Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі

Кіріспе
І. Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1.1 Өсімдіктің дәрілік қасиеттері туралы зерттелген мәліметтер ... ... ... ... ... ...6
1.2 Өсімдіктің жасына байланысты өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3 Құлқайырлар тұқымдасына (Malvacea puss) және жалбызтікен туысына (Althaea L.) жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.4 Altheae officinalis L өсімдігіне ботаникалық және фитохимиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.5 Altheae officinalis L өсімдігін медицинада, халық медицинасында пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

II. Ғ ӨК “Экос” жағдайына физико.географиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... .18

ІІІ. Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

IV. Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
4.1 Өскіннің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
4.2 Altheae officinalis L өсімдігінің онтогенезіндегі морфологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
4.3 Altheae officinalis L өсімдігінің онтогенезіндегі анатомиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
4.4 Altheae officinalis L өсімдігінің нақтамалық белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
        
        ӘЛ-ФАРАБИ  АТЫНДАҒЫ  ҚАЗАҚ  ҰЛТТЫҚ  УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Ботаника кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік
мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мерзімі)
Алматы, 2005 ж
РЕФЕРАТ
Бітіру жұмыстың тақырыбы “Althaea officinalis L (Дәрілік жалбызтікен)
өсідігі вегетативтік ... ... ...... саны – 7
Фотосурет саны – 13
Пайдаланған әдебиеттер саны – ... ...... ... ... ... шырышты
клеткалар, склеренхима, флоэма, камбий, ксилема, ксилема өзектері, ортаңғы
бөлік, ... ... ... ... ... ... кеуекті
мезофилл, үш буынды бір клеткалы қарапайым түк, шоғыр аралық камби, кальций
оксалатының ... ... толы ... ...... жалбызтікен онтогенезінде тіршілік
кезеңдерін және тіршілік күйлерінің басталу және ... ... ... және ... ... ... ... – тұқымдардың сапасын, тіршілік ету қабілетін, олардың
лабораториялық және далалық жағдайларда өнгіштігін зерттеу ... ... ... алу ... және ... ... ... және анатомиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... ережелер
басшылыққа алынды.
Нәтижелер:
1. Тәжірибе нәтижесінде далалық жағдайға ... ... ... өніп шығу ... мен көктеп өсу қуаты
жоғары.
2. Дәрілік жалбызтікен жастық кезеңдерден өту барысында жапырақтары
мен сабағының құрылысында айтарлықтай өзгерістер байқалған ... ... ... анатомиялық құрылысын зерттеу барысында
бұл түрді басқаларынан ажырататын бір қатар белгіліер анықталды.
Мазмұны
Кіріспе
І. ... ... ... ... туралы зерттелген
мәліметтер.......................6
2. ... ... ... Құлқайырлар тұқымдасына (Malvacea puss) және жалбызтікен ... L.) ... Altheae ... L ... ... және ... Altheae officinalis L өсімдігін медицинада, халық медицинасында
пайдалану...................................................................
............................................16
II. Ғ ӨК “Экос” жағдайына ... ... ... ... Altheae ... L өсімдігінің онтогенезіндегі морфологиялық
ерекшеліктері...............................................................
..........................................29
4.3 Altheae officinalis L ... ... ... Altheae ... L ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазақстан жерінің жасыл әлем дүниесі алуан түрлі адам ... ... бай, оның ... ... таңда Республикаға ең
маңыздысы, ол дәрілік өсімдіктер.
Табиғаттағы тағамдық, ... мал - ... ... ... бар
сан – алуан өсімдіктердің тобы табиғи өсімдік ресурстарының қорын құрайды.
Сондықтан да, олар ... ... ... ауыл ... ... ... ... Ботаника және медицина мамандарының
мәліметтері бойынша еліміз флорасында өсімдіктердің емге қолданылатын жалпы
түрлерінің саны 216 деп ... Ал ... мол ... республика
медицинасында тиімді пайдалану, еліміздегі қазіргі дәрілер тапшылығын
шешуге бірден – бір өз ... ... ... ... Одақ ... барынша берік қалыптасқан ресми медицинаны
дәрімен қамтамасыздандыру аса күрделі химиялық – синтетикалық препараттар
арқылы іске асырылғаны ... ... ... егемендік жағдайында бұл жолмен дәрілік
препараттарды даярлау ел экономикасына мейлінше ... ... ... ... ... ... ... дәрілік өсімдіктер шикізатын
даярлау әрі тез және де ... ... ... ... ... ... аудан дәріханаларын уақытылы шипалы дәрілермен қамтамасыз ету
жеңілдейді.
Үшіншіден - өсімдіктерден ... ... ... ... адам ... кері ... химия – синтетикалық ... ... ... ал ... ... ... ... мүлдем
жоқтың қасы. Демек, дәрілік өсімдік шикізатындағы биоактивті заттар
табиғаты ... яғни адам ... ... оңай ... шығады.
Қазіргі кезде өсімдіктерден алынған препараттар 40% құрайды ... ... ... ... ... ... ... күнге дейін белгісіз болуда. Өнеркәсіпте дәрілік шикізаттың күннен ... ... бола ... ... ... ... ... өсетін
жерлерін зерттеу және қорларын анықтау маңызды міндет болып табылады ... ... ... ... зерттеу және емдік қасиеттерін анықтап,
таныстыру ісінде республикада бірқатар жұмыстар атқарылды. Бұл ... ... ... ... ... ... Институты, әл – Фараби атындағы ... ... ... кафедрасы және басқа да ғылыми ... ... ... ... ... ... пен адамдар арасындағы қарым – қатынаста
жіберілген қателіктер саны көбейіп ... ... ... ... ... ... ... мүлдем жоғалып барады. Қазақстанның Қызыл
кітабында 40- қа таяу ... ... ... ... ... ... да біз тек ... өсімдіктерді пайдаланып қоюды ғана емес,
оларды қорғауды да білгеніміз жөн.
Жұмыстың мақсаты : Дәрілік жалбызтікен өсімдігі онтогенезінде тіршілік
кезеңдерін және ... ... ... және ... ... ... және анатомиялық ерекшеліктерін сипаттау.
Осы мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылды:
-тұқымдардың лабораторияда және далалық жағдайда өніп шығу ... және ... өсу ... (өну күші) анықтап көрсету ;
-арнайы екпе жағдайында ҒӨК “ ... ... ... ... ... ... ұзақтығын анықтай отырып, бұл өсімдік
түрінің өсу кезеңдерін және әрбір жылдық кезеңдеріндегі күйін ... ... ... онтогенезі барысында, оның вегетативтік мүшелерін
анатомиялық тұрғыдан зерттеу ;
-бұл түрдің нақтамалық белгілерін табу.
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.1 Өсімдіктің дәрілік қасиеттері ... ... ... ... басқаруымен Қазақстанда пайдалы өсімдіктер
тексеріліп, «Растительное сырье Казакстана» (1944) /7/, деген ... ... онда ... ... ... жан – ... ... уақытта құрамында иілік заттары бар ... ... ... бөлген. Қазақстанда иілік затты өсімдіктердің құрамын анықтау ісімен
Т.К.Чумбалов (1966) айналысып, кермек, қымыздықтан аса бағалы препараттарды
алудың негізгі ... ... ... ... ... затты өсімдіктерді
тексерумен О.С.Лушпа (1958), Р.М.Кунаева (1966) /8/ шұғылданған.
Дәрілік ...... ... ... ... қайнар көзі.
Дәрілік препараттар әртүрлі ауруларды емдеу кезінде қолданылады. Медицинада
жүрек, қан тамырлары аурулары кезінде қолданылатын ... ... – 77%, ...... ішек ... - 74%, жатын ауруларында -
80%, қақырық түсіретіндер - 73%, әртүрлі құрт ауруларына қарсы - 72%, қан
тоқтатуға ... - 60% ... ... ... әсер ... ... өсімдіктің әртүрлі
мүшелерінде жинақталады: тамырда, ... ... ... ... ... жинақталады.
Сондықтан дәрілік өсімдіктердің әртүрлі мүшелерін жинау және кептіру
өздерінің ерекшеліктеріне қарай жасалады. Мұны әсіресе дайындау ... ... Сол ... жинау мерзімін ескерген жөн, өсімдіктердің әртүрлі
мүшелеріндегі дәрілік қасиеті бар биоактивті ... ... ... және бұл ... ... даму ... ... өзгеріп отырады /9/.
Дәрілік өсімдіктерді емдеу кезінде қолданылатын себебі, олардың адам
организміне келіп ... соң, оған әсер ... ... қосылыстар
болады. Негізгі әрекет етуші химиялық қосылыстарға: иілік заттар немесе
таниндер, алколоидтар, гликозидтер, кумариндер, эфир ... ... ... ... сыртқы жараға тұтқыр және бактерицидтік дәрумен
ретінде ... /13/. ... ... ... ... ... ... қосылыстар. Медицинада стрихнин, морфин, эфедрин,
сияқты препраттар алколоидты шикізаттың ұнтақтары жүйке ... және ... ... кезінде қолданылады. К.В. Доброхотова, А.А ... ... ... ... ... өсімдіктердің құрамында коп
мөлшерде кездеседі /11/.
Витаминдер – адам организміне ең ... ... ... ... ... гиповитаминоз және авитаминоз кезінде қолданылады.
Табиғи ... ... ... және ... ... ... өте ... биологиялық белсенді болып итмұрынның жемісі ... ... ... ... ... ... ... В-рибофлавин витаминдері кездеседі /16/.
Эфир майлы өсімдіктерді А.Ф. Демидовская (1975) бес жыл бойы ... ... ... ... және т.б. ... эфир ... өсімдіктердің ішінде ең бағалысы болып саналады. Эфир майынынң
негізгі құрамды бөлігі – ... одан таза ... ... ... ... ... ... /17/. Көптеген ғылыми жұмыстарды талдау
кезінде ермен және кермек жусанында эфир ... ... ... ... ... ... жұмысын жақсартатын, тамаққа тәбетті
қоздыратын қасиеттері бар екндігі анықталды. Осы қасиеттеріне ... ... ... ... микробтарды жоятын, қабынуға қарсы әсер
ететін, несеп айдайтын, өт жүргізетін, денедегі ауырған жерлерді ... ... ... ... дәрі ретінде қолданылады /18/.
Гликозидттер – молекуласында көмірсулар қантсыз қосылыс агликонмен
байланысқан табиғи заттар. Агликонның ... ... ... ... топтарға бөлінеді: сапонин, антрогликозидтер /19/.
Гликозидттердің тұрақсыздығына байланысты емдік мақсатқа әртүрлі қалыпта
алынған ... ... ... бар өсімдіктердің көбі улы,
сондықтан емдік ... ... ... ...... (Lamiaceae Lindl), бұршақ (Fabaceae L.),
қалампырлар (Caryophyllaceae Juss) тұқымдастарында кездеседі.
Өсімдіктердің ... ... тағы бір ... ... ... ... ... Кумариндер – ... ... ... ... Бұл ... ... ... сәулесіне адам
терісінің сезімталдығын күшейтеді. Кумариндер өсімдіктер дүниесінде кең
тараған, әсіресе ... ... және ... ... ... мол. ... мүшелерінде, тамырда ... ... ... ... ... Ә. ... (1982)
Қазақстанда кездесетін 130-ға жуық дәрілік өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... ... кезінде қолданылатын тәсілдерін сипаттап жазған /20/.
Қазіргі кезде дүние жүзі ... ... және ... ... ... 12 ... ... пайдаланады /21/.
Қазақстан флорасында кездесетін дәрілік өсімдіктерді 4 ... ... ... ... комитеті пайдалануға ресми түрде рұқсат
берген түрлер.
2) Химиялық құрамы және клиникалық қасиеттері белгілі ... ... ... бар ... ... медицинада қолданылатын түрлер.
4) Фольклорда кездесетін түрлер /22/.
Осы топтың алғашқы екі ... ... ... ... саны ... /23/.
Адамзат тәжірибе жүзінде дәрілік өсімдіктердің әсерлерін біліп, емдік
қасиеттерін әртүрлі ауру сырқауға ... ... ... Айта кету керек
дәрілік өсімдіктерді қолданудың маңыздылығы соңғы 10 жылда шексіз өсті.
Қазақстан ... ... бай және олар ... ... ... ... аймағында 6 мыңға жуық өсімдік түрлері кездеседі. 9 томдық
«Қазақстан флорасы» атты кітапта ... 126 ... 1022 ... түрі ... /3/.
Дәрілік жалбызтікен туысының Altheae деп аталып кетуі гректің altaia
«дәрілік зат» деген сөзіне байланысты. Altaia сөзі мен althomai ... бір ... ... ... және ... ... ... береді.
Жалбызтікен өсімдігі ежелгі дәуірде дәрілік шөп ретінде белгілі болды,
бұл шөп жайында Теофраст, Плиний, Деоскорид, Авиценна т.б. ... ... ... ... деп ... ... «Бұл шөп өзінің көптеген емдік
қасиеттері үшін аltaia деп ... ... бұл ... ... ... «Бұл атау грек тілінің көп нәрсеге пайдалы деген сөзінен шыққан».
Өсімдік түріне «officinalis» анықтаманың берілуі де оның қолданылуына
байланысты ... ... ...... ... деген мағына
береді».
Орысша «проскурняк», «прсверник» деп аталып кетуі ежелгі орыстардың
жазба ... кең ... ... - ... яғни, кейбір
діни жорамалдарда пісірілетін «дөңгелек ақ нан» деген мағынаны ... ... ... ... оның ... ... ... өнімдерге ұқсайды /5/.
Халық арасында тараған аттары: жабайы көкнәр, жабайы раушан,
гольхетма, ... ... ... ... ... ... ... ұзақтығына қарай өсімдіктер бір, екі және көп жылдық болуы
мүмкін. Бір жылдық өсімдіктер бір жылдан да аз ... ... ... ... ... ... соң ... өледі. Бір жылдық өсімдіктер монокарпты
(грек. ... - бір, ... - ... өсімдіктер тобына жатады. бұлар
бүкіл ... ... рет ... ... өсімдіктер. Екі жылдық
өсімдіктерде (қант қызылшасы – Beta, сәбіз – Daucus және ... ... ... және ағаш ... екі ... артық өмір сүреді
де, әр жыл сайын өздерінің бүршіктерінен қайта дамиды. Бұл өсімдіктер тобын
поликарптылар (грек. «поли»-көп), яғни ... ... көп рет ... ... ... табиғатта көп жылдық өсімдіктер қатарында да монокарптылар
кездеседі (агава, бамбуктер). Тек бір ... ... ... ... ұзақ ... ... Көп жылдық шөптесін
монокарптыларға күрделігүлділер және ... ... ... ... бұл өсімдіктер орташа 5-6 жылдай жертаған түрінде
өмір сүріп, сосын гүлдеп, жеміс ... (бір рет) ... соң ... де ... ... ... өз онтогенезінде жасына қарай
физиологиялық өзгерістерге ... ... ... олардың тамыр және өркендер жүйесінің біртіндеп алмасуынан
вегетативтік және ... ... ... өзгеруінен
байқауға болады. Бірақ өсімдіктің абсолютті дәл ... ... оңай ... даму ... ... тұрақты алмасуы – ескіргендері өліп,
ыдырап, жаңалары пайда болып ... ... ... ... ... ... ... болды.
Өсімдіктің тіршілік циклы – оның бүкіл онтогенезі, ол ... ... ... ... және оның ... вегетативтің ұрпағының
табиғи өліміне дейінгі аралық. Өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... (латенттік) – бірінші толастық кезеңі.
2. Прегенеративтік – тұқымның өсуінен бастап дербес организмде ... ... ... өркендердің және тамырладың
басым болуына дейін.
3. Генеративтік – генеративтік өркендердің пайда ... ... ... ... ... ...... формасының қарапайымдалуы, генеративтік
өркендердің болмауы, бірте-бірте жалпы тірі өркендердің болмауы (1-
кесте).
1-кесте тұқымды өсімдіктердің жастық кезеңдері және ... ... ... күйі ... ... ... |1. Тұқым |Im ... |2. ... |pl |
| |3. ... |J |
| |4. ... |im |
| |5. ... |w ... |Жас |G1 |
| ... |G2 |
| ... |G3 ... ... |SS |
| ... |S |
| ... бара ... |Sc ... келтірілген кезеңдер өз кезегінде, бірнеше этаптарға ... ... ... ... ... (1-кесте) келтірілген өсімдіктердің жасына
байланысты тіршілік күйлеріне ... ... ... ... Im – ... толастық күйіндегі дербес организмдер тобы;
2. pl – алғашқы жапырақтар ... және ... ... ... ... ... ... байланысы бар,
ұрықтық құрылыстың сақталуы, тұқымжарнақ алғашқы тұқымжарнақтық
өркен, тамыр;
3. J – дене ... ... ... дербес организмдерге сәйкес
белгілері және қасиеттері қалыптаспаған: жапырақтарының формалары
және орналасуы ересек өсімдіктерге ... ... ... ... ... тамыр және өркен сақталады.
Тұқыммен байланыс үзіледі және ... ... im – ... ... ... ... ... өтпелі кезеңге
сәйкес белгілер мен қасиеттердің болуы: ... ... ... жапырақтардың, өркендердің және тамырлардың
дамуы;
5. W – ересек өсімдіктерге сәйкес ... ... ... ... G1 – ... ... ... құрылыстардың ары қарай дамуы:
генеративтік өркендердің пайда болуы, тамыр және өркен жүйелерінде
өсу және қалыптасу ... ... ... әлі жоқ ... ... ... ғана ... G2—тіршілік формасының біржолата пайда болуы: өсу ... ... ... өркен және тамыр жүйелерінің
жоғарғы дәрежеде ... ... ... жоғарғы дәрежеде
пайда болуы, жаңадан пайда ... мен ... ... ... G3 – ... формасының қарапайымдалуы: генеративтік өркендердің
кенет азаюы, өркен және тамыр жүйелеріндегі өсу және ... ... ... ... ... пайда болу
процесінен басымдылығы;
9. SS – тіршілік формасының одан ары қарапайымдалуы, генеративтік
өркендердің ... ... ... ... ... қайтадан имматурлы күйіне тән өркендер пайда болады:
қураудың жаңадап пайда болу процесінен көп басымдылығы;
10. S – ... ... ... ... ... ... өлген бөлшектері жиналады, дербес организмдерде
ювенильді күйіне тән жапырақтар пайда болады, жаңару бүршіктерінің
пайда болу ... ... Sс – тірі ... жоқ, ... ... бөлшектері басым, өте
сирек бұйыққан бүршіктер кездеседі.
Поликарпты өсімдіктерді ... ... ... ... бөлуге
болады. Монокарпты өсімдіктердің генеративті кезеңінде бір ғана ... күйі ... ал ... ... тіпті болмайды.
Өсімдіктердің жасына байланысты тіршілік күйлерін ... ... ... ... мысалы, сандық сипаттама ... ... ... және ... ... болады /31/.
1.3 Құлқайырлар тұқымдасына (Malvaceae Puss) және жалбызтікен туысына
(Altheae L) жалпы сипаттама
Жасыл өсімдіктер әлемінде қаншама мың ... ... бар, ... ... ... бірі – ... жалбызтікен.
Дәрілік жалбызтікен құлқайырлар тұқымдасының, жалбызтікен туысының
өкілі.
Бұрынғы КСРО-да 12 туысы және 72 түрі бар. ... 7 ... ... ... /32/. ... ... ... 12 түрі бар, Қазақстанда 4
түрі кездеседі:
1. Altheae officinalis (L) – Дәрілік жалбызтікен
2. Altheae ... (L) – ... ... Altheae ... (Ten) – Армияндық жалбызтікен
4. Altheae broussonetiifolia (Iejin) /3,4/.
Құлқайырлар тұқымдасы өкілдерінің ... ... ... ... тостағаншасы бес жапырақшалы, өте ... ... ... ... ... ... ... жері бір-бірімен бірігіп кеткен,
түйнектің жетілу барысында тостағанша бүктемелі, яғни ... ... ... бес ... ... ... жағдайда мүлде болмайды.
Түйнек жетілген кезде ол ... ... ... ... екі шкңбер
құрап орналасады, олардың ұзындықтары бірдей болады және де сыртқы шеңберін
құрайтын тозаңдықтар кейде ... ... яғни ... ішік ... ... ... ұзын түтік құрай қосылып
кеткен, ал тозаңдықтарының жоғарғы бөлігі ... ... ... ... екі ұялы ... ... ... трансверзальді
түрде ашылады. Тозаңы ірі, өзіне тән кедірлі-бұдырлы кескіні бар және
тікенектеу болады. ... ... үшеу ... көптеген болады, олар
жоғарғы жатыны бар бір аналыққа жабысқан, мойыны жеміс ... тең ... ... екі есе көп ... бөлінген, тармақтардың
ұшында көбісінің басы бар отырықшы шашақтары болады, тұқым бүршіктері әрбір
ұяшықта біреуден немесе көп-көптен ... олар ... ... (тұқым
қап) бетінде отырады. Гүлдің ... ... ... асты ... болады, тостағанша асты бөлік біресе бос жататын, біресе ... ... ... бір ... ... ... құралған, жемісі
құрғақ, ол көптеген бір тұқымды жемісшелерге ыдырап кетеді немесе ол ... бес ... ... ... ... ... ... жиде тәрізді
болады /3/.
Ағаштар, бұталар, шөптер көпшілігің жапырақтары кезектесіпе орналасқан
және жапырақ серіктері болады.
Жалбызтікен ... (Altheae L) ... қос ... салыстырмалы
түрде алғанда онша үлкен емес, сыпырығыш ... ... ... ... асты ... 6-12 түзу ... немесе ұшы
сүйірленіп келген жапырақтардан тұрады, ол жапырықтардың төменгі ... ... ... ... гүл ... ұзындығы 20мм, сирек жағдайда 30мм
болады, күлте жапырақшалары түбіне қарай ... ені ... ... ... ... мүлде кішірейіп кетеді, күлте жапырақшаның сыртқы беткейлері
талшықты – түкті ... ... ... ... ... үлпілдік
талшықтармен қапталған, емізікше сияқты ... ... ... ... 8-25 ... ... ... бүйір құрылымы болмайды,
арқасы дөңес және әдетте шығыңқы, ұзына бойы орналасқан өзекшесі ... ... ... ... ... ... ... бүйрек
пішінді. Бір немесе көп жылдық өсімдіктер, ... ... ... ... тілімделген, тісті келеді /32/.
Жалбызтікен туысындағы дәрілік ... ... ... де ... болады. Ол бұрынғы КСРО-ның Европалық бөлігінде,
Қазақстанда, Орта Азияда және Кавказда өседі. Бұл ... ... ... ... см ... көп ... ... Жапырақтарында сағағы бар, гүлдері
алқызыл /33/.
1.4 Altheae officinalis L ... ... және ... ...... 60-150 см ... ... шөптесін
өсімдік. Сырты жұлдызша тәрізді немесе ұштары тармақталған ... ... ... және де ... ... барқытты жібек
сияқты болады.
Тамыры:
Тамырсабағы жуан, қысқа, көп негізді тамырға бөлінген, өзегі ретінде
саналатын тамыры ... ... ... қарай ағаш тектес болып келеді.
Тамырсабағы қоңырқай – сары, оның ақшылдау келген етті және ... ... ... ... болады, цилиндр тәрізді, құрылысы қарапайым,
кейде шамалы тармақталған, тік сабақ болып табылады және ... ... ... ... 1,5 м ... ... орналасқан, жапырақ серіктері жіңішке ұшына қарай сүірленіп
кеткен немесетүзу ... ... ... және олар ерте ... ... Жапырақ
сағақтарының ұзындығы 2-4 см, ал жапырақтарының ұзындығы 2,5-14 см, ені 3-
11 см, төменгі жапырақтары жалпақ ... ... ... ... ... ... ... жапақтарының түбі дөңгелектеніп кеткен немесе
сопақша келген жұмыртқаға ұқсайды, сүйір; түбіне қарай шеті ... ... сына ... ... барлық жапырақтарының жиегі әркелкі
түрде ара тістері сияқты қиылған, төменгілері әдетте қалың түкпен қапталып,
үлпілдектеу келеді. ... түсі ...... болады /33/.
Гүлдері:
Айтарлықтай ірі, диаметрі 20-30 мм болады, түсі - алқызылдау. Гүлдері
жоғары және ортаңғы жапырақтардың ... және де ... ... ... ... ... құрылысы:
5 жасыл жапырақтардан тұратын ... оның асты ... ... тостағанша асты бөлігінен, 5 ... ... ... және ... жіпшелері түтікше болып бірігіп кеткен
көптеген ... ... ... ... және жоғарғы
бөлігінде жатыны бар аналықтан тұрады. ... ... ... көп-көптен
қысқа гүл табандарында шоғырланған, гүл табандары жапырақтардың қуысына
кіріп жатады. гүл ... 2/3 ... ... ... ... – үшбұрыштау, ұщына қарай сүйірленген болады. Күлте жапырақшалары
жалпақ, пішіні жұмыртқаның ұшын төмен қаратқан күйіне ... ұшы ... ... ... ... мен жіпшелері шашыраңқы орналасқан,
қысқа кедір – бұдырлы емізікшелері болады.
Сабақтың жоғарғы ... ... ... ... ... ... 2-6 см, ... жағдайда 12 см – ге дейін болады;
гүлдерінің ұзындығы 2-10 мм ... ... ... гүлтабандарында көп-
көптен, кейде 2-3 шоғырланып тұрады. Кей ... ... жеке ... ... ... ... олардың гүлтабандары ұзын 2-4 см
болып келеді, сондықтан бұлар жалпы гүл сағақтарымен қатар ... ... асты ... ұзындығы 3-6 мм, 8-12 түзу жолақты жапырақтардан
құралған, жапырақшалар түп жағына қарай бірігіп кеткен. ... ... 2/3 ... ... ... ... ... сүйірленген
бөліктерге тілінген, жеміс пайда болған кезде сүйірленген бөліктер ... ... ... ұзындығы 10-20 мм, ені 6-17 мм /32/.
Жемісі:
Жемістерінің диаметрі 6-9 мм, 14-20 ... ... ... 3-3,5 мм, ... доғал, аздап дөңгелектеу келеді,
жұлдызша тәрізді түктермен қапталған, үлпілдек, тек астыңғы бөлігінің тең
жартысына дейінгі жері жалаңаш ... ... ... ...... 3мм, ені 2,5мм; тұқымдары бүйрекке ұқсас, ұзындығы 2-2,5 мм, ... мм ... Түсі ...... жалаңаш және тегіс. Жемістерінің екі
жағы ойыс болып келген дөңгелек ... көп ... ... құрама түрінде
болады, ол кейінне жеке- жеке ... ... ... ... ...... КСРО – ның Европалық бөлігінде, Кавказ,
Орта Азия, Орталық Европада, Кіші Азияда, Иранда және Қазақстанның барлық
аудандарында ... ... ... Алакөл, Іле – Күнгей – Алатау,
Шу-Іле тауларында да ... ... ... ... ... ... және де сортаңдау шабындықтарда,
өзен бойларында, көлдердің жағалауларында, тоғайларда, бұта – ... ... ... арасында өседі /32/.
Гүлдеу мерзімі:
Маусымнан қыркүйек айларына дейін /1/.
Шикізаттың сыртқы көрінісі:
Негізгі тамырдың ағашталынбаған бөлігінің және цилиндр ... ... ... ... ені 0,5-1,5 см болады. Сұр қапшығынан
тазартылған тамырларының ... сұр – ... ... ... кеткен
қатапрлардан тұрады; тазартылған тамырлары – ақ түсті, сарғыш рең ... ... ... барлық тамырларының шеткі бөлігі қабықты
талшықтардан құралған, ұзын ... ... ... ... ...
бұдыр. Иісі әлсіз, дәмі тәттілеу, шырышты сияқты болады. Дайын ... ... ... ... ... ... ... шала
тазартылған және ағаш тектес тамырлар 3%-тен жоғары болмау керек.
Химиялық құрамы:
Өсімдіктердің барлық мүшелерінде болатын ... ... ... ... бар, ол бейтарапталған ... ... 37%-ке ... ... 25-30% шырыш болады (шырыш суда
ерігіш келеді, құрамы 22% ... 48% ... ... т.б. ... және ... ... 2% аспарагин, бетаин,
лецитин, фитостерин, 5-10% қанттар, 10% ... бай ... ... 0,02% эфир ... ... ... ... қышқылы т.б.), С
витамині, тұтықтырғыш заттар бар.
Жапырақтары мен гүлдеріне эфирлік заттар, шырыштар, ... және ... ... ... жалбызтікеннің тамырында 8,65% күл, макроэлементтерден (мг/г):
11,2- калий, 17,4- кальций, 4,0- магний, 0,73- ... ... ... ... 0,1- ... 0,47- мыс, 0,25- мырыш, 0,1-
кобальт, 0,1- хром, 0,46- ... 0,29- ... 5,71- ... ... 0,63- ... 0,05- ... 0,1- йод, 0,2- бор ... мен селен көп мөлшерде жиналады /5/.
Егіп өңдеу тәсілдері
Дәрілік жалбызтікенді ... ... онша ... емес ... (2-3 м)
жеңіл немесе орташа механикалық құрамды топырақтарға егу керек. Жалбызтікен
тұқымдарында тығыз қабықша болады, оның ... ... ... ... төмендейді, сондықтан да, егу үшін 1-2 жыл сақталған тұқымдарын
пайдаланады. Тез өніп ... үшін ... егу ... жылы суға ... ... температурада бір тәулік бойы сақтайды, сонан соң оларды ... Егу ... ... ... ... ... ... егуге
арналған тұқымды онша терең емес себетін машиналар арқылы егіп отырғызады.
Тұқымдарды себу мөлшері: 8-10 ... ... ... ... 1-2 ... жағдайларда жалбызтікен 8-10 тәулікте өніп ... ... ... ... ... 18-20 ... өткен соң өнеді. Күтім
әдеттегідей. Қалың ну болып өсіп шыққан жағдайларда оларды ... ... өте ... өседі /5/.
Шикізатты даярлау және жинау
Медициналық мақсатта дәрілік жалбызтікеннің (жабайы өсетін түрінің де,
арнайы өсірілетін түрінің де) тамыры күз ... ... Күз ... ... заттардың тамырға ең көп мөлшерде жиналатын кезі болып
табылады. Ерте ... де ... ... ... бұл ... биологиялық
белсенді заттар тамырда әлі де болса қажетті мөлшерде болады. ... ... ... ... берік болып қалыптасқанда, яғни 2-3
жылдық өсімдіктерді алады. ... соң жер ... ... негізгі
тамырдың түбірін және ұсақ тармақтарын кесіп тастап, ... ... ... мен ірі ... ... алып ... да, ол шырыштанып қалмай
тұрғанда тезірек жуып ... ... ... ... 10-20 см ... кеседі, ал өте жуандарын ұзынынан бөледі де сыртқы сұр ... алып ... ... ... шикізатты тез арада жылы, желденетін
жерде немесе температурасы 45-600С-тан ... емес ... ... ... кептіруді тез жүргізу керек, өйтпеген жағдайда
шикізат бұзылып, түрі ... ... ... ... 23-25% болады.
шикізатта 20 кг-нан қапшықтарға салып буады. Құрғақ желденген жерлерде
сақтайды, ... ... ... жағдайда шикізатты зең басады немесе
қоңыр-сары дақтар қаптайды.
Жалбызтікеннің дәрілік ...... ... мен ... ... оларды күзде немесе көктемде дайындайды. Тамырларды қазып алған
соң оларды топырақтан және ұсақ ... ... ... ... ... тектес) бөлігін алып тастайды да, жуып, ... ... ... ... ... тастайды, сонан соң, ірі тамырларын
бөлшектерге бөліп ... 2-3 күн ашық ... ... ... ... немесе темір төбенің астында 400С ... ... ... ... ... сарылау немесе сұрғылт ақ
түсті болуы керек, дәмі тәттілеу болуы тиіс. Ауауда ... ... ... ... ... ... ... оны құрғақ және
тығыз жабылатын жерде сақтау ұсынылады /32/.
1.5 Atheae officinalis L ... ... ... ... ... ... ... көп мөлшерде шырышытң
болуы олардың тыныс алу және ... – ішек ... ... ... ... ... ... жалбызтікен тамырының сулы сығындысы
жұмсартқыш, қорғаныштық, қармап – ... ... ... ... ие және ... ... ... басатын әсері бар.
Созылмалы бронхит, лорингит, бронхопневмония, бронхиальді демікепе
ауруларына ... ... ... ... зақымдалған аймақтарды
астарлап – ... ... да, ... ... ... ұшын тітіркендіруші
факторлардың әсерінен қорғап қалады. Шырыштардың тағы бір пайдалы жағы –
олардың бетіне дәрілік заттар ... ... ... бұл ... заттар
әсерінің ұзаққа созылуын қамтамасыз етеді. Гастрит, асқазан және он екі елі
ішектің ойық жаралары кезінде олардағы шырышты ... ... ... ... ...... алады да, әртүрлі ... ... ... ... қабат құрайды /32,35/.
Сонымен қатар, қабынуға қарсы әсер ... ... ... ... мен ... ... жағдайда олардың қабынуға қарсы әсері
күшейе түседі.
Жалбызтікен препараттарының қорғаныштық әсері ... ... ... ... сайын күшейеді және ұзаққа ... ... ... ... ... ... тұз қышқылымен
жанасқан сайын жоғарылайды. Жалбызтікен ... ... заты ... ... сол ... ... кейбір уланулар
кезінде қабылдау ұсынылады.
Сондай-ақ экзема мен псориозға қарсы қолдану ұсынылады. Жалбызтікен
тамырын сырттай да ... ... ... ... ... ... тамырларының тұндармасы мен олардан жасалған дәріханалық
препараттар (жалбызтікен шырыны, жалбызтікен тамырының тұндармасы, тамрының
сұйық сығындысы, тамырының ... ... ... ... ... алу ... ауруларына қарсы, олардың қабыну ... ... ... пен ... ... ... ... жалбызтікен тамыры асқазан, ішек жолдарының ауруларына қарсы
қолданылады, атап айтқанда, асқазан мен он екі елі ... ойық ... ... ... іш өту ... ... ... кездерінде
пайдаланылады, өйткені жалбызтікен тұтқырлық зат ретінде әсер етеді /37/.
Жалбызтікен препараттары медицинада және ... ... ... ... Олар ... ... соның ішінде бұрынғы Кеңес
Одағының фармокопиясына да енген.
Францияда жалбызтікенді жөтелге ... ... ... ретінде, тұндырма және қайнатпа түрінде пайдаланады, ... шаю үшін ... ... суық суға ... жібітеді.
Болгарияда тыныс алу жолдарының шырышты ... ... ... ... зәр ... және жыныс жолдарының ... екі ... ... қыртыссыз пайдаланады.
Австрияда тамырын, жапырақтарын, гүлдерін салқын тұндырма түрінде
бронхитке және тамақтың ... ... дәрі ... сондай-ақ көзді жуып-
шаю үшін қолданады. өсімдікті үйдегі дәрәләк ... ... ... ... ... тамырын әртүрлі қоспалармен бірге
сырттай таңу арқылы жұмсартқыш ретінде пайдаланады.
Жалбызтікен тамырының ... ... – иісі ... тән, түсі ... ... ... дәмі бар ... болып табылады.
Жалбызтікен тамырының сығындысы – сарғыш-қоңыр түсті, өзіне тән ... бар, иісі ... тән, ... ... болып табылады. жалбызтікен
тамырыныңы тұндырмасы – ... ... оған ... ... ... ... шырыны – шырынның құрамына жалбызтікен тамырының 2 г
құрғақ ... мен 98 г қант ... ... ... жалбызтікеннің шырышты – полисахаридті комплексі
эпителийдің қабынған клеткаларынан бөлінген микробтық, ... және ... ... сіңіріп, сорып алады және олардың белсенділігін жояды /5/.
Халық медицинасында қолданылуы. Халық медицинасында жалбызтікеннің
гүлдері мен ... және ... ... Гүлдерінің тұндырмасын
көздің шырышты қабықшасының қабыну процестерін емдеу үшін және тамақты ... ... ... ... және зәр ... ... тас ... де, созылмалы простатиттер мен предстат бездерінің ісіктерінде,
буындағы ауырсыну сезімдерін басып, ... ... ... еріксіз
зәр шығарып қою кездерінде, дизентерия мен ... ... ... ... тұндырма түрінде тістің қызыл иегі, тамақтың ... мен ... ... ... ауыз ... шаю үшін ... ... тұндырма күйінде көздің және терінің шырышты қабаты қабынғанда
компресс жасау үшін қолданады /32/.
2 ҒӨК “ЭКОС” ЖАҒДАЙЫНА ФИЗИКО-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ
СИПАТТАМА
Топырақ жер ... ... ...... басты
компоненті. Топырақ түзуші факторлардың ең маңыздысының бірі - ... ... ... өсімдік тіршілігі топырақсыз мүмкін емес. сондықтан да, ... ... ... ғылыми зертеулердің қайсы бірі
болмасын, ол топырақтың құрамдық ... қоса ... ... ... қорегінің қайнар көзі, негізгі өсу және тұрақталу ортасы.
Іле Алатауының топырағына алғашқы ... ... бірі ... ... /24/ және ... ... ... Одақтық топырақтану IV съезінің
материалдарында сипаттама берілген /25/. Тау ... ... ... үлес қосқан Соколов С.И., Ассинг И.А., және т.б. ... ... ... ... ... ... станциясының топырақтары бұрын соңды толық зерттелмеген.
Ботаника кафедрасы қазіргі уақытта дәрілік ... ... ... ... жүргізгендіктен, ол түрлердің онто-морфологиялық
даму ерекшеліктерін топырақтың құрылымдық, физико – химиялық қасиеттерімен
үйлестіру аса қажет.
Осы мақсатта ... ... ... ... ... ... келісім шарт бойынша У.У. Успанов
атындағы топырақтану институтының лабораториясында жасалған.
Агробиологиялық ... ... ... ... ... – батыс
шетінде т.д. 964-995м биікте тау етегіндегі күңгірт қара – ... ... ... ... /26/. Оның ... ... төмендегідей:
N 430 11/ 12,2// - 430 11/ 26,4//
E 760 51/ 34,2// - 760 51/ ... ... жер ... ...... тау ... шошақ шығындыдағы
тегістік.
- Орта жер бедері – оңтүстіктен солтүстікке қарай бағытталған еңіс
тегістік.
- Өте кіші жер ... – беті ... ... төмпешік.
Топырақ қабаты – домалақ және қиыршық тасты шөгінді төсенділі, ... ... ... ... ... ұзақ ... ал қазір өңделмеген
тыңайған жағдайында. Тыңайған учаскелердің өсімдік жабыны шабындық ... ... ... ... ... ... қияқөлең, тобылғы, еркекшөп,
табиғи жоңышқа, бақажапырақ және т.б.) бетегелі – селеулі ассоциялы.
Топырақ беті хлорсутек (НСІ) ... ... ... ... (пішінінің) морфологиялық сипаты:
А1- қабаты 0-10 см, сарғылт, сұр – қоңыр, ылғалды, дәрі
10 ... ... ... ... ... орташа құм- балшықты
(сазды),төменгі қабатқа өтуі
біртіндеп.
А2- қабаты 10-24 см, сұрғылт-қоңыр, тығыздалған,
14 ... ... ... тамырлылау, хлорсутектен
(НСІ)
қайнамайды, орташа құм – балшықты,
төменгі қабатқа ... ... ... 24-40 см, ... ... қоңыр, тығыздалған,
25 жаңғақ ... ... ... ... хлорсутектен (НСІ)
қайнамайды, ауыр құм- балшықты,
төменгі
қабатқа өтуі ... ... 40-65 см, ... құба, ылғалды, тығыз,
25 ірі ... ... ... (НСІ) қабаттың төменгі
жағы
әлсіз қайнайды, ауыр- құм балшықты,
төменгі қабатқа өтуі айқын.
С- қабаты 65-100см, құба-сарғыш, тығыздалған ылғалды,
35 ... ... ... ... (НСІ) ... құм – ... әрі ... қазбасының 265 см тереңдігіне дейін құба – сарғыш
лесс саздықтары төселеді, ал оның 290-300 см ... ... ... мен майда тастар және оның үгінділері төселген де, одан ... ... ... тастар мен ірі тастар орналасқан.
Сипатталған тау ... ... ... қара- қоңыр
топырақ.оның генетикалық қабаттары айқын ... ... А+В ... ... ... 65 см. Топырақ қара шірінді
қабаттың мұндай шұбалаңқылығы оның ... ұзақ ... мен ... ... жиі ... ... ... физикалық – ылғалдылық қасиеттері
Топырақ өзінің ... ... ... өңделетін немесе
жыртылатын А қабаты (бөлшектер жиынтығы < 0,01 мм – 43-44,4 %) ... ол ... ... ... және ... шаң – тозаңды сипатты (2-кесте).
2-кесте топырақтың механикалық және ұсақ агрегетты құрамын жіктеу
|Қаб|Топырақ ... ... ... ... ... фракциялық |
|атт|қазбасының|(жіктік) ... мм ... |
| | | Құм |Н.А. |
| | ... ... |
| | | ... | | |- |
| | | ... |
| | | ... |
| | |1-0,5 ... ... |
|А1 0-10 |13 % |86,8 % |52,3 % |13,9 % ... 10-24 |15 % |84,8 % |50,8 % |16,0 % ... 24-40 |24 % |75,8 % |50,0 % |16,3 % ... 40-65 |- |- | |21,1 % ... 65-100 |- |- | |20,1 % ... ұсақ ... және гранулометрлік құрамының мәліметтері
бойынша топырақтың физикалық жағдайына баға ... ... ... ... ... ... ... топырақтың микро – макроагрегеаттарының
структуралығы ... ... және оның ... (бөлшектенудің
механикалық бірігуі) қаблеті төмен болады. Ал кестедегі Кс, Ка, және Kr
көрсеткіштері жоғары ... онда ... ... ... ... ... және ұсақ ... құрылымдық жіктеу мәліметі бойынша бұл
жердің топырағы қанағаттанарлық ... деп ... ... ... тау ... ... күңгірт қоңыр- қышқыл топырақтың
физикалық – ылғалдылық қасиеттерінің сипаты
|Топырақ |Қатты |Құрылы-мы|Жалпы |Максимальді |Солу |Ең аз ... |ның ... ... ... (мг)-% |ғы % |% ... |г/см3 |% | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | |
| | |Ca |Mg |Na |K |
| | | ... |
| ... ... |жалпы |Жылжы-мал|жалпы |Жылжы-мал|
| | |лиз- | |ы | |ы |
| | ... | | | | |
| |% ... |% ... |% ... ... |0,18 |28 |0,20 |4 |3,16 |388 ... |0,14 |41 |0,12 |2 |3,12 |254 ... |0,11 |39 |0,22 |2 |3,20 |155 ... әл – ... атындағы ҚазУҰ-дың агробиологиялық станицясы
домалақ және қиыршық тасты төсенділі, сілтісізденген күңгірт қара – ... тау ... ... шошақ шөгінділермен айқындалады.
Топырақ өзінің физикалық – ылғалдылық қасиеттерімен өсімдік үшін қолайлы,
ондағы гумус, азот және ... ... ... Мұндай топыраққа мәдени
дәрілік өсімдіктерді өсіру үшін ... ... және ... ... қажет. Бұл топырақты ... ... ... оған ... ... ... егістік және оның
құнарлылығын арттыратын шараларды енгізу керек /30/.
3 ЗЕРТТЕУ ... ... ... ету ... ... лабораториялық
және далалық жағдайларда ... ... ... М.К. Фирсованың
әдістемелері нұсқау ретінде қолданылды /38/. Фенологиялық бақылау жұмыстары
И.Н. Бейдеман әдістемесі бойынша жүргізілді /47/. ... ... ... және олардың жастық кезеңдерінің күйіне сипаттама беруде ... И.Г. ... А.А. ... ... ... ... ... алынды /42,48,49/. Аталған авторлардың жұмыстарында
келтірілген ... ... ... ... ... циклы төрт
негізгі кезеңдерге бөлінеді:
1. Латентті ... ... ... ... жас) ... ... ... үстіндегі) кезең
4. Сенильді (қартаю үстіндегі) кезең
Өсімдіктердің анатомиялық құрылысын зерттеу Р.Т. Барыкина ... ... ... ... ... ... ... деген әдістемесі бойынша жүргізілді /50,51/.
Зерттеу объектілері ретінде әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, ботаника ... ... ... ... жинап алынған дәрілік өсімдіктер
қолданылды.
ҚазҰУ-нің ҒӨК ... ... ... ... ... латентті (тұқым), прегенеративті (ювенильдік, имматурлық,
виргинильді), генеративті ... ... ... ... ... С.Я. ... А.А. Абакян (1950)
бойынша берілді /39/.
Өсімдік түрі Флора Казахстана (том VI) бойынша анықталды /40/. Қазақша
атаулары С.А. Арыстанғалиев, Е.Р. ... ... ... ... ... ... ... және анатомиялық құрылысын
анықтауда И.Г. Серебряков, К. ... Н.М. ... А.Б. ... ... М.Я ... Н.С. Киселева, Н.В. Шелухина еңбектері падаланылды
/42 - 46/.
4 ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштері: тұқымдардың өнгіштігі,
көктеп өсу ... және ... ету ... ... табылады.
Тұқымдар сапасының маңызды бір көрсеткіші көктеп өсу ... ... ... ... санының, шартты түрде қабылданған, белгілі – бір
өсірілу күніндегі тұқымдардың ... ... ... ... ... болып табылады. бұл көрсеткіш тұқымдардың тек сапасын анықтауда
ғана емес, (өйткені көктеп шығу қуаты төмен болған ... ... ... қандай да бір ықпал етуші жағдайлардың тұқымға әсер
етуін зерттеу үшін де көп қолданылады.
Тұқымдардың өнгіштігі де ... ... ... маңызды
көрсеткіштерінің біріне жатады.Өнгіштік дегеніміз—өсіру жағдайлары қолайлы
болған жағдайда,әрбір өсімдік түріне тән белгілі – бір ... ... ... ... ... жас өскіндер беру қабілеттілігі.
Өнгіштіктің пайыздық көрсеткіші – бұл қалыпты ... өніп ... ... ... ... тұқымдар санына қатынасы.
Зерттеу үстіндегі өсімдіктердің тұқымдары, берілген өнім (2-3 ... әл – ... ... ... ҒӨК ... ... ... жиналып алынды. Тұқымдардың пісіп жетілгендігі жемістердің түсі
мен жемістердің салу дәрежесі бойынша анықталды. Егуге ірі ... ... ... ... ... ... лабараториясынды
жүргізілді. Тәжірибе жасар алдында тұқымдар 0,5% марганецқышқылды калий
(KMnO4) ерітіндісінде 15-20 минут бойы ... ... ... ... 40 см ... ... қағазында жүргізілді. Лабораториялық
жағдайларда +200- +220С температура және жарықта, сондай – ақ су мен ... ... ... жағдайда өсірілді.
Зерттелген түрлердің тұқымдарының өсіп шығуы өсіре бастаған ... ... 4-12 ... ... ... ... Altheae officinalis (L) (Дәрілік жалбызтікен)
тұқымының өнгіштігі 9 – күнде 85%, ал ... өсу ... 40% - ке ... ... ... ... өнгіштігі мен өсіп шығу
қуаттылығы олардың ... ашық ... ... мен өсіп ... сәйкес келмейді.
Тәжірибе жағдайында өсірілетін тұқымдардың өсіп шығуы кідіре түсетіні
(баяулайтыны) және біркелкі ... ... ... да ... ... ... ... үшін лабораториялық өнгіштіктен басқа тұқымдардың
далалық өнгішітігі мен өсіп шығу ... да ... Осы ... өсу ... (Іле ... ... және ... ҒӨК “Экос”
жиналып алынған дәрілік өсімдіктердің 2003 жылғы өнімінің пісіп жетілген
және жартылай ... ... ... ... бөлініп алынған тұқымдар
алынды. Жерге себілетін тұқымдар саны алдын ала ... ... ... ол 2м2 ... ... ... ... 800 данадан келіп түсті.
Алынған өсімдіктердің тұқымдары үш қатарға себілді, қатарлардың аралық
ені 20-25см, ... ... ... 1-3 см ... ... ... және ... отырғызылу тереңдігіне келгенде негізгі
агротехникалық ережелер нұсқау ... ... ... ... ... ... ... көбейтілген дәрілік өсімдіктердің
тұқымдарының грунттық өнгішітігі мен өсіп шығу ... ... ... ... ... бақылау журналына белгіленіп отырды. Бұл
мәліметтер сапасы ... ... ... ... өнгішітігі мен өсіп
шығу ... ... ... өнгішігі мен өсіп ... ... ... ... ... ... пісіп жетілген
жемістерден алынған тұқымдараға ... ... ... ... бөлініп алынған тұқымдардың өнгіштігі төмен болды – 17%.
Далалық тәжірибеде ... ... ... ... егу барысындағы орташа тәуліктік ... ... ... Тұқымдар жақсы өніп шығу үшін 00С температура жағдайында, ылғалды
ағаш үгінділерімен бірге 30мин ... Егу ... ... ... ... шарттар толық қолайлы ... ... ... 5 см ... ... 30%-тен төмен түскен
жоқ.
Далалық тәжірибеде Altheae officinalis (L) (Дәрілік жалбызтікен)
тұқымының өнгіштігі 12 – ... 55%, ал ... өсу ... 40% - ке ... ... ... ... онтогенезінің бастапқы сатыларын
зерттеуге бағытталды. Өсімдіктердің фенологиялық ... ... және ... ... тән ... ... көрінісі болып табылады.
Фенофазалар және олардың ... ... ... ... өркендердің
жаңару барысын, өсіп-ұлғаю бағытын, олардың генеративті күйі мен ... ... ... ... ... дәрілік
жалбызтікеннің 2004 жылға өсуі мен ... ... ... ... дамудың тек жас өскіндер, ювенильдік, имматурлық, жас
генеративті сияқты бастапқы ... ... ... Altheae officinalis
(L) көрсетілген. осы ... ... ... ... ... ... ... барысында түрдің онтогенезіндегі мынадай үш кезең және бес
жастық күйі салыстармалы – морфологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... (тыныштықтағы тұқымдар);
2. Вергинильді кезең (1 өскіндер (р), 2 ... күй (j), ... (im), 4 ... ... ... ... (5 жас генеративті күй (g1)).
4.2 Altheae officinalis L. ... ... ... ... (Altheae ... L.) – ... ... биіктігі 60-150 см, сырты көпұшталып кеткен немесе жұлдызша
тәрізді түктермен ... ... ... ... немесе бірнеше сабақтар
қатар кездеседі, цилиндр тәрізді, қарапайым немесе ... ... ... (тік ... ... ... жіңішке келген, ұшы сүйір
немесе түзу ... ерте ... ... сағақтарының ұзындығы 2-4 см, жапырақтарының ұзындығы ... ені 3-11 см, ... ... ... жұмыртқа пішінді немесе тіпті
дөңгеленіп келеді, жүректәрізді, ортаңғы жапырақтарының түбірі доғалданып
келген ... ... ... ... ... жұмыртқа пішінді немесе
сопақша келген жұмыртқа тәрізді, сүйір келеді, түбірі дөңгелектеніп келген
немесе жалпақ сына ... ... ... ... жиектері әркелкі
түрдегі тісті қоршаудан тұрады, жапырақтардың астыңғы беті қалың түкпен
қапталған. Гүлсағақтарының ұзындығы 2-6 см, ... ... 12 ... ... ... көп-көптен немесе сирек жағдайда 2-3-тен ұзындығы 2-10 ... ... ... орналасқан, гүлтабандары жапырақтарының
қуысыны кіріп тұрады; тостағанша жапырақшасының ұзындығы 3-6 мм, 8-12 ... ... ... олар тек ... қарай бір-бірімен бірігіп
кеткен; тостағаншасының ұзындығы 6-12 мм; гүл тәжі сәл алқызылдау немесе
тіпті ақ ... ... ... ... ... 10-20 мм, ені 6-17 мм, ... ... кері күйдегі түріне
ұқсас, жалпақ, үшына қарай көлбеу түрде оймақталаған. Жемістерінің диаметрі
7-8 ... 15-25 ... ... жемісшелерінің биіктігі 3-3,5 мм,
жиектері доғал, шамалы дөңгелектеу ... беті ... ... ... ... ... қабырғалары жіңішке және тегіс, жалаңаш болады;
түқымдары бүйрек тәрізді, ұзындығы 2-2,5 мм, ені 2 мм-дей, түсі қою ... және ... ...... ... ... бар ... болып
табылады, алғашқы сабақшасы (гипокотилі) топырақ беткейінен бірнеше ... ... ... ... ұзындығы 0,5-1,5 см сопақша укелген, ұшына
қарай қысқа сағаққа ұласқан екі ... ... ... 1-4 ... ... негізгі тамырдан бірінші және екінші реттік жанама ... ... ... ... жапырақтары кейбір
дарабастарында ... ... көп ... ... ... ... ... болады, көлденең қатпарлар байқалады. Жапырақ
сағақтарының ұзындығы 1-2 см, жапырақтарының ұзындығы 1-2 см, ал ені ... см, ... ... жұмыртқа тәрізді дөңгеленіп келген жүрек ... қиық ... ... ... болады. Тамыр жүйесі өзекті болып
табылады, негізгі тамыры 8см-ге ... ... ... ... ... болады (2сурет,j).
Имматурлық өсімдіктері – ... 10-12 см ... ... ... ... ... тақташалары жалпақ келген жұмыртқа пішінді
немесе дөңгелек пішінді, ұзындығы 2-3 см, ені 3-5 см, ... ... ... ... қиық ... жапырақтары ауыспалы тектес. Тұқымжарнақтық
жапырақтары өз ... ... ... қалады. Тамыр жүйесі өзекті ұзындығы
10 см-ге дейін барады, негізгі тамыры жуан тартып, ... ... ... ... ... (2сурет,im).
Виргинильді өсімдіктері – бүршік атып келе жатқан және ұзындығы 12-15
см, есейіп ... ... 5-6 ... ... бірінші реттік өркендер
болады. Ювенильді және имматурлық жапырақтары ... ... ... сақталады. Жапырақ тақталары айтарлықтай ірі ұзындығы 10,4-
15,5 см, ұшы доңгелектене келген тісті; жапырақ сағағы ұзын (6,5-7,5 см) ... түбі ... енді ... тамыр жүйесі 10-15 см-ге дейін
болады, өзекті келеді, көптеген қосалқы тамырлдар өсіп ... ... 25-30 ... ... 2 Екпе жағдайындағы Altheae officinalis L өсімдігінің
онтогенездік дамуы.
p-жас өскіндер, ... ... ... ... v-
виргинильді өсімдіктер, G1-жас генеративті өсімдіктер.
Жас генеративті өсімдіктері – ең алғашқы ... ... ... ... генеративті өркендердің жойылуынан қалған қалдықтар
болмайды, олар бір ... ... және ... ... ... тұрады, екінші реттік бүршікті өркені 15-ке дейін есейген түрдегі
жапырақтарды өркендетіп шығарады. ... ... ... ... 2-3 болады,
цилиндр тәрізді қарапайым немесе аз тармақталған, тік ... ... ... 2-3 см, ал ... ... ... ені ... төменгілері жалпақ келген жұмыртқа тәрізді немесе дөңгелектеу келген,
жоғарғы жапырақтары жұмыртқа пішінді ... ... ... ... түбі ... ... ... сына тәрізді қалыңдықпен қапталаған. Гүл
сағақтары 2-6 см, гүл ... ... 2-4 мм, ... ... ... орналасқан. Өсімдік дамуының бұл кезеңі 20 күннен ... ... ... ... Althaea ... L ... ... анатомиялық
ерекшеліктері
Дәрілік жалбызтікен онтогенезінің әртүрлі сатыларында вегетативті
мүшелеріне анатомиялық зерттеулер ... Ол үшін ... ... ... ... ... түрде талдау жұмыстарының
көрсетуі бойынша, бұл өсімдіктің ... ... өтуі ... ... ... ... ... сондықтан біздің жұмысымызда дәрілік
жалбызтікенінің екі ... ... ... (жас вегетативті ... ... ... ... ... Бұлар аталған өсімдік
түрінің сабағына тән құрылымдық ерекшеліктерді ең ... ... ... құрылысы мынадай: эпидермисі үш бұрыштала ... ... ... ... ... ... ... эфир майлары бар қарапайым және безді талшықтар ... ... ... білінеді. Эпидермистің астында алғашқы қыртыс
қабығының клеткалық ... ... ол ... ... сопақша келген бір-
біріне тығыз жабысқан клеткалар түрінде болады, бұл ... ... және ірі ... ... ... Паренхима
клеткаларының арасында ірі келген, шырышты ... анық ... ... ... түрде склеренхима бөлшектері кездеседі.
Сабақтың құрылысы шоғырланған ... ... ... ... ... ашық болатын өткізгіш шоқтар түрінде болады, шоқтардың саны 11-
15 және одан да көп болуы ... ... жұқа ... елек ... және олармен қатар орналасатын клеткалардан тұрады. Камбий
пішіні кестеге ұқсас клеткалар қабаты болып табылады, Ол ... мен ... ... ... өткізгіш шоқтың ішкі бөлігін алып жатады, ол
тар қуысты бірнеше өзектік ... ... ... ... шоқтың
арасында шоқ аралық камбий жатады. Сабақтың ортанғы, өзектік ... ... ол ірі, ... ... ... Жоғарыда
аталған екі жастық кезеңдерге тән негізгі ерекшелік, олардың біріншілік
қыртыс қабатындағы клеткаларда, сондай-ақ, көлденең ... ... ... ... элементтерінде де крахмал ... және ... ... ... Оның үстіне мұндай қосындылар жас
вегетативті кезеңдік күйге екі – үш есе көп ... 3 ... ... ... ... ... күй) 8 х ... 2- қарапайым түктер, 3- алғашқы қабық, 4- склеренхима, 5-
флоэма, ... ... ... ... ... 9-ортаңғы бөлік, 10-
кальций оксалатының біріккен кристалдары.
Сурет 4 ... ... ... ... күй) 7 х ... 2-алғашқы қабық, 3- паренхима, 4-шырышты клеткалар, 5-
склеренхима, 6-флоэма, 7-камбий, 8-ксилема, 9- ортаңғы бөлік 10- ... ... ... жалбызтікенінің әртүрлі кезеңдік күйлеріндегі жапырақтарының
анатомиялық құрылысын салыстыра отырып жүргізілген талдау жұмыстарының
нәтижесінде біз, бұл ... өсуі мен ... ... ... бір құрылымдары айқын түрде толық маманданды, ал негізгі құрамдас
бөліктері ... ... сол ... қалады деген қортындыға
келдік.Жапырақтарының үстіңгі және астыңғы эпидермисі, ... ... ... бір-бірінен ерекшеленеді. Жапырақтың астыңғы
жағындағы эпидермистің клеткалары ұсақтау, қатпарлы ... ... ... мұнда саңылаулар саны көбірек. Зерттелеп жатқан
өсімдік түріне төменде келтірілген бір қатар ... ... тән ... ... ... ... эпидермистің де, сондай-ақ
астыңғы эпидермистің де клеткалары көлденең жазықтықта ... ... ... ... ... ... ... Кутикуласы жақсы
жетілген.
Бірқатар жас кезеңдік ерекшеліктер болатыны ... ... күй ... күйден айырмашылығы жоқтың қасы деуге
болады, тек жапырақ ... ... ... ... ерекшеленеді: 1)
Жапырақтың астыңғы эпидермисінде аздаған мөлшерде екі буынды, ... ... 2) ... ... ... ... ірі ... 3) Бағана тәрізді және кеуекті мезофиллдердің нақты мамандануы
байқалмайды. 4) Кеуекті паренхиманың клеткалары айтарлықтай ... және ... ... ... 5) Белгілі бір құрылым түзген қосындылар
болмайды.
Сурет 5 ... ... ... ... күй) 8 х ... ... ... эпидермис, 3-қарапайым түктер, 4-
мезофилл, 5-кеуекті мезофилл, 6-ксилема, 7-флоэма.
Жас вегетативтік күйінде: 1) имматурлық ... ... ... ... мезофилі жақсы маманданған, олардың мөлшерлік қатынасы 1:1 тең. 2)
үстіңгі эпидермистің ұсақ ... ... ... тығыз жабысып
орналасқан. 3) флоэманың құрамдас бөліктерінің арасында кальций оксалатының
шоғырлары ... ... ... ... ... ... паренхимада
олар аз мөлшерде кездеседі. 4) өткізгіш жолдардың ... ... ... ... екі есе ... 6 Дәрілік жалбызтікен жапырағының анатомиялық құрылысы.(жас
вегетативті күй) 8 х 7
1- жоғарғы эпидермис, 2-төменгі ... 3- ... ... мезофилл,5- кальций оксалатының біріккен кристалдары, 6- флоэма, 7-
ксилема.
Генеративті күйге: 1) қарапайым (екі - үш буынды ) және ... ... ... түріндегі эпидермалық құрылымдардың болуы тән. 2)
бағаналы және кеуекті мезофиллдің толық түрде мамандануы тән. 3) ... ... ... және ... ... ... ұсақ
шоғырлары сияқты қосындылар бүкіл жапырақ бойын ... ... ... эпидермистен басқа, барлық құрлымдарында кездеседі. 4) өткізгіш
шоқтарының жабық, коллатеральды
Сурет 7 ... ... ... ... күй) 7 х ... ... 2-төменгі эпидермис, 3- бағаналы мезофилл, 4-
кеуекті мезофилл, 5-склеренхима, 6-флоэма, 7-ксилема, 8-қарапайым ... ... ... өсуі мен дамуы барысында тамырының әртүрлі
кезеңдік күйлердегі анатомиялық құрлысына ... ... ... жасау
нәтижесінде, бұл өсімдік түрін басқа түрлерден ерекшелендіретін бірқатар
нақтамалық белгілер анықталды.Имматурлық ... 1) ... ... ... ... ... клеткаларының қабаты көрінеді. ... ... ... ... кальций оксалатының біріккен
кристалы түріндегі қосындылар топталып және жекеленген түрде орналасады. 3)
камбийі жұқа қабырғалы, тірі ... ... 4) ... ... ... ірі ... ... түрінде ксилеманы құраушы ... 8 ... ... тамырының анатомиялық құрылысы.(имматурлы
күй) 10 х 8
1-экзодерма, 2- алғашқы қабық 3- кальций ... ... ... 5-ксилема өзектері.
Жас вегетативтік күйде: 1) Экзодермасы алғашқы қыртыс қабатының ... бір ... екі – үш ... ... 2) Тамырының
паренхимасында анық көрінетін, кальций оксалатының кристалдық шоғырлары
болады (топталған түрде ... жеке – жеке ... ). 3) Аз ... ... ... ... 4)Крахмалға толы клеткалар өте көп ... (иод ... 5) ... ... ... біріне – бірі
тығыз жабысып жататын клеткалардан құралған ішкі қабаты камбий ... ... 6) ... тірі ... ... тарамдарынан түрады, ол
нәзік қабырғалы камбий клеткаларының жіңішке қабаты арқылы бөлініп ... ... ... бөлігін ксилема өзектері алып жатады.
Сурет 9 Дәрілік жалбызтікен тамырының анатомиялық ... күй) 8 х ... ... ... 3- ... ... біріккен
кристалдары, 4-шырышты клеткалар, 5- камбий, 6-ксилема өзектері.
Генеративтік күйдегі тамырының құрылысында ... ... ... ... ... өсімдіктің көлденең кесіндісін микроскоптан
қараған кезде, ... ... ... ... ... көрінеді, олар
қыртысты қабықта сондай-ақ, ағашталған бөлігінде ... ... ... дәндерінің сандық мөлшері өте көп, олар ұсақ ... ... ... шашыла, ал қыртысты қабатында үзік – үзік жолақты
белдеулер ретінде орналасады. Біріншілік ... ... ... цилиндрден
камбий арқылы бөлініп жатады. Ағашталған құрылымдарында кальций ... ... ... ... ... бөліктердің өзектері мен
трахеидтері ортаңғы өткізгіш тарамдардың аралығында сәулелік ... ... ... 10 ... ... тамырының анатомиялық
құрылысы.(генеративті күй) 8 х 7
1- ... ... ... ... клеткалар, 4-крахмал дәндері,
5-камбий, 6- кальций оксалатының біріккен кристалдары, 7-ксилема өзектері,
8-ортаңғы бөліктің сәулелі өзектері.
4.4 Altheae ... L. ... ... ... шикізатты анықтау өсімдіктің морфо-анатомиялық құрылысындағы
белгілі бір белгілерді білуді қажет етеді. Осыған байланысты барлық ресми
түрде ... ... үшін ... ... ... ... тұрақты
белгілерді табу маңызды болып табылады. 2003-2004 жж бекітілген материалды
талдау жасау негізінде Altheae ... L. ... ... Вегетативті мүшелердің анатомиялық құрылысы зерттеліп талдаудан
өткізілді.
Altheae officinalis L. Вегетативті мүшелерін зеттеу барысында мынадай
анатомиялық белгілер анықталды.
Өсімдік жас генеративтік кезең ... ... ... ... және
айқын көрінбейтін аяқшасы бар, 3- ... ... ... 11 Ювенильді жастық кезеңіндегі Altheae officinalis L.
өсімдігінің нақтамалық белгісі . ... ... ... кездеседі. 7х40.
Жапырақтың эпидермисіне батып жататын аяқшасы бар 4-клеткалы безді
құрылым болады (12сурет).
Сурет 12 Altheae ... L. ... ... ... ... белгілер. Жапырағы. Безді құрылым кездеседі 7х40.
Микроскоп ... Altheae ... L. ... ... ... ... ... бір клеткалық талшықтары
зерттелді. Олар ювенильді, имматурлық және ... ... ... ... ... 13 Altheae ... L. өсімдігінің нақтамалық белгілері.
Жапырағындағы қарапайым талшықтар. ... ... ... ... ... жасалды:
1. Лабораториялық жағдайда дәрілік жалбызтікен ... 9 – ... 85 % , ал ... өсу ... 40% ... ... ... тұқымының өнгіштігі 12 – күнде 55%, көктеп
өсу қуаты 40% ... Екпе ... ... ... онтогенездік дамуының
жалпы ұзақтығы 150 – 160 күнді құрады. Бұл даму уақытының
ішінде өсімдік ... 5 ... ... ... P – ... J – ... өсімдіктер, im – имматурлық
өсімдіктер, V – вергинильді өсімдіктер, Gi – жас ... ... ... жылында өсімдік орта жастағы генеративтік
күйге өтеді, бұл ... ... ... генеративтік күймен аяқталады.
3. Дәрілік жалбызтікен жастық кезеңдерден өту ... мен ... ... ... ... жоқ, ... өсімдік тамырының анатомиялық құрылысын
зерттеу барысында бұл түрлі басқаларынан ... ... ... тамырының паренхимасында айқын көрінетін кальций оксалатының
біріккен кристалдық шоғырының болуы, олар топталған ... ... ... ... бірлі жарым, ірі шырышты клеткалардың болуы ;
- көп мөлшерде крахмалға толы клеткалардың бар ... ... ... 3 – 4 ... ... ... сабағы мен жапырағында 3 буынды, бір клеткалы қарапайым
түктердің болуы.
Бұл белгілерді дәрілік шикі затты ... үшін ... ... ... ... Іскендіров Ә. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. – Алматы:
Қазақстан, 1982, 188б.
2. Красная ... - ... 1982, ... ... флорасы. – Т. – Т. І-ІХ, Алма-Ата, 1956-1966
4. Абдуллина С.А. ... ... ... Казахстана. –
Алматы, 1999, с.187.
5. Курамысова И.И. Лекарственные растения (загатовка, жранения,
переработка, применение). Алма-Ата, «Қайнар», 1989, ... ... Н.М. ... С.Г. ... С.С. ... ... исследований ... ... им. ... ... КазНУ серия
Билогическая. Алматы, №1. 2002, с.6-12
7. Павлов Н.В. Растительное сырье Казахстана, М., ... ... Л.С. ... Р.М. ... растения Казахстана.
Алма-Ата, 1962.
9. Землинский С.Е. Лекарственные растения СССР. ... ... Н.В. ... ... ... ... М., Медгез
1962. 703 с.
11. Доброхотова К.В. ... А.А. ... ... ... ... ... ... А.Ф. Шуринская М.Д. и др. Растения – целители. Изд.
«Высшая школа». М.,1963.
13. Сафина Л.К. Петров Е.П. Жасыл аптека, Алматы, ... ... ... Л.С. ... Р.М. ... растения Казахстана.
Алма-Ата, 1962.
15. Михайлова В.П. Дубильные растения флоры Казахстана и ... ... ... 1968. ... ... И.И. ... о лекарственных растениях народной
медицины коми АССР. В сб: Вопросы фармакогнозии.
17. Курамысова И.И. Лекарственные растения (загатовка, ... ... ... ... 1989, ... Гринкеевич Н.И. Лекарственные растения, Москва, 1951
19. Синицин Г.Ц. ... ... ... Казахстана. Изд
Наука., 1982. 128с.
20. Іскендіров Ә. Қазақстанның дәрілік ...... 1982, ... ... ... ... растении. Учебный
пособие – Йошкар-Ола: Мар.Гос. Ун-т. – 2000. 268с. Том ІІ.
22. ... К.У. ... И.И. ... травы. Изд.Қайнар, Алма-
Ата, 1975
23. Мухитдинов Н.М. Паршина Г.Н. Мырзакулов П.М. ... ... ... ... ... ресурсов. «Пойск» серия естественных и технических
наук №1 2001, ... ... Р.И. От ... ... ... до ... ... Тр. Инст. Почвов. И геоботан. САГУ,
Казахстан. Сер., вып 5, 1930, Л.
25. По ... и ... ... ... ... ... Каз ССР, А-А, 1970, 96 с.
26. Соколов С.И. и др. Почвы ... ... вып 4. ... ... ... вертикальной почвенной зональности и
почв о крестьностей. А-А, ... ... А.Д. ... ... ... ... 1986.
29. Качинский Н.А. Физика почвы 4.1. М. 1965
30. Тыныбеков Б.М. Шимшиков Б.Е. Бегенов Ә.Б. Хабаршы, ... ... ... ... ... Университеті,
Алматы, Қазақстан. 2003 №2 (13). 46 бет.
31. ... Н.М. ... А.Б. ... С.С. ... және анатомиясы. Алматы, 1993. 340 б.
32. Мухитдинов Н.М. ... Г.М. ... ... ... ... 2002, 308 с.
33. Рабинович М.И. ... ... в ... Справочник. М «Агропромиздат» 1987, с. 288.
34. Гажева Б.Н. Полная энциклопедия пактической фитотерапии. ... ... ... 1998 с. 695.
35. Задорожный А.М. Кошкин А.Г. Соколов С.Я. ... ... ... практика применения справочник. Изд:
М., «ч. А.О и К», 1998, с. 30-32.
36. Курочкин Е.И. Лекарственные ... ... Дом ... с. ... ... П.А. ... справочник лекарственных растений. М.,
«Эскимо», 2003. І-том, с. 963.
38. ... М.К. ... ... и ... ... ... М.,
Селхозгиз, 1955-365 с.
39. Золтницкая С.Я. ... А.А. ... и ... ... ... Изд. ... наук ... ССР»
Ереван 1950. 112с.
40. Павлов Н.В. Флора Казахстана. Т-VII, глав, ред. ... ... ... ... С.А. ... Е.Р. ... ... ССР-нің «Ғылым» баспасы, Алматы: 1997-285б.
42. Серебряков И.Г. Морфология ... ... ... – М., ... наука, 1952-390с.
43. Прозина М.Я. Ботаническая микротехника. М. 1960-208с.
44. Эзау К. Анатомия семенных растений. М. Мир, 1980. ... ... Н.М. ... А.Б. ... С.С. ... және ... Алматы, Қазақ Университеті,
2001ж-279б.
46. Кисилева Н.С. ... Н.В. ... по ... ... ... школа», 1962-288с. Илл
47. Бейдеман И.Н. Методика изучения фенологий ... ... ... Новосибирск, 1974, 155с.
48. Уранов А.А. Онтогенез и возрастной состав популяций ... и ... ... ... ... М., 1967, ... ... Т.А. Жизненный цикл многолетных травянистых растений
в луговых ценозах // Тр. БИНАНССР, сер 3, Геоботаника. М.,
Л., 1960 вып.6 ... ... Р.П. ... по ... ... М., 1979 156 ... Барыкина Р.П. Веселова Т.Д. Девятов А.Г. и др., Справочник по
ботанической микротехнике. (Основы и методы) М., МГУ, ... с.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
«дәрілік өсімдіктер»7 бет
«ПЛП Жанафарм» ЖШС базасында дәрілік Қырмызыгүл гүлдерінің және батпақты Иір тамырсабақтарының көмірқышқылды экстрактар негізінде алынатын таблеткалар өндірісін ұйымдастыру52 бет
Адвокаттар алқасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі78 бет
Адыраспан – дәрілік өсімдік11 бет
Адыраспан-дәрілік өсімдік12 бет
Анар өсімдігін жылыжай жағдайында көбейту9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь