Биосфера мен биота эволюциялары

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Катастрофизмнің қалыптасуы
2.Кратер түзілу себептері және онымен бірге жүретін құбылыстар
3. Рифтогенез, радиоактивтілік және тіршілік
4.Жердің магнитосферасы және оның биосфера дамуындағы ролі
5. Динозаврлардың жойылып кетуі
6. Қысқа периодты ауытқулар және антропогенез
7. Кроманьондықтардың дамуындағы шешуші кезеңдер
8.Теңіз деңгейінің катастрофалық өзгерістері
9.Магнитті дауылдар және олардың биосфераға әсері
ІІІ. Қорытынды
        
        БИОСФЕРА МЕН БИОТА ЭВОЛЮЦИЯЛАРЫНЫҢ МЕХАНИЗМДЕРІ, 
ФАКТОРЛАРЫ МЕН ТРИГГЕРЛЕРІ
Кіріспе
Биологиялық эволюцияның ... ... ... ... ... ... ... басталатын элементарлық құрылымды - яғни жеке особь ... түр ... ... ... ... яғни популяцияның генотипінің тұрақты өзгерісі - мутагенезді;
- факторларды - олар ... және ... ... ... ... ... ...
- триггерлерді - қозғаушы күштердің іске қосу механизмдерін, яғни осы қозғаушы күштерді қозғалысқа келтіретін себептерді.
Мутациялар - ... ... ... ... Келесі ұрпақтарда тұқым қуалайтын өзгерістер туғызатын мутациялар организмдердің қасиеттерін, ... ... не ... ... анықтайды. Көбеюдің әдеттегі қалыпты үрдісінде мутациялар аяқ асты ... ... ... ... мутациялар саны тұрақты болады. Кездейсоқ пайда болған өзгерістер организм үшін пайдалы ... ... үшін ... ... тіршілігін сақтап қалуына себін тигізеді. Бірнеше ұрпақтар бойына сақталып, қайталанып отыратын ... ... ... тірі ... мен олардың популяцияларының құрылымында түбегейлі өзгерістер туғызып, нәтижесінде жаңа ... ... ... және ... ... ... ... қуалаушылық өзгергіштікті реттейтін ешқандай фактор жоқ. Тек қоршаған ортаның белгілі ... ... ... ... ... ... ... немесе эволюция барысында олардың саналы түрде жасанды сұрыптауы арқылы іске асады. Эволюция және түрдің пайда болуы ... ... кіші бір ғана ... емес ... ... ... популяцияда тұқым қуалаушылық өзгерістердің пайда болуы зиян, ал кіші популяциядағы ... ... ... етуі жиі кездеседі. Сондықтан особьтардың сандық құрамын тұрақты түрде өзгертіп отыратын орта мөлшердегі популяциялардың эволюцияға шын жаңа түрлер пайда болуына ... ... түр ... ... үшін бұрынғы организмдердің белгілі бір тобы ерекшеленуі қажет. Организмдердің белгілі бір тобының ерекшеленуі мен изоляциясы ... ... ... түрлермен шағылыспа, яғни генетикалық информацияларымен алмаспауы үшін қажет екені дәлелденген.
Табиғатта әртүрлі организмдер тобының изоляциясы, сол ... оның ... ... ... да ... жолмен жүзеге асырылады, олардың мақсаты біреу ғана - түрлердің генетикалық информациялармен ... ... Бұл үшін ... ... ... өте ... сулы орта мұхит не теңіздер, батпақтар не биік таулар, т.с.с.), экологиялық жағдайлар, ... ... ... сәйкесссіздік (жұптасудың әрбір түрге тән кезеңдері), организмдердің әртүрлі топтары мен ... ... ... ... осы ... факторларына тағы популяциядағы ұрпақтар алмасу жиіліктері, мутациялық процестердің ... мен ... т.б ... ... Айта кететін бір жай, жоғарыда аталған барлық негізгі және қосымша факторлар жеке дара емес, бір- бірімен өзара тығыз байланыста әсер ... ... ... рет ... ... ... ... палеонтология мен салыстырмалы анатомияның негізін салушы Ж. Кювье (1769-1832) назар аударды.Ол Жер бисферасы даму барысында бірнеше орасан зор ... ... ... бұл ... ... ... ... бірнеше организмдер түрлерінің жойылып кетуіне себеп болды деп көрсетті.
Кювьенің катастрофизм туралы ілімі биостратиграфияның - Жер тарихындағы ... ... бір ... ... бір ... ... орта дамуымен тікелей байланыста заңды түрде алмасып отыратыны туралы ғылымның қалыптасуына үлкен әсер ... ... пен Дж ... (1982) ... ... жойылып кетуі туралы қолда бар мәліметтерді статистикалық өңдеуден өткізді. Осы мәліметтер бойынша фанерозой кезеңінде (570 млн жыл) ... ... ... ... ... рет қайталанып, Жердің дамуының 600 млн дай жыл барысында әр 30+-4 млн жыл ... ... ... ... көрсетті. Бұл аралықта осындай критикалық 20 кезең болғанын анықтады. Көптеген ғалымдар түрлердің жаппай жойылып ... ... ... деп ... Жерге өте үлкен аспан денелерінің құлауы (кратер түзілуінен), нәтижесінде климат пен экологиялық ... ... күрт ... атмосфераға вулкандық шаңның түсуі (вулканогенез);
в) гидросфераға уран және де басқа химиялық радиоактивті элементтердің түсуі (рифтогенез);
г) Жердің магнит ... ... ... ... ... өрістің инверсиясы);
д) жаңа жұлдыздардың жарқылдары;
е) Күн системасының компоненттеріне ... ... Күн ... 10-шы ... ... т.б.;
ж) Бүкіл әлемдік мұхит деңгейінің өзгеруі.
Бұнымен қатар, соңғы кезде осы жоғарыда аталған құбылыстардың барлығы бір-бірімен тығыз ... ... ... ... мәліметтер жинақталуда. Мысалы, астероидтар Жер бетіне құлағанда атмосфераға шаң көтеріліп қана қоймай, бұнымен ... ... ... яғни ... ... ... жер сілкіну, геомагниттік өрістің инверсиясы, т.б. құбылыстар байқалады.
2.Кратер түзілу себептері және ... ... ... ... ... 9 ... шамамен 2,8 астрономиялық бірлікте орналасқан ішкі астероидты белдіктен және 2 сыртқы белдіктен (Оорттың ішкі бұлты = 10 мың Күн ... Оорт ... ... Күн ... 100 есе үлкен). Оорт бұлтының бұл көрсетілген заты ондағы ... ... мен ... ... ... осы бұлттардан комета ядролары мен астероидтар бөлініп шығып, олардың кейбіреулері Жерге немесе басқа планеталарға құлап түскен. Соңғы 600 млн ... ... 1500 дей ... ... ... ... үлкен аспан денелерімен соқтығуы миллион жылда 3 рет қана кездесуі мүмкін. Дегенмен, статистиктердің болжамдары бойынша, Жерге астероидтың соғылуын кез ... ... ... ... екен.
Мысалы, 1936 жылы Жердің дәл қасынан "Адонис", 1937 жылы ... 1989 жылы 22 ... N ... 1989 жылы ... 1992 жылы - ... ... астероидтары соқтықпай өтіп кетті. Атақты Аризон кратері салмағы 100 мың тонналық қана - ... ... ... ... қауырсындай астероидтың құлауынан пайда болған. Кратердің жалпы диаметрі 1200 ... Ал ... ... кездегі соғылу толқыны мың хиросималық бомбаны жарған кезде ғана пайда болатындай алпауыт күш кратердің жан - жағын теп ... ... ... ... ... ... бір кезеңдерде байқалады, әсіресе бұл жағдай фанерозой кезеңіне тән. ... ... ... ... 250 млн жыл үшін ғана ... ... түзу үрідсі 245, 217, 193, 176, 144, 91, 65, 38 және 11 млн ... ... ... ... ... Дәл осы ... ... эволюциясында шешуші оқиғалар болды.
Көптеген астрономдар бұндай периодтылықты Күннің гипотезалық серігі - массасы Күн массасының 0,08 ден 0,3 дей ... ... ... эллипс тәрізді орбитамен айналатын - Немезиданың болуымен байланыстырады. Ғалымдардың пікірлерінше Немезида құралы ... мен ... ... толған Оорт бұлттарына әсер етіп, оларды орбиталарынан ығыстырады, нәтижесінде, олардың Жерге құлауына тікелей себепкер болады. Немезиданың Күнге жақындауы 15 ... ... ... болады деп күтілуде.
Америкалық астрофизиктер Д. Уитмаир мен Дж Матистің пікірінше, катастрофаның себебі, ... ... ... ... ... ... олар Күннен 50-100 астрономиялық бірлік қашықтықта орналасқан 10-шы планетаны көрсетеді. Бұл планета эллипс бойымен айналады, айналып шығу кезеңі 1000 жыл. Ол Оорт ... ... әсер ... ... кометалар мен астероидтарды орбиталарынан шығарып жібереді де, олар жерге құлап түседі. 10 шы планетаның бар екендігін дәлелдейтін көптеген ... бар. Бұл ... Дж ... ... америкалық ғалымдар планетааралық станциялардан келіп жеткен сигналдарды қабылдап алу арқылы бақылау жүргізу нәтижесінде көп мәліметтер ... ... 10-шы ... дәл орнын анықтау әлі күнге дейін мүмкін болмай отыр.
Кейбір астрофизиктер астероидтар мен кометалық белдіктердің өзгерісін Күн жүйесінің ... ... ... ... ... байланыстырады. Бұл кезде Күн жүйесінің шамамен әрбір 30 млн жылда газ, шаң, астероид, кометаларға толы ... ... ... ... Осы ... бұл ... өз ... ауытқып, Жерге құлап түседі.
3. Рифтогенез, радиоактивтілік және тіршілік
Жер ... ... ... ... қойнауының радиоактивтілігі уақыт өткен сайын азаяды да, ал тіршіліктің ертедегі түрлеріне олар ... әсер ... ... даму ... ... ... пайда болған қарапайым структуралы балдырлар Жердің даму тарихының соңғы кезеңдерінде пайда болған жоғары сатыдағы тіршілік иелеріне қарағанда радиация әсеріне анағұрлым ... ... әсер ... ... ... ... ... үшін доза мөлшері D және дозаның қуаты Р=D/t қолданылады. Дозалар рентген, грей және джоульдің кг-дағы биологиялық ... ... Бұл ... бір-біріне қатынасы : 1 грей = 1 джоуль/кг = 100 рентгеннің биологиялық эквиваленті. Дозалардың қуаты 1 ... ... ... ... ... ... Адам ... әсер ететін дозалардың жалпы қуаты 1,5-4,0 милдигрей/ жыл (0,017-0,044 миллирентген/ сағат). Біздің ағзамызға мұндай қуатты ... ... ... ... ... жоқ.
Қазіргі кезде кейбір мамандық салаларында ядролық сәуле шығарумен ... ... ... ... Олар үшін ... 50 ... ... деп саналады. Бұл табиғи фоннан 12-35 есе көп. Биофизиктердің ... ... 50 ... ... есе көп доза адам ... ұзақ ... (10 мың ... әсер еткен жағдайда Homo sapіens түрі өзгеріп кетуі мүмкін.
Уран тірі организм ... ... ... улы, ... ... әсер ... Тірі организмдерге уранмен бірге түскен басқа элементтер де ... әсер ... ... ... ... төмендегі көрсетілген элементтердің жоғарғы концентрациясы : Co - 3·10-3; Cu - 6·10-3; Zn - 7·10-4; B - 3·10-3; Sr - 6·10-2 және Se - 1·10-4 - тірі ... ... әсер ... ... ... артық мөлшері де жеткіліксіздігі сияқты организмдерде морфологиялық, анатомиялық және физиологиялық өзгерістер туғызып, оларда эндемикалық аурулардың пайда ... ... ... Осы ... ... U, B, Cu, т.б. жоғары концентрациялары бар ортада тіршілік ететін микроорганизмдерде ... ... ... ... ... ... ... жылдам дами бастаған. Мысалы, Ыстықкөлдегі уранның концентрациясы Әлемдік мұхиттағы уранның концентрациясынан біршама жоғары. Оңдағы хар балдырларының ... ... ... ... ... 3 есе артық . Сонда осы балдырлар мутациясына байланысты олардың көптүрлілігі өте жоғары. Ленинградтық геолог профессор С.Г.Неручев рифтогенез кезінде жер ... ... V, Mo, Cu, Nі, Ag және де ... ... бай ... ащы сулар таралатынын көрсетеді. Мұхиттарда судың төменнен жоғарыға қарай көтерілуі жиі (апвелинг) болып тұрады.
Апвелинг кезінде фосфаттардың гидросфераның ... ... өтуі ... мен теңіздерде тіршілік ететін организмдердің қоректік тізбектерінің бастамасы болып табылатын фитопланктонның қарқынды дамуына себеп болады. Гидробиологтардың көрсетулері ... ... ... жағалық акваториялардың биоөнімділігі 50 мың есе ұлғаяды екен.
Рифтогенез ... ... мен ... химиялық элементтердің гидросфераға түсуі күрт артады. Бұл ... ... ... мен ... да жануарлардың көбеюіне себеп болады. Қорекпен бірге балықтар мен басқа жануарлардың организміне радиоактивті ... да ... ... ... ... ... ... жүріп, кейбір түрлер жаппай қырылып қалса, екіншілерінде жаңа белгілер мен ... ... ... олар ары ... түр ... дами ... ... мутагенез қарқынды жүріп, тіршіліктің жаңа формалары пайда болады. Жаңадан пайда болған түрлер біздің планетамызда тұрақталмай тез жойылып кетті ... ұзақ ... ... ... да болды. С.Г.Неручев, 538 млн жыл бұрын уранның гидросфераға түсуі нәтижесінде трилобиттердің дене сегменттері әлдеқайда азайып, ал ... екеу ғана - бас, ... ... қалған деп көрсетеді. 500 млн жыл бұрынғы рифтогенез фазасында алғашқы омыртқалылар, панцирлі ... ... ... 320 млн жыл ... кезеңде алғашқы төртаяқтылар - ихтоостегидтер пайда болды, 290 млн жыл бұрынғы кезеңде ... ... 167 млн жыл ... ... ... ұшу ... пайда болды. Түрлердің кейбіреуінде алдыңғы аяқтарының саусақтары ұзарып, араларында жарғышақтар пайда болды. Осылайша ұшқыш кесірткелер - ... ... ... ... биосфера эвоюциясының барысына рифтогенез ғана емес, басқа да факторлар - геомагниттік өрістің инверсиясы, климаттық өзгерістер,т.б. әсер етті.
4.Жердің ... және оның ... ... ... планетамыздың магниттік қасиеті бар. Егер Жердің магниттік ... ... Күн мен ... желдерінің ағыны еш кедергісіз Жердің бетіне жетіп,ондағы барлық тірі ... ... ... ... еді. ... ... ... жасап, сол арқылы биосфераны зарядталған бөлшектерден қорғап тұратын бронды қалқан рөлін атқарады.
Магнитологтардың пікірінше, геомагниттік өрісті ... үшін ... ... аса ірі, ... 200 км, ... 4000 км ... цилиндрді орналастыру қажет.
Жердің магниттік осі Жердің айналу осін 11,5 градус бұрышпен орналасқан, ... ... ... ... ... ... ... уақыт өткен сайын магниттік полюстер өздерінің орнын өзгертеді. Мысалы, солтүстік магниттік ... бір ... ... ... 20,5 ... (7,5 км/жыл) ал оңтүстік полюс - 30 ... (11 ... ... кезде солтүстік полюс Канаданың солтүстігінде орналасқан, ал 2185 жылға қарай ол солтүстік географиялық полюспен ... 2400 жылы ол ... ... ... полюс қазір Антарктида жағалауларында, Австралияға қарай жылжып келе жатыр.
Кез келген магниттегдей, Жердің магнит күштері бір ... ... әлем ... ... өтіп, екінші полюспен байланысады. Осының нәтижесінде Жердің айналасында магнитосфера түзіледі.
Магнитосфера Күннің ... деп ... ... ... ... ... қалады да оларды планетаның бетіне жеткізбейді. Бірақ дүниеде барлығы да уақыт өткен сайын өзгеріп отырады. ... ... ... ... магнит өрісі 100 жылда 2,5 %-ке азайып отырғанын және бұл үрдіс ары қарай жүре беретін болса, шамамен 4000 жылда 0-ге ... деп ... ... (қазір экваторда оның шамасы 0,35 эрстед).
Ғалымдар бұндай құбылыс өткен кезеңдерде де ... деп ... Оның ... ... кезеңдерден соң магнит өрісінің заряды қарама-қарсы елгіге өзеретіні дәлелденді. Басқаша айтқанда, өріс инверсияланады - ... ... орны ... ... ... ... өрістің инверсияларының бірнеш рет кайталанғаны палеомагнитологтар анықтап отыр.
5. Динозаврлардың жойылып кетуі
Динозаврлар Жер бетінде бұдан 290 млн жыл ... ... ... 100 млн ... аса ... үстемдік құрды. Динозаврлардың жаппай қырылуы екі геологиялық ... ... - бор мен ... - 65 млн жыл ... өтті. Ғалымдар осы кезеңдер арасында тіршіліктің бір формаларының екіншісіне ... ... ... Палеонтологтардың алған қазба қалдықтары арасынан осы кезеңдерде жойылып кеткен жануарлардың жаңа түрлері табылуда. Олардың ішінде өте ... ... де, алып ... да бар. ... АҚШ - та ... 50-80 ... ... жететін, ал Қытайда - мойынының ұзындығы 30 метрге ... ... ... Бұл алып ... бір ғана мойын омыртқасынң ұзындығы 3 метрге жетеді.
Динозаврлар негізінен ... ... ... ... да болған. Динозаврлардың қарқынды өсіп дамуына атмосферадағы оттегінің концентрациясының жоғарылауы әсер еткен болуы керек. Бұл кезде ... ... ... ... 1,5 есе ... ... Атмосферадағы оттегінің концентрациясының төмендеуі динозаврлар тіршілігіне кері әсерін тигізген, дегенмен де олардың жойылып кетуіне бір ғана осы себеп болды ... ... ... ... да ... осы ... атмосфераның құрамында көмірқышқыл газы, қазіргі кездегіден 5 есе көп ... Ал бұл ... ... болғандай, парниктік эффект әсерінен ауа температурасы 2,50 - қа ... олай ... ... ... 5 есе жоғары болуынан температура да қазіргі кездегіден 5 есе, яғни 12,50-қа жоғары болған.
Динозаврлардың арасында қанаттары 11 ... ... ... ... да болған. Ғалымдар көп уақытқа дейін бұндай ... ... ... ұша ... ... ... Бұл ... геохимиктер Г.Лэндис пен Р.Бернер(АҚШ) қазбадан табылған 80 млн жыл бұрынғы янтарьдағы газдардың құрамын зерттеулері нәтижесінде түсінікті болды. Ол ... ... ... ... 10 есе жоғары болған екен, ал оттектің мөлшері 32 процент. Осы тығыз атмосфера алып ұшқыш жануарлардың ұшуына ... ... ... ... 65 млн жыл ... тек қана ... ... барлық жануарлардың жартысынан көбі жойылып кеткенін анықтады. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, жануарлардың қырылып ... ... ... 65 млн жыл ... бір ... ... ірі ... денелері құлағанынан болуы керек. Олардың негізгі бөлігі ... 9 км ... ... ... ... ... ... 180 км кратер түзілген. Бұдан басқа да бірнеше кішілеу кратерлер ... ... Қара ... ... ... ... 25 км ... диаметрі 3 км Гусевский кратерлері, Кар теңіз жағалауларынан диаметрі 60 км Кар және 25 км ... ... ... Бұл кратерлердің барлығы теңіздің таяз бөліктерінде пайда болған. Осы ... бір ... ... дененің құлап, атмосферада бірнеше бөлікке бөлініп кетуі нәтижесінде пайда болған деп жорамалдайды. Атмосфера ұшып ... осы дене ... ... болуы ықтимал.
Осы кратер түзілу құбылыстары бүкіләлемдік экологиялық катастрофаларға әкеп соқты. Атмосфераға жарылыс кезінде түскен шаңдар мен түрлі ... оның ... ... Жер ... ... ... да, ... 20 кг-нан асатын жануарлар да қырылып қалған болуы керек. Америкалық зерттеушілер ... ... және ... ... ... ... қалуына Жерге астероидтың құлап түсуі нәтижесінде болған үлкен өрт себеп болған. Өрт ... ... ... күл мен күйе ауаның тазалығын нашарлатып, Жер температурасын төмендеуі себепті жануарлар қырылып қалған. 65 млн жыл ... ... ... осы ... ... қалың күйе қабаттарын тапты.
Планетолог ғалымдар Жерде тіршілік еткен жануарлардың 90%-не ... ... ... аса ірі ... ... ... өте үлкен астероидтардың соғылуынан болғанын дәлелдейді. Өйткені, ... ... ... ... қабаттардан Жерде кездеспеген металл - ... ... ... ... мен Б.Фигли тәжірибе жұмыстарының нәтижесінде кометалар мен астероидтардың Жерге ... ... озон ... бұзатын азот оксиді NO түзілетінін анықтады. Нәтижесінде катастрофадан кейін біренше минут не сағат ішінде атмосферадағы азот ... ... 0,1 ... ... дәлелдеді. Азот оксидтері сумен әрекеттесіп азотты қышқыл HNO2 және азот қышқылын HNO 3 түзеді.
Қышқыл ... ... азот ... ... Күн ... ... байланысты фотосинтез процесі тоқтайды. Оның үстіне топырақтан организмге өте зиянды Be, Hg, Ta және ... ... ... де, олар су ... ... бірге тірі организмдердің тыныс алу органдарын зақымдайды.
Құрлық ... ... ... ... қалады. Мұхиттарға түскен қышқылдар карбонатты қосылыстарды ыдыратып, ауаға СO2 көп ... ... ... Ал ... ... бұл ... әсер етпейді.
Бұндай катастрофалардың зардаптары шамамен 1000 жылға дейін созылған. ... ... ... ... ... ... иридийдің мөлшері қалыпты фоннан 100-1000 есе артық екендігі табылған. Иридийден басқа платина тобының элементтері, сол сияқты кварц ... Бұл ... ... өте ... ... денелерімен соқтығысқанының дәлелдері болып саналады.
6. Қысқа периодты ауытқулар және антропогенез
Жоғарыда айтылғандардан басқа 30 млн жыл ... ... ... ... ... ... мен ... да құбылыстардың қысқа фазалы процестері байқалды. Олар да өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне, адамдарға әсер етті.
Қазіргі ... ... ... адам мен адам ... ... тармақтары бұдан 4.5 млн жыл бұрын бөлінді. Бұл кездегі адамдарға бірнеше рет түрлі факторлар әсерінен ... ... ... жоғары дозалары әсер етті. Мысалы, бірнеше қайтара Жердің магнит өрісінің инверсиялары мен рифтогенездің қарқындылығының жоғарылауының ... ... ... ... ... одан ... түсті.
Бұдан да бұрында айтып кеткеніміздей, геомагниттік өрістің ... ... ... ... экраны жойылып, Күн мен космостық радиация сәулелері Жердің бетіне еш кедергісіз өтіп биосфераға, әсіресе адамдар организіміне зор қауіп ... ... ... ... ... ... ... әсерінен Homo sapіens пайда болған деген жорамал бар.
Г.Н.Матюшин 2.8 млн жыл ... ... ... ... инверсиясының әсерінен австралопитектер адамға ("шебер адам") айналды, ал 1.8 млн жыл бұрын екінші инверсия ... "тік ... ... пайда болып, 690 мың жыл бұрынғы инверсия нәтижесінде питекантроп пайда болды деп жорамалдайды.
Соңғы 600 мың жыл ... ... ... өріс инверсиясының 12 кезеңін анықтады. Бұл кезеңде планетада геологиялық, климаттық және биологиялық өзгерістер болған. П.Олсонның көрсетуі ... ... ... ең ... шегі 2700 жыл бұрын болған, олай болса, оның толық ... 11400 жыл. ... ... адамның антропологиялық түрінің қалыптасуына әсері көрсетілген. Г.Н.Матюшин 250 мың жыл ... ... ... ... ... ... ие ... шығуына себеп болды деп жорамалдайды. Бұл кезеңде Жердің беткі қабатына түскен ... ... ... ... өте аз. ... пікірінше, антропоген кезінде (соңғы 2 млн жыл) уран мен сапропелді органикалық заттардың жинақталу аймақтары рисс-вюрм кезеңі (80 мың жыл ... және ... (7-3 мың жыл ... ... ... ... ... 600 мың жылда өзгеруі
Европалық шкала
(мың жыл)
Конг Юоуцидің шкаласы (мың жыл)
Европалық шкала-ның кезеңдерінің аталуы
2.9-3.2
7-8
10-12
11-13
Готтенборг
20-24
19-31
Лашами
36-36
41-43
Каргаполова
50-60
106-112
110-130
Блейк (х-зона)
218-268
198-215
Днепр-Чеган
326-346
293-311
У-зона
378
400-420
У реки
500
500
600
Осы кезеңде ... ... ... ... ... 60-50 мың жыл бұрын болған геомагниттік өрістің инверсиясы әсер еткен. ... ... ... және оның ... (1987) ... ... - 10 - ды зерттеу нәтижесінде, 60 мың жыл бұрын өте жаңа ... ... ... оның ... ... космостық бөлшектер ағыны және бериллий-10 мөлшері ұлғайғанын анықтаған. Бериллий - 10 бэта - бөлшектерді шығарып, оның жартылай ыдырау ... 2,5 млн ... ... ... бұл ... ... - шашынмен бірге Жердің үстіне түседі.
7. Кроманьондықтардың дамуындағы шешуші кезеңдер
Кроманьондықтардың кеңінен таралуы 45-50 мың жыл бұрын басталған. Осы ... ... пен ... пікірінше, адамның даму тізбегінде елеулі өзгерістер болған: қолдың босауы - ... ету ... - ... ... - ... ... ... босауы.
Бұл кезеңде кезекті геомагниттік өріс инверсиясы жүрген. Осы уақыттан бастап адамның гомосапиенттік белгілері көбейіп, оның әрі ... ... ... ... ... бұған дәлел бола алатын Батыс, Орта және Шығыс ... ... Орта ... Қиыр ... Африкада, Микронезияда. Табылған сол кездегі адамдардың қолынан шыққан өнер ... Ең ... ... ... ... 40 мың жыл бұрын жасалған (Танзания т.б.)
Адамдардың дамуының бұдан кейінгі кезеңдерінде геомагниттік ... 4 ... ... 24 мың, 13 мың, 9500 жыл және 5000 жыл ... Оның ең ... 20-24 мың не ... жыл аралығында болған болуы мүмкін. К.Л.Сонетт және т.б. мұздықтағы Ве-10 ... күрт ... 31 мың жыл ... ... ... Б.М. ... және Л.Д.Кисловский, бұл кезеңде 80 жарық жылы қашықтығында жаңа жұлдыз жарқылы байқалған деп ... ... ... ... ... ... орын алған болуы керек. Биосфера мен адамға ... ... ... туғызған планетаның магниттік экранын уақытша жойған жұлдыз жарқылы әсер еткен. Дәл осы ... Жер ... ... ... ... космостық сәулелер де әсер еткен. Осының барлығы неоантроптардың ары қарай жетіліп, палеоантроптардың толық жоғалып кетуіне әкеліп соққан. Антропологиялық ... ... ... ми ... нашар дамуына байланысты әлеуметтік өмірге нашар бейімделген еді. Ал неоантроптар бұларға қарағанда ... ... ... ... ... өнер саласында үлкен жетістіктер болды. Мысалы, Франциядан табылған "Леспук Венерасы", ... - ... мен ... мүсіндері, Забайкальеде, және т.б. жерлерде аюдың скульптурасы Европада "сурет галереясы" және т.б. осының дәлелі болып табылады. Олардың жасы 30 мың жыл. ... бұл ... ... ... ... ... ... аспаптар жасады, желкен арқылы Күнге, жұлдыздар мен ағыстарға қарап теңіздерді жүзіп өтті, ... ... ... өндірді және т.б. Дәл осы кезеңде Жердің ең ... ... Азия мен Шри - ... ... ... ... - ... т.б. өсірумен айналысты. Осы кезде садақ атып, балық аулады, неше түрлі ілгектермен торлар жасады. ... ... ... ... Марокконың Эр-Риф таулы аймақтарында 1986 жылы бұдан 10 мың жыл бұрын салынған жер ... қала ... ... ... мен ... ұзындығы 35 километрге жеткен.
Геомагниттік өрістің келесі инверсиясы (7-8 мың жыл бұрын) полярлық мұздықтардағы бериллиуым - 10 концентрациясының жоғарылауымен сәйкес келеді; бұл ... ... бір жаңа ... жарқылы байқалған. Дәл осы жұлдыз шумерлердің жазбаларындағы "екінші Күн" болуы ... Бұл ... ... екі шоқжұлдыздар Парус пен Корма аралығында алып жұлдыз болған. Австралиялық астрономдар аспанның осы бөлігін зерттей ... РР- 6835-45 ... ... ... ... ... ... қабаты мен гидросферада уранның концентрациясы жоғарылаған. Барлық осы факторлардың бірлескен әсерінен ... ... пен ... ауысып, алғашқы өркениеттің бастамалары - Кіші Азияда, Таяу ... ... ... ... ... ... ... егін, мал шаруашылығымен түбегейлі айналысып, математиканың алғашқы түсініктерін игеріп, медицинада белгілі жетістіктерге жетті. Осы оқиғалардан кейін басталған планетаның сейсмикалық ... ... ... бай ... ... уранның мөлшерінің 4,5 . 10-3 % дейін ... ... ... ... 5,6-5,1 мың жыл бұрын басталды. Бұл кезең планетаның тарихында голоценнің климаттық оптимумына сәйкес келеді. ... ... ... ... мол ... ... қоғамының материалдық байлықтарының дамуына мүмкіндік жасалды. Алайда осы региондарда тайпалардың варварлық басқыншылықтарының әсерінен халықтардың қоныс аударулары да ... ... ... 6-4,5 мың ... ... мен Египетте, 5-3,5 жылдарда Кипр мен Солтүстік Месопатамияда, т.с.с. нәтижесінде толып ... ... ... бірнеше мың халқы бар қалалар жойылып кеткен. (Чатал - Гююк, Хаджиар, т.б.). Осы сияқты жағдай Ресейдің европалық бөлігіндегі солтүстік батыс ... ... ... ... ... ... ... б.э.д. 5-4,5 мың жыл бұрынғы топырақтардың құрамында ... ... 2,5. 10[-4]% ... көтерілгенін көрсеткен. Бұл оның ойынша осы аймақтардағы халық санының күрт азаюына себеп болған.
Геомагниттік өрістің соңғы инверсиясы (б.э.д. 3,2-2,9 мың жыл) ... кең ... ... аударуына әкелді. Тур Хейердал, осы кезеңде Африканың батыс жағалауында тұрақтын ежелгі халықтар кемелермен ... ... ... ... ... қоныс аударған деп есептейді. Тур Хейердал Майя халқында 3113 жыл 12 тамызда "жаңа" ... ... ... ... ... аударады. Ол, дәл осы кезеңде бүкіләлемдік катастрофа ... ... ... адамзаттың дамуының жаңа тарихы басталған деп түсіндіреді. Шамамен осы кезеңде Египет, ... ... ... мен ... ... ... ... қалалар мен пирамидалар салынды, жазу мен әдебиет пайда болды, тас обсерваториялар құрылып мыс дәуірі қола дәуірге алмасқан, т.б. Бұл Мексиканың ... ... да тән ... Тур ... бұл катастрофаға дейін барлық халықтарға ортақ өркениеттік орталық болған болуы керек дейді.
Б.э.д. 3113 жылғы катастрофадан кейін сақталып қалған халықтар жаңа ... атап ... ... ... ... ... ... және т.б. қоныстануға мәжбүр болған. Т. Хейердал ... 3113 жылы 12 ... ... ... жыл ... басы деп қарастыруды ұсынады, себебі, ертедегі грек және рим өркениеттері шумер, египет және крит өркениеттерінен бастау ... ... ... едәуір зиян келтірген б.э.д. 1500 жылғы Санторин вулканының атқылауы болды, соның нәтижесінде атмосфераға 13-18 км[3] күл ... ... крит - ... ... ... ... ... тектоникалық тіршілігінің белсенділігі (б.э.д.1200 ж.) және рифтогенездің жандануы гидросфера мен жердің беткі қабатында уранның біршама концентрациясының жиналуына байланысты болды. Бұл ... ... жаңа ... және ... ... ... қоныс аударуын туғызды. Осы кезеңде тек биосфераның ғана емес, сол сияқты Жерорта теңізі, Қара теңіз ... мен ... ... бөлігінің солтүстік батысында адамзат қоғамының қайта шоғырлануы жүрді. Дәл осы кезеңде Трояны гректер жаулап алды, Таяу шығыста ... елі, ... - ... және ... - Даро ... ... Орталық Европада халықтардың қоныс аударуы қайта жанданды.
Сонымен, жоғарыда ... ... ... ... ... ... мен уранның концентрацияларының жоғарылау кезеңдерінде биосферада да, адамзат қоғамында да елеулі өзгерістер болған. Бұл, С.Г.Неручевтің пікірінше, адамдардың дене ... ... ... де ... ... ... ... Украинада б.э.д. 8-1,5 мыңыншы жылдары өмір сүрген адамдар қалдықтарын ... ... осы ... . Б.э.д. 7 мыңыншы жылдан бері қарай адам сүйегінің қаңқасы кішірейе ... осы ... ... анықталды.
Геомагниттік өрістің келесі жаңа инверсиясы шамамен 4000 жылдан соң байқалуы мүмкін. Бірақ бұл жорамал, егер өрістің сипаты сол ... ... ... ғана ... ұласуы мүмкін. Осы бағытта ғалымдар бірталай зерттеу жұмыстар жүргізумен ... ... ... ... де ... үстінде. Магнитологтар әртүрлі планетадағы бұндай өзгерістер дамудың әртүрлі стадиясында екенін дәлелдеді. Бірақ басқа планетада тірі ... жоқ, ... ... мен жануарлар организмдерінде бұл өзгерістер қай бағытта жүретінін басқа планеталар арқылы анықтау мүмкінділігі жоқ деуге де болады.
8.Теңіз деңгейінің ... ... мен ... ... көтерілуі - әдетте бірнеше мың жылдықтар бойына жай ... ... ... климаттық факторлар әсерінен жүреді. Алайда, табиғатта мұхиттар мен ... ... ... ... ... ... әсер ететін процестер бар.
Бұл Ай мен ... ... күші сол ... жер ... мен ... атқылау әсерінен болатын толқынды желдер мен цунами толқындарының әсерінен болады.
Бірақ бұнымен бірге теңіз деңгейінің катастрофалық өзгерістері де ... олар жер ... ... ... ... ... ... болады, нәтижесінде бір жерлерде мұхиттар мен теңіздердің деңгейі көтеріліп, яғни трансгрессия болса, ... ... оның ... яғни ... ... ... күрт ... көбіне құрлықты су алу құбылысына (стихиясына) әкеледі. Қара теңіздің соңғы 3000 жылда деңгейінің өзгеруін ... ... оның ең ... ... ... VІІІ ғасырмен ІV ғасыр аралығында болып, біздің эрамыздың басына қарай қазіргі ... 2 метр ... ... Бұдан кейін оның деңгейі 1,2-2 метрге 3 рет төмендеп, 0,5 метрге 2 рет көтерілген.
Атақты гидробиолог б.ғ.д. В.В.Полещук: Қара теңіз деңгейінің ең ... ... ... VІІІ- VІІ ... ... Балтық және Ақ теңіздері тасып Қара теңізге құйған деп ... ... Қара ... ... қазіргі деңгейінен 80 - 100 метрге көтерілген. Бұны ... ... су ... дәлелдейді. Қара теңіздің суларында Балтық, Солтүстік, Ақ теңіздерде тіршілік ететін 200-ден аса түрлі организмдер табылған.
Болған катастрофалық су тасқыны туралы Солтүстік пен ... ... ... фин, шведтерде көптеген мәліметтер бар.
В.В.Полищук су тасқыны Жердің айналу осінің өзгеруіне байланысты болған деп жорамалдайды. Бұл кезде, жоғарыда айтып кеткендей, жер ... ... - бір ... ... ... ... - ... жүреді. И.И.Гудземнің жүргізген есептеулері бойынша, Жердің айналу осі 54'4"-қе бұрылғанда Батыс Сібір ойпатын, Евразияның біраз ... мен ... ... шығыс бөлігін су басады да, Орал таулары, Скандинавия түбегі, Батыс ... ... ... Айналу осі 27`2 "- қе өзгергенде, Батыс Сібір ойпатының бір бөлігін су алып, Қара, Каспий, Арал теңіздері қосылып ... ... ... байланысқан бір бассейнге айналады. Жердің айналу осінің ығысуын В.В.Полищук планетаның ... ... ... деп түсіндіреді. П.В.Василиктің пайымдауынша, бұндай құбылыстар Күнді Жер орбитасына жақын орбита бойымен айналып жүрген астероид тәрізді космостық дене әсерінен болады деп ... ... пен ... орын алмасу құбылыстарына дәлел бола алатын Азия мен Солтүстік аралығындағы Берингия деп аталатын көпірдің пайда болуы.
Б.э.д. VІІІ- VІІ ғасырда ... ... ... Алеут аралдарына эскимостардың қоныс аударғаны тарихта белгілі.
Сонымен, теңіз деңгейінің катастрофалық өзгерулері теңіз, өзен, көл биоталарына ғана ... ... ... да ... әсер ... нәтижесінде кейбір аймақтар ұзақ уақытқа бос қалады.
9.Магнитті дауылдар және олардың ... ... ... күн ... ... әсерінен пайда болады. Күннің де Жер сияқты магнит өрісі бар. ... ... ... өрісінің орташа көрсеткіші 1-2 эрстед, яғни Жер өрісінен 2-4 есе жоғары. Күннің магнит өрісінің қуаты 20-30 эрстед, кейде 3000 ... ... ... ... ... ... жоғары қуаты оның сәуле шығару қабілетін төмендетеді.
Күн дақтарының астындағы температура күшті ... ... ... 6000 нан 4500К- ге ... ... ... бұдан 700 млн жыл бұрын Күн белсенділігінің 11 жылдық циклінің байқалғанын анықтады. Күннің 11 жылдық циклі Жердің ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл кезеңділік планетадағы болған құрғақшылық пен су тасқынымен сәйкес келеді.
Күн мен Жер арасындағы байланыстарды зерттеушілер соңғы онжылдықтардағы алынған ... ... ... Жер планетамыз магнит өрістері арқылы өткенде бұл өрістердің оған әсер ететінін ... ... ... ... бірінші болып бұл кезде планетада түрлі құбылыстар байқалатынын көрсетті. Жер магнит ... бір ... ... екі ... ... ... ... магнитосферасы бұл кезде біршама өзгерістерге ұшырайды. Мамандар дәл осы кезеңдерде ... ... - ... ... ... саны ұлғайып, атмосфералық қысымның өзгеретінін, т.б. байқалатынын анықтады. Мысалы, америкалық зерттеуші Р.Марксон 1969 жылы Жер екі сектордың арасындағы шекарадан ... ... ... көрсеткен. 1974 жылы Дж. Уилконс өзінің әріптестерімен бірге, сол ... 1977 жылы ... пен И. ... ... ... ... мәліметтері негізінде жоғарыда айтылған кезеңде атмосферада бұлттардың ... ... ... күшеюі, не әлсіреуі кезінде Күнде отты жарқылдар пайда болады. Бұл кезде электромагнитті сәулелер мен ... ... ... ... 102 ... дейін энергия бөлінеді.
Жарқылдың көлемі 1 млрд мегатонна ядролық жарылыс мөлшеріне тең ... ... ... ... ... Жер орбитасына 8 минут 20 секундта, ал жоғары энергетикалық плазма бөлшектері - 1-2 ... ... Бұл ... ... де ... магнитосферасына әсер етіп, түрлі геофизикалық құбылыстарды туғызады: магнитті желдер, геоэлектрлік өрістердің өзгерістері, атмосфералық қысымның ауытқулары және т.б. Бұл ... ... жер ... мен вулкандардың атқылау белсенділігіне әсер етеді.
Магниттік дауылдар жарқылдың жердің ионосферасына және магнитосферасына әсер ... және ... ... ... асып ... де пай да болады.
Жоғарыда айтылғаннан адамның және биосфераның даму үрдісі әр кезде ... және ... ... әртүрлі өзгерістер арқылы бұзылып отырған. Эволюция үрдісіне әртүрлі факторлардың әсер еткендігі жайлы көптеген дәлелдер әлі де пайда болып, табылуда. ... және ... ... ... Жер және ... ... ғылымдардың синтезі кезеңіне өтуде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жер планетасы бұдан 4,7 млрд жыл бұрын қалыптасып, оның эволюциясының алғашқы кезеңі атмосфера, гидросфера, литосфераның абиогенді ... ... мен ... ... ... қарқындауы арқылы болды. Вулкандар әсерінен жүретін геологиялық және геохимиялық үрідстер нәтижесінде азот пен көміртегі оксидтері бөлініп шығып, сутегі, ... ... және су ... ... ... қалыптастырды.
Биота 4,7 млрд жыл бұрын қалыптаса бастады және ... ... ... ... үлкен роль атқарды. Биота қоршаған ортаға бейімделіп қана қоймай, сонымен бірге орта жағдайларын өзіне қолайлы бағытта ... де. Жер ... ... 4 млрд жылында биота литосфера, гидросфера мен атмосфераға айтарлықтай өзгеріс енгізетін фактор бола қойған жоқ. Жер эволюциясының екінші кезеңі прокариоттардың - бір ... ... ... 3,3 млрд жыл ... ... ... ... пайда болуымен сипатталады. Алайда, биотикалық фактор әлі де Жердің құрылымдық-структуралық белсенді ... ... жоқ ... ... 1,9-2,0 млрд жыл бұрын, эукариоттар - бір клетаклы ядролы организмдер пайда болған кезден басталады. Нәтижесінде 1,2-1,0 млрд жыл ... ... ... көп ... ... мен ... ... бола бастады. Төртінші кезеңде биотаның қарқындап дамуы Жердің географиялық қабықшасы эволюциясының аса маңызды факторларының біріне ... Бұл ... 600 млн ... ... Осы кезеңде биота фотосинтез арқылы Жердің көмірқышқыл газды атмосферасын азотты-оттекті атмосфеарға айналдырып, атмосфераға миллиондаған тонна молекулалық оттегі бөліп, озон ... ... ... ... ... шығуына алғы шарттар жасады. Органикалық әлемнің эволюциясының осы кезеңінде ... ... ... ... - ... ... ... ал оттегі мөлшері біршама азайды. Палеозойдың көп бөлігінің барысында СО2 атмосферадағы ... 0,1-0,4% ... СО2 ... ... ... ... ... өнімділігі ең жоғарғы шегіне жетіп, түзілген орасан зор биомасса түрлі өзгерістерге ұшырап, нәтижесінде жанғыш органикалық ... ... мол қоры ... ... ... ... өсімдіктердің массасы, онымен бірге Жер бетіндегі тірі организмдердің массасы азайды. Бесінші кезең - Жерге бұдан 65 млн жыл бұрын ... 9 км алып ... ... ... және ... жағдайдың кенет өзгеруі нәтижесінде жануарлардың көпшілігі, оның ішінде динозаврлар да қырылып, бұл сүт қоректілердің дамуына ... ... млн жыл ... адам ... маймылдардан гоминидтер тұқымдастығының ажырауы бесінші кезеңнің соңы болды. Адамның алғашқы ... ... ... құралдарды қолдан жасауды үйренді. Олар австралопитектерге жақын, 2,5 млн жыл ... ... ... (Homo ... - ... ... тас ... - олдувай дәуірінің бізге белгілі мәдениетін жасаушылар болды. Алғашқы ... ... 900-300 мың жыл ... ... ... ... ... құралдар жасай бастап, архантроптардың (Homo erectus - тік ... адм) ... ... және шелл ... ... қалыптасуына жағдай жасады.
Бесінші кезеңде 40-100 мың жыл бұрын антропогенез ... ... ... ... (Homo sapіens - ... адам) физикалық типінің қалыптасуымен аяқталды, ал бұдан соң 12-7 мың жыл бұрын алғашқы қауымдық қауымлық құрылым аяқталып, құл ... ... ... Жер ... антропогендік кезеңі басталды: орман ағаштары кесіліп, өртеліп, мал және егін шаруашылығы дами бастады.

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера мен биота эволюцияларының механизмдері, факторлары мен триггерлері24 бет
Экологиялық мониторинг5 бет
Жалпы экология175 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Адамзаттың экологиялық байланыстарының тарихы4 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Атмосфера және климат11 бет
Биологиялық айналым6 бет
Биологиялық алуантүрілік4 бет
Биологиялық әралуандылық7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь