатын адамдардың шағын тобы ... ... ... ... пен ... ... ... меншік
иесінің рөлін ескереді, оның инновациялық белсенділігін анықтайтын және
бәсекелестік ... ... ... ... ... ... құраушысы болып табылады” деп саналады. Бұл анықтама тағы ... ... мен ... жеке ... ... ... кәсіпкерліктің мәні «максималды пайданы алуда ғана емес,
сонымен қатар тәуелсіздік, творчествалық ... пен ... ... ... ... емес ... адамдардың алатын қанағатында» деп
айтылады.
Шағын кәсіпкерліктің басқа артықшылықтарын, авторлар ... ... ... ... ... ... ... құнындағы белсенді бөлігінің жоғарлауымен, басқару
персоналдарын ұстау шығындарының ... ірі ... ... ... ... күрделі және ағымдағы шығындардың
тиімді қолданылуынан көреді.
Ең бастысы, шағын кәсіпкерліктің ... ... ... тән
«мейлінше шоғырланған әдеттегі салаларда ұсақ фирмалармен материалдардың,
шикізаттың жаңа түрлері және ... ... жаңа ... көп ... ... инсулин, пестицидтер, тік ... ... ... ... ... ... ... тәрізді маңызды жаңалықтарды бірінші болып ұсақ фирмалар
дайындады және игерді». Екінші дүниежүзілік ... ... он ... ... ... 2/3 ұсақ ... келеді, ал соңғы
жылдары тек Америка Құрама Штаттарында өнеркәсіптік өнер табыстарының 50%
жуығы ұсақ ... ... ... ... ... ... ... жақтарын да
болады. «Ұсақ және орташа өндірістің ... ... ... оның
тұрақсыздығы болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... Бұл шағын кәсіпорындардың «өлімі» және ... ... ... ... жыл ... АҚШ – та 350 мыңға жуық
кәсіпорындар жабылады, мұндағы ... ... ... тек 26% - ы ... ... өмір ... Бұл ойдың жалғасы Қазақстанда да көрініс тапқан:
«..Қазақстанда тіркеуге алынғаннан ... бір жыл ... ... 23,7%, ... төрт ... – 51,7%, ... алты ...
62,7% шығынға ұшырайды» екен. ШКС өмір сүру мерзімдерін ұзарту үшін барлык
әкімшілік тосқауылдарды жою, салық жүктемесін ... ... ... үшін ... ... инфрақұрылымды дамыту, ... ... ... үшін ... пен ... ... ... қажет.
Шағын кәсіпкерліктің шаруашылық жүргізуші ... ... ... алу ... шектелгендігін, олардың айналымға заемдік
қаржыларды тарту мүмкіндігінің жоқтығы байқалады. Бұл жерде еңбек төменгі
деңгейде ... оған орай ... ... де ... ... ... болады. Несие қаржыларын алудың шектеулі шаруашылық жүргізуші
субъектілердің кепілдікке ... ... ... және де ... беру ... ... ... түсіндіріледі.
Жоғарыда айтылғандар негізінде, шағын кәсіпкерліктің өзіне тән
ерекшеліктері келесі сапалық сипаттамалармен анықталған:
1.Шаруашылық ... ... ... иелері, жалдамалы
жұмыскерлермен және клиенттермен үнемі байланыста бола ... ... ... ... ... қатысады;
2.Өндірісті қайта жабдықтауға, өндірісті басқару мен ұйымдастыруға
байланысты, шешімдерді ... ... ... шапшаңдық;
3.Бәсекелестік ортаны құрайды;
4.Өндірістік және басқарушылық жүйелерде жаңалықтарды қабылдау қабілеті;
5.Ағымдағы қаржылардың айналым жылдамдығы жоғары, басқару персоналын ұстау
шығындары төмен;
6.Орташа және ірі ... ... ... ... ... ... шектелмеген жауапкершілікте ресурстардың барлық
түрлерінің тапшылығына негізделген қауіптің жоғары деңгейі;
8.Өзінің дамуы үшін ... ... ... ... ... қол ... ... және тағы басқалар.
Келтірілген шағын кәсіпкерліктің өзіне тән ерекшеліктері мен
артықшылықтары оның ... ... ... ... отандық зерттеушілермен
ескерілген болатын. Бірақ, екінші ... ... ... аймағында
орындалған зерттеулердің талдауы мынаны көрсетті:
- зерттеушілердің көпшілігі шағын бизнес пен шағын кәсіпкерлікке бірдей
түсінік береді;
- ... ... ... ... ... тек шағын кәсіпорындар
қызметімен байланыстырады, ол оның дамуы ... ... ... әсер ... ... өтпелі кезеңіндегі шағын кәсіпкерліктің мазмұнын үш
бағытта анықтауға болады: біріншіден, кәсіпкерлік негізіне ... ... ... көп ... әлеуметтік – экономикалық
құбылысты білдіреді; екіншіден, кәсіпкерлікте инновациялық бағыт пен бәсеке
шарттарының болуы ... ... ... кәсіпкерліктің функциялары
объективті және субъективті тәртіптегі тұтас шарттар қатарының ... ... ... орта ... ... ... күрделі
жүйе ретінде шешуші мәнге ие болады. Берілген анықтама Республикада қызмет
ететін кәсіпкерліктің қай ... ... да ... ... ... ... тәжірибесін пайдалана отырып,
шағын бизнестің келесі ... ... ... ... кәсіпорындары
деп бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ететін және нарықта шектелген үлесі бар, барлық ... ... ... негіз салушылармен басқарылатын;
басқарылу ... ... ... ... ... ... басқару аймағында және де ... ... ... ... ... ... ... санау қажет»
және «бізде шағын бизнес ... ... ... ... ... байланыстырылады».
«Шағын бизнес – бұл экономиканың барлық саласында заңмен бекітілген
тәртіп ... ... ... ... жеке тұлғамен, болмаса
ұйымдастыру – құқықтық ... кез ... ... ... кәсіпкерлік процестің мәнін сипаттайтын инновация, ... ... ... ... және онда ... ... қайта көрсетілген. Ол сондай – ақ ... ... ... ... ... түсінік береді.
«Шағын кәсіпкерліктің экономикалық мәні қауіп деңгейі көтеріңкі ... ... ... жоғары емес кәсіпкерлік қызмет ретінде
анықталады, олар оның ... ... ... ... ... барлық топтарының мамандарымен ... ... ... келуге болады. Шағын кәсіпкерлік – бұл нарықтық экономикадағы
адамның творчествалық ... ... ... ... оның мәні ... белгілерінен көрінеді: кәсіпкер өз қызметінің нәтижелеріне толық
жауапты; өз бетінше ... ... ... оның ...... коммерциялық табыс; кәсіпкерлік қызмет қауіппен байланысты. Шағын
кәсіпкерліктің ұсынылған ... ... ... ... ... ... бірақ олар берілген процестің инновациялық бағытын
ескермейді.
Шағын кәсіпкерліктің тұжырымдалған анықтамасы шағын ... ... ... анықтамаға сәйкес, шағын кәсіпкерлікке
өндірілетін өнім мен қызметтерді, қолданылатын ұйымдастыру әдістерін ... ... ... ... және жаңа ... енгізу,
тек пайданы ғана емес, сонымен бірге үстеме пайданы алу тән. Ал ... ... ... ... және ... пайданы алу
тән.
1.2 Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің жіктелуі
Шағын кәсіпкерлік – бұл нарықтық ... ... ... ... Қазақстанда шағын кәсіпкерлік субъектілері (ШКС)
мемлекет ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің бағалау өлшемдері бірінші рет 1990
жылдың 11 желтоқсанында қабылданған «Қазақстан КСР еркін шаруашылық ... ... ... туралы» заңда көрсетілген болатын. Қабылданған
заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... заң ... сай, кәсіпкерліктің субъектілері бола ... осы ... ... ... ... саны ... аспайтын шаруашылық жүргізуші субъектілер жатқызылады:
- 100 адамға дейін қоса санағанда – ... ... ... және ...... ... машина жасауда және
металл өңдеуде;
- 50 адамға дейін қоса санағанда – орман, ағаш өңдеу, целлюза – қағаз,
шыны, ...... ... ... ... дәрігерлік, ұн тарту –
жармалық, құрама жем, ... ... ... материалдар
өнеркәсібінде және басқада өндірістерде;
- 20 адамға дейін қоса санағанда – құрылыста;
- 10 адамға дейін қоса ...... және ... ... ... және ... көпшілік ақпарат құралдарында және басқаларда;
- 6 адамға дейін қоса санағанда – ... ...... ... дене ... және ... өзге де
салаларында.
Одан әрі шағын кәсіпкерлікте қатынастарды реттеу және оны осы сферада
мемлекеттік ... ... ... ... ету үшін ҚР ... ... 8 сәуірінде, жұмыскерлердің келесі санынан шыға отырып, шағын
кәсіпкерліктің бағалау өлшемдерін ... ... ... және ауыл ... адамға дейін;
- сауда және тұрмыстық қызмет көрсетуде -30 адамға дейін;
- көлік және байланыста -25адамға ... ... және ... ... -20 ... дейін;
- қалғандарында (ойын, шоу бизнесті ескермегенде) -15 ... ... ... ... ... субъектілерді шағын
кәсіпкерлікке жатқызудың нақты сандық формада көрсетілген жаңа ... ... ... ... ... ... бағалау өлшемдері
«Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы», «Жеке ... ... ... қожалықтары туралы» Заңдарда анықталған болатын. Сонымен, ҚР
кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, орта жылдық саны 50 ... ... бір ... ... ... және ... тұлғаны құрмайтын жеке
кәсіпкерлер ШКС жатады. ШКС ... саны ... ... ... келісім – шарт бойынша жұмыс істейтіндердің және басқаларының
санын есепке алу нәтижесінде ... ... және шоу – ... ... және ... бағалы
қағаздар нарығымен байланысты, қызметтерден басқа экономикалық қызметтің әр
түрімен айналыса алады. Егер шаруашылық ... ... ... түрін атқарса, оны өндіретін өнім мен жұмыстардың жалпы ... ең ... ... ... ... ... – құқықтық формасына байланысты ШКС екі топқа
бөлінеді: заңды тұлғаны құратын және құрмайтын ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мүмкін:
1. Толық серіктестік. Серіктестік міндеттемелері ... көп ... оның ... ... өздеріне тиісті мүліктермен ортақ
жауапкершілік алады.
2. Коммандитті серіктестік. Мұндай серіктестіктің бір немесе ... ... сол ... ... ... ... үлесімен жауапкершілігі
шектелген тағыда бір не оданда жоғары қатысушысы болуы тиіс.
3. ... ... ... ... қатысушылар оның
міндеттері бойынша салынған салымдар ... ... ғана ... ... ... ... бар ... Серіктестікке қатысушылар оның
міндеттері бойынша жарғылық капиталына қосқан үлесімен ... ... ... ... қосымша басқа мүліктерімен жауап береді.
5. Өндірістік кооперативтер. Бұл азаматтардың мүшелік, жеке ... ... ... ... ... біріктіру негізіндегі бірлестігі.
Кооператив мүшелері екі адамнан кем болмауы қажет.
Заңды тұлға құрылмайтын жеке ... мәні ҚР ... ... және ... ... туралы» заңдарында толық ашылған. Жеке
кәсіпкерліктің екі түрін ... жеке және ... Жеке ... ... ... асырылады, бірлескен – адамдар тобымен.
Өз кезегінде бірлескен кәсіпкерлік келесі түрлерге бөлінеді:
1. ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылатын
кәсіпкерлік;
2. шаруа қожалығының ... ... ... немесе жекешелендірілген пәтер
үйге ортақ бірлескен меншік негізінде жүзеге ... ... жай ... ол ... кәсіпкерлік қызмет жалпы үлестік меншік
негізінде жүзеге асырылады.
Егер жеке тұлға жұбайын ... ... ... асырса,
кәсіпкерлікті жүзеге асыруға екінші жартысының келісімі қажет емес. Бірақ,
жұбайдың біреуі ... ... ... онда ... ... ... және ... куәландырылған болуы қажет. Жай серіктестік
ортақ шаруашылық қызмет ... ... ... ... Бұл үшін ... ... ... мүлікпен, болмаса мүлік құқығындағы
интеллектуалды қызметпен және еңбек үлесімен салады.
Шаруа қожалықтары ауыл ... ... ... үшін ... ... сол ... бұл өнімді өңдеу және сатумен байланысты жеке
кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... формалары:
1. шаруа қожалықтары, онда кәсіпкерлік қызмет ортақ бірлескен меншікке
негізделген жанұялық кәсіпкерлік түрінде ... ... жеке ... жүзеге асыруға негізделген, фермерлік шаруашылық;
3. бірлескен қызмет туралы ... ... жай ... формасында
ұйымдастырылған, фермерлік шаруашылық.
Егер жеке кәсіпкер лицензиялауға жататын қызметті ... ... ... ... ... Лицензия беру үшін жеке кәсіпкерден сәйкес
ақша сомасы ... Жеке ... ... ... пайдалануға құқы бар.
Еңбек келісімі бойынша жалданушы ... ... ... ... ... бірге жеке кәсіпкер өз жұмыскерлері үшін
қабылданған заңға сәйкес әлеуметтік, сақтандыру және ... ақы ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін
айқындап тұрғандай. Ал кәсіпкерлік ... ... ... ... ... суреттен көруге болады.
Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, ҚР-ғы кәсіпкерліктің жіктелуі 1
суретте көрсетілген:
ҚР-ғы кәсіпкерліктің жіктелуі:
1-сурет – ҚР-ғы кәсіпкерліктің жіктелуі.
Жоғарыда көріп ... бұл ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет осы бағыт бойынша қызмет
етуде. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түрі мен ұйымдастыру-құқықтық формалары көрсетілген.
Қазіргі уақытта, республикада ... ... ... ... ... ... дамыту мақсаттарында 2000 жылдың
11 шілдесінде «Қазақстан Республикасында қолөнер ... ... ... Құжатта, қолөнер кәсібі – ШКС бір бөлігі, оларға
өнім мен қызметті азғантай көлемде немесе жеке ... ... ... ... ... ... дағдыларды және іскерлікті қолданып
дайындау тән деген анықтама берілген. Республикада ... ... ... ... ... ... жоспарланған. Бірінші кезең – қолайлы нормативті –
құқықтық базаны құру, қолөнер ... ... ... Екінші кезең – бұл
әр түрлі қолөнер орталықтарын, Қолөнер кәсіптері ... ... ... ... ... ... экономикалық әдебиеттерінде отандық ... даму ... ... және ... ... ... ... кәсіпкерлігімен салыстыруға келмейтіні туралы мәселелер
көтерілуде. Мысалы, бағалау өлшемдеріне қатысты ... ... ... саны ... елде ... ... салыстырғанда аз, бұл кезде ШКС
салық салу кезінде ескерілетін, жылдық ... ... ... көрсеткіш
ұмытылған. Республикада шаруашылық жүргізуші субъектілерді ... ... үшін үш ... ... ... ... ... кәсіпорын активтері және жылдық табыс, олардың арасында
бірқатар басқа елдердегі тәрізді жұмыскерлер саны ... ... ... ... ... ... салалық тиістілігіне тәуелсіз саны
бойынша шағын кәсіпорындарды ... ... ... 10 адамға дейін, ұсақ – 11 – 25 адам, шағын кәсіпорындар – 26 – 50 ... ... ... ... құны ... ... ... бірыңғай. Кәсіпорындарды осылай дифференциациялау кәсіпорындардың әр
тобы үшін нормативті – ... ... ... ... ... ету ... ескеруге мүмкіндік береді.
Республика экономикасының дамуының берілген ... ... ШКС ... ... ... ... етіп 50 адам ... дұрыс
деп санаймын. Бұл біріншіден, елде қабылданған нормативті – ... ... адам саны 50 ... ... ... ... өз экономикасын қысқа мерзімдерде өркендеткен, елдердегі шағын
кәсіпкерліктің даму тәжірибесімен(Малазия, Оңтүстік корея, ... ... ... одақ ... ... ... ... шағын
кәсіпорындарының жалпы санындағы 50 адамға ... ... ... ... ... ... және ірі ... үлесінің
төмендеуі не сәйкес тіркелген шағын кәсіпорындар ... ... ... 51 ... 250 ... ... адам саны бар ... – жұмыскерлер саны 250 адамнан жоғары кәсіпорындар ... ... ... ... санына байланысты ШКС меншік иелері
және серіктестікке бөлінеді; салық салу объектісі бойынша бір ... ... ... ... және ... ... тәртіп
бойынша қызмет ететін шаруашылық жүргізуші субъектілерге ... ... әр ... ... ... өндірістік, коммерциялық, қаржылық,
кеңестік және ... ... әр ... ... ие ... ... шет ... мемлекет немесе шет ел капиталының ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерінің әр тобының қызмет
етуінің өзгешеліктерін ескере ... ...... ... ... ... мүмкіндік береді.
1.3 Шағын кәсіпкерліктің дамытуының шетелдік тәжірибесі
Дамыған ... ... ... мемлекеттік қолдау саясатының
жалпы мақсаты – ол шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... яғни ... ... тұрақтылығы, нарықтық инфроқұрылымның
дамуы, интеллектуалды меншікті қолдаудың тиімді жүйесі, жеңілдетілген
әкімшілік талаптар, жеке ... дем ... ... ... тағы ... ... ... критериялардың есебінде шағын кәсіпорындардың
анықтауы негізінен шаруашылық айналымның көлемдері мен ... ... ... ... ... бизнес», ағылшын елдерінде айтылады, ал
Япония және Батыс Еуропада «ұсақ ... деп ... – шы ... капиталистік елдерде мемлекеттік және ... ... ... жоқ. Ал, ... ғасырдың 90 – шы жылдарынан
бастап бұрынғы социалистік елдерде ... ... ... ... ... елдегі жеке кәсіпкерлік көрсеткіштерінің өсу екпіні
меншіктің көптүрлілігі сол ... ... ...... ... жағдайларға, қаржы рыногының сыйымдылығына және дамуына, ... ... ... ... ... ... дүниежүзінде елдің басқару жүйесіне байланысты
үш опқа бөлуге болады: дамыған капиталистік елдердегі жеке ... ... ... жеке ... ... дамушы елдердегі жеке меншік
қатынасы.
Өзімізге белгілі, дамыған капиталистік елдерде жеке және мемлекеттік
меншік қатынастары ... ... және ... ... ...... тығыз байланыста. Индустриясы дамыған елдерде жеке ... осы ... ... ... ... таңда меншік көптүрлілігінің
әоекеті жоғары деңгейге жетті. Дамыған шет елдерде кәсіпорынның ... түрі ... ... ... (АҚШ, Ұлыбтитания, Австралия)
және жеке. Жеке кәсіпорындарды ... ... және ... ... ... адам иеленетін кәсіпорын, серіктестік немесе сыбайлас
компаниялар деп бөледі, мемлекет меншігіне ірі ... ал ... ... ... ... жатады. Жалғыз адам иелік ететін
кәсіпорынның субъектісі барлық табыстарды өзі иемденетін және ... ... ... ... иесі ... ... болып табылады.
Дамушы елдердегі жеке меншік қатынасына тоқталатын болсақ, дамушы
елдердің бір ... ... ... ... жеке және ... ... ... әрекет етеді, ал екінші бөлігінде жеке ... ... ... ... жеке ... ... өзінің
құрылымы жағынан және әрекет етуі бойынша өзгеше болады.
Экономикасы ... ... ... ... ... экономика жағдайында жеке меншік қатынасын қалыптастырып, оны
дамытудың ... зор. ... ... ... ... жеке ... болып көңіл аударған Ұлыбритания мемлекеті болды. Олар елдегі
барлық кәсіпорындардың 96% - ын ... ... ... Ұлыбританияда
ересек адамдардың 1/8 – і жеке меншік бизнесін ұйымдастырған.
Мемлекет көмегінсіз жеке кәсіпкерліктің ... ... емес ... Бұл ... ... кабинет министрі болған М.Тэтчердің жеке
кәсіпкерлікке қатысты қолдауын айта кету ... ... ... бір шарасы – жұмыс орнынан айрылып қалғандарға ... ... ... ... деушілерге тікелей қаржылық көмек көрсетуі. Сол
себептен жүз ... ... ... ... ... туды. Берілген несиелер көптеген адамдардың жеке кәсіпорындар
ашуларына себеп болған.
Өткен ғасырдың 50 – шы жылдарында ел ... ... ... дүние жүзілік нарықтағы бәсекеге түсу арқылы ірі фирмалардың қалыпты
жұмыс істемегендігінен экономикалық өсу ... ... ... Сол
себептен британдық үкімет басқарушыларының шағын кәсіпкерлікке деген
көзқарасты ... ел ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметті дамытуға тура келді.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту және қолдау ... 1981 -1983 ... ... ... ... ... құрып, олар осы күнге
дейін іске асырылуда. Атап айтсақ, қарыздарға кепілдік беру, ... және өз ... ... ұйымдастыруды ынталандыру
бағдарламалары. Осының нәтижесінде Ұлыбритания елінде бір жылдың ішінде 10
мыңдаған жаңа фирмалар ... 1987 жылы 42 мың, 1988 жылы 65 мың, ал ... 87 мың ... ашылған кәсіпорындардың жартысынан астамы ... яғни ... ... ... ... жұмысын реттейтін басқарма және
аймақтық даму ... және тағы ... ... ... ... ... ... бизнеске чауда және өнеркәсіп, жұмыспен қамту, экология,
энергетика министрліктері көмек ретінде төмендегідей бағдарламаларды ... ... ... және ... ... жасайтын фирмаларға көмек
көрсету. Яғни, шағын фирмаларға арнайы көмек көрсету ... ... ... ... даму бағдарламалары да кіреді;
- қаржылық көмек көрсету. Ол гранттарды жүзеге асыру арқылы құрылады.
Яғни, бұған аймақтық ... ... ... 200 – ге жуық
қауымдастықтары бар ... ... Олар ... ... ... кәсіпкерлікпен айналысам деушілерге «несиелерге кепілдік
беру» бағдарламасы ... ... ... ... ... ... фирмалардың экспорттық әрекетін қолдау. Оны арнайы британияның
ішкі саудасын реттейтін бюро жүзеге ... ... ... ... ... мынадай топқа
бөлген: дара иеліктегі компаниялар немесе екі және одан да көп ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбритандық шағын кәсіпорындар иелерінің ірі
компаниялар қатарына көшіп, әрі қарай ұмтылмайтындығын көрсетеді. Олардың
басты мақсаты өздерінің қалыпты өмір сүру ... ... және ... ... қалу ... ... – тағы жеке кәсіпкерлікке тоқталатын болсақ жеке фирмалар ел
шаруашылығының негізгі ... ... ... ... олар
ұйымдастырылуы бойынша үш нышанға бөлінеді: жалғыз адам ... ... ... фирмалар және корпорация. 1986 жылы АҚШ-тың жалпы
ішкі өнім көлеміндегі шағын кәсіпкерліктің үлесі 40%-ды құраған және ... 50%-ы ... жеке ... ... ... Жаңа ... ... үлесі ірі клмпанияларға қарағанда екі есе артық болған.
Ұсақ кәсіпорынға жататын жалғыз адам иеленетін кәсіпорындар АҚШ – ... ... ... ... ... кез – ... адам құра ... және
кәсіпорында кәсіпкер жауапкершілігі шектелмеген. Ал кәсіпорынды тіркеу
процесі өте қарапайым. Жалғыз адам иеленетін кәсіпорынды ашу үшін ... ... ... ... әкімшіліктен рұқсат қағазын алу
қажет. Ал қаржы жөніндегі құжаттарды жүргізу ... салу ... Осы ... сүйене отырып, мемлекеттік салық орнына заңды
құжат – салық декларациясын толтыру қажет.Жалғыз адам иеленетін ... және ұсақ – ... ... ... ... саласында жұмыс жасайды.
АҚШ – тың шағын бизнес әкімшілігінің (SBA) мәліметтері бойынша 1994
жылы елде 21,1 млн.сыбайластық фирмалар мен ... адам ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың саны 16 млн.
немесе кәсіпкерліктің ... ... 72,4%-н ... ... кәсіпорындардың жедел өсуіне ірі ... ... ... өз ... ... ... жеке кәсіпорындар
ашулары себеп болды. Американдық миллионерлердің 90%-ы өздерінің өмір ... ... ... ... ... ашуларымен түсіндіреді.
Шағын кәсіпкерліктің мынандай тиімді жақтары бар: ұйымдастырылуының
қарапайымдылығы; ешкімге тәуелсіз ... ... ... аз ... ... шешім
қабылдау мүмкіншілігі; жаңа тауар үлгілеріне тез – арада ... ... ... ... және де тағы ... ... де оның теріс ... яғни ... ... ... ... ірі компанияларды өзіне тартудың қиыншылығы,
қызмет жасауының немесе іскерлік мерзімінің анық еместігі, ... ... ... ... жетіспеушілігі.
Шағын және орта бизнестің Францияда дамуы, жалпы алғанда 1973 жылғы
«қара алтын» дағдарысына және ... ... 80-шы ... ... ... ... келді. Еуропа елдерін, АҚШ-ты, Жапонияны
әлеуметтік – экономикалық тұрақтандыру осы шағын және орта ... ... ... ... ғасырдың 70-шы жылдарында Францияда шағын ... ... ... ... ... ... оған байланысты
нақты шаралар қолданылмады. Алайда, 1984 жылы кәсіпкерліктің осы ... ... ... ... ... және ... деңгейде
мемлекет тарапынан шаралар қолданылды. Және де бұл ... ... ... ... асырылуда. Өткен ғасырдың 80-шы жылдарының аяғында
шағын кәсіпорындардың саны 2296323 болды және ол ... ... ... ... ал онда 3711581 адам ... етті және ... ... күшінің 28,7%-ын құрады.
Ал, 1997 жылдары Франциядағы ... ... ... ... 99%-ын ... және де ... ... жартысынан астамы, жаңа
тауарлар мен қызметтердің 50%-ға дейінгі ... ... ... 3/2 ... осы ... ... ... етті. Сондықтан
мемлекет арнайы бағдарламалар арқылы олардың ... мен ... ... ... ... мен ... көрсетті.
Шағын және орта кәсіпорындарға Францияда мемлекет тарапынан
көрсетілетін тікелей ... ... ... ашылған және қайта ашылған фирмаларға аймақтық сыйақы беріледі.
Ақшалай көмек ашылған фирманың жеке ... 30%-ын және ... жаңа ... 40 мың ... ... Барлығын қосқанда ақшалай көмектің ең жоғарғы
шегі 300 мың ... ... ...... ... ... ақша ... 300 мың
франктан кем болған жағдайда берілетін сыйақы;
- аймақтық үкімет органдарының жеңілдіктері бойынша берілетін ... пен ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтамасыз еткен кәсіпорындарға осындай
жеңілдіктер мен несиелерді беру осы күнге дейін тоқтатылған ... ... ... ... ... тоқталып өтелік.
Мемлекет тарапынан шағын кәсіпкерлікті қолдау саясаты өткен ғасырдың 40-шы
жылдарының аяғынан ... ... яғни ішкі ... және ... ... шағын және орта кәсіпорындар басқармасы сол уақытта
құрылып, қазіргі уақытта ол 12 департаменттен, 6 бөлімнен ... және ... ... ... ... кәсіпорынның мәртебесі заңмен анықталған, яғни өндіріспен айналысатын
шағын кәсіпорындарға барлығы 20 адамнан ... және ... және ... саласында 5 адамнан аспайтын кәсіпорынды жатқызды.
Шағын кәсіпкерліктің құқықтық ... ... және орта ... ... негіздері заңы», «Шағын және орта ... ... ... ... «Сауда және өнеркәсіп үшін орталық
кооперативтік банк ... ... ... 1970 ... ... ... ... жүйені өзгертпей – ақ
социализмді жеке ... ... ... ... ... әрекеті
жүргізілді. Яғни, жеке кәсіпкерлік Қытай ... ... ... 3-ші пленумынан кейін қалыптасып дамыды.
Экономикалық реформа кезінде Қытайдағы жеке сектор мемлекеттік және
ұжымдық меншіктерді толықтырып, елдегі экономикалық ... өз ... ... ... ... ... ... дамуы Қытайда бірнеше
кезеңдерден өтті. Алғашқы кезеңге 1978 – 1982 жж. ... ... ... ... ... ... осы нышанының қалыптасуына байланысты
әртүрлі пікірталастар қалыптасты. Дегенмен, щағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... 1983 – 1985 жж. ... қамтыды. 1983 жылы елде 2,3
млн. жеке өндіріс ... ... ... ол 1986 ... басында 11,3 млн.
адамға жетті. Соңғы үшінші кезеңге 1986 жылдан ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта кәсіпкерліктің осы
түрімен айналысушылардың саны жылына 1 млн – ға өсіп ... ... ... дамуын қытай экономистері жүргізілген ... ... ... ... жағдайымен байланыстырады.
Және де елдегі жеке сектор дамуының ... – бір ... ... ... жыл ... жастардың кәмелеттік жасқа толып, еңбекке араласуымен
байланыстырады.
Қытайда да деке ... екі ... ... ... ... кәсіпорын, яғни барлық капитал және шаруашылық бір ... ... және ... ... ... яғни ... ... тұлғалардың қосқан үлестері бойынша бірлесіп атқарылатын кәсіпкерлік
қызмет.
Қытай елінде 1980 жылдан бері дара еңбекшілер ... ... ... жеке ... ... ... құқықтарын және шағын
кәсіпкерлікпен айналысатын адамдардың мүддесін қорғайды. Қауымдастық
міндетіне, ... ... ... және ... ... ... ... білім беру және тағы да басқа көмек көрсету
қызметтері кіреді.
Венгрия ... жеке ... ... ... болсақ,
социализм дамуының әртүрлі әрекеттерін жатқызамыө. Яғни, сол уақыттағы ... ... ... және ... ... ... деген мақсатпен жеке меншік қатынасының әрекетіне жол
берілді. Жеке кәсіпкерлікке ... ... ... ... қызмет
көрсету деңгейіне және олардың өмір сүру ... ... ... Осы және ... да ... себебінен ел экономикасы құлдырап,
1956 жылы дағдарысқа ... ... ... 1956 – 1989 ... ... ... ... 1956 жылғы
дағдарыстан кейін жеке кәсіпкерлікке байланысты кейін жеке кәсіпкерлікке
байланысты саясат ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мақсаттарды шешуде тиімді рөл атқаратындығын мақұлдады және
де ол 1957 жылы өткен партия конференциясында және 1966 ... ... ... ... ... 1982 ... ... дейін шағын кәсіпкерлікпен
айналысам деушілерге рұқсат қағазын беру жергілікті кеңестің шешімімен ғана
берілетін болса, енді сол ... ... ... ... кез – ... ... ... бойынша, егер ол әскери қызметте емес, кәмелеттік
жасқа ... ... және ... ... – жайы болса шағын
кәсіпкерлікпен айналысуға ... ... ... ... болды.
Бұдан кейінгі соңғы үшінші кезең, 1990 жыл мен осы бүгінге дейінгі
аралықты қамтиды. 1990 жылы елдің ...... ... ... ... ... ... елдердегідей нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер кеңесі және көптеген қаржылық қорлар қорғайды. Әрбір
кеңес өздерінің мүшелерін көптеген қызметтермен, ... ... енді ... ... ... ... әрекет ететін
кәсіпорындарды мынадай топтарға бөлуге болады: 1.Өндіріс құралдарына бір
ғана тұлғаның меншігі және сол ... ... ... ... ... ... отбасы меншігі және отбасы мүшелерінің ... ... ... ... бір тұлғаның немесе отбасының
меншігі және де мұндай кәсіпорындарда жалдамалы жұмысшылардың ... ... ... әр ... ... дамуын қамтамасыз етуде және
кәсіпкерлік ісінің ... ... ... жаңа ... жүйесі оң әсерін
тигізді. Кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... жеке ... иесінің және қоғам мүддесіне негізделген.
Чехославакияда шағын және орта ... ... ... саяси
жағдайлармен, яғни үкімет басына демократиялық ... ... ... ... жеке кәсіпкерліктің қалыптасуына бұл елдің көбіне
экономикалық емес, саяси жағдайлары әсер етті.
Жеке ... ... ... ... Чехославакияның
«Шаруашылық кодексімен» және де жүзеге асырылған кәсіпкерліктің нышандарына
байланысты арнайы құқықтық актілермен ... Елде ... ... яғни ... ... ... қоғам туралы»,
«Шет ел инвестициясымен және олардың ... ... ... ... және тағы ... ... ... Ал, жеке
кәсіпкерлік 1990 ... ... ... ... ... туралы» заңымен реттеледі.
Азия, Африка және Латын Америкасының дамушы мемлекеттерінің көпшілігі
ұлттық прогрестің ... ... ... ... ... ... бағалау өлшемдері келесі кестеде берілген.
Дамушы елдерде шағын кәсіпорынға жатқызудың бағалау өлшемдері:
Дамыған капиталистік шет ... ... ... ... ғылыми техникалық ахуалдың жетістіктерімен, екіншіден,
экономикалық жүйені қалыпты ... ... икем ... ... ол ... ... ... белсенділік және ұйымдық
мүмкіндіктерін жүзеге асырады. Кәсіпкерліктің дамуын ... ету ... оның ... ... қолайлы орта құрып, дамуын жетілдіру
керек. Әлемдік тәжірибеден ... ... ... ... ... элементі кәсіпкерлік болып ... ... ... ... ... ... жалпы ұлттық өнімнің құрылымы ... ... ... ... ... ... дамуы мүмкін емес. Соның ішінде ол ел экономикасының сұраным
мен ұсынымын қанағаттандырады. Және де көптеген маңызды мәселелерді ... ... ... Атап ... жаңа ... орындарын
қалыптастырады, бюджетке түсетін төлемдер көзінің ... және де ... мен ірі ... арасындағы байланысты күшейтеді, өндіріс
шығындарын төмендетуге ықпал ... ... ... және орта ... шет ... тәжірибесін
талдай келе, кәсіпкерлікті жүзеге асыруда Ұлыбританияда жаңадан ... ... ... жасайтын кәсіпорындарға қаржылық көмек көрсету, атап
айтсақ, мемлекеттік кепілдікпен ... беру және тағы ... ... ... даму бағдарламасы негізінде көмектер ұсынылады. Ал АҚШ-та
шағын кәсіпкерлікті жүзеге асыру үшін оның ... ... ... жолы ... ... ... ірі кәсіпорындардың шығынын
төмендету мақсатында кейбір ... ... ... ... ... ірі және шағын кәсіпорындар арасындағы байланысты күшейту шаралары
кең орын алған. Франциядағы шағын кәсіпкерлікке жасалған қолдауларға ... ... ... ашылған және қайта ашылған ... ... ...... ... кәсіпорындарға ақша айналысы
төмен болған жағдайда сыйақы және аймақтық үкімет органдарының жеңілдіктері
бойынша несиелер беру ... ... ... мен Венгрияда
кәсіпкерлерге еңбекшілер қауымдастығы мен ... ... ... палатасы арқылы сапалы мамандандырылған білім ... ... ету және тағы ... да көмектер көрсетіледі.
Жоғарыда айтылған кәсіпкерлік дамуына өзге ... ... ... ... ерекшеліктерін және мүмкіншіліктерін
ескере отырып мынадай шараларды жүзеге асыруға болады:
- шағын кәсіпкерлік дамуының ... және ... ... ... және жергілікті (аймақтық, облыстық, қалалық,
аудандық) бағдарламалар құру және осы ... ... ... ... ... ... ... үкімет органдарының шағын кәсіпкерлерге ұсынылатын несиелерге
кепілдік беру жолдарын қарастыру;
- жаңадан ашылған шағын кәсіпорындарға аяғынан тік ... кету ... ... әртүрлі жеңілдіктерді қарастыру, атап айтсақ, салықтың ең
төменгі мөлшерін қолдану және тағы басқа да.
II ҚАЗАҚСТАН ... ... ... МЕН ... ТАЛДАУ
2.1 Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті қалыптастырудың объективтік
қажеттілігі
Республикамызда нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы ... бірі – ... ... ... Шағын кәсіпорындар
экономиканың құрылымдық қайта құруын жеделдетеді, тұтынушылардың сұранысына
жедел әрекет ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдастырушылық, экономикалық және құқықгық ... ... ... жасалуда. Оған келесі жағдайлар
бекітілген: шағын ... кез ... ... ... кез ... меншік формасы негізінде құрыла алады: өнеркәсіп
пен ... ... саны – 200-ге ... ... мен ... ... ... жұмыскерлер саны 100 адамға дейін; өндірістік
сфераның басқа салаларында жұмыс ... саны 25 ... ... ... ... ... саны 15 ... дейін. ... ... ... ... ... кәсіпорындар,
шаруашылық ассоциациялары, мемлекеттік органдар құрады. Шағын кәсіпорын
мемлекеттік тіркеуден өткен күннен ... ... ... ... ие ... ... қызметін жүргізуде, шығарған ... ... ... ... ... ... ... иелік етеді.
Қазақстанда жүргізіліп ... ... ... ... ... ол халықтың өмірін жақсарту проблемасын шешуге бағытталған. Ол
үшін ... ... ... ету» ... ... қажет. Әлемдік
тәжірибе көрсетіп отырғандай, бұл ... ... ... типі ... ... Оның ... ... батыл инициатива,
толык еркіндік пен жауапкершілік, нарық ... ... ... іздеу, бәсекелік күрес тактикасы мен инвестициялау мәселелерін
талдау.
Жалпы кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... қызметтері бар. Енді әрқайсысына жеке
– жеке тоқталып мәнін ашатын болсақ:
Өндірістік қызметі өндіріс пен материалдарды – ... ... және ... ... қажетті шикізат, құрал – жабдықтар және тағы
да басқалармен ... ... ... және ... сипатта
жүзеге асады.
Кәсіпкерліктің коммерциялық қызметі ... ... және ... мен ... ... арасындағы айырбас
процестерін басқаруды жүзеге асырады. Сонымен қатар, тауар ақша және сауда
... ... ... ... ... да ... ... кәсіпкерліктің қаржылық қызметі келесі функцияларды іске асырудан
тұрады: қаржы есебінің ... ... мен ... есебінен
капиталдың мобилизациялануы; сатудан түскен табыстарды жинақтау, ақша
нарығы, банктер, инвесторлар, ... ... ... ... сатып алушыларды іздеу мен анықтау және тартуға байланысты
маркетингтік қызметтер және тағы ... ... ... – ол ... функциясы кезінде
кәсіпорындар мен қоғамдық құрылымдар немесе ... ... ... ... ... ... ... талаптарды
және басқару тәжірибелерін қалыптастырып, тарату; капиталдар мен
табыстардың қолданылуын ... ... ... ... мен жобалық
жұмыстарды тиімді пайдалану; бизнес қажеттіліктеріне сәйкес жұмысшыларды
тарату, таңдау, жұмысқа алу сияқты ... ... ... жүзеге асыруда кәсіпкер өз мүддесін орындай
отырып қоғам мүддесіне де жұмыс ... ... оны ... ... ... орны мен ... ... жылдан – жылға
өсуінен байқауға болады. Кәсіпкерліктің тиімділігі оған салған капиталдың
тез ... өз ... ... ... ... ... ... өзгеруіне тез арада әсер етуі және де ... бір ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке барынша қолдау
көрсету мәселелеріне айрықша көңіл бөлуде. Оның «Шағын ... ... ... ... және оны жандандыру жөніндегі шаралар
туралы» Жарлығы осы мәселеге арналған. Мемлекет басшысы құқықтық және қаржы-
материалдық ... одан әрі ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдай жасалуына жоғары талап қойып, ... ... ... стратегиялық аса маңызды секторы ретінде
қарастырып отыр. Алайда, қабылданған ... іс ... ... ... ... ... отыр. Шағын бизнеске қолдау көрсетуге бөлінетін
қаржы мардымсыз болып тұр. Шағын кәсіпорыңдарды ... ... ... ... ... ... да қанағаттанғысыз. Екінші
деңгейдегі банктердің шагын және орта кәсіпорындарға бірінші кезекте несие
беру тәртібі баяу ... ... ... ... саладағы бағыттары халықтың
тауарлар мен қызметтер жөніндегі ... ... ... ... ... табиғатты ұтымды пайдалану және табиғатты қорғауды
қамтамасыз ету болып табылады. Яғни, шағын кәсіпкерлік қызметі халықтың ... ... ... ... Ендеше, бұл кәсіпкерлікте еңбек ететін
жұмысшылардың және шағын кәсіпкерлердің қызметі олардың өмір сүру ... ... – бұл ... ... еңбек ету объектісі болып
табылады. Кәсіпорын санының ... – ол ... ... ... жақсаруының бірден-бір кепілі екені даусыз. Сондықтан кәсіпорын
санын көбейту, яғни кәсіпкерлікті дамыту – халықтың тұрмыс ... ... сөз. ... қай ... ... ... бар, ... оны әркім біле
бермейді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... санын ұсынып отырмыз.
Республикамыздағы шағын бизнестің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мен кәсіпкерліктің
дамуы» туралы заңның қа-былдануы жол ашты. Бұл заң ... мен ... ... ... ... ... ... не-гізгі
құқықтық, экономикалық, әлеуметтік шаралар мен кепілдіктерді анықтап берді.
Қазақстанда шағын кәсіпорындар Одағы құрылды. Бұл ... ... ... ... қызметін атқарады, олардың қызметін жүйелейді.
Ол мынадай бағыттар бойынша жүргізіледі:
-Қазақстанда шағын кәсіпорындарды ... ... ... ... несиелеу;
-шағын кәсіпкерлікті қаржыландыратын инвесторларға төмендетілген
салық мөлшерлемесін қолдану;
-шағын ... ... және ... ... ... кәсіпорындар мемлекеттік тұрақты бағалар мен ... ... ... орнын толтыру үшін қаржыландыру;
шағын кәсіпорындарға сыртқы ... ... ... кемек
көрсету.
Кәсіпкерлікті қолдаудың, дамытудың жоғарьда ... ... ... ... ... ... арналған аймақгық
құрылымдар құрылған. Ол құрылымдарға кәсіпкерлікті қолдаудың территориялық
орталықтары мең инновациялық орталықтарды жатқызуға болады.
Жоғарыда ... ... ... кәсіпкерлік бірнеше нышандардан
тұрады, нақты айтсақ, тұлға кәсіпкерлігі және бірлескен кәсіпкерлік. Өз
тарапынан ... ... екі түрі бар: ... ... ... және ... жеке тұлғалардың алға қойған
мақсаттарына жетуіне байланысты «жәй ... ... ... ... ... ... нышанын жүзеге асырушы адам
іскерлікті өз атынан ... және ... өзі ... ... ... өзі жабдықтайды және барлық ... ... ... Ал ... ... ... ... асырушылар ортақ –
үлестік меншікке, яғни отбасы мүшелерінің үлестік меншігіне және ... ... қоры ... ... меншікке негізделеді.
Отбасы меншігіне негізделіп құрылған отбасы бизнесі қазіргі таңда,
шет елдердің тәжірибесінен көріп отырғанымыздай, ел экономикасының ... ... өз ... ... отыр. Айталық, Ұлыбританиядағы
барлық әрекет ететін фирмалардың 75%-ын отбасылық бизнес және де ... ... ... ... ... ... ... Еуропалық
Одақтастыққа кіретін елдердің отбасылық ... ... ... ... ... ал ... бұл ... 90%-ын құрайды. Отбасы
бизнесі, ... ... ... қоғамдық тамақтандыру орындарында,
шаруашылық қожалықтарында, қызмет көрсету саласында жүзеге асырылады.
Кәсіпкерліктің қайсыбір ... ... ... ... дамуы
рынокты экономикалық ортаның маңызды факторы болып табылады. Кәсіпкер
өзінің табысын жоғарылату арқылы ... ... ... ... ... ... ... қатар кәсіпкер басқа кәсіпорындардың өзіне
қажетті тауарлары мен қызметтерін пайдаланып, олардың да ... ... Және де ... кәсіпкерлер салық төлеу арқылы бюджетке өз
үлестерін қосады. Жұмыс ... осы ... ... ... ... көбеюімен бара – бар. Ал салық – ... ... ... жалақысының негізгі көзі болып табылатындығы өзімізге белгілі.
Сонымен қатар әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыру да осы бюджет ... ... ... ... түсу ... үкіметтің басқару
тиімділігін көрсетеді. Демек, кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Әлеуметтік – экономикалық дамуды жеделдету қоғамдық өндірістің тиімді
қызмет етіп, әрі қарай ... тек оның жаңа ... көшу ... ... ... Яғни, қоғамдық ресурстарды тиімді ... ғана ... ... ... түпкілікті нәтиже көрсеткіштерінің өсуіне бағыт
беру. Олардың ... ... ... ... ... әсер ... өндіріс деңгейінің жоғары болуы еліміздің экономикасының, соның
ішінде ұлттық байлықтың өсуіне ... ... ... ... ... осы ... болып табылады.
Дамыған елдерде кәсіпкерлік қызметке қолайлы әлеуметтік – экономикалық орта
құрылған және де олар экономикалық ... ... өз ... сүру ... ... ... АҚШ, ... Германия, Оңтүстік
Корея және тағы басқа елдер). 1970-1980 жылдардағы ғылыми ... ... ... ... ... ... ... себепші болды. Осыған байланысты кадрларды дайындаудағы білім
деңгейі жоғарылады, ... мен ... ... өзара ақпараттық,
іскерлік, сауда байланыстары қоғамда күшейіп, әлеуметтік өзгерістер енді.
Кәсіпкерлік ісінің жеделдетілуі ... ... ... ... мен
бірқатар дамушы елдер экономикасында да көрініс тапты. Кәсіпкерліктің
қалыптасуы мен дамуына тән бұл ... да ... елге ... болып отыр.
Бүгінгі таңда жеке кәсіпкерлерге жан – ... ... ... ... куә ... ... Оның заңды негіздері тұрғысындағы базасы жылдан –
жылға күшейе түсуде.
Шағын кәсіпкерліктің ... орны ... ... ... ... ... ... табу мақсатында қоғамға, мемлекетке халық шаруашылығы
тауарларын ... мен ... ... ... ... ... – қоғамдағы әлеуметтік – экономикалық өмірдің негізгі
субъектісі ... ... ... ... ... ... ... - әлеуметтік – экономикалық шараларды жүзеге асыру. Осыған орай
Президентіміз ... ... ... ... ... шешу ... атап көрсетті. Өз тәжірибемізден байқағанымыздай,
экономикалық еркіндіктің жоқтығы адамның құлшынды бастамасын, өз ... ... өз ... ... ... шек келтіреді.
Шағын кәсіпкерліктің тиімді әрекет етіп дамуы өз ... ... ... ... деңгейлерін, яғни олардың табыстарының
жоғарылауына мүмкіндік береді. Кез келген кәсіпкер ... ... ... да бір іс - ... ... нәтижесінде барынша тұрақты
табыс табуға мүдделі болғандықтан, олар өздерінің ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының жақсаруы мен төлем қабілеттерінің жоғарылауы
кәсіпкерлердің және ... ... ... білім деңгейлерін көтеруге,
олардың көптеген ақылы қызметтерді, ... ... ... ... ... ... медициналық қызметтерді пайдалануларына мүмкіндік береді. Ал ... ... ... тұлға ретінде сезініп, ары қарай кәсіпкерлік
қызметін жалғастыруға кең жол ашады. Кәсіпкерлердің тұрмыс дәрежесінің ... сүру ... ... өзгеруі нәтижесінен олардың патриоттық сезімінің
оянуы орын алады. Яғни, ... ... ... ... өз ... ... ... жасауға, қайырымдылық қорларға
қатысуға, садақалар беруге тырысады. Демеушілік пен ... ... яғни ... ... өмір ... ... ... әлсіз қорғалған адамдарға қажетті көмектердің бірі ... ал ... беру ... ата-дәстүрімізде қалыптасқан қасиеттердің
бірі болып саналады. Қорыта айтқанда, салауатты кәсіпкерлікті жүзеге асыру
– қоғамымыздың әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... да ... сипатқа ие бола білуіне оң әсерін
тигізері хақ. Сондықтан да кәсіпкерлікті оның ішінде ... ... ... ... ... ... сыңаржақтықты көрсетеді. Оған
әлеуметтік, рухани, мәдени шараларды жүзеге асыру, қала берді, этникалық
генофондты сақтау тән ... Олай ... ... ... одан ... оны тағы басқа тұрғылардан қарап зерттеу, дамыту шынайы ғылыми
әдіснама деп ... ... ... шағын кәсіпкерліктің өндірістік қатынаста
аймақтық ресурстарды тиімді пайдаланып қызмет жасауы кәсіпкерлердің ... ... ... ... басы ьос ... күшін
жұмыспен қамтамасыз ету мүмкіндігін арттырады, басқаша айтқанда, жаңа ... ... Ал ... бір ... қалыпты еңбек
етуі олардың сол жерде тұрғылықтануына ... ... ... ... бей – ... миграцияны азайтуға да өз үлесін қосады.
Демек, шағын кәсіпкерлікті дамыту мынадай әлеуметтік – ... ... ... ... ... еңбек және қаржы ресурстарын тартуға;
2.Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны ... ... мен ... ... жоғарылату және олардың
түрлерін көбейтуге;
4.Миграцияны азайтуға, ... ... ... дамыту, түптеп келгенде, тұрғындардың табыстарын,
өмір сүру деңгейлерін көтеруге және әртүрлі әлеуметтік – рухани ... де өз оң ... ... ... ... ... етуінің қысқа мерзіміне
қарамастан ол ұлттық экономиканың маңызды секторы болып есептеледі. Шағын
кәсіпкерліктің әрекет ... ... ... ... ... оның ... ... экономикалық деңгейін одан әрі жақсартуға, оның болашақта елдің
жалпы экономикалық деңгейін одан әрі ... атап ... ... ... ... бәсекені қалыптастыру арқылы отандық тауар өндіру
мен қызмет көрсетудің сапалық және сандық көрсеткіштерінің артуына ... мол ... ... ... ... қызметті жүзеге асыруда кәсіпкер
өз мақсаттарын орындай отырып, қоғам ... де ... ... ... ... дамуындағы шағын кәсіпкерліктің орны мен
қосқан ... ...... өсуінен байқауға болады: шағын
кәсіпкерліктің тиімділігі оған салған капиталдың тез ... өз ... ... ... және ... ... бағышталуынан,
сұраным өзгеруіне тез арада бейімделіп, тұрғындардың бір бөлігін жұмыспен
қамтудан көрінеді.
Шағын бизнесті дамыту ... ... бар, ... іс ... Бұл арада халықпен тығыз байланыс жасамай, оның қолдануына
сүйенбей ілгері басу ... ... Жеке және ... ... ... заңдық
база жасау және оған мемлекеттік қолдау көрсету шағын ... ... ... келе ... шағын кәсіпкерліктің Қазақстан ... ... орны мен ... ... жәйттермен анықталады:
- өндіріске, негізінен, жергілікті табиғи, материалдық, еңбек ... ... ... оң ... ... ... тауарлар мен қызметтердің сапасын жоғарылатуға, түрлері және
санын көбейтуге мүмкіндік береді;
- адамдардың тіршілік ету жағдайларын жақсартып, кез ... ... ... ... белгілі бір орынға тұрғылықтануына оң әсерін тигізеді.
2.2 ҚР – дағы ... ... ... ... ... тұрақты болуы және оның бәсекелік ... ... ... бір кәсіпкерлікті жетілдіру ... ... ... дамыту үшін бірнеше белгілі шарттар орындалуы
қажет:
- кәсіпкерлік ... ... бір ... еркіндігі мен
құқығы болуы ... Ол – ... ... бағытын таңдау,
өндірістік, сауда бағдарламаларын анықтау, ... ... ... ... ... баға ... ... өз мұқтажына
жұмсау;
- кәсіпкерлік қабылданатын шешімдерге, одан туындайтын нәтижелерге
тәуекелдікті қажет ... ... ... ... ... ... ол кәсіпкерліктің де болмағаны;
- кәсіпкерлік қызметтің белгілі ... ... ... ұстауы, экономикада қажетті нарықтық құрылым орнатумен байланысты.
Яғни кәсіпкерлік ... үшін оның ... ... ... қалануы керек.
Төртінші шарт жоғарыда аталған шарттардан туындайды. ... ... ... ... ... ... болуын қалайды.
Қазақстандағы экономикалық реформа кәсіпкерліктің дамуына жаңа
“көкжиектер” мен олардың болашақтылығын ашты. Кәсіпкерліктің ... ... мәні ... ... ... әрекетіне икемділік,
көпқырлылық сипат беріп, тұрғындардың кәсіпшілік белсенділігін арттыруға,
олардың әлеуметтік – экономикалық енжарлығына шек ... ... ... ... ... ... қызмет бірнеше түрге қатысты, яғни
іскерлік ... ...... коммерциялық, қаржылық; шаруашылық
субъектілеріне байланысты – ірі, орта және шағын; ... ...... ... ... аралас; ұйымдастырылу нысанына
байланысты – ... ... ... дамып отыр. Бір ... ... ... жаңа ... ... ... ... отырып, өзінің қарқынын күшейтуде. Әрине, оның табысты дамуы еркін
экономикалық іскерлік арқылы ғана болатындығы шет ел ... ... ... ... ... ... ... басым
дамығандығы, ал өңдеу, қайта өңдеу салаларының кенжелеп қалғандығы, отандық
өндірістің ішкі және сыртқы нарыққа жоғары сапалы әрі ... ... ... ... ... ... өнім ... үшін қажетті өндіріс
құрал – жабдықтарының деңгейінің жеткілікті ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... өз ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік механизмі
тұтынушылардың қажеттіліктерін тез әрі ... ... ... ... да ақша – ... ... ... нарықтық жүйе шағын
кәсіпкерліктің дамуын талап етеді.
Кәсіпкерлік – қызметтің ерекше бір түрі ғана емес. Бұл тағы да бір ... және ... ... ... ... ... бастама, дәстүрден тыс
шешімдерді іздестіру, тәуекелге бару. Іскерлік қызметтің орын алар жері ...... ... ... ең ... ...
ол жеке іскерлік. Бұл жағдайда кәсіпкер жеке тұлға ... ... ... ... Жеке ... тағы бір түрі - жеке кәсіпорын, фирма.
Бизнестің мұндай ... ... құру кұқы кез ... ... бар. ... ол жеке кәсіпорынды тіркеуден өткізіп, заңды тұлга мәртебесін алуы
керек.
Кәсіпорын – бұл жұмыскерлердің негізгі ... ету ... ... ... санының көптігі – ол ... ... ... ... ... кепілі екені даусыз. Сондықтан кәсіпорын
санын көбейту, яғни кәсіпкерлікті дамыту – халықтың тұрмыс ... ... сөз. ... қай ... ... ... бар, әрине оны әркім біле
бермейді. Сондықтан келесі кестеде ... ... ... ... ... ... ұсынып отырмыз.
1-кесте - 2005-2007 жылдар ... ... ... ... ... |2005ж |2006ж |2007ж ... |
|Салалар | | | ... | | | ... | | | |Өсу ... |
| |
1 ... ... ... 2005 – 2007 жылдар аралығында шағын
кәсіпорындар саны өсіп отырған.
2005 жылды алып ... ... ... ... ... ... ... 33,3%-ды құрап отыр. 2006 жылы ды ... ... ... саны көп ... ... 36554 мың ... тіркелген немесе 34,9%-бен алдыңғы орында тұр. Және де 2007
жылы да салыстырмалы пайыз мөлшерімен ... ... ең ... ... отыр. 2007 жылғы тіркелген кәсіпорындар санын 2005 жылы тіркелген
кәсіпорын санымен салыстыратын болсақ, 2005 жылы 27370 мың ... ... 2007 жылы 41438 ... ... ... ... ... пайыз мөлшерінде салыстыратын болсақ 2005 жылға қарағанда
2007 жылы сауда саласында тіркелген ... 51,3 ... ... ... Бұл ... ... бұл ... тәуекелдігінің аз
болуымен ... ... ... шағын кәсіпкерлікпен
айналысушылардың дені ... ... ... ... тұр. ... еліміз үшін
тек сауда саласы емес, басқа да ... ... ... ... Кестеде
көріп тұрғанымыздай ен дамуы қиын немесе дамуы баяу ... ... ... мен ... энергия саласы екенін көреміз. Әрине, өсу байқалады.
Бірақ, баяу ... ... ... электр энергиясы саласында 633 мың
кәсіпорын тіркелген ... 2007 жылы дәл осы ... ... саны 768-ге ... ... ... ... болсақ 2005 жылға
қарағанда 2007 жылы 21,3 % ... ... ... Ал ... ... ... ... орта деңгейде құрылыс, жылжымайтын
мүлікпен операциялар, жалға беру мен өнеркәсіп саласы екенін көріп ... ... ... кө ... ... ... ... жатқан
тұрғын үйлерден-ақ көруге болады. Әсіресе Алматы қаласының өзінде
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мысал бола
алады. Нақты мәліметпен келтірер болсақ, 2005 жылы құрылыс саласында 10372
мың кәсіпорын ... ... ... 2007 жылы дәл осы ... ... саны ... жеткен, салыстырып қарар болсақ 2007 жылы 2005
жылға тіркелген кәсіполрын санына қарағанда 68,6%-ға ... ... ... мәліметтерден бір салада қуантса, кейбір салада ... ... ... ... Әрине бұл салаларды дамыту үшін бәсекеге
қабілетті кадрлар керек екені сөзсіз. Маман – кәсіпорынның негізгі ... алға ... да, ... ... ... ... өздеріне
жұмысқа қабылдағанда кейбір жеке ... ... ... денсаулығы,
білімі мен тәжірибесі, ақылы, ой-өрісі, жеке басының ... ... ... ... ... қызметкерлерін басқару жүйесі – қызметкерлерді басқарудың
функциясын жүзеге асыратын жүйе.
Маман – кәсіпорын ... ... осы ... ... ... да көрсеткіш те көрсетпейтіні ... ... саны ... ... ... яғни ... қабілеттілігі
маңызды. Дегенмен санан сапа туады деген тағы бар. Сол ... ...... ... ... мақсаты. Басқаша айтсақ,
қызметкерлерді тиімді пайдалана алу – басшының білімі мен ... ... ... ұштастыра білуі болып саналады. Ал
қызметкерлер басшының берген ... ... ... яғни ... немесе кәсіпорынның тиімді нәтиже көрсетілуіне себеп болатын
қызмет күші. Кәсіпорындарда қызметкерлер саны әр ... ... әр ... ... сол ... көлемінің қандай екенін айқындайды.
Сонымен, 2005-2007 жылдар аралығында ҚР-ның шағын ... саны 2 ... ... ... ... аралығындағы шағын кәсіпорындардағы қызметкерлер
санының өсу ... ... |2005ж |2006ж |2007ж ... ... | | | ... | | | ... | | | |Өсу ... |
| ... ... ... ... ... ... саны әр салада әр түрлі. Және де ең көп қызмет ететін сала ол
– құрылыс ... ... ... ... ... 2005 жылы ... ... адам жұмыс істесе, 2007 жылы құрылыста 184359 мың адам жұмыс ... ... ... 2006 жылы 2005 ... ... ... саны аз да
болса төмендеген. Кестедегі қызметкерлер санының ең ... ... алып ... Және ... ... ... 2007 жылы ... қызмет еткен қызметкерлер саны 2005 жылы қызмет еткен қызметкер
санына қарағанда 17,8 %-ға ... ... Бұл ... ... ең ... ... сала екенін тағы бір дәлелдегендей.
Одан кейінгі орында қызметкерлер ... ... ... ... жалға беру саласы болып табылады. Кестедегі мәліметтерге
қарайтын болсақ, бұл салада 2005 жылы ... ... ... ... мың ... 2006 жылы 140522, ал 2007 ... ... саны 169648
мың адамды құрап отыр. Салыстыра кететін болсақ, 2005 жылы бұл ... ... ... саны 2007 жылы ... ... ... санына
қарағанда 11,9 % төмен болғанын көріп ... ... 2007 ... саны 2005 ... ... санына қарағанда 11,9 % артық
болған.
Ең аз байланыс саласындағы қызметкерлер саны. 2005 ... ... адам ... 2006 жылы 4072 мың ... 2007 жылы 4627 мың ... ... осы салада қызмет еткен қызметкерлер ... ... ... ... ... яғни осы саладағы ... ... ... тұрғандай. Қызметкерлер саны сол саланың
қаншалықты дамығанын, қай ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын иесінің еңбекке және ... ... оның ... ...... түсу ... Ұсақ кәсіпкер бір тұлғада меншік иесі және басқарушы, сонымен
бірге өндіріс процесінің тікелей қатысушысы, әрі ол ... ... ... ... ... ... жалдамалы жұмыскерлер командасы
арқылы кәсіпорынды жалпы басқаруды жүзеге асырады. Ірі кәсіпкер ... ... ... ... ...... ... ол
басқару процесін басқару персоналдарының иерархиясында жоғары қызметпен
айналысатын адамдардың шағын тобы арқылы жүзеге дың
Республикамыздың ... ... ... ... ... ... өзгерістер, іс – қимылдар атқарылды. Тәуелсіздік бізге
жаңа өмірмен ... ... ... жаңа ... де ... ... ел атанған кезде, бізде дайын өнім өндіретін өндірістің өте аз
болғаны өзімізге ... ... ... ... ... үшін және ... әлеуметтік деңгейін көтеру үшін аса маңызды
шешімдер қабылдауға тура ... Бұл ... ... ... ... күшейтуге жасаған қолдауларын атап кетуіміз керек. Жоғарыда айтып
өткеніміздей, оларға “Шаруашылық қызмет еркіндігі және кәсіпкерлікті ... ... ... қорғау және қолдау туралы”, “Шағын
кәсіпкерлікті ... ... ... “Жеке кәсіпкерлік туралы”, “Шаруа
қожалығы туралы” Қазақстан республикасының заңдары жатады. Осы ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпорындардың өнімдерді,
тауарларды өндіру, қызмет түрлерін ... ... өте зор. ... ... нарық сұранымына өте сезімтал, сұранымы бар ... ... ... ... ... ... күнде елімізде осы шағын
кәсіпорындар ... ... ... етіп отыр деп ... болады.
Еліміздегі 2005-2007 жылдардағы шағын ... ... ... ... ... ... ... өсу динамикасын келесі
кестеден көре аламыз.
3-кесте 2005-2007 жылдардағы шағын ... ... ... ... ... өсу ... көрсетілген.
| |2005ж |2006ж |2007ж ... ... | | | ... | | | ... | | | |Өсу ... |
| |
3 ... көріп отырғанымыздай, жылжымайтын мүлік саласында саласында
554674,5 мың бірлікпен ең жоғарғы көрсеткіш көрсетіп отыр. Дәл осы ... жылы 284304,7 ... ... ... ал 2007 жылы 511928,8 ... ... ... көріп отырмыз. Салыстыратын болсақ, 2007 жылы
2005 жылға қарағанда 7,70 пайызға кемігенін көруге болады. Ал екінші ... ... ... ... ... алып ... Осы құрылыс саласының
жылдан жылға дамығанын кестеден көреміз. 2006 жылы 730817,0 болса, ... ... ... мың ... ... ... болады. 2007 жылы 2005
жылға қарағанда қанша пайызға өскенін салыстырсақ, 2007 жылы 118,2 ... ... ... бұл Қазақстанда құрылыс саласы еш кедергісіэ
немесе пайдалы, табысты кәсіптің бір түрі ... ... ... ... ... орынды сауда саласы алып отыр. 2005 жылы 413078,6 мың
бірлікпен шықса, 2007 жылы ... ... өнім ... 2005 ... 158 пайызға артып отырғанын кестеден көре аламыз. Ал дамуы төмен
көрсеткішпен байланыс саласы ... ... ... ... ... байланыс саласы 2005 жылы 20620,7 болса, 2007 жылы 13882,5 нақты
мың бірлікпен 2007 жылы 2005 ... ... 32,6 ... ... ... ... бұл ... елімізде дамыту қажеттілігі туындап отыр.
Шағын кәсіпкерліктің осы ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей.
Қазіргі таңда шағын кәсіпкерліктің дамуына келеңсіз әсер ететін
мәселелер ретінде кәсіпкерлердің ... ... әсер ... ... ... кәсіпкерлердің қаржы ресурстарына қол жеткізу
мүмкіншілігінің ... орын алып ... ... шағын кәсіпкерлікті
қарызға алу (заемдар) арқылы ... ... Олар ... жеке ... ... неси ... Қазақстан Республикасының Екінші
деңгейдегі банктердің корпоративтік несиесі, ... ... ... және даму ... ... ... ... (50 мыңнан 200 мың долларға
дейін) түрінде, Екінші деңгейдегі банкілердің ұсақ несиелеу бөлімдері ... ... ... ұсақ ... (50 мың ... дейін) түрінде
ала алады. Бұл ұсақ ... ... ... ... аз ... яғни ... топтардың” шағын кәсіпкерлер қатарына қосылып,
олардың әлеуметтік жағынан көтерілуіне мүмкіндік ... ... ... отырған жеке тұлғалар беретін өсімқорлық несиесі –
жоғары пайыз ставка мөлшерімен ... жеке ... ақша ... Яғни,
кепілдікке тұрғын үй, көлік немесе басқа да ... ... салу ... бір ... ... жеке адамдардың беретін ақша қаражаттары
жатады. Аталған өсімқорлық несие белгілі екі жақты ... ... ... ... және ... ... ... берушілер мен алушылар арасында кикілжің-қолайсыз
жағдайлар орын ... оның аяғы ... ... ... ... ... ... өсімқорлық несиені алу-беру өткен ғасырдың 90-шы жылдары
ағайын, тума-туыс, жора-жолдас арасындада болды. Және де ... ... ... ... ... ... көмегімен оларды
қорқытып-үркітіп басындағы баспанасын, үстіндегі көлігін тартып алып жақын
адамдар арасында бірін-бірі ұрып-соғу, ... ... және тағы ... да ... ... көбейіп, оның аяғы кісі өлтірумен ұштасты.
1997 жылдың соңында Еуропалық қайта құру және даму ... 10 ... ... ... ... ... бірлесіп әзірлеген
“Қазақстанда шағын бизнестің дамуы” ... ... ... ... – ұсақ ... ұсыну арқылы шағын кәсіпкерлік
субъектілерін қаржыландыруды қамтамасыз ету. Бағдарламаны жүзеге асыруға
Ұлттық ... ... ... ... ... ... Казкоммерцбанк,
Қазақстан Халық Банкі, Центркредит Банкі, ... ... ... ... банкі, Цеснабанк іріктеліп алынды.Шағын бизнесті несиемен қамтамасыз
ету бағдарламасы бойынша несиенің үш түрі бар:
- micro – ... ... (10 мың ... ... ... және
доллармен немесе бағамы бойынша теңгемен 18 айға беріледі;
- ... (10 мың ... 30 мың ... ... несие
теңгемен 12 айға, доллармен және доллар бағамы ... ... 18 ... small (30 мың ... 125 мың ... ... ... теңгемен 12
айға, доллармен және доллар бағамы бойынша ... 30 ай ... ... ... бойынша Екінші деңгейдегі банктердің несиелік
портфелінің 10% - ы шағын ... ... ... ... жұмсалады.
Дамыған елдерде банктер өздерінің тұтынушыларына әртүрлі 300-ден 500-
ге дейінгі қызметтер көрсететін болса, біздің елімізде мұндай ... түрі ғана ... ... ... ... ... жаңа ... емес
құрылымдар банктік қызметтер ауқымын ... жол ... ... ... ... АҚШ ... көрсеткендей, тұрғындардың және
шаруашылық субъектілерінің қаржыларын ұйымдастыру арқылы ... ... ... ... барлық банктік операциялардың 11-15%
орындайды.
Еліміздегі шағын кәсіпкерліктің дамуына әсер ... ... ... ... ... отыр. 1995 жылы 24 сәуірде ... ... және ... ... ... да ... туралы» заңы қабылданған соң еліміздегі ... ... ... мен ... қарастырылмаған.
Сондықтан бүгінде салық заңдарында ... ... ... ... механизмі құралдарының қызмет етуін талдау ... ... ...... ... және жеке ... салу ... жекелеп қарастыруда. Жеке кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... статистика
органдарында мемлекеттік тіркеуде есепке алынады. Салық төлеушілердің
қалауы бойынша ... ... ... ... ... ... ... немесе патент негізінде орындайды және де кәсіпкерлік
қызметті ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
“Лицензиялау туралы” заңы бойынша жүзеге асырады.
Дамыған елдерде (АҚШ, ... ... ... ... үшін ... ... ... салық пен табыс салығының
төменгі мөлшері қарастырылған және ... ... ... ... ... ... жүйесінің жеңілдіктері әр мемлекетте әр түрлі, сондықтан әр
елдің экономикасын, ұлт ... және тағы ... ... ... қана ... ... қолдану қажет. Елімізде салықтың
жоғары мөлшері орын алған. Жалпы шағын кәсіпкер әділет, статистика, ... ... ... тіркелу куәлігін алғаннан кейін кәсіпкер
салық салу ... өзі ... ... субъектілері кәсіпкерлік қызметтің түрлеріне
байланысты бір күнге жарамды талон негізінде арнайы салық салу ... ... ... ... салу ... қысқартылған декларация
түрінде арнайы салық салу ережелерін пайдалана ... ... ... ... шағын бизнес субъектілеріне әлеуметтік салық пен ... ... және ... арналған салық салудың қысқартылған түрі.
Басқа салық түрлерін төлеу жалпы тағайындалған салық ... ... ... 372-бабына сәйкес бір күн қолданылатын талон
негізіндегі арнайы салық салу ережесі кәсіпкерлік қызметпен ... 90 ... жеке ... ... Бір күн қолданылатын талон
негізіндегі арнайы салық төлеуші жеке ... ... ... ... ... ... ... босатылады. Ал оның құнын атқаратын
қызмет түрлеріне байланысты жергілікті үкімет органдары әр ... ... ... ... ... арнайы салық ережесі бойынша кәсіпкер ... ... ... ... олардың жылдық табысы 1 млн. теңгеден
аспауы керек және де ол ... ... ... асыру қажет. Салық
салудың мұндай түрі капитал айналымы аз кәсіпкерлер үшін қолайлы. Патент
алу ... ... ... жылдық табысы көрсетілген өтініші, ... ... ... ... және де ... ... ... түрімен айналысқан уақытта лицензиясы болу керек. ... ... ... ... 3%-ы ... құнын білдіреді. Патент
құны әлеуметтік және табыс салықтарының тең жартысынан тұрады. Басқа ... ... ... ... ... ... төлемдер мен салықтарды жалпы
тағайындалған ереже бойынша төленеді.
Кәсіпкер өз ісін бастамай, ескі ... ... ... ... ... Дәлірек айқанда, әділет, статистика, салық
органдарына ... үшін кем ... жуық ... ... ... ... кезде бұл жұмыстарды қосымша төлем төлеп, үш күн мерзім ішінде
жасап беретін ... ... ... ... құны ... өз ... бастауға берілетін шағын несиемен тең. Және де
бұл жерде кәсіпкерліктің әрекеттерін ретсіз ... ... ... да айта ... жөн ... ... айтсақ, оларға айтатындар
статистика және талдау ... ... ... салық комитеті, қаржы
полициясының департаменті, авторлық құқық ... ... ... ... ... экология комитеті, өртке қарсы қызмет көрсететін
мемлекеттік департамент және де тағы ... ... ... дамытатын ынталандыру әрекеттері
жоқ деп айтуға болады. Яғни, ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуға, біріншіден, ... ... ... ... және ... қорғау органдарының заңсыз
араласуы, ... ... ... мен ... ... сансыз көптігі, үшіншіден, кәсіпкерлердің құқықтық сауатының
төмендігі, төртіншіден, өзекті осы ... ... ... ... ... ... елімізде кәсіпкерлік әлі де болса,
айтарлықтай дәрежеде дамымай отыр.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асырмайды. Кәсіпкерлер үшін
арнайы сақтандырулар жоқ ... ... ... ... байланысты шағын, орташа және ірі бизнестер үшін де ... ... ... ... бойынша өз мүліктерін әртүрлі жағдайлардан
сақтандыра алады. ... ... ... ... ... ... ... байланысты түрліше сақтандыру қызметтерін пайдалана алады.
Сонымен қатар кәсіпорын заттарын ұрлықтан, ... ... және ... да ... Сол ... ... ... арқылы алынған
немесе инвестицияға кепілдікке берілген қозғалмалы және қозғалмайтын
мүліктерді ... ... ... ... ... ... ... инвестиция көзін мемлекеттік органдар ... және ... ... тоқтап қалудан сақтандыру. Қаржылырды кәсіпкерлер
де, инвесторлар да екі жақты сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... болатын кедергілер,
көбіне, әрбір шағын бизнес субъектісінің ішкі әлеуетіне ... ... ... ... ... істеу тәжірибесі, екіншіден, ... ... ... әсер ... Ал ... ... ісі, ... елімізде қалыптасқан ішкі ... Және де ... ... даму ... ... ... ... болатын мәселеге алғашқы кезекте, шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... нашарлығы жатады. Еліміздегі
салық саясатының ... ... ... ... ... ... және әр жерде орналасқан мемлекеттік органдардан ... өту үшін ... ... ... және жұмсалатын қаржының
жоғары болуы, яғни тіркелу машақаты екінші, үшінші кезектен орын алған. ... ... ... ... ... кеңейту үшін қаржыландыру
көздерінің тапшылығы немесе оны алу жолдарының қиындығымен, ... ... ... ... және де кәсіпкерлерді қажетті
жаңа заңнамалармен, анықтамалықтармен, каталогтармен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің қазіргі ахуалын қорыта келе, оның сан ...... ... ... ... ... да ескере кеткен жөн.
Әрбір 1000 тұрғынға 10,8 шағын кәсіпкерліктен және 1000 ауыл тұрғынына ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, ауыл
шаруашылық саласында шағын кәсіпкерлікті жүзеге асырудағы үлесі 2002 жылы
орташа есеппен 42,5% ... ... ... осы ... ... мен қызметтер көлемінің барлық саласындағы үлесі 3,7%-ды құрайды.
Және де әрекет ететін кәсіпорындардың 37,8%-ы саудамен, автокөліктер мен ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
өндірісінің тауарлар мен қызметтер көлемінің 55,1%-ы да ... ... ... ... ... ... өзге де қызмет түрлерінің
сандық үлесі өте төмен. Оның себебін ... ... ... ... ... байланысты жүргізіліп жатқан шаралардың аздығымен немесе
жоғарыда ... ... ... ... ... ... етілмеуімен, маркетингті, менеджментті толық
игермей нарықтық экономикада өмір сүру қиындығымен анықталады.
2.3 Шағын кәсіпкерліктің даму ... ... ... ... дұрыс түсіну үшін алдымен оның
даму тенденцияларын, басқа құбылыс процес, процестермен байланысын анықтау
керек. Ол қандай басты ... ... ... ... және осы ... ... төрт кезеңге бөлуге болады:
Бірінші кезең – алғашқы қауымдық ... ... ... ... дейінгі аралық. Бұл кезеңде кәсіпкерлік ісі өз заманына байланысты
дамып, сол уақыттың тұрмыс – тіршілігіне сай болып ... ... – ел ... ... ... ... 1986 жылға
дейінгі аралықты қамтиды. Бұл кезеңде елде социалистік ... орын ... ... ... ... ... тәуелсіз меншік
иелерінің әрекетіне жан – жақтан қысымшылық жасалынып, олардың кәсіпкерлік
қызметіне жол берілмеді.
Үшінші кезеңге 1986 жыл, яғни ... ... ... ... туралы”
заңы шыққаннан бастап 1991 жылдар аралығын жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... еңбегі арқылы жүзеге асырылады.
Ал төртінші кезең 1991 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі аралықты
қамтиды. Яғни, егемендік ... ... ... өз ... ... ... ... уақыттан бастап, осы бүгінге дейінгі аралық
жатады.
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің санының тұрақты өсуі
және онда жұмыс ... ... ... ... ... ... мемлекет экономикасының мәселелерін шешуде айтарлықтай үлесі көп
емес. Ол осы экономика секторының ... ... ... ... ... ... өзара әрекеті және тағы басқа
саладағы мәселелер. Сондықтан кәсіпкерлер алдында несиені алу кезіндегі
немесе ... ... ... ... ... орын ... Сол
мәселенің ең бастыларының бірі – заң шығарушылық базаның ... ... ... ... «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға және ... ... ... ... ... ... ... заңы»,
«Шағын кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... және ... ... шаралар туралы» ҚР-ның Президентінің Жарлығы бойынша
және бүгінгі күні де қабылдануда. Бірақ бұл нормативтік ... ... ... ... жүзеге асырылмағандықтан кәсіпкерлер үшін қиындықтар туады.
Ол нормативті – құқықтық актілердің орындалмауы, ... ... ... ... ... және ... ... органдарының
тексерушілік қызметтері шағын кәсіпкерлер жұмысының тоқталуына әсерін
тигізеді. Бұл кедергілермен ... ... ... ... салық
инспекциясы, жергілікті әкімшілік бөлімдері, санитарлық – ... ... ... ... ... ... қорғау
орталықтары және тағы басқасы кәсіпкерлердің мүдделері мен көзқарасын
кеміте отырып көп жағдайда заңдық және заң ... пен сот ... мен ... ... ... Бұл өз кезегінде
бюрократизмге ұштасады, яғни ол ... ... ақша ... ... ... ... ... Ауыр салық екі түрде жүргізіледі: жартылай ... ... ... ... ... үкіметтің бастамасымен
жүргізілетін кәсіпорындарға заң ... ... ... ... ақшалай
сомада салық салу. Екінші ...... ауыр ... ... ... ... пара ретінде түседі. Ол өз деңгейінде
кәсіпкерлерге ... ... ... ... жұмысын жүзеге асыруға кедергі
болады.
Келесі негізгі мәселе – ол тиімді қаржылық қолдау, яғни кәсіпкерлердің
инвестициялық ... алуы ... ... Кәсіпкерлер республиканың
банк жүйесінен; шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... банкісінің ашық несиелік тізбегінен; шағын кәсіпкерлікті
қолдайтын басқа да ... ... ала ... ... ... ... ... анықталғанымен, оны қолдану инвестициялау механизмінің жетілдіруін
қажет етеді. Бұл тұрғыда ... алу ... ... жиі ... ... пайыз мөлшерлемесі
2. Несиені қайтарудың қысқамерзімділігі
3. Несие алудағы құжаттар санының көптігі
4. Кепілдікпен қамтамасыз ету проблемалары.
Жоғарыдағы несие ... ... ... ... ... да
толықтырады:
- несие алу кезіндегі банктерге тапсыратын ... ... ... ... толық қамтылмауы;
- бизнес – жоспар жасаудың толықсыздығы;
- елдегі шағын кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз етпеуі.
Аталған барлық факторлар кәсіпкерлік қызмет субъектілеріне несие алуға
кедергі келтіреді.
Кәсіпкерлерге ... ... ... Ол ... ... дамуына кедергісін тигізері сөзсіз. Нақты ... ... ... туады, қай салада кедергілер болады оны төмендегі кестеден
көруге болады.
4-кесте Кәсіпкерлерге кедергі келтіретін ... ... ... ... ... ... % ... мөлшерлемелі салықтар |63,6 ... ... ... |55,6 ... ... ... |36,5 ... ... сұранысы төмен |22,2 ... ... ... |22,2 ... ... бәсеке |14,3 ... ... ... |9,5 |
4 ... ... ... кәсіпкерлерге көбінесе жоғарғы
мөлшерлемелі ... ... соң ... ... кедергілер. Ол
әрине,несиедегі пайыз мөлшерінің жоғары болуы және кепілдіктің ... ... ... Соданкейінгі отында бақылаушы органдардың санының
көптігімен сипатталады. Соңғы мәлімет ... ... ... ... 56 ... орган бар екені айтылып жүр. Ең ... ... ... ... яғни елімізде бәсекеге қабілетті, соңғы
технологияны меңгерген, көп тіл білетін мамандардың жетіспеушілігін айтуға
болар еді. ... осы ... ... ... ... ... оытмыз.
Бүгінгі таңда еліміздегі шағын кәсіпкерлердің қаражат ... ... ... мен ... ... ... 15% сыртқы көздер, 10%
банктерден құралады.
Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы ... ... ... бірі – ... ... жетілмеуі болып табылады. Бұл мәселе
заңдылық нормативті актілердің жиі өзгеруі, ... салу ... ... ... ... өте көп ... және ... мен
төлемдерді жинаудың күрделі жүйесін жатқызуға болады. Ал шағын және орта
бизнесті ... ... ... зор. ... ... ... 40% ... жылдарда салықтық жеңілдіктер мен
несиелендіру ... ие ... ... құрылған. Салық кодексін
қабылданғаннан кейін бұл ... ... мен ... ... ... ...... дамытуды ынталандыру бойынша
шаралар жүйесінің жоқтығы болды.
Қазақстан ... ... ... ... салықтардың он бір
түрі, ал алымдардың соммалық көлемі 45-50% құрайды. ... ... ... салықтық реттелуінде, елімізде заңдардың, яғни салық
туралы заңдар жүйесінің шексіз өзгертіліп отырылуы негізгі ... ... ... ... ... ... заңның 24.06.95ж.
енгізілгеннен кейін, оған толықтырулар мен өзгертулер он алты рет болған,
сондықтан бұл ... ... үшін ... ... ... орай
тұрақсыздық тудырады.
Елдегі шағын кәсіпкерліктің дамуын тежейтін, аталған проблемалардың
арасындағы ең ... ... ... ... осы ... ... ... ақпараттың болмауы болып табылады, бұл ... ... ... ... ... ... Біздің жағдайда,
ресми статистикалық базаның сапасы объективтік және субъективтік шарттарға
байланысты. Объективті себептерге ... ... ... бұрмалануын, субъектілерді экономиканың осы секторына
жатқызудың бағалау ... ... ... ... себептерге ҚР статистика жөніндегі Агенттікпен және уақыттың
белгілі ... ... ... ... тікелей тексеретін,
ұйымдармен берілетін, алғашқы ... ... ... жатады. Оларға экономика және сауда ... ... ... ... ... ... және қайта
құрулар жөніндегі агенттігін, ҚР ... ... ... ... және шағын бизнесті қолдау жөніндегі агенттігін,
индустрия және сауда министрлігінің ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуды қолдаудың маңыздылығына – экономиканың
ары қарай өсуін республикалық және ... ... ... ете ... ... және қызмет түрлерімен толықтыру, бюджетке салықтық
түсімдердің көбеюіне ықпал ету арқылы әлеуметтік ... ... ... ... қамтамасыз ету аясын кеңейту, бәсекелестікті дамыту
арқылы салалардағы монополизмге ... тұру ... ... ... ... ... төмендігінің
келесі бір мысалы: көлеңкелі экономика. Бұл тығырықтан шығудың жалғыз сара
жолы – салық деңгейін азайту, ... мен ... ... ... алуды жеңілдету және т.с.с. толып ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудың және қолдаудың 1998-2000 ... ... ... ... ... ... ШКС санын 500
мыңға дейін өсуін ... ету, ... ... ... ... жаңа ... құру және жұмыспен қамтылғандардың санын 2 миллионға адамға дейін
көбейту. 2000 ... ... ЖІӨ ШКС ... 15% ... ... қажет». Ол
бағдарламада шағын, орташа және үлкен бизнесті қосқанда, жалпы ... сөз ... ... ... ақпараттың әр түрлілігі зерттеудің барлық
жағдайында дұрыс нәтижелерді ... ... ... 2004 жылы ... ... ... нәтижелері ҚР табиғи монополияларды реттеу,
бәсекелестікті қорғау және шағын бизнесті қолдау ... ... ... ... ... ... саны 1564,3 мың
адам, соның ішінде шағын кәсіпорындарда 623,3 мың адам; өндірілген өнім мен
қызметтердің көлемдері – 532,6 ... ... ... ... ... 389,0 мың тг. ҚР ... жөніндегі агенттігінің мәліметтері бойынша
тек шағын кәсіпорындарда жұмыспен қамтылған жұмыскерлердің саны 411,4 ... ал өнім мен ... ... есеп ... кәсіпорындардың
көлемдерін санағанда, 578,5 мың тг. құрады.
Статистикалық мәліметтерді, сонымен қоса оны жинау ... ... ... ... ҚР ... ... реттеу,
бәсекелестікті қорғау және шағын бизнесті қолдау жөніндегі агенттігінің
ақпаратын пайдалану қажет ... ... Бұл ... заңды және жеке
тұлғалар сияқты барлық шаруашылық жүргізуші ШКС қызметінің ... ... ... ... ... ҚР ... монополияларды
реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын ... ... ... статистикалық ақпараты барлық шаруашылық жүргізуші ШКС, соның
ішінде ... және жеке ... ... ... қамтитын
болғандықтан қабылданды.
Әлемдік банк мәліметтері бойынша, кәсіпорындарды ШКС ... саны ... ... ... ең жиі ... көрсеткіштер
мыналар:
1.кәсіпорындарда жұмыспен қамтылған жұмыскерлердің орташа саны;
2.жыл сайынғы жылдық ... ... ... ... ... 1995 жылдың 1 қаңтарынан
бастап ... ... ... ... ... қанағаттандыратын
кәсіпорындарды жатқызды:
- жұмыспен қамтылған жұмыскерлердің саны 50 адамға дейін;
- жылдық айналым 4 млн.экю – дан кем ... ... ... 2 млн.экю-ден кем емес.
Келтірілген үш көрсеткіштің ... ... ... ... елдердің шағын кәсіпкерлігі дамушы елдер үшін ірі болуы мүмкін.
Бірақ, ... ... ... ... ШКС ... ... ... саны болып табылады. Сөәйтіп, АҚШ шағын кәсіпкерлікке,
бір немесе бірнеше иесі бар, ... саны 500 ... ... ... 5 млн. ... және ... пайдасы 2 млн. доллардан
жоғары емес ... ... ... ... ... ... Әкімшілік
бағалау өлшемдеріне сай шағын кәсіпорындарды үш категорияға бөледі: ұсақ –
1-24 жұмыскер, шағын – 25-99 адам, аралық – 100-499 ... ... ... ... ... жатқызу нормативтері кәсіпорындардың
қандай да бір салаға қарауына байланысты бағаланған. Бір ... ... ... ... қамтылған адамдар саны алынады,
басқаларда – айналым көлемі. АҚШ шағын ... ... ... органдары әрбір сала үшін келесі бағалау өлшемдерін бекітті:
- ...... ... саны 500 ... ... жеке ... 750 ... 1000 адамға дейін;
- құрылыс – айналымының жылдық көлемі 7 ... 17 ... ауыл – ...... ... 3,5 млн. ... ... пайдалы қазбаларды өндіру – жұмыскерлер саны 500 адамға дейін;
- көлік – ... ... саны 500 ... ... ... ... 3,5 млн. ... көтерме сауда – жұмыспен қамтылғандар саны 100 адамға дейін;
- бөлшек сауда – ... ... 3,5 ... ... қызметтер – айналым көлемі 3,5 долларға дейін.
Сонымен, АҚШ – та ... ... ... ... ... бағалау өлшемдердің осындай икемді жүйесі
қолданылады.
Францияда шағын кәсіпорындарға ... саны 50 – ден ... ... ... 200 млн. ... кем емес ... ... – де жұмыскерлер саны 49 адамға дейін және жылдық айналымы 1 млн. ... ... ... деп саналады. Оңтүстік Кореяда шағын кәсіпорындардың
негізгі бағалау өлшемдеріне 50 адамға дейінгі жұмыскерлер саны және 90 ... ... ... ... ... 1997 жылы ... және ... жалпы санындағы олардың үлесі 90% тең болды.
Жапонияда кәсіпорындарды шағын деп санаудың бағалау өлшемдері салалар
бойынша өзгереді. ... ... ... ... ... ... ... – жарғылық капиталы 100 млн.иенадан аспайтын, адам саны
– 300;
- көтерме саудада – ... ... 30 ... ... ... саны – ... бөлшек саудада – жарғылық капиталы 10 млн.иенадан аспайтын, ...... ... ... ... олар жеке шараларды қолдану қажеттілігіне
байланысты заңды түрде өзгертілуі мүмкін.
Швецарияда ... ... ... саны 200 ... ... жатады және оларды жіктеу кезінде міндетті түрде келесі
көрсеткіштер қолданылады: салалық белгі, ... ... ... өсу
сатысы, иелердің және басқарушылардың ... ... ...
кәсіпкерлер, шет елдіктер), басқару проблемалары және басқалар.
Көптеген авторлардың мәлімдеуі бойынша, ... ...... ... ... әсіресе Малазияда, экономиканың нарықтық даму
проблемалары Қазақстанға ұқсас. Малазия Үкіметі ... және ... ... сенді, бұл оған қысқа мерзімде ел экономикасын
көтеруге мүмкіндік берді. Бұл елде ... ... 50 ... ... ... 250 мың ... және ... айналымы шектелмеген шамасындағы
кәсіпорындар шағын болып саналады. Бұдан басқа, көптеген өнеркәсібі дамыған
елдерде ... және ... ... бар, олардың статусы заңды
түрде анықталған. ... ... деп ... өз ... жетекші болып табылатын және кәсіпорын жұмысына тікелей
қатысатын кәсіпкерді түсінеміз. ... саны ... оның ... және ... жұмысшыларды қосқанда, әдетте 10 адамнан аспайды.
Жоғарыда айтылғандай, шағын және орта ... ... ... ... ... факторларының бірі болып табылады.
1991 жылы қабылданған шағын кәсіпорындар ... ... ... шағын
кәсіпорындарға саны 100 адамға дейінгі кәсіпорындар жатқызылады. 1995
жылдың сәуірінде бұл заңға ... ... яғни ... ... үшін екі ... ... ... жұмыскерлердің жалпы саны 50
адамнан аспауы керек, ал жалпы табысы – 50000 ... көп ... ... басқа ТМД аумағында шағын кәсіпкерлікпен заңды тұлғаны құрмаған
қоғамның құқықты мүшесі, басқаша айтқанда жеке ... ... ... ... саны кез ... ... ... өйткені адамның
психологиясы өз бизнесін дамытуды дербес бастау ынтасынан тұрады. Жеке
кәсіпкер аяғынан тұрғаннан нық ... ... соң ... ... ... ... тұлға болады.
Сонымен, КСРО ... ... ... шағын
кәсіпкерлікке жатқызудың негізгі бағалау өлшемі ретінде жұмыскерлер саны
пайдаланылады және де кейбір елдерде оның ... қай ... ... ... ШКС жатқызудың негізгі бағалау өлшемі шаруашылық
жүргізуші субъектілері ... ... ...... формалары
тұрғысынан нақтылауды талап ететін, экономиканың осы сферасындағы жұмыспен
қамтылған жұмыскерлердің саны болып табылады.
Шағын ... ... ... ... ... етуімен
байланысты. Кәсіпкерлік процесс, «Мүмкіндіктер терезесі» қамтылған, оны
іске ... ... ... ... ... ғана ... асырылады.
«Мүмкіндіктер терезесі» кәсіпкерден, біріншіден, қызметтің ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ортаны, ғылыми –
техникалық жетістіктерді, инфроқұрылымды, мемлекеттің ... ... ... ... жағдайы мен ынтаны, ойды іске асыру үшін ... мен ... ... ... ... ... ... аталған компоненттердің көпшілігін ... ... ... ... ... ... Республикалық
Ақпараттық – Көрме Орталығы (РАКО), шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры ... ... ... мен ... пайдалана отырып өзі бағалай
алады, ал ... ... ... пен ... жағдайын бағалауда
қиыншылықтарға тіреледі. Сондықтан, осы ... ... өз ... ... ... ... ... керек. Берілген бағалау ... ... ғана ... сонымен бірге мемлекеттік және аймақтық
органдар үшін қажет.
Шағын кәсіпкерліктің келесі ... оның ... ... ... ... қамтылған, шаруашылық жүргізуші
субъектілердің ... ... Бұл ... ... және ... ... Республика Президентімен
кездесулерде бірнеше рет ... ... ... жеке ... аймақтар
және облыстар бойынша шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... көптеген зерттеулер жүргізілген болатын. Шағын
кәсіпкерліктің дамуының ... ... ... ... ҚР ... монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау
және шағын бизнесті қолдау жөніндегі Агенттігімен, «Экономикалық зерттеулер
институты» РМК, жеке ... ... ... орталықтарында
жүргізіледі.
Мысалға айтқанда, ҚР Президенті ... ... ойды ... орталық панорамасының қызметкерлерімен ... ... ... ... ... ... шағын және
орташа кәсіпкерлікті дамытудың өте зор ... ... ... ... кәсіпкерліктің өркендеуі үкіметтің барлық ынталандырушы шаралары
іске қосылғаннан кейін басталады. Мұндай ... ... ... Халықтың орташа және шағын кәсіпкерлікпен айналысу шешімдерін
қабылдауының негізгі себептері:
1. материалдық пайда – ... ... ... табу ... ... – 38,0%;
3. өз ойларын, жоспарларын жүзеге асыру – сұралғандардың 16%.
Сонымен қатар, сұралған сарапшылар шағын және орта ... тек екі ... әсер ... деп санайды. Оларға халықтың білім
деңгейі мен еңбек нарығындағы жағдайды жатқызады. Қалған факторлар ... орта ... ... ... ... ... ... және орташа кәсіпкерліктің дамуына
кедергі болатын ... ... бірі ... ... ... тыс ... (68%), бақылаушы органдардың көп саны (56%),
несиелердің жетіспеушілігі (52%) және ... ... ... ... ... ... күнге дейін еліміздегі банк жүйесі ... және ... ... ... ... келтіруде. Біріншіден, қызмет ... ... ... тарапынан жүзеге асырылуда, онымен қоса несие уақыт
бойынша азғантай мерзіиге беріледі, екіншіден, несиелер ... ... ... мүліктік кепілдікпен байланысты проблемалар, әсіресе
ауылды жерлерде орын алған.
Сонымен қатар, сарапшылардың ... ... ... ... жеңілдіктерін енгізу барлық шаралардың арасындағы ең маңыздысы болып
табылады (сұралғандардың 66%). ШКС үшін салық ауыртпалығы ... ... ... ... жоқ. ... кезде шағын
кәсіпкерліктің ... ... ... ірі кәсіпорындардың
төлейтін салықтарын төлейді. Оларға мыналар ... ... ... ... ... заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы (10, 20, 30%);
3. акциздер;
4. әлеуметтік салық (жалақы қорынан 21%);
5. мүлік салығы (1% ... ... жер ... ... салығы және басқалар.
Жалпы алғанда, алынған табыстарға түсетін салық ауыртпалығы 61 – 80%
дейін тең, ол ... ... пен ... ... елеулі әсер
етті. Осыған байланысты Республикада жаңа ... ... ... ... бәсендеуі, ШКС жабылу мен жойылу тенденциясы,
халықтың жұмыспен қамтылу деңгейінің ... ... ... бөлігінің «көлеңкелі экономикаға» біртіндеп өтуі себеп болды, осының
барлығы салықтардан бас тартуға ықпал етеді және ... ... ... ... ... «Экономикалық зерттеулер институты»
жүргізген мониторингтік зерттеулер біраз ... бойы ҚР ... ... ... ... ... Әрине, сауалнамалық зерттеудің
жүргізілу уақытына байланысты, ... ... ... ықпал ететін
себептердің толық немесе жекелей жүзеге асырылуымен, проблемалар ... ... ... Кәсіпкерлер 2000 жылы шағын кәсіпкерліктің дамуын
тежеген негізгі себеп салық саясаты екендігін атап өтті. ... ... ... ... ... ... ... толқуымен, өндірістік
қызметті жүргізуде инфляция мен жоғары қауіптердің орын ... ... ... ... ... ... себебі тұр. Үшінші
орынға кәсіпкерлер несиені алудағы қияншылықтарды қойды. Оған ... ... ... ... ... және ... кепілдік
мүліктің жоқтығы себепші болды. Төртінші орынға ... ... ... ... ... ... ... жергілікті өнім жақын
және алыс шетелдерінің өнімімен ... ... ... ... ... қабілеті жеткіліксіз, өз тауарларын өткізудің сәйкес сауда
жүйесі жоқ. ... ... ... ... ... ... етумен байланысты проьлемалар тұрды. Мемлекеттік органдармен
әрекеттесу нәтижесінде пайда болатын шағын ... ... ... тұр. Олар ... жағынан уәкілділігін ... ... ... ... ету ... пайда болды. Бірақ
2003 жылдың өзінде қолдағы бар проблемалардың рейтингі елеулі өзгерістерге
ұшырады. Осы жылдың зерттеулерінің нәтижелері бойынша бірінші ... ... ... ... ... ... - өнімді
өткізумен, үшінші – ... ... ... байланысты, төртінші –
мемлекеттік органдармен әрекет жасау, бесінші – шикізатпен қамтамасыз ...... ... сумен, жылумен қамтамасыз ету, жетінші –
қылмыстық жағдаймен байланысты проблемалар алуда.
Сонымен бірге, ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуына кедергі келтіретін факторларға әсер
ететіндігін айтып ... ... ... ... статистика органдарымен
кәсіпкерлер арасында жүргізілген сауалнама шағын кәсіпкерліктің ... ... ... проблемалар айналым қаржыларының жетіспеушілігі
(14,2% ), тұтынушылардың төлем ... ... (11,7%), ... ... (7,9%), ... салу ... (12,45%) ... көрсетті.
Әрі қарай облыстың шағын кәсіпкерлігінің қатысушылары олардың ... ... ... ... ал ... сұрағандардың
жартысынан көбі теріс жауап алды. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жағдайларын қамтамасыз ететін, ... ... ... ... алды.
Қазақстандағы шағын және орташа кәсіпкерліктің негізгі проблемалары
деп мыналарды көрсетті:
- несиелерді тікелей қаржылық субсидиялаудың жоқтығы;
- ... ... ... ... ... ... мүлігінің, аймақтың мемлекеттік секторынан ноу-хоу,
техникалық лицензиялардың шағын кәсіпорындарға берілмеуі;
- мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... жұмыстардың жүргізілуінің
қамтамасыз етілмеуі;
- жаңа кәсіпорындарды ұйымдастыруға мемлекеттің ... ... ... реттеудің шектелмеуі;
- тапшы шикізат және материалдармен біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... қызметті, соның ішінде сыртқы экономикалық операцияларды, тіркеуге
алудың және экономикалық жеңілдетілген жүйесінің жоқтығы;
- заңды және экономикалық жеңілдетілген консалтингтің болмауы;
- ... ... мен ... ... ... ... ... проблемаларына мыналарды жатқызуға болады:
- ШКС қызметіне мемлекеттік органдардың негізсіз араласуы;
- ШКС ... ... қол ... ... ... ... ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің жоқтығы;
- кәсіпкерлік өнімдерін өткізудің кепілдік нарықтарының ... ... ... кәсіпкерліктің дамуын тежейтін факторлар
уақыт ішінде және ... ... ... бар ... салдары елдегі қалыптасқан жағымсыз жағдай болып
табылады, яғни ... ... елде ... ... қалыптастырмайды. Ол
себептердің толық кешеніне байланысты:
- біріншіден, шағын ... ... ... ... тек ... әрі ... дамуға ұмтылуда. Қалғандары бұрынғысынша қызмет етеді және
мұның себебі елдегі күрделі салық салудың ... яғни ... ... ... екіншіден, қазірге дейін қаржы ресурстарына қол ... ... ... ресмилендіру қажет, ол ... ...... ... ... мүлікті, пайдаға салынатын
салықты, жасырын жұмыс бастылықты ресмилендіруді ... ... ... ... мен ... ... ... және басқалар.
Себептердің барлығын атап өту мүмкін емес. Бұл ... шешу ... ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлікті дамыту жолдары мен бағыттары
3.1 Шағын кәсіпкерліктің ҚР – дағы нормативті – құқықтық
негіздерін ... ... ... қызметі олардың іскерлігін реттейтін нормативті
– құқықтық негіздерге тікелей ... ... ... ... ... Азия елдерінің тәжірибесінен көріп отырғанымыздай, өркениетті нарық
өзінің тиімді ... ... ... ... ... ... етеді.
Сондықтан да қазіргі уақытта жүзеге асырылып жатқан кәсіпкерлік қызметке
мемлекет тарапынан ... ... ... ... рөлі өте зор ... ... ... елдердің көбі кәсіпкерліктің негізгі нышандарын
дамыту арқылы айтарлықтай дәрежеге жеткендері біршамаға мәлім.
Бүгінде республикамызда кәсіпкерлік ... ... және ...... реттеу әдістерін жетілдіру күн ... ... ... кезекте тұр. Және де кәсіпкерлікті мемлекет
тарапынан жан – жақты қолдау еліміздегі нарықты ... алға ... ... де айта ... ... ... ... құқықтық базасына Қазақстан
Республикасының Конституциясы, Азаматтық Кодексі және төменде келтірілген
заңдар ... ... Атап ... шағын кәсіпкерлік дамуына тікелей әрекет
ететін “Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту және ... ... ... ... ... Республикасы Президенті
Жарлығы; “Азаматтар мен заңды тұлғалардың кәсіпкерлік ... ... ... туралы” Қазақстан Республикасы ... ... ... қамтуға жәрдемдесу қорының қаражатынан жаңа жұмыс
орындарын құру және жеке кәсіпкерлікті дамытуды қолдаудың тәртібі ... ... ... 11 ... “Шаруашылық қызмет еркіндігі және
кәсіпкерлікті дамыту туралы” заңы (бұл заңға 1993 ... 7 ... заң ... ... мен ... ... болатын)
Қазақстандағы кәсіпкерлік қызметтің жалпы бастамасын жасады. Мұнда
кәсіпкерлікпен кімдер айналысатындығы ... өз ісін ... ... ... ... ... мен міндеттерге ие екендігі ... Бұл заң ... ... ірге ... қалайтын
құқықтық құжат болып табылады.
Кәсіпкерліктің дамуына мемлекеттің жүргізетін ... ... ... ... ... – өз ... ... басты күш болып есептеледі.
Кәсіпкерліктің дамуының ...... ... еркіндігінің деңгейін анықтайтын шарттар жатады. Кәсіпкерлік ... ... мен ... ... өзара қарым – қатынасы арқылы
жүргізіледі. Жоғарыда аталған заңда ... жеке ... ... ... оның ... ... ашып ... 1990 жылдың 15 желтоқсанындағы “Меншік туралы” заңда (бұл заңға
да 1993 жылдың 9 ... ... заң ... ... ... ... болатын) меншік түрлерін, яғни азаматтардың жеке
меншігін, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... яғни меншікті пайда табу мақсатына немесе оның
табиғи құндылықтарын ... және лдан ... ... өзі ... ... ... Демек, бұл заңды негізге ала отырып шағын
кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... еді. Бірақ,
өкіеішке орай, Азаматтық Кодексінің қабылдануына ... ... заң ... ... ... салдарынан Қазақстан Республикасының заңнамаларында
меншіктің әлемде орын алып ... бес ... тек қана екі ... ... мемлекеттік және жеке меншік ұғымдары, осыған сәйкес ұжымдық
кәсіпорын, дара ... ... ... ... ... ... жылдың 4 шілдесіндегі Қазақстан Республикасының “Жеке
кәсіпкерлікті ... және ... ... ... жеке ... ... көрсетілген. Яғни, азаматтардың жеке меншігі негізінде құрылған
дербес ... және ... емес ... ... меншігі
негізінде құрылған жеке кәсіпкерліктерді жүзеге асыруға болады. Яғни, ... ... ... ... жеке кәсіпкерді және ... ... ... ... ... ... ... жылдың маусымында Елбасының шағын кәсіпкерлердің ... мен ... ... ... іске ... бағытындағы
“Кәсіпкерлік қызмет бостандығына мемлекеттік кепілдіктерді іске ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің
Қаулысы шықты. Ол қаулы бойынша мемлекеттік органдардың ... және ... ... ... ... ... ... отыру міндеттелді. Өкінішке орай, бұл жарлықтың ... және бұл ... ... ... ... да ... ... Осының салдарынан кәсіпкерлік ісінде және оны бақылап отыру ісінде
жемқорлыққа, қылмыстық әрекеттерге кең жол ... ... ... ... ... күрт көбейді.
1997 жылдың 19 маусымындағы “Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау
туралы” заңы ... ... ... ... ... ... Және де осы заң бойынша мемлекет тарапынан қолдау және дамыту
мақсатында көптеген ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектісі үшін кадрлар даярлау; ... ... ... ... ... ... ... материалдық –
техникалық және ақпараттық ресурстарды, сондай – ақ ғылыми – ... мен ... ... ... жасау; салық
салудың, кеден бажын төлеудің ... ... ... ... ... ... ... белгілеу. Және де оларға несие берудің арнаулы
бағдарламаларын қабылдау, ... ... ... ... қызмет көрсетуге
мемлекеттік сатып алуды орналастырған ... ... ... ... беру ... ... ... қатар, оларға жер
телімдерін беру, олардың жергілікті атқарушы органдарға ... ... ... ... ... ... үшін ақы ... және жерді сатып
алғаны немесе оны жалға алғаны үшін төленетін соманы үш жыл кейінге қалдыра
отырып жүргізіледі. Шағын ... ... үшін ... ... ... ... шот ашу ақы алынбастан ... ... ... мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... және қоғамның мүддесін сақтай отырып дамыту;
- кәсіпкерліктің заңды мүдделері мен құқықтарын қорғау;
- барлық шаруашылық субъектілерінің заң алдындағы теңдігін ... ... ... кәсіпкерлікке көрсетілетін осы аталған ... ... тек заң ... ғана ... қойған, ал оның тәжірибеде жүзеге
асырылуы мемлекет тарапынан ... ... Сол ... ... ... ... асырылмауы орын алып отыр.
Сонымен қатар осы мезгілде қабылданған “Жеке кәсіпкерлік туралы” және
1998 жылдың 31 наурызындағы “Шаруа ... ... ... да ... ... ... етуіне ықпалын тигізеді.
Шаруа қожалығының құқықтық мәртебесіне келетін болсақ, ол заңды тұлға
болып табылмайды. Көптеген азаматтардың осы ... ... ... ... ... қажет пе, жоқ па деген сұрақтың мазалауы сөзсіз. Себебі,
шаруа қожалығында заңды тұлға ... ... ... ... ... ... заңды тұлға ... ... ... ... тарапынан жеңілдіктер мен қолдауға ие болып
отыр.
Жеке кәсіпкер болу үшін ... ... құру ... ... ... мәртебесі жеке тұлғаларға Қазақстан Республикасының Азаматтық
Кодексінің 19-бабына ... ... ... ... ... ... Яғни, шағын кәсіпкерлікпен айналысуға патент алған кезден бастап
құқылы. Патент – белгілі бір ... ... ... ... ... ... куәлік. Және де кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... ... ... Демек, кез-келген меншік иесі патент
алғаннан кейін кәсіпкер болып есептеледі. ... ... бар ... иесі ... бола ... Бірақ, кез-келген меншік иелеріне
патенттің ... жоқ. ... тек жеке ... жеке ... ... меншік иелеріне, егер ... ... ... болса ғана тиесілі болады. Және де ... ... ... Азаматтық Кодексінің аталған бабының 4 тармағында
айтылғандай, кәсіпкер мәртебесі осы ... ... ... ... ... және шарт ... кәсіпкерлікке бір рет-ақ қатысатын
азаматтарға кәсіпкер ... ... ... ... ... атанбай-ақ
кәсіпкерлікпен айналысуға құқылы. Елімізде патенттен немесе лицензиядан
басқа басқа кәсіпкер мәртебесін заң ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, Азаматтық Кодексте) анықтама
берілген де, ал ... ... ... ... ... келіп,
мысалы, заң тұрғысынан мердігерлік шарт және өзге де азаматтық – құқықтық
шарттар ... бір ... ... ... адамдар “кәсіпкер” санағына
қосыла ма, жоқ па, ол ... Ал ... ... ... ... ... адамды Азаматтық Кодекс (19-бап, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңдарында бірізділік болмай отыр. Құқықтық құжаттарда “кәсіпкер” мәртебесі
туралы түсінік әр ... ... ... экономикалық ғылым, оның
ішінде теориялық экономика тұрғысынан алғанда қандай да болмасын белгілі
бір іспен ... ... ... өзіне тіршілік көзін қамтамасыз
ететін адам “кәсіпкер” ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының кәсіпкерлікке қатысты құқықтық құжаттарын қайта қарастырып,
толықтырулар мен түзетулер енгізген кезде ... ... ... ... және құқықтық мазмұнын бір-бірімен барынша сәйкестендіріп
берсе орынды болар еді деген ... ... ... ... іске ... ... ... тіпті патенттің де қажеті жоқ. Кәсіпкер мәртебесіне ие ... ... ... ... ... ... алмай әрекет ететін
шағын кәсіпорындардың қызмет мерзімдері, әдетте қысқа болып келеді. ... ... ... ... ... ... әсерін
тигізетіні сөзсіз.
Шағын кәсіпкерлік өз іскерлігін жүзеге асыру мақсатында ... ... ... онда ... ... Республикасының
Азаматтық Кодексінің 9-бабына сәйкес мемлекеттік тіркеу міндетті түрде
қажет етеді.
Шағын кәсіпкерліктегі ... ... ... Республикасының
“Еңбек туралы” заңымен реттеледі. Сонымен ... ... ... ... ... де айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... иесі ... ... кәсіпкерлік
түріндегіоның мүшелері атқарады. Ал, осы шағын кәсіпкерлікте жұмыс істеген
уақыты еңбек кітапшасында жеке еңбек ... ... ... ... ... ... туралы бұйрықтар негізінде жалпы және үздіксіз жұмыс
өтіліне (стажына) енгізіледі.
Шағын кәсіпкерлікте ... ... ... адаммен міндетті түрде шарт
жасалады және ол жергілікті атқарушы ... ... Егер адам ... ... ... бос ... ... болса, онда еңбек
кітапшасы рәсімделмейді және оған бұл ... ... жазу ... ... ... күшін пайдаланған уақытта заңның 12-бабына
сәйкес еңбек шартын қағаз жүзінде бекітеді. Жеке еңбек ...... ... ... еткен жағдайда өзара құқықтық қатынасының қалыптасу
негізі. Яғни, бұл жеке кәсіпкер мен ... ... ... ... міндеттері жөнінде қағаз жүзінде бекітілген ереже ... ... ... еңбек шарты – жұмыс күшін сату мен сатып алуды қамтамасыз
ететін екі ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін қажет ететін
жеке кәсіпкерлерге жеке еңбек шартын құру екі ... ... жеке ... өз ... ... ... келеді және
өзі кадрларды таңдап ... және ... ... ... құжаттарды өзі
бекітеді.
Екінші, жеке кәсіпкер іскерлікті қамтамасыз ететін материалдық базаны
дайындап кәсіпкерлік ... ... ... бір ... ... жалдамалы жұмысшыларды өзі таңдай отырып, бизнесті басқаруға рұқсат
беретіндігі туралы келісім-шартқа отырады.
Екінші жағдай бойынша кәсіпкерлік қызметті басқарушы ... ... ме, жоқ па, ... сол ... ... беру керек. Қазіргі
уақытта нормативтік – ... ... ... олар ... жұмысшы
немесе бизнесті басқарушы болып саналады. Яғни, ... ... ... ... бөлімінде қарастырылғандай егер олар жеке тұлға
болса, онда ол жеке кәсіпкер ретінде жұмыс жасай алады.
Кәсіпкерлік ісін басқарушы бір ... ... ... ... ал ... ... жеке кәсіпкер атынан ... ... ... ... ... Екінші жағдай бойынша өзге жалдамалы
жұмысшыларға жұмыс беруші ретінде басқару процесін ... ... ... ... иесіне, яғни жеке меншік иесіне басқару процесі
кезінде басқарушының келтірген шығындарын төлеу ... ... ... ... ... жүзеге асыратын “жәй серіктестікті” “шаруашылық
серіктестігімен” шатастыру күмәні тұрады. Сол себептен ... ... ... 1995 ... 2 ... ... ... заң күші бар “Шаруашылық серіктестіктер
туралы” Жарлығындағы шаруашылық сетіктестіктің “толық ... ... ... ... ... өте ұқсас. Бірақ, олардың
айырмашылығы ... ... ... ... ... жеке ... ... жүзеге асыратын кәсіпкерлер заңды тұлға
болуларында. Демек, ... ... ... ... ... ... ... нышанына жатады, ал жеке тұлғалар
ұйымдастырған серіктестік аталған шаруашылық ... ... Және де ... тағы бір ...... “Жәй серіктестік” жауапкершілігі заңды тұлғаларға
қарағанда ... Ол ... өтеу ... өзінің барлық
мүліктерінен де айрылып қалуы мүмкін. Бұл ... ... тек ... ... ғана ... ескеру керек.
«Шағын кәсіпкерлік туралы» заңның 5-бабында айтылған жағдайларда ерлі
– зайыпты адамдар неке ...... ... немесе некеде өзге де
келісімдер ... ... ... әр түрімен өз ... ... ... ... ... қарастырылмаған.
Осындай жағдайда ерлі – зайыпты адамдардың біреуі тұлға кәсіпкерлігімен
айналысу үшін заң ... ... ... ... ... рұқсаты
керек. Ал екіншісі де осы ортақ меншікті өз ... ... ... ... рұқсаты керек болады. Заң бойынша ортақ меншікті екіншісінің
рұқсатынсыз өз ... ... ... қатар, бірлескен кәсіпкерлікті жүзеге асыратын отбасында
кәсіпкерлік қызметтің бір ... ғана ... ... Егер
отбасының әрбір мүшесі кәсіпкерлік қызметтің әр түрімен ... ... ... жәй ... құру арқылы жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыра
алады. Бірақ, осындай әрекет туралы қағида заңда ... ... ... ... ... мүшелерінің кәсіпкерлік қызметтің әр
түрімен айналысып, тұлға кәсіпкерлігі әрқайсысы өз бетінше ... ... ... ... қажет деп ойлаймын.
Шағын кәсіпкерлік – ... ... үшін ... ... ... жаңа ... Және де оның ел экономикасына келтіретін
пайдасын естен шығармаған жөн. ... ... оның ... ... ... жоқ. Дегенмен, шағын кәсіпкерлікке қатысты қабылданған
заңдар да өз қатарларын толықтырып ... ... ... ... ... ... дамыту,
яғни шағын кәсіпкерліктің әрекетін мемлекетке де, ... ... ... ... етіп ... қарастыру қажет. Ол үшін, біріншіден, “Жеке
кәсіпкерлікті қорғау және қолдау ... ... ... ... ... ... ... туралы” заңдарын қайта қарау керек. Сондай-
ақ бұл заң жобаларында мемлекеттік бақылауды күшейтуден гөрі ... ... ... ... республикасының Азаматтық Кодексіне елімізде
мамандандырылған кәсіпкерлік қабілеттің өсуін қамтамасыз ету үшін кәсіпкер
мәртебесін ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда қолданылатын жеке еңбек
шарты:
- жеке кәсіпкер мен жалданып еңбек ... ... ... ... ... иесі мен осы бизнесті жалданып басқаратын басқарушылар арасындағы
қатынастарды, яғни олардың ... және ... ... болу ... жоғарыда қарастырылған шағын кәсіпкерлік субъектілерін
тексеру-бақылау тәртібін, ережесін бір ... ... оны не ... ... ... ... дәрежеде кіргізу керек те, немесе
бақылау органдарының барлығының кәсіпкерлік сапасын бақылап-тексеру қызметі
туралы өзалдына заң шығаруды қарастыру ... ... ғана біз ... ... ... ... ... де, тексеретін
органдарды да құтқарамыз.
Қорыта айтқанда, шағын ... ... ... ... жарлықтары, Үкімет жарлықтары бар. Олардың ... ... ... жағдайда олар әлі де болса бір жүйеге түспегендігін көруге
болады. Сондықтан да ... ... ... оның ... ... ... ... олардың қызметтерінің оң нәтижелігін
қамтамасыз етуге құқықтық негіз ... ... ... ... ... бірізділікке түсіретін уақыт келді деуге болады.
3.2 Шағын ... ... ... және ... ... жеке ... қолдау мәселесі алғаш рет 1992ж 4-ші
шілдеде ... ... ... ... және қорғау туралы» заңында
көрініс тапты. Соңғы уақытта шағын кәсіпкерлікті қолдау мақсатында елімізде
ҚР президентінің бастамасымен 5 заң, ... күші бар 7 ... ... ... Сондықтан, шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау
мен ынталандыру ... күні ... ... өзекті мәселелерінің
бірі. Бұл тұрғыдағы негізгі ...... ... ...
экономикалық қызметін тиімді атқаруына ... ... өмір ... ... ... ... ету болып табылады.
Бүгінде, ҚР-ның аса назар аударып жатқан аясы ... ... және ... оны ... ... ... ... өзекті
проблемалардың мүмкіндігінше шешу болып табылады. Ол үшін ... ... ... реттеудің ұтымды түрлері мен шегін белгілеу;
Екіншіден, кәсіпкерліктің қарқынын төмендетпеуге назар аудару;
Үшіншіден, салық салу жүйесін шешу жолдарын дамыту;
Төртіншіден, ... ... ... объектілерінің тексеру
жөніндегі қызметтерін бәсеңдету.
Сонымен қатар, Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың
мемлекеттік саясатының негізгі үйлестірушісі мен ... ... 1997 ... құрылған шағын кәсіпкерлікті қолдау департаменті болып табылады.
Оның құрамында екі сараптау кеңесі құрылған:
Біріншісі – нормативті және ... ... ... үшін ... ... ... ... құрылымының өкілдерінен;
Екіншісі – кәсіпкерлік ... ... ... Президент
жарлықтарын жүзеге асырумен айналысатын ведомствоаралық, министрлік
өкілдерімен.
Жоғарыдағы ... ... ... мол ... ... ... ... негіз ретіндегі заңдар мен құқықтық ... ... ... ... ... ... және тағы
басқадай қолдаудың түрлері бар. Ақша ... ... ... ... ... ... ... өте маңызды, өйткені несие
кәсіпкерлер үшін ... ... ... ... ... ... дамыту
үшін бірнеше жолдары қалыптасқан. Бұл тұрғыда кәсіпкерлік субъектілері
банктердің несиелері мен ... ... мен ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау мен дамытудың
негізгі ... ... ... Оны, ... ... ... негізделген, шағын кәсіпкерлікті дамытудағы ғасырлық шетелдік
тәжірибе дәлелдейді, онсыз оның қалыптасуына ... ... ... ... ... ... он ... жылы ішінде Республикада шағын
кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... қабылданды.
Олар:
1. Республикада кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың 1992 – 1994 ... ... ... ҚР ... қолдаудың және дамытудың 1995 – 1996 жылдарға арналған
мемлекеттік Бағдарламасы;
3. 1999 – 2000 ... ... ... ... ... дамыту мен қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы;
4. ҚР шағын кәсіпкерлікті дамытудың және қолдаудың 2001 – 2002 ... ... ... ҚР ... ... ... және ... 2004 – 2006 жылдарға
арналған мемлекеттік Бағдарламасы.
Әрбір ... ... ... ... ... ... басым бағыттары аймағындағы жалғастырушылық
элементтерді сақтайды. Осы уақытта олар ... бар ... ... жаңа ... ... Бағдарламада оның мақсаты мен міндеттері, жүзеге ... ... мен ... ... ... ... ... кәсіпкерлік сферасындағы нормативті – құқықты актілерді, қаржылы –
несиелік, инвестициялық ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау және
қорғау инфроқұрылымын құру, шағын кәсіпкерлікті мамандық, ... ... және ... ... ... ... ... жүзеге асырудың бағыттарын анықтау қарастырылған.
Сонымен қатар, әрбір бағдарлама негізгі шараларды, ... және ... ... ... ... ... нәтижелерді
қарастырады. Әрине, күтілген соңғы нәтижелер қоғамда әлеуметтік шиеленісуді
жою үшін жаңа ... ... ... ... отандық өнім мен қызметтерге
толтыруға, халықтың тіршілік деңгейін көтеру үшін алғышарттарды жасауға,
бәсекелестік ортаны және ... ... жаңа ... ... ... ... ... негізгі мақсаты, шағын
кәсіпкерлікті қолдауды ... ... ... ... – шаруашылық,
қаржылық, материалдық, әлеуметтік – экономикалық және басқа ... ... ... ...... ... қалыптастыру
болып табылады. Алғашқы екі бағдарлама шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... Осы ... ол кооперативтердің, шағын және жеке
кәсіпорындардың болуымен ... ... ... ... ... ШКС потенциалды мүмкіндіктері толық көлемде қолданылмады. Бұл
елдегі ... ... ... Ол өндірістің едәуір төмендеуімен,
жекешелендіру және кәсіпорындардың біразының банкротқа ұшырау процестерінің
үдеуімен ... ... ... ... ... болуы мемлекетпен кәсіпкерлер үшін ... ... әрі ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау бойынша
нақты шараларды қабылдауды талап етті.
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау және қолдау ...... ... ... ... және ... жагдайды
қалыптастыру, мемлекетте жаңа экономикалық құрылымдарды орнату болып
табылады.
Кәсіпкерлік ... ... ҚР ... өзгерістер мен
толықтыруларды енгізу; Салық Кодексі жобасына ұсыныстар ... ... ... ... ... және шет ел ... анықтау; шағын кәсіпкерлікке банкпен көрсетілетін қызметтерді
жетілдіру бойынша ұсыныстарды дайындау, ... ... ... ... ... үшін жеке сақтандыру, құқықтық, бухгалтерлік,
консалтингтік және басқада маманданған компаниялар мен ... ... ... ...... ... ... шағын және
орташа кәсіпорындардың ... ... ... дамыту жобаларын
инвестициялауда шетелдік бағыттардағы квоталарды қарастыру; ... ... оқу - ... құралдардың тұтас кешенін жарыққа шығару
қажеттігі туындады.
Республикада «Кәсіпкерлікті қолдау мен бәсекені дамыту» Қоры құрылып,
Президенті Жарлығымен 1994 ... ... ... «Кәсіпкерлікті қолдау мен
бәсекені дамыту жөніндегі» мемлекеттік комиссия өз қызметін бастады.
Осыған байланысты Республикада шағын ... ... ... ... ... ... 1997 – 1998 жылдары ҚР
Президентінің екі Үкімі, төрт заңы және Министрлік пен ... ... ... ... ... ... ... мен дамытудың
алғашқы бағдарламалары шағын кәсіпкерліктің негізін қалады, бірақ сонымен
қатар ... ... ... болуды жалғастыратын және жалғастырып
жатқан бірқатар проблемаларды ... ... және ... ... ... ... қолдаудың нашар инфроқұрылымы;
мамандарды жеткіліксіз дайындау және ... ... ... ... төлем қабілетінің төмендігінен өнім мен қызметтерге халық
сұранысының төмендеуі.
Сондықтан үшінші бағдарлама ... ол ... ... ... ... ...... және инвестициялық қолдауды жетілдіру,
ШКС несиелік серіктестіктерді, өзара ... ... ... ... ... ... салық салудың ықшамдалған механизмін
және кедендік тарифтерді төлеудің жеңілдетілген ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік
тапсырысты; шағын кәсіпкерлікті дамыту қорының (ШКДҚ) жұмысын қайта құруды,
яғни жарғылық капиталға әкімшілік ғимараттардың құнын енгізу, заем ... банк ... ... ... ... ... ... қызметіне
жергілікті органдарды қатыстыруды; ... ... ... ... ...... схемаға біріктірумен
өңірлерде олардың әрі қарай қалыптастырудың қажеттілігін; өнеркәсіптік
орталықтарды: бизнес – инкубаторларды және ... ... ... ... ... әрі ... жетілдіруді; өңірлік бағдарламаларды дайындауды
қарастырады.
Бірақ, шағын кәсіпкерліктің дамуындағы қол жеткен жетістіктерге
қарамастан, ... ... ... барлық нәтижелер алынбады.
Экономиканың осы секторы елдің экономикасының қалыптасуында, халықтың ... ... ... жұмыссыздықты қысқартуда әлі ... ... Бұл осы ... ... ... ... ... органдармен
әрекеттесу, кәсіпкерліктің қызмет ететін инфроқұрылымы және басқалар
аймағындағы мәселелердің болуына байланысты. ... ... ... мен ... ... ... қабылданды. Өндірістік және
инновациялық сферадағы экономиканың осы ... ... ... өз ... жаңа ... негізделді. Онымен қоса берілген
бағдарламаның күтілген ... ... төрт ... ... іске ... ... әлеуметік
және экономикалық дамуына әсері ... ... ... ... ... ... ... дамушы бөлігі болып отыр. Шағын
кәсіпкерлікті одан әрі ... және оның ... ... ... ... ... ... қабылданды. Ол экономиканың осы ... құны ... ... ... ... қолдаудың формалары
мен әдістерін жетілдіпу жөнінен белсенді жұмысты әрі ... ... ... ... ... ... нәтижелер сапалық және сандық
түрде көрсетілген. Сандық көрсеткіштер абсолютті ... ... ... Егер ... ... нақты көрсеткіштерін
келтірсек, онда олар арқылы әрбір бағдарламаның орындалуына баға ... ... ... нәтижелер өзара салыстырмалы және өткен кезеңмен
салыстырғанда өсу тенденциясына ие ... ... Егер ол ... жүзеге асырудың соңғы нәтижелеріне баға беру мүмкін
болмайды. Онымен қоса ... ... ... ... ... айтпағанда.
Сонымен, мысалы, бірінші бағдарламаның күтілген ... ... ... ... өйткені олар ресми түрде көрсетілген,
сандық түрде берілмеген, Үшінші және төртінші бағдарламалардың ... ... – ақ ... болмайды. Үшінші бағдарламада ШКС 500
мың бірлікке ... ... ... сферасында жұмыспен қамтылғандар
санын 2,0 млн. ... ... ЖІӨ ШКС ... өнім мен ... ... 15,0% ... ұлғайту, 719,1 мың жаңа ... ... ... төрт ... ... ... жоспарланған болатын. Ал
төртінші бағдарламада тек екі көрсеткіш жоспарланған: ШКС ... 500 ... ... және 200 ... дейін жаңа жұмыс орындарын ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес. Сонымен, үшінші бағдарламаның қол жеткізген нақты нәтижелері ... ШКС, 1564,3 мың адам ... ... ... ... 283,4 ... ... орны құрылды, жалпы көлемде ШКС өнімі мен қызметтерінің үлесі
20,5% тең. Сәйкесінше төртінші ... ... ... 449,2 ... 1407,6 мың ... ... ... саны 156,7 мыңға төмендеді, ал
өнім мен қызметтердің үлесі 20,4% тең. ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір бағдарламаны орындау
тиімділігін бағалау өте қиынға соғады.
Бесінші бағдарламаны күтілген нәтижелері ШКС ... ... ... ЖІӨ ... ... ... үлесін ұлғайту
сияқты көрсеткіштермен берілген. Сонымен бірге бағдарлама жылдары бойынша,
өсу тенденциясына ие, ... ... ... динамикасы
келтірілген. Бірақ, егер жылдар ... жеке ... ... ... ... онда бағдарламаны игеру жылдару бойынша
нәтижелерді салыстыру ... ... ... барлық қарастырылатын
бағдарламалардың нашар буыны олардың экономикалық тиімділігін есептеу
әдістемесінің жоқтығы ... ... ... ... тиімділігінің критерияларын
анықтаудың зерттеулері бар, ... ... ... ... ... бөлейік. Ол жалпылама және жеке көрсеткіштерден тұрады:
- аймақтық бағдарламалардың бюджеттік тиімділігінің жалпылама ... ... ... ... алынған, жиынтық нәтижелердің (шағын
кәсіпорындармен өндірілген өнім сомасы немесе ... ... ... немесе шағын кәсіпорындарда жұмыспен қамтылған адамдар ... ... ... мерзімі ішіндегі жиынтық шығындарға арақатынасын
көрсетеді;
- жеке көрсеткіштер:
1. бюджеттің салықтық кірістеріндегі шағын ... ... ... аймақтық өнімдегі шағын кәсіпорындардың үлесі;
3. берілген өңірдегі 1000 тұрғынға шаққандағы шағын ... ... ... ... ... ... ... белсенді
халқының үлесі;
5. жаңадан құрылған жұмыс орындары санының экономикалы белсенді
халықтың ... ... ... ... көрсеткіштерді есептеу, қабылданған бағдарламаның
тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді: ол жаңа ... ... ... материалдық және еңбек ресурстарын тиімді пайдалануға, отандық
нарықтарды тауарлар, ... және ... ... өңірлер
бюджеттерін толықтыруға көмектеседі.
Әр түрлі деңгейде қабылданған бағдарламаларды бағалау, олардың санына
тәуелсіз бір ... ... ... нәтижелерін салыстыру
мүмкіндігі, әр түрлі аймақтар ... ... ... ... бір ... ... ... қаралған уақыт ішіндегі
орындалуына баға беру тұрғысынан ұсынылған әдіс универсалды.
Жалпы алғанда бірінші қабылданған бағдарламаны сынау ... ... ... бағдарламаларды және төртінші бағдарламаның бірінші жылының
нәтижелерін ғана талдауға болады.
Екінші, үшінші бағдарламаларды және төртінші бағдарламаның ... ... ... ... ... көрсетілген:
Кесте мәліметтері екі орындалған бағдарламадан үшінші орындалған ... ... ... ... ... бағдарламаның интегралды
көрсеткіштерінің мәні екінші бағдарламамен ... 149,6 есе ... ... ... ... жеке көрсеткіштері үшінші бағдарлама
көрсеткіштері деңгейінен төмен: жұмыскерлердің ... ... ... ... қамтылған жұмыскерлер санының үлесі 3,6% төмендеді,
шығындардың бір теңгесіне шаққандағы ШКС өндірілген өнім ... 2,137 ... Жеке ... ... ... ... ... қарсы 5,26 пунктке дейін төмендетті.
Кесте 5 – Қабылданған мемлекеттік бағдарламалардың тиімдлігін бағалау
|Көрсеткіштердің |Өлш. |II |III |IV ... ... |бір. ... |Бағдарлама |бірінші жылы |
|1. ЖАӨ жалпы |% |2,18 |23,4 |26,87 ... ШКС | | | | ... ... | | | | ... ... |% |5,2 |25,2 |21,6 ... санындағы ағын | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... бір ... |1,250 |0,697 |0,557 ... ... | | | | ... ... өнім | | | | ... | | | | ... ... бір ... |2,021 |8,489 |6,352 ... ... | | | | ... ... өнім | | | | ... | | | | ... ... |6,503 |7,97 |9,53 ... ... | | | | ... ШКС | | | | ... | | | | ... үлесі | | | | ... |- |0,045 |6,70 |5,26 ... | | | | ... ... ... ... ... арасында
интегралды көрсеткіштің ең үлкен мәні Қостанай облысында – 5529,99 және ең
төмен ... ... – 6,25. ... ... ... ... бұл аймақта жоспарланған шаралардың толық көлемде
орындалғанын мәлімдейді және де шаралар шағын кәсіпкерліктің «тар жерлерін»
жоюға ... ал ... ... ... ... ... салыстырғанда жоғары. Алматы облысы төртінші бағдарламаның
шаралар кешенін ... жылы ... ... ... ... – 901,69, ең
нашар Павлодар облысында орындалған Кинтег – ... 6 – ... ... ... ... ... бағдарламаларын үлестіру
|Бағдарламалардың |Интервалдар |Бірілктер |Аймақтар ... ... ... ... | ... ... | | | ... |
|жоғарғы |675-901,69 |1 ... ... ... |450-675 |- |- |- ... |225-450 |- |- |- ... ... |0-225 |15 ... |181,1 |
| | | ... | |
| | | ... |95,76 |
| | | ... |93,56 |
| | | ... | |
| | | ... |85,7 |
| | | ... |38,3 |
| | | ... |32,56 |
| | | ... ... |
| | | ... |30,94 |
| | | ... | |
| | | ... |30,78 |
| | | ... |29,9 |
| | | ... | |
| | | ... |24,18 |
| | | ... |14,8 |
| | | ... |5,87 |
| | | ... ... |
| | | ... | |
| | | | |2,67 |
| | | | |1,13 ... ... ... «төмен», және «өте төмен» ... ... ... ... шамасына тәуелді
бағдарламалардың үлестірілуі берілген. Берілген интервалдар бағдарламаларды
орындау тиімділігінің дәрежесін ... ... ... ... ... ... үшін ... коэффициенттің алынған
максималды мәнін төртке бөлу қажет. Егер бөлуден алынған сан ... ... ... ... оны ... ... кіші ... бүтіндейміз. Алынған сан
«өте төмен» интервалының жоғарғы шекарасы және ... ... ... бастамасы болып табылады. Әрі қарай алдаңы
интервалдардың ... ... ... ... қоса ... ... аламыз. Алматы облысы төртінші бағдарламаның бірінші жылының
шараларын ең ... ... ... 15 ... – өте ... ... екінші, үшінші мемлекеттік бағдарламаларды және
төртінші ... ... ... ... ... ... ұсынылған
әдістемені мақұлдау тек үшінші бағдарламаның ғана ең ... ... ... ... ... ... деңгейде жүзеге асырылған,
шағын кәсіпкерліктің дамуына жұмсалған қаржылардан қайтарымы жоғары.
Республикамызда ... ... ... ... бірі – ... ... ... Шағын кәсіпорындар
экономиканың құрылымдық қайта құруын жеделдетеді, тұтынушылардың сұранысына
жедел әрекет етеді. Республикада ... ... ... мен қызмет жасауына
қажетті ұйымдастырушылық, экономикалық және ... ... ... ... ... Оған ... жағдайлар
бекітілген: шағын кәсіпорындар кез ... ... ... кез ... ... ... негізінде құрыла алады: өнеркәсіп
пен ... ... саны – 200-ге ... ... мен ... көрсету саласында жұмыскерлер саны 100 адамға ... ... ... ... ... ... саны 25 ... дейін; бөлшек
саудада жұмыс істейтіндер саны 15 адамға ... ... ... ... ... ... шаруашылық ассоциациялары, мемлекеттік органдар құрады. Шағын
кәсіпорын мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап заңды тұлға статусына
ие болады. ... ... ... ... ... өнімге,
міндетті төлемдерді төленгеннен кейінгі қалған ... ... ... ... жүргізіліп жатқан реформалардың түпкі мақсаты әлеуметтік
проблема, ол халықтың өмірін жақсарту ... ... ... ... ... «тұтынушыға қызмет ету» режиміне ауыстыру қажет. Әлемдік
тәжірибе ... ... бұл ... ... ... типі ... ... Оның негізгі белгілері: батыл инициатива,
толык ... пен ... ... ... ... ... ... бәсекелік күрес тактикасы мен инвестициялау мәселелерін
талдау.
Республикамыздағы шағын бизнестің экономикалық мәнін тереңнен ... ... ... қызмет еркіндігі мен кәсіпкерліктің дамуы»
туралы заңның қабылдануы жол ашты. Бұл заң ... мен ... ... ... еркіндігін қамтамасыз ететін негізгі құқықтық,
экономикалық, әлеуметтік шаралар мен кепілдіктерді анықтап берді.
Қазақстанда шағын кәсіпорындар ... ... Бұл ... ... ... ... ... атқарады, олардың қызметін жүйелейді.
Ол мынадай бағыттар бойынша жүргізіледі:
- Қазақстанда шағын кәсіпорындарды қолдау қорын ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... қолдану;
- шағын кәсіпорындарды несиелеу және ... ... ... ... ... ... тұрақты бағалар мен тарифтерді
қолданған кезде, олардың орнын ... үшін ... ... ... ... ... ... көмек көрсету.
Кәсіпкерлікті қолдаудың, дамытудың жоғарыдаа аталған бағыттардан
басқа шағын кәсіпкерлікке көмек ... ... ... ... Ол ... ... ... территориялық орталықтары
мең инновациялық орталықтарды жатқызуға болады.
Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев кәсіпкерлікке барынша қолдау
көрсету мәселелеріне ... ... ... Оның ... ... мемлекеттік қолдауды күшейту және оны жандандыру жөніндегі шаралар
туралы» Жарлығы осы мәселеге ... ... ... ... және ... ... одан әрі ... жер-жерде азаматтарды шағын
бизнеске тарту үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың стратегиялық аса маңызды секторы ретінде
қарастырып отыр. Алайда, қабылданған шаралардың іс ... ... ... ... ... ... Шағын бизнеске қолдау көрсетуге бөлінетін
қаржы ... ... тұр. ... ... қаржыландырудың ықтимал
көздерін іздестіру жұмысының жолға қойылуы да ... ... ... ... және орта ... ... ... несие
беру тәртібі баяу енгізілуде.
Шағын бизнесті дамыту ... ... бар, ... іс ... Бұл арада халықпен тығыз байланыс жасамай, оның ... ... басу ... ... Жеке және ... ... ... заңдық
база жасау және оған мемлекеттік қолдау көрсету шағын ... ... ... бизнес бірқатар экономикалық және әлеуметтік ... ... рөл ... ... ... ... мен дамуы барысында
мемлекеттік қолдауды ... ... ... ірі кәсіпорындардың монополиялық
әрекетінен, экономикалық өзгерістер кезінде шағын бизнес қиын қал-жағдайда
болады. ... ... ... ... ... ... құқықтық
жағынан көмек көрсетуге, өркениетті нарықтық қатынасты орнатуға ыкпал етуге
тиіс. Республикада қабылданған ... ... ... ... ... сәйкес ел экономикасының маңызды салаларының бірі — ... ... ... ... тиіс шараларды атап өткен қажет.
Мемлекеттің агробизнес жүйесіне араласуының қажеттілігі ... ... ... ... ... ... дамыған нарық жағдайында да
орын алатын объективті факторлармен анықталады.
Кез келген экономикалық ... ... ... мемлекеттің
араласуын қажет ететін: бюджетгік, несиелік, салықтық, инвестициялық
сферасында мемлекеттік ретгеу ... ... ... экономикалық белсенділігі мен әлеуметтік бағдар
ұстауының кепілі оның өздігінен қоғамның орташа топтарына жататындығы емес,
оның ... мен ... ... ... меншікке негізделуі болып
табылады. Қазіргі уақытта шағын кәсіпорындар жұмыс ... ... ... ... субъектілердін 80 пайызын құрайды. Республикада шағын
бизнеспен бір миллионнан аса адам айналысады.
Шағын бизнесті дамыту үшін үш ... ... ... ... ... құқығын қорғайтын жүйе жасау; тексеруші органдардың санын
азайту; рұқсат беруші құжаттардың санын азайту.
Шағын және орта ... ... ... бірі ... ... қиындығы.
Кәсіпкерлер банктен несие алудан бес түрлі себеппен бас тартады:
- ... ... ... болуы;
- кепілдік талаптың тым қатаң болуы;
- ақпараттың жетіспеушілігі;
- несие алу мүмкіндігіне сенімнің жоқтығы;
- банктердің кәсіпкерлерден аймақтық алшақтығы.
Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың ... ... ... ... дамытудың басымдылығы;
- Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың кешенділігі;
- Инфрақұрылымды дамытуда және ... ... ... ... туғызу;
- алдыңғы қатарлы шетелдік тәжірибені қолдану.
Қазақстан Республикасының ... ... ... жөніндегі
агенттігі Экономикалық зерттеулер институты және ... ... ... Қазақстан Республикасында Шағын кәсіпкерлікті дамыту
мен ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасының
жобасын жасады. Бағдарламада бірқатар шараларды жүзеге асыру белгіленген:
Шағын кәсіпкерлікті ... жэне ... ... ... ... едәуір шығындарды талап етеді, ал
мемлекеттік бюджеттің мүмкіндігі шектеулі. ... ... ... коммерциялық мехаизмдеріне көшу қажет. Қазір банктер сату-
сатып алуды несиелейді немесе ірі ... ... ... ... ... ... өтімді кепілдік базаның жоқтығынан несиелік
ресурстарға қолы жете ... тұр. ... ... шағын кәсіпкерлікке
лизингтік несиелер, сақтандыру, франчайзингті дамыту қажет.
Кәсіпкерлікті қаржылай қолдау саясаты ... және ұзақ ... ... ... ... ... мен несие серіктестіктерін
құруға бағытталуы қажет.
Салық салу және кеден саясаты:
Шағын бизнес субъектілеріне салық салудың әділ ... ... ... ... ... мүдделердің фискальдық мүдделерден басым болуы
тиіс. Шағын бизнес субъектілеріне салық ... әділ ... ... ... ... ... болуын көздеуі керек.
Кәсіпкерлердің табысына бірыңғай жеңілдікті мөлшерлеме енгізу немесе
патенттік төлем кәсіпкерлердің жұмысын ... ... және ... ... ... ... жою ... Өндірісті дамытуға, бәсекеге
түсе алатын экспортқа бағдарланған немесе импортты ... ... ... ... ... ... үшін табыс салығын есептеген
кезде салық салынатын табысты осы қаржыға кеміту қажет. Шағын кәсіпкерлікті
қолдаудың ... ... бірі – ... ... ... кезінде шағын
кәсіпорындарға жеңілдіктер беру. ... ... ... ... ... құн ... ... кейінге қалдьіру қажет.
Салалықтық бағдарламаларды жетілдіру:
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың маңызды жағы ... ... ... сондай-ақ ірі отандық кәсіпорындар тарапынан қолдау жасау
болып табылады. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... коммуникация салаларында, сондай-ақ жекелеген кәсіпорындарда
жасалынған.
Шагын кәсіпкерлікті қолдаудьщ ... ... ... қолдау мен ... ... үшін ... Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорының жұмысын
қайта қарау қажет.
Нарық инфрақұрылымын ... ... ... ... маңызды
бөлігі болып келеді. Шағын бизнестің тиімді қызмет етуін қамтамасыз ететін
нарықтық инфрақұрылымға ... ... ... ... ... және басқа қызмет түрлері, қаржы-несие
институттары, сақтандыру компаниялары, әр ... оқу ... ... ... бұл ... ... ... өзіндік проблемаларын
шешу қажет. Қазақстанда кәсіпкерлер мүддесін қорғайтын жетілген ... ... ... ... конгрессі, Кәсіпкерлер мен өңдеушілер
одағы.
Лизинг және ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту саласында жедел және каржы
лизингі іс жүзінде дами ... ... ... ... ... ... ... базасының жоқтығы басты себеп болып табылады. Лизингтік
қатынастарды ... ... ... олардың дамуын колдау жөнінде
бірқатар шараларды қабылдау қажет.
Франчайзинг ... ... ... ірі бизнеспен қарым-қатынасының
тиімді үлгісі ретінде өз дамуының зор ... ие. ... ... үшін: франчайзинг ассоциациясын, франчайзингтің оқу-
консультациялық орталығын құру ... ... ... орайда бағдарлама бойынша шағын кәсіпкерлікті ақпараттық
қамтамасыз етудің ұлттық ... ... ... Осы жүйе ... ... оқу ... ... фирмалар, адвокаттық
кеңселер, инфрақұрылымның басқа да объектілері бойынша деректердің
ақпараттық базасы құрылады. ... ... ... ақпараттық
көрме орталыгы бұл жүйені іске асыруга негіз болуы тиіс.
Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесі жағынан жеткілікті
қорғалган институтқа жатпайды, бұл әсіресе шагын бизнеске ... ... ... ... және әр ... мүдделерін қорғау
мемлекеттік емес ұйымдардың рөлін күшейту мақсатында, әр түрлі ... ... ... ... ... процесі бастаушы кәсіпкерлерге өз
ісін бастауда ... ... ... ... құрылып жатқан
кәсіпорындардың тағы бір проблемасы – бұл ... ... ... ... ... ... ... бекітілмесе де, Президент Жарлығы негізінде
жүргізіледі. Кейбір кәсіпкерлер бұл ... ... ... Лицензия беру
мәселесін де заңдық жағынан қайта қарау қажет.
Шағын және орта бизнесті қаржыландыру ... ... ... ... бағыттарының бірі – ... ... және ... ... ... ... ... және несиелеу жүйесін жетілдіру басты мәселелер
болып саналады. ... ... ... ... ... ... ... деген үлкен тапшылық орын алып отыр. Қаржы ... ... ... ... тұр. ... ... ... шектеулігі;
- коммерциялық банктердің кепілдік міндеттемені жоғары деңгейде
ұстауы;
- берілетін несиенің пайыздық мөлшерлемесінің жоғары ... және ... ... кәсіпкерлікке микро несие ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... басты бағыты
осы секторға несие мен инвестицияны ... ... ... бірге шағын
кәсіпкерлікке қатысты қаржылық-несиелік саясат ... ... және ... ... ұзақ ... ... ... қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорытындылай келе, шағын кәсіпкерліктің шынайы мағынасы – ... пен ... ... даму. Сондықтан, республиканың шағын
кәсіпкерлік нысандары да әлемдегі гүлденген елдердегі сияқты міндетті түрде
мемлекеттік қолдау мен ... ... ... ... ... ... бағытталған заңдардың үстемдік етуі.
Елбасы Н.Ә.Назарбаев жыл сайынғы Қазақстан халқына ... және ... одан әрі ... аса ... ... шешуге бағытталған бастамалары ... ... ... ... қоғамда кәсіпкерлік рухты арттыру және жеке
меншікті қорғау жөнінде үлкен жұмыстарды ... ... ... Және де ... ... ... ... президентіміздің
жарлықтары да қабылданған.
Дамыған елдердің көпшілігінде экономикалық өсудің шешуші бір ... ... ... ... ... ... ... 2005 жылы
мамыр айында Қазақстан Республикасы ... ... ... және орта ... 2005 – 2007 жж. ... ... ... Бағдарламасын» қабылдаған болатын. ... ... ... және орта ... саласындағы заңды
жетілдіруді, өмірге бейімді инфроқұрылымды ... ... ... ... ... ... ... ретінде күшейтуді,
шағын кәсіпкерлікті несиелеу мөлшерін ұлғайту және т.б. ... ... 2030 ... ... ... ... бәсекеге мейлінше қабілетті елу елдің ... кіру ... 2015 ... ... индустриалды – инновациялық даму Стртегиясын жүзеге
асыру экономиканы диферсификациялауды, ... ... ... ... ... ... секторды нарық қатынастары мен бәсекеге
қабілетті экономиканың негізгі іргетасы ретінде дамытуды болжайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... саясатын жүзеге асыратын мемлекеттік институт болып табылады. Үкімет
2008 жылдан бастап ... және орта ... ... ... дайындады. Жаңа концепция мен шағын және орта кәсіпкерлікті
қолдауға қатысты саясаттың басты міндеті ... ... және ... бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, оның сапалы серпілісіне, осы
саладағы ... өсім мен ... ... жәрдемдесу болып
табылады.
Иә, Үкімет «Қазынадан» қаражат бөліп, ол екінші ... ... ... болды. Алайда, осы тұста бұл ақшаның тиынына дейін сұрауы
болатынын, яғни ... тиіс ... ... жөн. Ал сол ... және оны ... тек қана банктер қамтамасыз ете алады.
Бұрын кәсіпкерлікті қолдауға арналған несиелер 3-4 пайызбен ... ... ... ... ... ... еді. Бірақ, осы
несиелердің көп бөлігі қайтарылмай қалды. Жүйесіз, іріктеме жеңілдіктердің
соңы көбіне ... ... алып ... ... үш бағдарламасы
бойынша берілетін ақша нарықтық ставкалар бойынша орналастырылады, құптауға
боларлықтай – 12,5 ... ... де бар. ... банктердің барлығы
бірдей мұндай бағдарламамен жұмыс істеуге ... ... ... - ол ылғи да ... ... келісу, рәсімдер, шектеулер және т.б.
Сондықтан бөлінген қаржының бір бөлігі кәсіпкерлерге тікелей «Даму» қоры
арқылы беріледі
Экономиканы ... ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлікке көмек көрсету жалғасатын
болды. Мемлекеттік қолдау олардың салалық тиістілігіне қарамастан, шағын
және орта ... ... ... ... ... осы ... ... қоры 2009 жылы қосымша 1
млрд. АҚШ долларын (120 млрд. ... ... ... ... ... ... жобаларды қайта қаржыландыруға және 30% жаңа ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнеске несие беру бойынша
барлық бағдарламалардың операторлары болды. ... қоры ... ... бір ... ... арналған лимит 3-тен 5 млн.
АҚШ ... ... ... ... ... бірлесіп шағын және орта бизнес үшін
сыйақы мөлшерін тұрақтандыру бойынша дағдарысқа дейінгі деңгейге дейін (14%-
дан аспайтын ) шара ... ... ... ... тіркей отырып,
шағын және орта бизнесті қолдау бойынша қабылданған барлық ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қоры шағын және орта кәсіпкерлікке берілетін
несиелерге кепілдік беру тегін енгізетін ... ... қоры ... ... шағын несие берудің,
оның ішінде ауылдық кәсіпкерлерге несие берудің бағдарламасын әзірледі.
Үшіншіден, ... және орта ... ... ... ... ету ... ... «Мемлекеттік сатып алу
туралы» жаңа ... ... ... ... ... холдингтер мен ұлттық компаниялардың мемлекеттік тапсырыстарына
қол жеткізуі ұсынылатын болады.
Төртіншіден, Үкімет кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... және ... беру ... одан әрі жетілдіру бойынша жұмысты
жалғастыруда.
Қазіргі таңда ҚР-ның ... ... ... ... ... Ол ...... қатынас жүйесімен, меншік
қатынасымен байланысты.
Жүргізілген реформа жетістіктері, алдымен, кәсіпкерліктің, ... ... ... ... ... ... ұштасады. Қазіргі
таңда кәсіпкерлік дамуының екпіні, біздің ойымызша, нарықтық экономикада
өмір сүріп жатқан ... ... ... ... ... Осыған орай, кәсіпкерлік мәселесіне көңіл аудару Қазақстан
экономикасы дамуының маңызды шарттарының бірі ... ... ... ... ... үшін ... кәсіпкер мен мемлекеттік сектор
арасында белгілі ... ... ... және де ... ... ... оның ... нарықтық экономиканың дамымайтындығын
айтып кеткен ... Бұл ... ... және меншік
қатынастарының ұшырасатын әртүрлі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... емес жанама түрде ғана араласуымен
байланысты және ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің әрекет етуіне толық жағдай жасай
отырып оның ... ... ... ... деңгейін одан ... атап ... ... мен ... қанағаттандыру, бәсекені
қалыптастыру арқылы отандық тауар өндіру мен ... ... ... және
сандық көрсеткіштерінің артуына және де тұрғындардың өмір сүру ... ... ... мол, – деп ... болады.
Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруда кәсіпкер өз мүддесін орындай
отырып қоғам ... де ... ... ... оны ... ... қазіргі орны мен қосқан үлесінің жылдан – ... ... ... ... ... оған ... капиталдың
тез арада өз орнын толтыруы, өндірушілердің аймақтық рынокқа бағышталуы,
сұраным өзгеруіне тез арада әсер етуі және де ... бір ... ... ... ... ... өтуде шағын кәсіпкерлік басты үш мақсатты жүзеге
асыруға ықпал етеді:
• Тауар-ақша қатынастарын пайдалану арқылы шаруашылық механизмін
жедел ... Аз ... ... аса ... ... мен ... ... Халықтың жаппай тұтынатын тауарларына сұранысты қамтамасыз ететін
құрылымдар құруға.
Шағын кәсіпкерлік қай ел ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда шағын кәсіпкерлікті дамыту мен
оны қолдау ел экономикасының реформалаудың басым бағыттарының ... ... ... – ел ... ... ... ... болады. Өркениетті елдерде бұл саланы ... ... ... және ... ... ... ... құрайды. Дегенмен, бүгінгі
таңда шағын кәсіпкерлікті дамыту мен оны ... ... ... ... ... бағыттарының бірі болып саналады. Шағын
кәсіпкерліктің ел ... ... ... – оны ... ... ... ғана тауып бере алады, яғни, экономикалық реформалардың
түп ... ... ... мен ... ... десек, оның
көшбасшысы – шағын ... ... ... ... ... экономикасының
85-90 %-дан астамы шағын кәсіпкерлік құрайды екен. Бұл ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қабілетін
жарқыратып көрсетуіне мейлінше мүмкіндіктердің жасалғандығын көрсетеді.
Сондықтан, бұл жұмыста ... ... ... даму ... оның
қалыптасудағы кездесетін негізгі бөкеттері мен оны мемлекеттік қолдау
саясатының ... ... ... ... ... ... ... осы ғылыми жұмыстың қолданбалы мәнділігі шағын кәсіпкерлік
қызметті ... ... ... ... арқылы еліміздің экономикасына
байланыстыру мәселесі кең талқыланды. Бұл ... ... ... мен ... ... ... кәсіпорындар қызметінің барлық істерінің нормативтік – құқықтық
актілерін қалыптастыратын базаны құру;
- салық салу жүйесін тиімді тарақтандыру;
- шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... ... ... шешу, яғни тиімді менеджментті іске асыру сияқты
мәселелер жатыр.
Жалпы ... ... ... ... кәсіпкерлік дамуын Қазақстан
экономикасының ерекшеліктерін және мүмкіншіліктерін ескере отырып мынадай
шараларды жүзеге асыруға керек сияқты:
- ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік және жергілікті ... ... ... ... құру және осы ... ... шағын
кәсіпкерлікті несиемен қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... ... ... беру жолдарын қарастыру;
- жаңадан ашылған шағын кәсіпорындарға ... тік ... ... ... жылдарда әртүрлі жеңілдіктерді қарастыру, атап айтсақ,
салықтың ең төменгі мөлшерін қолдану және тағы басқа да;
- ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік объектілерінің тексеру жөніндегі
қызметтерін бәсеңдету;
- шағын кәсіпорындарға сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
- «Шағын кәсіпкерлік туралы» заңдарды қайта қарау және бұл заңдарда
мемлекеттік ... ... ... күшейтуден гөрі кәсіпкерлер
мүддесін қарау керек сияқты.
Халықтың ... ... ... жол – орта ... ... топ ...... және орташа бизнеске қол жеткізгендер болып
саналады.
Иә, кәсіпкерлік ел экономикасының ... ... ... оны ... ертенгі жарқын болашағымызды бүгіннен бастау деген сөз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Бердалиев К. Менеджмент: Лекциялар курсы. – ... ... – 240 ... ... Б.Ы., ... ... ... кіріспе». Алматы,
Экономика, 1995ж.
3. Сәбден О, Тоқсанова А. «Шағын кәсіпкерлікті басқару» Алматы, Білім,
2002 жыл
4. Нұрғалиев Ө. ... ... ... қолдау және дамыту
тәсілдері» Азия Транзит – 2006 жыл, ... ... Н.К., ... А.Н. и др. ... и бизнес. Менеджмент
государственного сектора. Книга 1-4. Учебник. Алматы: Экономика,
2002г.
6. Рогачева Т.М., ... А.Е. ... ... РК. Алматы, 2008г.
7. Сәбденов О. Бәсекелестік экономика. Алматы, 2007ж.
8. Берденалиев «Экономиканың ... ... ... ... ... А.В. ... ... 2001г.
10. Үмбетәлиев А.Д., Керімбек Ғ.Е. ... ... ... Оқу ... – Астана: “Фолиан” баспасы, 2005ж. – 176б.
11. А.Б.Рахымбаев, Б.О.Сабатаева, А.Қ.Белгібаева. Менеджмент. ... – «заң ... ... 2006ж. – ... ... Д.Я. ... экономикасы. Практикум. – ... 2006ж. – 106 ... ... Р.С., ... Т.Б., ... Д.М. Жаңа ... Оқу құралы. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2006ж. – 233
бет.
14. Под ред. ... Е.Б. ... ... Алматы,
2001 г.
15. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030». ... ... ҚР ... ... ... ... Жолдауы. Астана, 2006ж
17. ҚР Президентінің Жарлығы «Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамытудың
2001-2002 жылдарға ... ... ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы «Дағдарыстан Жаңару
мен дамуға», «Егемен Қазақстан», 2009ж, 6 ... ... ... ... жж. ... даму ... өту
концепциясы туралы» Қазақстан республикасы Президентінің Жарлығы.
20. «Қазақстан Республикасындағы шағын және орта кәсіпкерлікті ... жж. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2005жыл ... №450 ... ... ... «Шағын бизнестегі заңды тұлғалардың қатынасын
реттеу туралы» ... ... ... ... орта және ірі ... ... ... табылатын
заңды тұлғалардың үлгі жарғыларын бекіту туралы ҚР ... 2008 ж 16 ... №852, ... ... 2008 жыл, ... 6 бет. 10 ... – 7 бет.
23. «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының 2006жыл 31
қаңтардағы №124 III Заңы.
24. ... и ... ... ... РК, ... ...... 2003г
25. Бегімбаев С.А. Шағын және орта кәсіпкерлік қызметінің ... ... ...... ... ... ҚазҰПУ хабаршысы. 2006 - №1(7) 30-34 бет
26. Мауленқұлова Г.Е. Шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... ету ... ҚазҰУ хабаршысы. 2006ж.№3(55)
27. «Вестник предпринимателя» 2004г.
28. Құланбай Э. Шағын ... ... ... ... ... ... ... Омарова А. Шағын кәсіпкерлікпен шұғылданушылар заң талаптарын жете
білмейді. Заң газеті, 2005 жыл 27 ... (№34) – ... ... А. ... ... оны ... жаңа көзқарас
қажет. Айқын – 2008ж. – 24 қаңтар (№12) 12б
31. Ашанұлы Қ. Шағын ... – елге ... ... ... 2003ж – 14 –
20 наурыз
32. ҚР-ның статистикалық жылнама жинағы, ... ... ... 134-136 ... http// ... ... ... сайты
35. WWW.MF.MINFIN.KZ сайты
36. www.minplan.kz. сайты

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсіпкерліктің инфрақұрылымының қалыптасуы мен дамуы (Жамбыл облысы бойынша)138 бет
Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік капитал42 бет
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызметке салық салу механизмі39 бет
Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті несиелендіруді ұйымдастыру43 бет
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлік қызметті құқықтық реттеу66 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың экономикалық-әлеуметтік мәні24 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Acom компьютерлік дүкенінінің ақпараттық жүйесін құру57 бет
Delphi ортасында құрылыс дүкенінің жұмысын автоматтандыру22 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь