Жалпы және бейорганикалық химия пәні

Масса - бөлшектiң күйi өзгерген кездегi оның гравитациялық тартылуын немесе инерттiлiгiн сипаттайтын қасиетi.
Массаның атомдық бiрлiгi (м.а.б.) немесе көмiртектiк бiрлiк – 1/12 көмiртегiнiң - 12 изотопының массасы: 1 м.а.б. = 1,6605710-24г. Тәжрибелiк есептеулер жүргiзгенде химияда массаның абсолюттiк мәнiн емес көмiртектiк бiрлiкпен өлшенетiн атомдық массаның бiрлiгi – салыстырмалы масса қолданылады.
Салыстырмалы атомдық масса – белгiлi бiр элемент атомының массасы көмiртектiк бiрлiк массасынан неше есе артыо екенiн көрсетедi. Элементтер изотоптардың қоспасын құрайды, сондықтан Д.И.Менделевтiң кестесiнде көрсетiлген элемент атомының массасы элементтiң табиғаттағы изотоптарының атомдық массаларының орташа мәнi.
Салыстырмалы молекулалық масса – молекула массасы көмiртектiк бiрлiктен неше есе үлкен екендiгiн көрсететiн сан. Молекулалық масса сол молекуланың құрамына кiретiн барлық элемент атомдарының массаларының қосындысына тең.
Моль – 12 г. көмiртегi – 12 изотопында қанша құрылымдық бiрлiктер болса, сонша бiрлiктi құрайтын зат мөлшерi.
Заттың құрылымдық бiрлiгi - химиялық бөлшек (атом, молекула, ион), сонымен қатар формуламен берiлетiн бөлшектер жиынтығы.
Зат массасының сақталу заңы – (М.В.Ломоносов, 1748, А.Л.Лавуазье, 1789): әрекеттесушi, яғни реакцияларға қатысатын заттардың массасы реакция нәтижесiнде түзiлетiн зат массасына тең болады.
Зат құрамының тұрақтылық заңы – (Ж.Л.Пруст,1799): алыну әдiсiне қарамастан әрбiр заттың құрамы ( қасиетi) тұрақты болады.
Авогадро заңы - (А.Авогадро,1811, С.Канницаро,1858): бiрдей жағдайдағы (температура және қысымда) әртүрлi газдардың тең көлемдерiндегi молекула сандары бiрдей болады.

Молекулалық және атомдық массаны анықтау тәсiлдерi
1. Газдардың молекулалық массасын берiлген көлем арқылы анықтау:
Авогадро заңынан шығатын салдар:
а) бiрдей жағдайда әртүрлi газдардың бiрдей мөлшерi бiрдей көлем алады;
б) қалыпты жағдайда (қ.ж.) температура Т=273,15 K (0OC), қысым P=1,01325  10-24Па (P=1 атм, P=760 мм с.б.) кез келген газдың 1 молi 22,4 л. көлем алады.
2. Газдардың молекулалық массаларын салыстырмалы тығыздық арқылы анықтау
Авогадро заңы. Бiрдей жағдайда әртүрлi газдардың бiрдей
        
        ЖАЛПЫ ЖӘНЕ БЕЙОРГАНИКАЛЫҚ ХИМИЯ ПӘНІ
Масса - бөлшектiң күйi өзгерген кездегi оның гравитациялық тартылуын немесе
инерттiлiгiн сипаттайтын қасиетi.
Массаның атомдық ... ... ... ... ... – 1/12
көмiртегiнiң - 12 изотопының массасы: 1 м.а.б. = ... ... ... ... массаның абсолюттiк мәнiн емес көмiртектiк
бiрлiкпен өлшенетiн атомдық ... ...... ... атомдық масса – белгiлi бiр ... ... ... бiрлiк массасынан неше есе артыо екенiн көрсетедi. Элементтер
изотоптардың қоспасын құрайды, ... ... ... ... ... ... элементтiң табиғаттағы изотоптарының
атомдық массаларының орташа мәнi.
Салыстырмалы молекулалық ...... ... ... бiрлiктен
неше есе үлкен екендiгiн көрсететiн сан. Молекулалық ... сол ... ... ... элемент атомдарының массаларының қосындысына тең.
Моль – 12 г. ... – 12 ... ... құрылымдық бiрлiктер
болса, сонша бiрлiктi құрайтын зат мөлшерi.
Заттың құрылымдық бiрлiгi - химиялық бөлшек ... ... ... қатар формуламен берiлетiн бөлшектер жиынтығы.
Зат массасының сақталу заңы – (М.В.Ломоносов, 1748, ... ... яғни ... ... заттардың массасы реакция
нәтижесiнде түзiлетiн зат массасына тең болады.
Зат құрамының ... заңы – ... ... ... ... заттың құрамы ( қасиетi) тұрақты болады.
Авогадро заңы - (А.Авогадро,1811, С.Канницаро,1858): ... ... және ... ... ... тең көлемдерiндегi молекула
сандары бiрдей болады.
1
2 ... және ... ... анықтау тәсiлдерi
1. Газдардың молекулалық массасын берiлген көлем арқылы анықтау:
Авогадро заңынан шығатын салдар:
а) бiрдей жағдайда әртүрлi газдардың бiрдей мөлшерi бiрдей көлем ... ... ... (қ.ж.) ... ... K (0OC), қысым P=1,01325 ⋅
10-24Па (P=1 атм, P=760 мм с.б.) кез келген газдың 1 молi 22,4 л. ... ... ... ... ... ... арқылы анықтау
Авогадро заңы. Бiрдей жағдайда әртүрлi газдардың бiрдей көлемдерiндегi
молекулалар саны ... ... nH=nO; VH= VO
; ... ... бiрдей жағдайда алынған газдардың массаларының қатынасы
бiрiншi газдың екiншi газ ... ... ... деп ... Газдардың молекулалық массасын Менделеев-Клайперон теңдеуi арқылы
анықтау
PV=
мұндағы – m -газ ... ...... ... массасы, г/моль
Р - қысым, Па
Т – температура, К
R – универсал газ ... мәнi P мен V ... ... ... P= ... онда R=0.082 ... P=мм.с.б.
V=мл, R=62400
Егер P=Па
V=м3, R=8.31 ... заңы ... 1792): ... ... ... салмақ
мөлшерi олардың эквиваленттерiне пропорционал болады.
Элементтiң химиялың эквивалентi - ... ... бiр ... ... ... ... бiрлiгiмен қосылатын немесе осы мөлшерiн
қосылыстан ығыстыратын массаны айтады.
Атом құрылысы. Радиоактивтiлiк
Атом ядросы – ... ... ... ... оң ... бөлшегi. Ядро нуклондардан (протондар мен нейтрондардан) тұрады.
Протондар Z мен ... N ... ... ... сан А деп ... = Z + N.
Протондар – массасы 1,00728 м.а.б және заряды шартты түрде +1 деп
алынған оң зарядталған ... ... ... ... ... ... тең және ядроның жалпы оң зарядын, сонымен қатар периодтық
жүйедегi элементтiң орнын анықтайды.
Нейтрондар – массасы 1,200866 м.а.б. ... ... ... ... ... ... нейтрондар саны әртүрлi болуы мүмкiн.
Изотоптар – ядро заядтарының саны бiрдей, бiрақ массалары әртүрлi
элементтер.
Изобарлар – ядро зарядтары әртүрлi, ал ... ... ... ... элементтер.
Атом оң зарядталған ядродан және оны айналып жүретiн электрондардан
тұрады. Атомдағы электронның күйi төрт квант санымен сипатталады.
Квант сандары
n-бас квант саны ... ... ... яғни ... ... e—дардың энергиясын, қабат санын анықтайды. n=1-ден ... мән ...... ... саны ... ... ... санын көрсетедi,
электрон бұлттарының пiшiндерiн, деңгейшедегi ... ... – 0-ден (n-1) ... мән ...... ... саны, орбиталüдардың кеңестiкте орналасу бағытын
көрсетедi.
m=-l…0…+l мән қабылдайды.
S-спиндiк квант саны электронның өз осiнде айналу бағытын көрсетедi.
S=+1/2; -1/2 мәндерiн ... ... ... 4 ... сандары бiрдей болатын екi электрон
болмайды.
Гунд ережесi: энергетикалық деңгейдегi ... ... саны N
= 2n2; ... ... ... спин сандарының қосындысы максимал
болатындай энергетикалық деңгейшеде электрондардың орналасуы сәйкес ... ... ... ... ... (n+ l) ... мәнi
кiшi болатын деңгейшеге орналасады; егер 2 деңгейше үшiн (n+ l) қосындылары
тең болса, онда ... ... мәнi кiшi ... ... ... конфигурацияларын екi (а) немесе төрт (б) квант сандарының
терминдерiнде жазады:
а) 7N а) 1s2 2s2 2p3 ; ... ... ... ... ... өзара әрекеттесуi химиялық
байланыс арқылы жүзеге асады. Молекулаiшiндiк ... ... ... ... және ... ... ... болып бөлiнедi. Байланыс түзуге қатысатын сыртқы электрондық
қабаттағы электрондарды валенттi деп атайды. Валенттi электрондар
жұптаспаған электрондар ... ... ... ... мүмкiн.
Валенттiлiк - бұл молекулада химиялық элемент атомының түзетiн
байланыстар саны. Көп жағдайда металл атомдарында ... ... ... үшке ... ... ... ... неғұрлым электрондарды
оңай берсе, солғұрлым ол активтi. Металдың реакцияға бейiмдiлiгiн
сипаттайтын шамаларының бiрi – иондану энергиясы – ... ең ... ... жұлып алуға жұмсалатын энергия. Бейметалдар
атомдарының сыртқы деңгейiнде 4-тен 8 ... ... ... ... ... шама ... - электрон атомына
қосылғанда бөлiнетiн энергия (эВ/атом).
Байланыс энергиясы – ... ... ... үзiлгенде бөлiнетiн не
сiңiрiлетiн энергия (кДж/моль).
Байланыс ұзындығы - атом ядроларының арақашықтығы, бұл кезде атомдардың
арасындағы тарту және тебу күштерi ... ... ... - ... ... ... ол заряд мәнiн
молекуладағы оң немесе терiс заряд центрлерiнiң арақашықтығына көбейткенге
тең:
μ = q⋅r ... ... ...... әр ... электрондары металда
орналасқан барлық атомдарға қатысты. Молекулааралық арақатынас, ... ... ... ... ... ... – бiр ... оң зарядталған сутегi атомымен
басқа молекуланың электротерiс атомының арасындағы байланыс. Сутектi
байланыстың энергиясы (2-10 ккал/моль) коваленттi байланыстың энергиясынан
(сутегiмен оттегiнiң ... ... ... 110 ... ... Сутектiк байланыс энергиясы аз мөлшерiне қарамастан молекулалардың
ассоциациясына (бiрiгуiне) мүмкiндiк бередi. Мысалы: спиртте ROH, суда H2O
көрiнедi.
|16 17 18 54 56 ← ... ... саны ... О, О, Cr, Fe |
|8 8 8 24 26 ← ... ... ... → |
| ... реакциялар – атомдардың ядроларындағы протондар мен
нейтрондардың жаңа элемент түзе ... ... ... – атом ... ... нәтижесiнде бiр элементтiң
өздiгiнен бөлшектер немесе толқындар бөлiп шығаруы.
Изотоптар тұрақты және тұрақсыз болып бөлiнедi. Тұрақты изотоптар
радиоактивтiк ыдырауға ... ... ... радиоактивтi.
Радиоактивтi заттар үш түрлi сәуле шығарады:
α (альфа), – ыдырау – массасы 4 және заряды +2-ге тең гелий ядросының
ағыны, қалыңдығы 0,01 мм ... өтiп ... ...... ағыны β бөлшектерi қалыңдығы 0,01 м металдан
өтiп кетедi.
γ (гамма) - ыдырау – энергиясы өте жоғары ... ... ... ... ыдырау периоды T1/2 - радиоактивтiк
бастапқымен салыстырғандағы екi есе азаю уақыты: t1/2=0,693/λ, мұнда λ-
ыдыраудың ... ... ... ... заңы (1840) реакцияның жылу эффектiсi реагенттердiң және
өнiмдердiң агрегаттық күйлерiне ... ... жүру ... ... емес.
Гесс заңын кез-келген энергиясы өзгере жүретiн химиялық реакцияларға
қолдануға болады, ол арқылы химиялық байланыстың кристалл торларының
энергияларын, еру жылуын т.б. есептеуге болады.
Түзiлу ... ... - ... жағдайлардағы жай заттардан күрделi
заттың 1 молi түзiлгенде бөлiнетiн немесе сiңiрiлетiн жылу. Жай ... ... 0-ге тең ... ...... 1 атм. ... ... Па. Кестелерде
298 К үшiн термодинамикалық өлшемдердiң мәндерi берiлген.
Жану жылуы ΔНжану - стандартты жағдайлардағы оттегiде заттың 1 ... ... ... ... шығатын салдар.
Реакцияның жылу эффектiсi реакцияның өнiмдерiнiң түзiлу жылуларының
қосындысынан реагенттердiң түзiлу жылуларының қосындысын алып ... ... =Σ ΔН ... - ΣΔНреаг.түз.жылуы
Реакцияның жылу эффектiсi реакцияның өнiмдерiнiң жану жылуларының
қосындысынан реагенттердiң жану жылуларының қосындысын алып тастағандағы
айырымға тең:
ΔНреак = ΣΔНжану.өнiм - ΣΔНжану. ... ... ... ... ... ұғымдар: концентрлi ерiтiндi
– ерiген заттың көп мөлшерi; сұйытылған ерiтiндi – заттың аз ... ... ... ... ... ... ... массалық үлес), концентрация, моляльдық.
Молярлық концентрация (молярлық) – ерiген заттың 1л ерiтiңдiдегi моль
(М) саны. Ерiтiндiлердiң молярлығы ерiген заттың молярлық ... ... ... ... моль/л М немесе "молярлы" сөзiмен жазылады.
1М – бiр молярлы ерiтiндi, 0,1М – ... ... – 1000 г ... ерiген заттың моль саны.
Проценттiк концентрация(%) – 100 г ерiтiндiде ерiген заттың граммен
берiлген массасы.
Заттың массалық ...... ... ... ... массасына
(процентпен немесе бiрлiк бөлiгiмен берiледi) қатынасы.
Химиялық реакциялардың жылдамдығы
Химиялық реакцияның жылдамдығы деп көлемi өзгермейтiн жүйеде
әрекеттесушi заттардың концентрациясының уақыт бiрлiгiнде өзгеруiн ... ... әсер ... ... ... ... ... кинетиканың негiзгi заңы: әсер етушi массалар заңы:
“Химиялық реакцияның жылдамдығы әрекеттесушi заттардың концентрациясының
көбейтiндiсiне тура пропорционал болады”.
ν=k[A]a⋅[B]b ... ... ... қатты заттардың концентарциясына тәуелдi
болмайды.
2) температураның әсерi. Вант-Гофф ережесi бойынша: “температураны әрбiр
100С ... ... ... 2-4 есе артады”
γ - реакция жылдамдығының температуралық коэффицентi, γ=2-4
3) катализатордың әсерi. Катализатордың әсерiн оның әрекеттесушi заттың
бiреуiмен аралас қосылыс ... ... ... ... А+К= ... ... АК – аралас қосылыс.
Электролит ерiтiндiлерi
1. ¦лсiз электролиттер. Диссоциациялану константасы және дәрежесi.
Суда ерiгенде электролиттердiң оң және терiс зарядталған ... ... ... ... деп атайды.
Суда немесе басқа ерiткiштерде ерiткенде полярлы молекулалардан тұратын
электролиттер электролиттк диссоциацияға ұшырайды, яғни оң және ... ...... және аниондарға ыдырайды.
Электролит дегенiмiз электр тогын өткiзетiн зат.
Ерiтiндiде иондарға толық диссоциацияланбайтын электролиттер әлсiз
электролиттер деп аталады. Олардың ерiтiндiсiнде ... мен ... ... өнiмнiң арасында тепе-теңдiк
орнайды.
Мысалы: CH3COOHH++CH3COO-
; K – диссоциациялану константасы
Диссоциациялану дәрежесi дегенiмiз ерiтiндiдегi иондарға ыдыраған
молекулалар санының электролит ерiтiндiсiндегi жалпы молекулалар санына
қатынасы.
Диссоциациялану константасы мен ... ... ... ... заңы ... ... ... 1-ден кем болса, егер 1-α≈1
болғанда Освальдтың сұйытылу заңы K=α2⋅Cм, осыдан .
Ерiтiндiнi сұйытқан сайын (яғни электролиттiң концентрациясын См
азайтқан ... ... ... ... ... ... ... кiретiн элементтердiң тотығу дәрежесi
өзгере жүретiн реакцияларды тотығу-тотықсыздану реакциялары деп атайды.
Атом, молекула, ... ... беру ... ... процесi (тотығу
дәрежесi жоғарылайды), электрон қосып алу процесiн тотықсыздану процесi
(тотығу дәрежесi төмендейдi) деп атайды. Тотықтырғыш – электрон қосып ... ...... ... ... ... теңестiрудiң екi әдiсi бар:
электрондық баланс және электронды – иондық теңдеу (жартылай реакция)
әдiсi.
Тотығу-тотықсыздану реакциялары үш түрге ... ... ... реакциясында тотықтырғыш пен
тотықсыздандырғыш әртүрлi заттар болады:
2HNO2+2HI=2NO+I2+2H2O
2. Молекулаiшiндiк ... пен ... бiр ... ... ... тотықтырғышта, тотықсыздандырғышта бiр элемент атомы
болады.
3HNO2=HNO3+2NO+H2O
Тотығу-тотыңсыздану реакцияларының теңдеуiн құру әдiстерi
а) электрондың баланс:
Na + Cl2 → NaCl
|Na0 -e→ Na+ - |2 | | | ... + 2e → 2Cl- |1 | | | ... | | | | ... + Al → Al2O3 + ... + 2e→Fe |+8e |3 ... + 6e→2Fe | | ... → Al+3 |-3e |8 ... + 8Al → 4Al2O3 ... + 8P = 5N2 + 5Cl2 + 8H3PO4 + 8H2O.
|2N3- -6e → N2 | | ... + 14e → Cl2 |+8e |5 |
|P - 5e → P+5 |-5e |8 ... ... иондық баланс әдiсi:
| | ... | ... + 4H+ +2e ... |1 ... - 2e- → Br2 |1 ... + 4H+ +2Br- → Mn+2 + 2H2O + Br2;
MnO2 + 4HBr = MnBr2 + Br2 + ... + ... → CuSO4 + Cu(NO3)2 + NO2 + ... + 2H+ + 1e → NO2 + H2O |10 ... + 4H2O-10e → 2Cu+2 + ... |1 ... + 20H+ +Cu2S +4H2O → 10NO2 ... + ... → CuSO4 + Cu(NO3)2 +10NO2 + 6H2O.
Электролиз
Электролиз – электролит ерiтiндiлерi мен балқымалары арқылы электр тогы
өткенде жүретiн тотығу-тотықсыздану реакциялары. ... екi ... ... және балқыманың электролизi.
Электродтың түрлерi: 1) анод еритiн; 2) анод ерiмейтiн.
Ерiмейтiн анод кезiндегi электролиз екi заңдылыққа бағынады.
Еритiн электрод ... ... ... ... ←Cu2+ + 2Cl-→ Анод (Сu) ... Cu0+2e-=Cu2+
Кернеу қатарында Al-ға дейiн ... ... ... ... ... ... ... қатарында сутегiден кейiн орналасқан металдар тұздардың
электролизi кезiнде катодта таза ... ... ... ... ... ... ... тұздарының ерiтiндiсiнiң немесе қышқылдардың
өздерiнiң электролизi кезiнде анодта оттегi бөлiнедi.
Оттексiз қышқылдар тұздары немесе қышқылдың өздерi электролизге
ұшырағанда жай заттар түзiледi.
Фарадей заңы:
- ... ... ... зат массасы (г), Э – заттың
эквиваленттiк массасы (г/моль), I – ток күшi (А), t – ... ... F ... ... 96500 ... ... ... – молекулалары ерiтiндiде комплекстi және жай
иондарға дейiн диссоциацияланатын ... ... ... 4]SO4 ↔ [Cu(NH3) 4] 2+ + SO42- ... ... ... орналасңан лигандалардың саны, орталық
атомның координациялық санын анықтайды. Орталық атом лигандалар мен
комплекстi қосылыстың iшкi сферасын, ал ... ... ... және ... сыртқы сфераны құрайды.
Комплекстi қосылыстардың негiзгi түрлерi; ацидокомплекстер,
аквакомплекстер, аммиакаттар, хелаттар.
Ацидокомплекстерге қос тұздар деп қарастыруға болатын қосылыстар
жатады: K2[HgI4], K3[Fe(CN) 6], ... ... ... -
H2[SiF6], H[AuCl4]; гидроксокомплекстер – K[Al(OH)4]. Аквакомплекстерде
лигандалар қызметiн су ... ... ... ... сферада координацияланған судың молекулалары берiк ұсталынады және
ерiтiндiлерден кристаллогидраттар түрiнде CaCl2⋅6H2O бөлiнедi. Аммиактарда
лигандалардың қызметiн аммиак молекулалары атқарады: Co[(NH3)6]Cl3,
[Cu(NH3)6]SO4.
Кейбiр комплекстер орталық ... бар ... ... ... ... ... қосылыстар хелатты комплекстер деп аталады.
Комплекстi қосылыстар донорлы-акцепторлық байланыс нәтижесiнде
түзiледi.Атом электрондары донор қызметiн атқаруы үшiн, атомда бiреу болса
да, жұптасқан электрон жұбы болу ... ... ... ... ... бiр бос ... ... болуы керек. Акцептордың қызметiн
молекула құрамына кiретiн, металл катионы немесе ауыспалы металдың атомы
немесе атомдардың бiреуi атқара ... ... ... ... екi ... ... жұбы бар, аммиак молекуласында бiр
жұптасқан электрон жұбы бар, ... ... түзу үшiн ... ↑↓ ↑ ↑ ... ... ... сан
лиганда

[Cu(NH3) 4] 2+

орталы¶ атом

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
8 – сынып оқушыларын химия пәнінің оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту72 бет
Аминолиттік ферменттер 5 бет
Ауру тудыратын химиялық заттар4 бет
Бейорганикалық заттардың негізгі класстары және олардың генетикалық байланысы116 бет
Былғары өңдеу кәсіпорындарының ақаба суларының құралу ерекшеліктері және оларды канализациялау жолдары13 бет
Жоғары мектепте бейорганикалық химияны интерактивті оқыту әдістерін қолданып оқытудың ғылыми- әдістемелік негіздері83 бет
Клеткалардың химиялық құрамы7 бет
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
Химия пәнінен зертханалық жұмыстар жинағы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь